“Kam Na Wanawana”

“E kakoauai taeka ni kabane te aomata ae aki wanawana: ma e tarataraa raoi nakonakona te aomata ae wanawana.”​—TAEKA N RABAKAU 14:15.

1, 2. (a) Tera reireiara man are riki nakon Rota i Totom? (b) Tera nanon te kibuntaeka ae “kam na wanawana”?

NGKE e a kariaia Aberaam bwa e na rinea moa abana Rota, a katikaki matan Rota nakon te aono ae aoneinei ae ai aron “nen arokan Iehova.” E taraa n nakoraoi te maeka iai ma ana utu, ibukina bwa “Rota e rinea te aba are Aoraoi are i rarikin Ioretan ni kabanea” ike e a katei iai umwana n rianna i rarikin Totom. Ma e mwamwanaki teuaei n raoiroin taraakina, kioina ngkai a maeka n uakaan ma ngaiia ‘aomatan Totom ake a buakaka ao ni bati ni bure nakon Iehova.’ (Karikani Bwaai 13:7-13) Ma imwin aei, a a rotaki ni kangaanga aika kakaiaki Rota ma ana utu. N tokina e a riki ni mangori ma natina aine, bwa a a riai ni maeka n te bwanganimatang. (Karikani Bwaai 19:17, 23-26, 30) Te bwai are e taraaraoi irouna n te moantai e a riki bwa te bwai ae buakaka.

² Iai reireiaia ana toro te Atua ni boong aikai n rongorongon Rota. Ngkana ti kaaitara ma karaoan ara motinnano, ti riai n taratarai raoi kangaanga aika kona n riki ao ni kawakinira man mwamwanakira ni bwaai aika ti moan nori. Mangaia are, e bon eti ngkai e kaumakira Ana Taeka te Atua ni kangai: “Kam na wanawana.” (1 Betero 1:13, NW) Te taetae n Erene ae rairaki ikai bwa “kam na wanawana” e nanona naba “taubaang.” Ni kaineti ma ae taekinna te tia rabakau temanna i aon te Baibara ae R.C.H. Lenski, te taetae n Erene ae rairaki bwa taubaang e nanona te “raunnano ae e aki kaingingaki ae e tuoi ma ni katautau bwaai n te aro ae riai, ao e kairiri nakon karaoan te motinnano ae riai.” Ti na maroroakini ngkai aaro tabeua ake a kainnanoa bwainan te wanawana.

Tirobaean te Karikirake

3. E aera ngkai ti riai ni kawanawanaira ngkana ti tuangaki bwa ti na ira te karikirake teuana?

³ Iangoia bwa aongkoa ko tuangaki iroun te aomata ae onimakinaki ae tao raom n taromauria Iehova, bwa ko kona n iria n te karikirake teuana. E ingainga nanon teuaei ibukin kaantaningan nakoraoina ao e kaungako bwa ko na waekoa ni karaoia bwa ko rawa ni katibanakoa te tai ae angaraoi aei. E kona n ae ko a moanna n iangoa ae e na nakoraoi riki iai maium ma am utu, ao tao ko iangoia bwa karaoan aei e na kamwawa riki am tai ibukin am beku iroun te Atua. Ma e kauringira Taeka N Rabakau 14:15: “E kakoauai taeka ni kabane te aomata ae aki wanawana: ma e tarataraa raoi nakonakona te aomata ae nanowanawana.” Ibukin te ingarake ae irian te moani waaki ni karikirake, a kona n tarariaoaki iai kangaanga aika a kona ni karika buan te mwane, ao e aki iangoaki moa uaan kangaanga tabeua aika bon irian waakinan te karikirake. (Iakobo 4:13, 14) Ai eti ra ngkanne, ae ti riai ni bwaina moa te wanawana!

4. Ti na kanga n ‘tarataraa raoi nakonakora’ ngkana ti tuoa te katautau ibukin te karikirake?

⁴ E tuoi raoi ana katautau ibukin te karikirake te aomata ae wanawana, imwain motikan ana iango. (Taeka N Rabakau 21:5) E kona ni kaotaraeaki kangaanga aika raba n te tutuo raoi. Iangoa te bwai ae kona n riki: E kakaaea ana tangomwane te aomata temanna ibukin kamaiuan te karikirake teuana ae e iangoia, ao e taekina ae e na reke am bakao ae bubura ngkana ko kariaia tangoan am mwane. E kona n anainano te boraraoi aei, ma baikara karuanikaina? E kariaia te tia tangomwane bwa e na kaoka am mwane anne, n aki ongeia bwa e ruuti te waaki anne ke e raka, ke e boto kabwaraan ana taarau i aon rakan ana karikirake? Ke n taeka tabeua, e na bua am mwane ngkana e ruuti te karikirake anne? Ko kona naba n titiraki ni kangai: “E aera ngkai e kan tangomwane mairouia aomata? E a tia n rawa iai te bangke bwa e taraa n ae e na aki nakoraoi te karikirake aei?” Ngkana ko karekea am tai n iangoi moa karuanikai aika a kona n riki ao ko na ataia raoi iai bwa e na raoiroi ibukim ke e na aki.​—Taeka N Rabakau 13:16; 22:3.

5. (a) Tera aron Ieremia ae wanawana are e karaoia ngke e kabo aba? (b) E aera ngkai e manena korean ao kawakinan beeba-ni-boraraoi ibukin am waaki ni karikirake ni kabane?

⁵ Ngke e kabo aba Ieremia mairoun ai tarina ae raona n taromauria Iehova, e korei mwin aia boraraoi i mataia taani kakoaua. (Ieremia 32:9-12) Ni boong aikai, te aomata ae wanawana ae iangoa ana karikirake teuana, e riai ni korea ana beeba-ni-boraraoi ma n tuatua bwa e na tiainaki irouia taani kakoaua ao kaain te boraraoi anne. E na karaoa te aro aei e ngae ngkana raona ni karikirake anne bon ana koraki ke raona n onimaki.a Te beeba-ni-boraraoi ae kabwarabwaraa raoi taekan te boraraoi e totokoa te mangaongao ao e kateimatoaa te katiteuanaki. N te itera are teuana, kabwakara ni korea te beeba-ni-boraraoi, e kona ni kamangaongaoi riki kangaanga aika a kona n reke man te karikirake i buakoia ana toro Iehova. E kananokawaki bwa kangaanga aikai, a kona ni karekea te marakinnano, te kairiribai, ao buan naba te onimaki.

6. Bukin tera bwa ti riai ni kawakinira man te mataai ni kanibwaibwai?

⁶ Ti riai naba ni kawakinira man te mataai ni kanibwaibwai. (Ruka 12:15) Ibukin iangoan te raka ae korakora, a kona ni kamatakiaki iai aomata bwa a na aki iangoa te karuanikai ae tao e kona n riki n te karikirake anne. A a tia n reketaati naba n te bwai ni kamwane aei, tabeman ake iai mwiokoaia ae kakawaki n ana mwakuri Iehova. E kauringira Ana Taeka te Atua: “Kam na arona te aro ae akea te kanimanemane iai; a na rau nanomi n ami bwai akana i roumi.” (Ebera 13:5) Ngkana e iangoa irekerekena ma te karikirake teuana te Kristian, e riai n iangoia moa bwa, ‘e boni koaua bwa e kainnanoa irekerekena iai ke e aki?’ Ti na kamanoaki man “baika bubuaka” aika bati ni maiuakinan te maiu ae bebete ae boto i aon taromaurian Iehova. ​—1 Timoteo 6:6-10.

Kataaki Aika Kaaitaraia Kristian Aika Akea Buuia

7. (a) Baikara kataaki aika kaaitarai Kristian aika akea buuia? (b) E kanga n irekereke rinean ae ti na mare ma ngaia, ma te kakaonimaki nakon te Atua?

⁷ A mwaiti ana toro Iehova aika ingainga ni kani mare ma e tuai man reke raoia ae riai. N aaba tabeua, a kairoroaki aomata n te katei bwa a na mare. Ma e ngae n anne, ao e kangaanga reken te rao ae tau i buakoia raao n onimaki. (Taeka N Rabakau 13:12) A ataia Kristian bwa mutiakinan ana kaetieti te Baibara are te mare “ti i nanon te Uea,” boni kaotan te kakaonimaki nakon Iehova. (1 I-Korinto 7:39) A riai ni wanawana Kristian aika akea buuia, ngkana a kan tei n nene ni kaaitarai kataaki.

8. Tera te kataaki are e kaaitara ma ngaia te teinnaine are te I-Tunem, ao a na kanga aine aika Kristian ni kaaitara ma te kataaki ae titeboo ma aei?

⁸ N ana anene Toromon, ao e taekinaki iai anaakin nanon te uea iroun te teinnaine ae mangori ae te I-Tunem. E kataia n anaa nanon neiei teuaei ni kaubwaina, nakoana ae rietata, ao n arona n taetae, e ngae ngke e a kaman tangira ma te roronga temanna neiei. (Ana Anene Toromon 1:9-11; 3:7-10; 6: 8-10, 13) Ngkana te aine ae te Kristian ngkoe, e kona naba n nano iroum te mwaane temanna, e ngae ngkana ko bon aki nano irouna. Tao ane e na moanna ni kababa temanna n am tabo ni mwakuri, tao e kona ni kaakaraoi mwakuri n akoi nakoim te aomata ae rietata nakoana ao n iangoa reken ana tai ma ngkoe. Kawakiniko man aaro n anainano n aron aikai. E ngae ngkana a aki nanona te kaitaataan ke te kani wene ni bure aomata nako aika karaoi mwakuri aikai, ma bon anne bukin karaoana irouia aomata aika mwaiti. Riiki bwa “te nono,” n aron te teinnaine are te I-Tunem. (Ana Anene Toromon 8:4, 10, BK) Kamatoako n rarawa nakon aaro n anainano aikai. Kaotia nakoia raom ni mwakuri n te tai are ko moan kammwakuraki iai, ae kaain Ana Tia Kakoaua Iehova ngkoe, ao kamanenai am tai ni kabane aika angaraoi n uarongorongo nakoia. Ko na boni kamanoaki ni karaoan aei.

9. Baikara kangaanga tabeua, aika a kona n riki n te iraorao n te Internet ma te aomata ae ko aki kinaa raoi? (Nora te bwaoki n iteraniba 31.)

⁹ A rikirake ni mwaiti taabo i aon te Internet aika aongkoa buokaia aomata ni karekei buuia. A iangoia tabeman bwa aei te anga are a na kona ni kinaia iai aomata, aika a na bon aki kona ni kaitiboo ma ngaiia. Ma e irekereke ma taiani kangaanga aika kakaiaki, te iraorao ma te aomata ae ko aki kinaa raoi. N te Internet, ao e kangaanga kinaakin te bwai ae koaua ao ae kewe. (Taian Areru 26:4) Tiaki nanona bwa a koaua aomata ni kabane ake a taku bwa ana toro Iehova ngaiia. Irarikin anne, te maroro ni karekenano rinanon te kombiuta e kona ni karikirakea te tangira n te tai ae waekoa, n te aro are e a rotaki buaka iai arora n iango raoi. (Taeka N Rabakau 28:26) Bon te aro n nanobaba karikirakean te reitaki ae kaan ma te aomata ae ko aki bati ni kinaa tao rinanon te Internet ke aanga riki tabeua.​—1 I-Korinto 15:33.

10. A na kanga ni kona ni kaungaki Kristian aika akea buuia irouia raao n onimaki?

¹⁰ “Moan te nanoanga” Iehova nakoia ana toro. (Iakobo 5:11) E ataia bwa a karawawataki n taai tabetai Kristian ake a kani mare ma e tuai n reke buuia, ao e aki mwanuokin aroia ni kakaonimaki. A na kanga ni kona ni kaungaki te koraki aei irouia aomata? Ti riai ni katoatai ni kamoamoaia ibukin ongeabaia ao aia taotaonakinnano. (Taani Motiki-Taeka 11:39, 40) Ti kona naba ni kairiia i buakon ara babaire n ara tai n ikaungaunga. Ko a tia ni karaoa aei n taai aikai? Irarikin anne, ti kona n tataro ibukia, ni butiia Iehova bwa e na buokiia bwa e na nene aia onimaki ao a na kukurei n toro irouna. Ti kona ni kaotia bwa a kakawaki iroura te koraki aei, n aron naba kakawakiia iroun Iehova, man ara mwamwannano ae nako mai nanora.​—Taian Areru 37:28.

Kaaitara ma te Aoraki

11. Baikara kataaki aika irekereke ma aoraki aika kakaiaki?

¹¹ Ai karawawata ra ngkana e a kaaitara ma te aoraki ae kakaiaki raora ae tangiraki, ke boni ngaira! (Itaia 38:1-3) N ara tai n ukoukora buokara ae oomwaaka, e kakawaki bwa ti na tou mwin ana kaetieti te Baibara. N te katoto, a taratara raoi Kristian bwa a na ongeaba n ana kaetieti te Baibara ibukin te rarawa nakon te raraa, ao nakon tutuo ke aaro ni bwainnaoraki aika irekereke ma te tabunea. (Mwakuri 15:28, 29; I-Karatia 5:19-21) A kona ni mino nanoia ao ni buannano te koraki ake akea aia atatai i aoni bwainnaoraki, n rinean aia bwainnaoraki. Tera ae kona ni buokira bwa ti na wanawana raoi iai?

12. E na kanga te Kristian n teimatoa n rinea ana bwainnaoraki n te aro ae riai?

¹² “E tarataraa raoi nakonakona te aomata ae nanowanawana,” rinanon te ukeuke i nanon te Baibara ao booki ni Kristian. (Taeka N Rabakau 14:15) N aaba tabeua a karako iai oo-n-aoraki ao taokita. Ibukin anne, tao akea riki aia bwainnaoraki, ma tii ake a katauraoaki irouia kaain te aba aika rabakau iai, ake a karaoaki man taian aroka. Ngkana ti iangoa kabonganan bwainnaoraki aikai, tao ti riai n ukeri baikai: Iai rongorongon te tia bwainnaoraki aei n tatabunea? E boto te bwainnaoraki aei n onimakinan te iango are aongkoa e riki te aoraki ao te mate mairouia anti aika un (ke taamneia aia bakatibu), ke mairouia kairiribai aika kabongana te tabunea? Iai te anga mweaka, te winonginong, ke taetae n tabunea riki tabeua aika kabonganaki ni katauraoan ke n nimakin te bwainnaoraki aei? (Te Tua-Kaua 18:10-12) Aaro n ukeuke aikai, a kona ni buokira bwa ti na mutiakina te reirei ae kairaki koreana aei: “Katai bwaai ni kabane ba ua ra; kam na taua ae raoiroi.”b (1 I-Tetaronike 5:21) Ti na buokaki naba iai bwa ti na teimatoa n rinei ara bwainnaoraki n te aro ae riai.

13, 14. (a) Ti na kanga ni kaotiota ataakin ae riai ni kawakinan marurungira? (b) Bukin tera bwa e kainnanoaki ataakin ae riai, n ara tai ni maroro ma aomata ibukin marurungin te rabwata ao te bwainnaoraki?

¹³ A riai aomata ni kaotiota te wanawana ma te riai ni bwaai ni kabane, n ikotaki naba ma marurungin rabwataia. (I-Biribi 4:5) Ti kaota ara kakaitau ibukin te bwaintangira ae kakawaki ae maiura man kawakinan raoi marurungin rabwatara. Ao ngkanne, ngkana ti kaaitara ma aorakira ao e riai bwa ti na tabeakinna. Ma e ngae n anne, e aki kona n reke te marurung ae kororaoi ni karokoa te tai are e nang ‘kamaiuiia botannaomata’ iai te Atua. (Te Kaotioti 22:1, 2) Ti riai naba n tarataraira man kabanean ara tai tii ibukin marurungin rabwatara, n te aro are e a karibwaaki iai waakinan mwakuri aika kakawaki riki aika kakorakoraa ara onimaki.​—Mataio 5:3, NW; I-Biribi 1:10.

¹⁴ Ngkana ti maroro ma aomata ibukin marurungin te rabwata ao bwainnaoraki, ti riai naba ni kaota iai te wanawana ao ataan ae riai. A aki riai n taua angiin ara maroro baikai ngkana ti botaki ma raora ni Kristian n ara bobotaki ao n ara runga. Irarikin anne, n angiin te tai ao e irekereke te motinnano ibukin te bwainnaoraki, ma ana boto n reirei te Baibara, mataniwin nanon te aomata, ao ana iraorao ma Iehova. Bon te aro n ribuaka ngkana ti kairoroa te aomata bwa e na butimwaea ara iango iai, ke ni kairoroa bwa e na kakeaa bongan mataniwin nanona. E ngae ngkai a kona n titirakinaki aomata aika a ikawai n te onimaki bwa a na ibuobuoki, ma a na bon “uoti oin uotaia” Kristian ibukin karaoan aia motinnano, ao ‘a na bane ni kaeka te Atua i bukin aroia.’​—I-Karatia 6:5; I-Rom 14:12, 22, 23, BK.

Ngkana Ti Rawawata

15. E na kanga n reke te kataaki man aaro aika karawawata?

¹⁵ E kona ni kamauna te nano ae wanawana irouia ana toro Iehova aika kakaonimaki, aaro aika karawawata. (Te Minita 7:7) Ngke e taonaki Iobi n te kataaki ae rangi ni korakora, e a bua iai ana iango ao e a kainnanoa kaetakina. (Iobi 35:2, 3; 40:6-8) E ngae ngke e “nimamanei riki nakoia aomata ni kabaneia aika mena i aonaba” Mote, ma iai te tai teuana are e a kaunaki iai ao e a taetae n te aro ae aki riai. (Warekaia Iteraera 12:3; 20:7-12; Taian Areru 106:32, 33) E a tia ni kaota te taotaonaki n nano ae te kabanea n tamaroa Tawita, ngke e aki orea te Uea are Tauro, ma ngke e taetae n te aro ae aki riai Nabara nakoia ana aomata, e a rikirake ni maraki nanona ike e a kabuaa iai ana ataibwai ibukin te raoiroi. Ma e a manga oki nanona, ngke e a raoiakinna Nei Abikaira, ike e a totokoaki iai man karaoan te kairua ae kakaiaki.​—1 Tamuera 24:2-7; 25:9-13, 32, 33.

16. Tera ae e kona n tukira man te kuritata ni karaoa ae aki riai?

¹⁶ Ti kona naba ngaira ni kaaitara ma aaro ni karawawata, ake a kona ni kabuaa ara ataibwai ibukin te raoiroi. Te karaurau n iangoi moa aia taeka tabeman n aron are e karaoia Tawita, e kona n tukira man te kuritata ni mwakuri ao te reketaati n te bure iai. (Taeka N Rabakau 19:2) Irarikin anne, e kaungaira Ana Taeka te Atua: “Kam na ruru, ao tai bure: Kam na taetae i nanomi i aoni nemi ni wene, ao kainababu.” (Taian Areru 4:4) Ti wanawana riki ngkana ti taningaa tokin marebun nanora, ao ti a tibwa karaoa te mwakuri teuana ke ni motika ara iango. (Taeka N Rabakau 14:17, 29) Ti kona n tataro nakon Iehova ma nanora ni koaua, “ao te rau are mairoun te Atua, are te rau are aki konaki n ataki teutana, e na kawakin [nanora] ao [ara] iango i nanoni Kristo Iesu.” (I-Biribi 4:6, 7) E na kateimatoaira ana rau te Atua ao ni buokira bwa ti na teimatoa ni bwaina te wanawana.

17. Bukin tera bwa ti riai n onimakina Iehova ibukin kateimatoara ni bwaina te wanawana?

¹⁷ E ngae ngke ti karaoa ara kabanea n raoiroi n totokoi kabuanibwai ao ni mwakuri ma te wanawana, ma ti boni bane ni kaakaraoa ae kairua. (Iakobo 3:2) E kona naba n ae ti nang toua te kawai ae karuanikai n akea ataakina iroura. (Taian Areru 19:12, 13) Irarikin anne, ngkai aomata ngaira, bon akea ara konabwai ke riaira ni kaeti eueutani waera, ma bon tii Iehova. (Ieremia 10:23) Ai kakaitau ra ngaira ngkai e karau nanora n taeka aikai: “N na reireiko ma n tuangko te kawai ae ko na nakonako iai: N na tuatuangko arom, n tarataraiko.” (Taian Areru 32:8) Eng, ti kona ni bwaina te wanawana man ana ibuobuoki Iehova.

[Kabwarabwara ae nano]

Tera Am Kaeka?

Ti na kanga ni kaotiota te wanawana

• ngkana ti kairaki n te karikirake teuana?

• ngkana ti ukoukora raora ae ti na mare ma ngaia?

• ngkana ti kaaitara ma te aoraki?

• ngkana ti rawawata?

[Te Bwaoki n te iteraniba 25]

Ko Kona n Onimakinna?

Aikai taeka ni kauring aika oti n te Internet n taabo ake aongkoa a buokia aomata ni kakaaia buuia:

“E ngae ngke a kataia taani koro-rongorongo ni kabwarabwaraa anuan raoi te aomata, ma bon akea te bwai ni kakoaua ibukin anne.”

“Ti aki kona ni kakoauaa etin, bwaninin, ke bonganan te rongorongo aei.”

“Iango, reirei, taetae-nikawai, anganano, rongorongo riki tabeua ke kanoaia aika katauraoaki rinanon te waaki [aei], bon aia iango taani koro-rongorongo . . . ao a riai n aki onimakinaki n tai nako.”

[Taamnei n iteraniba 30]

A na kanga aine aika Kristian ni kakairi iroun te teinnaine are te I-Tunem?

[Taamnei n iteraniba 32]

“Katai bwaai ni kabane ba ua ra; kam na taua ae raoiroi.”