Buokiia Aomata Bwa A Aonga Ni Butimwaea Rongorongon Te Tautaeka N Uea

“E taku Akeriba nakoni Bauro, Ko kan anaa nanou ba N na kai riki ba te Kristian ngai!”​—MWAKURI 26:28.

1, 2. Bukin tera ngke e kateaki te abotoro Bauro i matan te Kowana ae Beteto ao te Uea ae Akeriba II?

E KAWARAKI i Kaitareia, te Kowana n Rom ae Borekio Beteto iroun te Uea ae Akeriba II ma mwanena ae Nei Berenike n te ririki 58 C.E. Man ana kakao te Kowana ae Beteto, a roko te koraki aei “ma te neboaki ae bati, n rin n te ne n ongora, ma mataniwiia nako taani buaka, ma aomata ake a kakanato n te kawa arei.” E anga ana kaetieti Beteto bwa e na kairaki nako mataia te Kristian are te abotoro Bauro. Bukin tera ngke e kateaki i matan ana kaintoka ni motikitaeka te Kowana ae Beteto, te tia rimwin Iesu Kristo aei?​—Mwakuri 25:13-23.

² E kaekaaki te titiraki aei n ana rongorongo Beteto are e karakinna nakoia ana iruwa. E taku: “Akeriba ae te uea, ma mwaane ni kabaneingkami aika kam mena ikai i roura, kam nora teuaei, ae a bane ni kawarai I-Iutaia i bukina i Ierutarem, ao ikai naba, ao a taku ba e aki riai ba e na maan riki maiuna. Ao ngke I ataia ba e aki karaoa ae e riai matena iai, ao ngkae e a tia n atonga te emberoa ba ana tia motikitaeka, ao I karekea nanou ba N na kanakoa nako ina. Ao akea i rou taekana ae ataaki raoi ae N na koroia nakon au uea. Ma ngaia ae I kairia mai nako matami, ao nako matam naba ngkoe ae te uea ae Akeriba, ba N na karekea korobokiana ngkana e a tia n ukoukoraki aron taekana ikai. Ba I taku ba e aki riai te kanakoa te aomata ae kabaeaki nakon au uea, ngkana e aki kaotaki baike e bukinaki iai.”​—Mwakuri 25:24-27.

3. Bukin tera ngke a kabuakakaa Bauro mataniwin Aaro?

³ E oti man ana taeka Beteto bwa e a tia ni kabuakakaki Bauro n te aro ae kairua bwa aongkoa e karitei nakon te tautaeka, ae te bure ae tuuan te aomata iai bon te kamateaki. (Mwakuri 25:11) Ma, bon akea ana bure Bauro. A riki bukibuki aikai mairouia mataniwin Aaro ake i Ierutarem, ake a bakantang. A kaitaraa ana mwakuri Bauro ae te tia uarongorongoa te Tautaeka n Uea, ao a rangi n ribaia kioina ngkai e buokiia aomata bwa a na riki bwa taan rimwin Iesu Kristo. E a kairaki mai Ierutarem irouia tautia aika a tararuaia ni karokoa te matabaiawa are n te kaawa ae Kaitareia, ike e a bubutiia iai Kaitara bwa e na motika taekana. Mai ikai, ao e a uotaki nako Rom.

4. Tera ana taeka ae kamimi, te Uea are Akeriba?

⁴ Iangoa aron Bauro ngke e a mena n ana baareti te kowana i mataia te koraki are e a kaainaki naba iroun te tia taua taekan te tabo are kakawaki n te Embwaea n Rom. E taraa Bauro te Uea ae Akeriba ao e taku: “Ko kariaiakaki ba ko na taetae.” Ngke e a taetae Bauro ao e riki te bwai teuana ae kamimi. E a moanna n riingaki nanon te uea n te baere e taekinna Bauro. Ao e noraki koauana bwa e taku te Uea ae Akeriba: “Ko kan anaa nanou ba N na kai riki ba te Kristian ngkai!”​—Mwakuri 26:1-28.

5. Bukin tera bwa a anai nano ana taeka Bauro nakon Akeriba?

⁵ Iangoia moa! Ibukin rabakaun Bauro ni kaekaa bukinana, ao e ringaki nanon te tia tautaeka ni mwaakan ana Taeka te Atua. (Ebera 4:12) Tera te bwai ae uaana man aron Bauro ni kaekaa bukinana? Ao tera reireiara man aron Bauro aei, are e na kona ni buokira n ara mwakuri ni kairiia aomata bwa a na riki bwa taan rimwin Kristo? Ngkana ti rinanon arona ni kaekaa bukinana, ao ti nori bwaai aika uoua aika kakawaki aika a kateretereaki raoi iai: (1) E anainano aroaron Bauro n anga ana kaeka. (2) E rabakau ni kabongana raoi ana atatai n ana Taeka te Atua, n ai aron te tia mwakuri are e rabakau naba ni kabonganai raoi ana bwai ni mwakuri.

Kabongana te Rabakau n Anai Nano

6, 7. (a) Tera nanon te taeka ae “anai nano,” n aron kabonganakina n te Baibara? (b) Tera kakawakin te anainano ni kaineti ma buokaia aomata bwa a na butimwaei ana reirei te Baibara?

⁶ N te boki ae Mwakuri, ao a aki toki ni kakabonganaki taeka n Erene aika irekereke ma te anainano ngkana e taekinaki Bauro. Tera ae nanonaki iai ni kaineti ma ara mwakuri ae kairaia aomata bwa a na riki bwa taan rimwin Kristo?

⁷ E taekinaki n te Vine’s Expository Dictionary of New Testament Words, bwa n te moan taetae n Erene are e koreaki iai te Baibara ni Kristian n Erene, ao te taeka ae “anai nano” e nanona “te tokanikai” ke karekean “bitakin te iango rinanon kabonganan te atatai ke iangoan bwaai aika reitaki ma te aroaro ni maiu ae riai.” E reke riki te ota ae bati ngkana e neneraki raoi nanon te taeka anne. E nanona naba te onimakinaki. Mangaia are ngkana ko anaa nanon te aomata bwa e na butimwaea te reirei n te Baibara, e na onimakina te koaua anne ma ni kakoauaa. E a aki tau tii kaongoakin te aomata taeka ake a mena n te Baibara, bwa e aonga n onimakin ao ni maiuakin. E riai ni boni kakoauaa raoi te aomata ae e ongoraa iroum, bwa a koaua raoi taeka ake ko tuangnga. Boni anne ae riai ni karaoaki ngkana te aomata anne tao te tei, kaain rarikim, raom ni mwakuri, raom n reirei ke am koraki.​—2 Timoteo 3:14, 15.

8. Tera ae reitaki ma karinan ana koaua te Baibara i nanon te aomata?

⁸ Ko na kanga ni kakoauaa nakon te aomata ae te bwai are ko taekinna man ana Taeka te Atua, boni baika a koaua? E kananomwaakaa Bauro ni karekea te bitaki nakon aia iango aomata ake e maroro ma ngaiia, rinanon arona ni kamataatai raoi ana reirei, ni kaakarabakau n ae riai, ao ni kakorakoraa ni bubutiia ma te nanorinano.a Ma n onean mwin ae ko nang bon tii taekinna naba nakoia bwa e koaua te bwai teuana, ko bon riai ni katauraoi bwaai ni kakoaua aika boutokaa am taeka. E na kanga ni karaoaki aei? Taraia bwa e na boto am maroro i aon ana Taeka te Atua, ao tiaki man aia iango aomata. Kabonganai naba rongorongo tabeua riki aika boutokaa am taeka aika boto i aon te Baibara. (Taeka N Rabakau 16:23) N te katoto, ngkana ko maroroakina are a na maeka ni kukurei aomata aika ongeaba n te baretaiti i aon te aba, ao boutokaa te rongorongo anne ni kibun te Baibara n aron Ruka 23:43 ke Itaia 65:21-25. Ko na kanga ni katauraoi rongorongo tabeua riki ibukin boutokan am reirei man te Baibara anne? Ko kona ni kabonganai rongorongon bwaai aika ataaki iroun te aomata ane e ongora iroum. Ko kona ni kaoka ana iango nakon te kukurei ae akea boona are e reke man taraakin kantaran bungin taai, boiararan te ue, kangkangin uaanikai aika rangi n tawaa, ke kakukurein matakuakinan te mannikiba ae kaamwarakeia bunna. Buokia bwa e na kona n nori kakukurei aikai bwa kakoauan ae e bon tangirira te tia Karikiriki bwa ti na kukukurei ni maiura i aon te aba.​—Te Minita 3:11, 12.

9. Ti na kanga ni kona ni kaotiota te atataiaomata n ara mwakuri n tataekina te rongorongo?

⁹ Ngkana ko kataia n anaa nanon temanna bwa e na butimwaea te reirei teuana man te Baibara, taraia raoi bwa ingaingam anne e na aki kairiko bwa ko na taetae n te aro ae aki–riai, bwa e kaawa n toki kan ongoran te aomata anne. E anga te taeka ni kauring te boki ae te Ministry School ae kangai: “Taekinan te koaua n te aro ae kamatauninga, n aron kakewean te koaua ae e mamate iai nanon te aomata temanna, e bon aki kona ni butimwaeaki, e ngae ngkana e boutokaaki ni kibun te Baibara aika mwaiti. N te katoto, ngkana a bon kakabuakakaki nako naba botaki ni bukamaru aika a taneiai aomata ni kaakaraoi, n taekinaki bwa a moanaki karaoaia mairouia beekan, ao e kangaanga bwa e na bitaki aia iango aomata iai. Ma ngkana ti kaai ni maroro ma ngaiia ni kaakarabakau ma te atataiaomata, ao ane a na kani butimwaea te reirei iai.” Bukin tera bwa ti riai ni kakorakoraira ni kabwarabwarai ara reirei n te aro n atataiaomata? E kangai te boki anne: “Te uaia ni kaakarabakau ma te atataiaomata e kairiia aomata bwa a na iangoi nanon bwaai ake a a tia ni maroroakin, ao e kauka te kawai ibukin te maroro nakon taai aika a na roko. E kona ni korakora anaakin nanoia aomata iai.”​—I-Korote 4:6.

Te Anainano ae E Rota te Nano

10. Tera aron Bauro n tabeka ana moan taeka ni kaekaa bukinana i matan Akeriba?

¹⁰ Ti na karaua raoi n nora ana taeka Bauro ngke e kaekai bukinana ni Mwakuri mwakoro 26. Nora aron moanakin ana kabwarabwara. Ni moanakin ana karaki, ao e kakaaea bukina Bauro are e na kona iai ni kamoamoaa Akeriba, e ngae ngke e ataia bwa iai aroaron te uea ae e kanuka ma mwanena ae Nei Berenike. E kangai Bauro: “Te uea ae Akeriba, I taku ba I a kabaia, ngkai N nang kaeka bukinau n te bong aei i matam nakoni bwaai ni kabane ake I bukinaki iai irouia I-Iutaia: ao moan te kabaia ngai, ngkai ko atatai aaro ni kabane ma bwaai ni kauntaeka naba aika aia bwai I-Iutaia: ma ngaia ae I butiiko ba ko na ongo raoi i rou.”​—Mwakuri 26:2, 3.

11. A kanga ana taeka Bauro nakon Akeriba ni kaota te karinerine, ao tera uaana ae raoiroi?

¹¹ Ko nora aron Bauro ngke e karinea nakoan Akeriba ae rietata n arona ni weteia man nakoana ae te Uea? E kaotaki man aei te karinerine, ao ibukin rabakauna n rinei ana taeka aika riai, e kaotia iai bwa e karinea Akeriba. (1 Betero 2:17) E ataia te abotoro Bauro bwa Akeriba bon te aomata ae rabakau n aia katei ma aia tua I-Iutaia, ao e taekinna naba bwa e kukurei ngkai e kona ni kaekaa bukinana i matan te tia tautaeka ae bubura ana atatai. E ngae ngke e ataia Bauro bwa te Kristian ngaia, ma e bon aki kaota te nano ni kan rietata riki nakon Akeriba are te beekan. (I-Biribi 2:3) Ma e bubutiia te uea bwa e na ongora irouna ma te taotaonakinnano. Mangaia are e karekea te anga Bauro ike e na kona iai Akeriba ma taan ongora riki tabeman, ni kariaia te bwai are e nang taekinna. E kawenea aan te bwai are e na maroroakinna ae a na boraoi aia iango i aona.

12. Ti na kanga ni kona n riing nanoia aomata ake ti kawariia n ara tai n tataekina rongorongon te Tautaeka n Uea?

¹² Ti bia kakairi n aron Bauro ngke e tei n taetae i matan Akeriba, ngkana ti moana ara maroro ni karokoa banena n ara tai n tataekina te Tautaeka n Uea bwa ti aonga ni kona n riing nanoia taan ongora iroura. Ti kona ni karaoa aei ngkana ti kaotiota te karinerine ae nako mai nanora nakon te aomata are ti reirei ma ngaia ao mani kaotan naba tabeakinan aroarona ke ana iango.​—1 I-Korinto 9:20-23.

Mwaatai ni Kabongana Ana Taeka te Atua

13. Ko na kanga n anai nanoia aomata aika ongora iroum, n aron Bauro?

¹³ Nanon teuae Bauro, bon te kan anai nanoia aomata ake a ongora irouna, bwa a na karaoi bitaki tabeua ni kaineti ma te rongorongo ae raoiroi. (1 I-Tetaronike 1:5-7) Ma, n tokina a bon riingaki iai kabitoin nanoia, bwa a na karaoi bitaki. Ngkana ti okira ana kaeka Bauro ibukin bukinana i matan Akeriba, nora aron Bauro ni ‘bairea raoi ana Taeka te Atua n te koaua’ ngke e taekini bwaai ake a taekinaki irouia Mote ao burabeti.​—2 Timoteo 2:15.

14. Kabwarabwaraa aron Bauro ni kabongana te anainano ngke e tei i matan Akeriba.

¹⁴ E ataia Bauro bwa Akeriba e atongaki bwa te I-Iutaia. Bauro e kabongana ana atatai Akeriba i aon te Aro n I-Iutaia ngke e kabwarabwaraa are e “aki atonga te bwai teuana ma ti baike a taku burabeti ma Mote ba a na roko” ni kaineti ma maten te Mesia ao manga utina. (Mwakuri 26:22, 23) E taetae ni kaineta Akeriba Bauro ao e titiraki ni kangai: “Te uea ae Akeriba, ko kakoauaia burabeti?” E a bwakaraki Akeriba n te kangaanga ae korakora. Ngkana arona bwa e kaeka bwa e ribaia burabeti, e na ananga ni kabuakakaki ngkanne taekana kioina ngkai e rangi n ataaki bwa te aomata ae e kakoauaa te Aro n I-Iutaia. Ma ngkana arona bwa e kariaia ana taeka Bauro, e na taraaki ngkanne irouia aomata bwa tao bon te Kristian ngaia. Ma e a manga boni kaekaa ana titiraki ma te wanawana i bon irouna Bauro ni kangai: “I ataiko bwa ko kakoauaia.” E kanga ni kaeka Akeriba mai nanona? E taku: “Ko kan anaa nanou ba N na kai riki ba te Kristian ngai!” (Mwakuri 26:27, 28) E ngae ngke e aki riki Akeriba bwa te Kristian, ma e a bon tia n noraki koauana bwa e riingaki nanona n ana rongorongo Bauro.​—Ebera 4:12.

15. E kanga Bauro ni kona ni katea te ekaretia i Tetaronike?

¹⁵ Ko a tia n ataia ae e karaoa te uarongorongo ao te anainano Bauro ngke e kaota te rongorongo ae raoiroi? Ibukina bwa e kabongana te aro anne Bauro ngke e ‘bairea raoi ana Taeka te Atua n te koaua,’ tabeman i buakoia ake a tii ongongora irouna ngkoa, a a riki ngkai bwa taan onimaki. Aio te bwai are e riki ngkoa i Tetaronike ike e a ukoukoriia iai I-Iutaia ma Tientaire aika mamaaka te Atua n te tinakoka Bauro. E taekinaki ae kangai ni Mwakuri 17:2-4, BK: “E kawariia I Iutaia Bauro n aia tinakoka n ai aron are e tataneiai iai. E kakarabakau ma ngaia iai tenua te Tabati n taekan taiani Koroboki. E kabarabara ma ni kakoaua mai iai ba e riai ni maraki te Metia ma ni mangauti man te mate . . . A kakoaua anne tabeman mai buakoia.” E anainano Bauro. E kaakarabakau, e kabwarabwarai raoi, ao e kaoti kakoaua man te Baibara bwa Iesu bon te Mesia are e a kaman beritanaki ma ngkoangkoa. Tera mwina? E a tei te ekaretia ni Kristian ae boou i Tetaronike.

16. Ko na kanga ni karekea riki te kukurei ae bati n am tai n tataekina rongorongon te Tautaeka n Uea?

¹⁶ E kona n rikirake riki rabakaum n anai nano ngkana ko kabwarabwaraa ana Taeka te Atua? Ngkana ko konaa, ao ane ko na kunea te kimwareirei ao te kakatonga n am mwakuri n uarongorongo ao n reiakinia aomata taekan ana Tautaeka n Uea te Atua. Aio are a a tia n namakinna naba taan tataekina te rongorongo ae raoiroi, ake a a tia ni butimwaei taeka n reirei ni kaineti ma kabatian riki kabonganan te Baibara n tain te uarongorongo.

17. Kaota aron kabonganan te Baibara n te aro ae uaana n ara mwakuri ni minita, ni karakina te rongorongo teuana ae kakawaki n te barakirabe aei.

¹⁷ N te katoto, e korea ae kangai te mataniwi ae mwamwananga ibukia Ana tia Kakoaua Iehova: “A mwaiti taari mwaane ao aine aika a aki toki n uouota te Baibara i nanoni baiia ngkana a uarongorongo man te auti teuana nakon teuana. E a reke buokaia taan uarongorongo n te aro aei, bwa a kona n reke aia tai ni wareka te kibu teuana nakoia aomata aika mwaiti n te tai are a a kaitiboo iai ma ngaiia. E a tia naba ni buokaki iai te tia uarongorongo ao kaain auti nako bwa a na maroroakina naba kanoan te Baibara, ma a na aki tii maroroakini kanoan maekatin ao booki ake ti angania n ara tai ni karaoa ara mwakuri ni minita.” Te koaua bwa uouotan ara Baibara ni baira n ara tai n tataekina te rongorongo ae raoiroi, e kaineti ma bwaai aika kakaokoro nako n ikotaki naba ma katein te aba. Ma e ngae n anne, ti riai n tangiria bwa ti na ataaki ae bon taani mwakuri ngaira aika mwaatai ni kabongana ana Taeka te Atua, n anai nanoia iai aomata nako bwa a na butimwaea rongorongon te Tautaeka n Uea.

Bwabwaina Ana Kaantaninga te Atua ni Kaineti ma te Mwakuri ni Minita

18, 19. (a) Tera ana iango te Atua ni kaineti ma ara mwakuri ni minita, ao bukin tera ngkai ti riai ni karikirakea bwainan ana kaantaninga? (b) Tera ae e na buokira n aron manga okiraia aomata n te aro ae uaana? (Nora te bwaoki ae atuna “Aron Manga Okiraia Aomata n te Aro ae Uaana,” n te iteraniba 16.)

¹⁸ Te anga riki teuana ae ti na kona iai n riing nanoia aomata aika ongora iroura, e bon irekereke ma ataakin ana iango te Atua ni kaineti ma te mwakuri ni minita, ao te taotaonakinnano. E kaantaningaia aomata ni kabane te Atua “ba a na kamaiuaki, ma ni karekea atakin te koaua.” (1 Timoteo 2:3, 4) Tiaki anne te bwai ae ti kani karaoia naba? E taotaona nanona Iehova, ao ibukin ana taotaonakinnano, e a karekea aia tai aomata aika mwaiti bwa a na kona n rairi nanoia. (2 Betero 3:9) Mangaia are ngkana iai ae ti kaitiboo ma ngaia ae kan ongora n rongorongon te Tautaeka n Uea, e riai bwa ti na okiokiria n taai nako bwa ti aonga ni karikirakea te nano ni kan ongora anne. E kainnanoaki te tai ae maan ao te taotaonakinnano ibukin norakin rikiraken koraan te koaua. (1 I-Korinto 3:6) E na buokira te bwaoki ae atunaki n “Aron Manga Okiraia Aomata n te Aro ae Uaana” ibukin karikirakean te nano ni kan ongora. Uringnga, bwa a bibitaki n taai nako anuan maiuiia aomata, aia kangaanga ao aroaroia. E kona ni mwaiti te tai are e kabaneaki ibukin ukoukoraia ni mwengaia, ma e manena karaoan aei. Ti bon tangiriia bwa a na reke naba aia tai n ongora nakon ana rongorongo ni kakamaiu te Atua. Mangaia are tataro nakon Iehova ae te Atua, bwa e na anganingkami te rabakau n anainano n ami mwakuri n uarongorongo ibukin buokaia aomata nako, bwa a na butimwaea rongorongon te Tautaeka n Uea.

¹⁹ Tera riki ae ti riai ni karaoia ngaira aika taani mwakuri aika Kristian, n te tai are ti kaitiboo iai ma te aomata ae ti ataia bwa e korakora nanona ni kan ongora riki rongorongon te Tautaeka n Uea? E na buokira te kaongora are imwin aei.

[Kabwarabwara ae nano]

Ko Uringnga?

• Tera te bwai ae e uaana iai ana taetae-ni-kawai Bauro ngke e kaekaa bukinana i matan te Uea are Akeriba?

• E na kanga ni kona n riingaki nanon te aomata n te rongorongo ae ti tataekinna?

• Tera ae e na buokira ni kamanena ana Taeka te Atua n te aro are e na riinga raoi nanon te aomata?

• Ti na kanga ngaira n iangoa te mwakuri ni minita n aron iangoana iroun te Atua?

[Te Bwaoki/Taamnei n iteraniba 16]

Aron Manga Okiraia Aomata n te Aro ae Uaana

• Kaota aron tabeakinaia aomata iroum ni koaua.

• Rinea te reirei man te Baibara ae kakannongora.

• Kawenea aan manga okim ni katoaa te tai ae ko kawara iai te aomata.

• Iaiangoa aron te aomata ae ko a tia ni kawaria ngkana ko kitana ana auti.

• Waekoa manga okira te aomata anne imwin teuana ke uoua te bong, ni manga reita nako am maroro.

• Ururingnga bwa tiara, karekean te reirei n te Baibara ma aomata.

• Tataro bwa e na karikirakea riki te nano ni kan ongora Iehova.

[Taamnei n iteraniba 15]

E riinga te nano ana taetae-ni-kawai Bauro ngke e tei i matan te Kowana ae Beteto ao te Uea are Akeriba