A Tautaekana Maium Koaua Aika Boto i aon Maakakia Taimonio?

E A TANOATA ataakin koaua aika boto i aon maakakia taimonio ni katobibia te aonnaba. N taai tabetai, a karineaki katei aikai bwa rabakau mairouia ara bakatibu. Ke tao a kona n iangoaki bwa bwaai aika akea bongaia, ma bon tii kani karikan maiura bwa e na kakannongora riki. A aki rangi ni kakoauaki bwaai aikai n aaba ake i Maeao. Ma n aaba ake tabeua, n aron Aberika, ao a rotaki buaka maiuia aomata ni koaua aika boto i aon maakakia taimonio.

Angiin katei i aon Aberika a bane ni katine i aan te koaua ae boto i aon maakakia taimonio. Taian birim, kaongora man te rerio ao booki aika karaoaki i aon Aberika, a teimatoa ni katereterea te koaua ae boto i aon maakakia taimonio ma bwaai aika a irekereke iai, n aron te tabunea, taromauriakia bakatibu, ao ai taiani bunna. Bukin tera bwa aomata a rangi n iraraang ni koaua aika boto i aon maakakia taimonio? Ao a reke maia koaua aikai?

A Reke Maia Koaua Aika Boto i aon Maakakia Taimonio?

A mwaiti koaua aika boto i aon maakakia taimonio, aika a moan reke man maakakin antiia maate, ke taamnei aika buakaka n aekaia nako. Bwaai aika riki, a atongaki bwa bon aia aanga taamnei aikai ni kakamaakuia aomata, ni kauringia, ke ni kakabwaiaiia.

A irekereke naba koaua aika boto i aon maakakia taimonio, ma kamarurungan te aoraki ao te bwainnaoraki. E rangi ni bobuaka boon te bwainnaoraki ae kakabonganaki ni boong aikai irouia aomata ake a maeka n aaba aika a tabe n rikirake, ao e kangaanga aron rekeia. Mangaia are a mwaiti aika a okiri katei nikawai mairouia aia bakatibu, n aron mwakuri n tabunea, ao ai koaua aika a boto i aon maakakia taimonio, ibukin karekean buokaia ngkana a aoraki ke ngkana a na totokoi aoraki. A namakinna bwa a mwengaraoi riki ngkana a buokaki iroun te tia katoki aoraki n te tabunea ibukina bwa e bon ataa riki aron aia katei ao e kona naba n ongoraea rongorongon aorakia n oin aia taetae, nakon are a na kawara te taokita. Ibukin anne, a kateimatoaki ni karokoa ngkai koaua aika boto i aon maakakia taimonio.

E kakoauaki ni koaua aika a boto i aon maakakia taimonio bwa taian aoraki ao kabuanibwai a aki riki i bon irouia, ma a riki mairouia anti. Tao a kona n taekinna taani katoki aoraki n te tabunea bwa iai aki-raunnanon te bakatibu are e a tia ni mate n te bwai teuana. Ke a kona n iangoia taan tabunea bwa iai ae e a tia ni kamaraiaa te aomata are aoraki arei, ni butiian te tia katoki aoraki n te tabunea ae kakaiangatoa bwa e na waunna, ao anne are e a karika te aoraki ke te kabuanibwai ae karina n riki nakoina.

A kakaokoro nako aekan koaua aika boto i aon maakakia taimonio ni kabutaa te aonnaba, ao aron rikiia e boboto i aon katein te aba, rongorongon rimoa, ao ai bwaai ake a riiriki. Ma te boto n iango iai, boni kakoauan ae e riai ni karauaki nanon te anti are e roko man te aba n taamnei.

A Raraoi Ibukira ke A Karuanikai?

Bungiakia bwebwee, bon te bwai ae iangoaki irouia angiia utu bwa e rangi n raka arona ao ni kakimwareirei naba. Ma ni kaineti ma koaua aika boto i aon maakakia taimonio, e katautauaki bwa kanikinaean te bwai teuana. N aonon Aberika Maeao tabeua, ao a mwaiti aomata aika a iangoa bungiakia bwebwee bwa kanga bungiakia atua mangaia are a a tataromauriia. Ngkana tao temanna mai buakoia bwebwee aikai e mate ke ngaiia ni kauoman, ma a na boni karaoaki naba bannaia aika uarereke ao a riai kaain te utu n angakarea nakon bouannanti aikai. N taabo tabeua, e iangoaki bungiakia bwebwee bwa te maraia teuana nakoia kaaro, n te aro are kaaro tabeman a na bon tiringa temanna mai buakoia. Bukin tera? A kakoauaa bwa ngkana arona bwa e teimatoa maiuia bwebwee aikai, ao ane a na manga okiriia aia karo n tiringiia.

E oti ni katoto aikai bwa e ngae ngke iai tabeua koaua aika boto i aon maakakia taimonio aika a taraa n raraoi ma n aki kairua, ma bon iai naba i buakoia aika a kona ni  karuanikai ma ni kamamate. Ma ni kabwarabwarana ae kakamaaku, e kona ni bitaki te bwai ae raoiroi nakon te bwai ae karuanikai.

Eng, e noraki bwa te koaua ae boto i aon maakakia taimonio bon aia koaua aomata ae irekereke naba ma aia taromauri. Kioina ngkai e a taraaki bwa te waaki ae karuanikai, e raoiroi iangoan te titiraki ae kangai: Antai ae kakabwaiaki man mwakuri ao koaua aika boto i aon maakakia taimonio?

Nibwan Koaua aika Boto i aon Maakakia Taimonio

E ngae ngke iai bwaai ni kakoaua aika kona n noraki, ma iai tabeman aomata ni boong aikai, aika a kakewea ae iai Tatan ke taamnei aika buakaka. Ma, n tain te buaka, rawaia aomata ni kakoauaa ae e a roko aia kairiribai ae rangi n iowawa, e boni kona ni karekea te kabuanibwai ae korakoran tii ngaia nakoia. Bon ai aron naba anne te buaka ma taamnei aika mwaaka riki, bwa e korea ae kangai te abotoro Bauro: “Ti kaunrabata . . . ma taanga n tamnei aika buakaka.”​—I-Ebeto 6:​12.

E ngae ngke ti aki kona n noriia taamnei aika buakaka aikai, ma bon iai ngaiia. E taekinna te Baibara bwa te anera ae aki nonoraki, e kabongana te naeta ibukin karekean ana itoman ma te moan aine, are Nei Ewa ao ni kairia bwa e na karitei nakon te Atua. (Karikani Bwaai 3:​1-5) E kamataataaki n te Baibara taekan te aomata ae te taamnei aei bwa, “te naeta nikawai, are arana te Riaboro ao Tatan, are mamanaiia kaain aonaba ni kabane.” (Te Kaotioti 12:9) E tokanikai naba Tatan ni kairarangia anera tabeman riki bwa a na karitei. (Iuta 6) N tokina a a riki anera aika buakaka aikai bwa taimonio, ke ana kairiribai te Atua.

E kaotinakoia taimonio mai nanoia aomata Iesu, ao tii te arona naba ma are a karaoia taan rimwina. (Mareko 1:​34; Mwakuri 16:18) Taamnei aikai bon tiaki ara bakatibu ake a a tia ni mate, bwa a bon “aki ata te bwai teuana” maate. (Te Minita 9:5) Ma, bon anera ngaiia ake a karitei ake a mwamwanaki ngkoa iroun Tatan. Te itoman ma ngaiia ke te aantaeka nakon aia kairiri, bon tiaki te bwai ni manikangare, ibukina bwa titeboo ngaiia ma aia tia kairiri are Tatan te Riaboro, are e tatangiria ni kani kabwakaira. (1 Betero 5:​8) Tiaia ae a uaiakinna, boni katannakoara man te kaantaninga ae koaua ibukia aomata, ae taekan ana Tautaeka n Uea te Atua.

E kateretereaki raoi teuana te anga n te Baibara are e kakabongana Tatan ma ana taimonio ni kangai: “E onikia Tatan ba kaanga te anera ae raona te oota.” (2 I-Korinto 11:14) E kani kamwaneira Tatan bwa ti aonga ni kakoauaa ae aongkoa e kona ngaia ni karekea nakoira te maiu ae raoiroi riki. Tao a kona n reke kakabwaia tabeua aika aki teimaan rinanon aia mwakuri taamnei aika buakaka. Ma, a bon aki kona n teimatoa ni katoki ara kangaanga. (2 Betero 2:​4) A bon aki kona n anga te maiu are aki toki nakon temanna, ao e a rangi ni kaan ngkai aia tai ni kamaunaki. (I-Rom 16:20) Bon tii ara tia Karikiriki ae nibwan te maiu are aki toki ao te kukurei ni koaua, ao ngaia naba te nne ni kamanomano mairouia taamnei aika buakaka.​—Iakobo 4:7.

E kabuakakaia akana ukoukora buokaia rinanon te tabunea, te Atua. (Te Tua-Kaua 18:​10-​12; 2 Uea 21:6) E atongaki aei bwa karekean te iraorao ma te kairiribai, ao karekean te itoman ma taan ribaa te Atua. Ngkana ko kawara te tia kaiwana kanoan taai aika a na roko, ke ko titirakina te tia katoki aoraki n te tabunea, ke ko irekereke ma mwakuri aika boto i aon maakakia taimonio, e nanonaki ngkanne iai bwa ko kariaia taamnei aika bubuaka bwa a na tautaekana am iango aika ko karaoi i nanoni maium. Bon titeboo ngke ko irana aia karitei nakon te Atua.

Ti Kona ni Kamanoaki man te Buakaka?

Ade,a ae te mwaane ae maeka i Niger, e reirei n te Baibara ma temanna Ana Tia Kakoaua Iehova are e tataekina te rongorongo ae raoiroi ni kabwanina ana tai iai. E kabwarabwaraa Ade bwa bukin tera ngkai e katuka ana bwai n tabunea i nanon ana titoa ni kangai: “A rangi ni mwaiti kairiribai.” E kamataata te aomata are e reirei n te Baibara ma Ade bwa bon tii Iehova ae e riai n onimakinna ibukin kamanoana ni koaua. E wareka Taian Areru 34:7 nakoina, ae kangai taekana: “E katea umana ni buaka ana anera Iehova i rarikiia akana makua ni kawakinia, ao E kamaiuia.” E taku ana kabanea n taeka Ade, “Ngkana e boni kona ni kamanoai Iehova, ao N na riai ni kamwawaa au bwai n tabunea aei.” Tabeua te ririki imwin anne, ao e a riki Ade bwa te unimwaane ao te minita ae kabwanina ana tai iai. Bon akea naba temanna mai buakoia ana kairiribai ae e a tia n iowawa nakoina.

E tuangira te Baibara bwa e ngae ngke ti mutiakin koaua aika boto i aon maakakia taimonio ke tao ti aki, ma ti boni bae ni kaaitara naba n te taina ma bwaai aika ti aki kaantaningai. (Te Minita 9:​11) Ma e bon aki kona ni kataira Iehova ni baika a bubuaka. (Iakobo 1:​13) Te mate ao te aki-kororaoi, a boni bane n riki man te bure are ti karekea mairoun Atam. (I-Rom 5:​12)A bane n ituaki aomata n te aoraki n te tai teuana ma teuana ao ai uana naba ma karaoan kairua aika kona ni karekei karawawata. Mangaia are e kairua bwa ti na bukinia taamnei aika buakaka bwa a karekei aoraki ke kangaanga ni kabane nakoira. Te aeka ni koaua anne e kona ni kairarangira bwa ti na kataia ni karekea te itoman ae nakoraoi ma taamnei n aanga riki tabeua.b Ngkana ti ituaki n te aoraki, ti riai ni karekea ara bwainnaoraki mairoun te taokita, ao tiaki mairoun ‘te tia bwaranikewe ao taman te kewe,’ are Tatan te Riaboro. (Ioane 8:​44) E oti n taian ribooti bwa aomata ake a maeka n aaba ake e korakora iai kamanenan koaua ngkoa aika boto i aon maakakia taimonio, bwa a aki kona n nakoraoi ma n ananau riki maiuia, ni kabotauaki ma aomata ake a maeka n aaba ake tabeua riki. Ai ngaia are e a teretere raoi iai bwa bon akea uaan koaua aika boto i aon maakakia taimonio ibukin kateimatoan marurungira.

E rangi ni mwaaka te Atua i aoia taamnei aika buakaka, ao E tabeakina mweeraoira. “A memena matan Iehova i aoia akana raoiroi ni kan akoiia, ao a uki taningana nakon aia wewete.” (1 Betero 3:12) Tataro nakoina ibukin kamanoam ao butiia bwa e na anganiko te wanawana. (Taeka N Rabakau 15:29; 18:10) Kakorakorako ni karekea am atatai n ana Taeka ae Tabu ae te Baibara. Te atatai ae eti man te Baibara, boni ngaia te kabanea n nakoraoi ibukin karekean kamanoara. E na buokira bwa ti na ataa bukin rikin bwaai aika bubuaka ao n reireinira naba arora ae ti na kona ni karekea iai akoara iroun te Atua are Moan te Mwaaka.

Kakabwaia Aika Reke man te Atatai Ibukin te Atua

Te atatai ae eti ibukin Iehova ma ana kaantaninga are boni kaaitaran te aki-atatai ao koaua aika boto i aon maakakia taimonio, boni ngaia kiingin te kawai nakon karekean kamanoara ni koaua. E kaotaki aei n rongorongon Jean, ae te mwaane ae kaain Benin. A rangi ni karinei koaua aika boto i aon maakakia taimonio kaain ana utu Jean. Ni kaineti ma te koaua anne n aia katei, te aine ae e a tibwa tia ni bungia natina te mwaane e tabuaki n otinako man te auti ae uarereke are e a tia ni kaonotaki ibukina ma natina i nanon ruaiua te bong imwin bungina. Ma ngkana e bungia te nati te aine, e na tiku i nanon te auti anne i nanon itiua te bong.

N te ririki 1975, ao e bungia te nati te mwaane ae rangi ni babaentoo buun Jean ao a aranna bwa Marc. Ni kaineti ma aia atatai man te Baibara, e rawa Jean ma buuna n irekereke ma taamnei aika buakaka. Ma a na kariaia bwa a na taenikai ma ni maaka te koaua ae boto i aon maakakia taimonio, ni katuka te tina i nanon te auti are e bung iai? A bon aki, bwa a katinanikua te koaua ae boto i aon maakakia taimonio are e reke mairouia aia bakatibu.​I​—Rom 6:​16; 2 I-Korinto 6:​14, 15.

Iai te kabuanibwai ae riki nakon ana utu Jean? Imwin ririki aika bati, ao e a riki ngkai Marc bwa te toro-ni-minita n ana ekaretia teuana Ana Tia Kakoaua Iehova. A rangi ni kukurei kaain te utu aei ngkai a aki roko n te kariaia bwa a na tokanikai i aoia ke n tautaekan maiuia, koaua aika boto i aon maakakia taimonio. A aki naba kariaia ekinakoan marurungia n te itera n taamnei.​—1 I-Korinto 10:​21, 22.

A riai Kristian ni koaua ni kararoai mwakuri aika bubuaka aika iai irekerekeia ma koaua aika boto i aon maakakia taimonio ao ni butimwaea te oota n taamnei are e a tia n anga te tia Karikiriki, ae Iehova, ao Natina ae Iesu Kristo. A kona n namakina te raunnano ni koaua are e reke man ataakin ae a kakaraoa ae eti i matan te Atua.​—Ioane 8:​32.

[Kabwarabwara ae nano]

[Bwaoki/Taamnei n iteraniba 5]

Katei man Aaba Tabeua Aika Irekereke ma Maakakia Taimonio

• Katean aia kai-n-amwarake I-Tiaina i nanon te boora n raiti, boni kanikinaean te mate

• Ko na tekebuaka ngkana ko nora mannikiban te bong ae te owl n te ngaina

• Maten te taura te nenea ae karina n tain te bukamaru teuana e kaota rokoia anti n te botaki anne

• Kabwakaan te kiaba i aontano i nanon te auti, nanona bwa iai ae e na kamateaki n te auti

• E na tekebuaka te aba ngkana e katukaki te bwara i aon te kainiwene

• Tangin taiani beero e kabirinakoia anti

• E na kakoroaki bukin am kaantaninga ngkana ko ukii taura nenea ni kabane ake a mena i aon am keeke n rekenibong, n tii te angitana

• Te buruum ae raraa te kainiwene e kariaia antin te buruum anne bwa a na tabuneaa te kainiwene arei

• Ko na tekebuaka ngkana e riaon kawaim are ko nakonako iai te katamwa ae roro

• Kabwakaan te kai-ni-waiteke i aontano e nanona ae e na kawara te auti te mwaane

• E na tekeraoi te aba ngkana iai taamnein te erebwanti ae kaaitara ma te mataroa

• E na tekeraoi te aba ngkana e tine ana kauniwae te aoti i etan te mataroa

• E kamanoaki te auti man te buakaka ngkana e kawakawa i aona te aroka ae te ivy

• Ko na tekebuaka ngkana ko riaan te kai-n-tamwarake

• Ko na tekebuaka i nanon itiua te ririki ngkana ko katabwenauaa te tirotaam

• Ngkana e bwaro te bebwa ao ko na kauntaeka ma raoraom are ko kaan riki ma ngaia

• Ko na tekebuaka ngkana e bwaro te taoro, ma ai moara ra riki ngkana ko aki karenakoa teutana i aon angam are maingim

• Katukan te kai-n-tekateka ae mwainging bwa e na mwainging n akea ae tekateka iai, e kaoiia anti bwa a na tekatekanna

• Te kauniwae ae kabaraakaki e karokoa te tekebuaka

• Ngkana e mate te aomata n te auti, ao a riai ni kaukaki winto ni kabane bwa e aonga n otinako taamnein te mate

[Bwaoki n iteraniba 4]

Kainaaomataki man Maakakia Taimonio

I nanon aia tai n uarongorongo Ana Tia Kakoaua Iehova n te kaawa teuana i aon Aberika Maiaki, ao akea bwa e a kaukaki te mataroa teuana are a karebwerebwe iai. N ukina, ao a a kaaitaraki taani Kakoaua aikai iroun te aine ae kunnikainna n te kunnikai ae e bwabwainaki irouia taan tabunea. A kani kitana te auti arei ngkekei naba, ma e imanonoiia te aine arei bwa a na kaota aia rongorongo. E wareka Te Tua-Kaua 18:​10-​12 temanna irouia taani Kakoaua aikai, ni kaota iai ana kaantaninga te Atua ibukin te tabunea. E butimwaea te rongorongo aei neiei ao e a kan reirei naba n te Baibara. E taekinna neiei bwa ngkana e a boni kakoauaa raoi man ana reirei n te Baibara, bwa e aki boraoi te tabunea ma ana kaantaninga Iehova, ao e a katoka naba iai ana tabunea.

Imwin reiakinan te mwakoro 10 n te boki ae Ko Kona Ni Maiu n Aki Toki n Te Baretaiti i aon Te Aonnaba n ikotaki naba ma te Baibara, e a bane ni kabueki ana bwai ake e kakabonganai ngkoa ibukin ana tabunea ao e a moanna ni kaakaei bobotaki nako n te Mwaneaba n Uea. Irarikin anne, e a karekea naba ae riai n ana mare, e ngae ngke e a tia n raure nako  ma buuna n te maan ae 17 te ririki. Ao ngkai, a a  uaia n riki bwa taani Kakoaua ibukin Iehova aika a a tia ni katabui maiuia ao ni bwabetitoaki.

[Taamnei n iteraniba 4]

E karenakoi rii “te tia tabunea” ibukin kan ataakin ana kangaanga te aoraki