Kaira Kawaim Ni Booto N Reirei Mairoun Te Atua
“[Iehova e] reireiko arom ae ko na kabaia iai.”—ITAIA 48:17.
1. E kanga te tia Karikiriki ni kairia aomata?
NGKE a kakorakoraia taan rabakau n ukoukora rongorongon te iuniweeti aika kangaanga ataakiia, ao a rangi ni mimi ni mwaitin te korakora are kawakinaki iai. Taai, ae te itoi teuana ae bon tau buburana, e kaotinakoa te korakora ae mwaitina e boraoi ma korakoran rebwetauan “100 te birion te boom ae te hydrogen ni katoa teekan.” E kona te tia Karikiriki ni bairei ao ni kairìi bwaini karawa aika a rangi ni bubura n aron aei ni korakorana ae akea tiana. (Iobi 38:32; Itaia 40:28) Ma tera arora ngaira aika aomata aika ti anganaki te inaaomata ni motika nanora, te kona n ataa te aroaro ni maiu ae riai, te kona n iango, ao te kona n ota ni bwaai n taamnei? E kanga aron kairara iroun te tia Karaoira? E kairira ma te tangira rinanon ana tua aika kororaoi, ao booto n reirei aika moan raraoi, n ikotaki ma mataniwin nanora aika a kataneiaki raoi.—2 Tamuera 22:31; I-Rom 2:14, 15.
2, 3. Te aeka n ongeaba raa ae e kukurei iai te Atua?
2 E kukurei te Atua irouia ana karikibwai ake a wanawana ake a rineia bwa a na ongeaba irouna. (Taeka N Rabakau 27:11) E aki karikira Iehova bwa mitiin aika a mwamwakuri n akea te iango, ma e anganira te inaaomata ni kona ni karaoi motinnano aika raraoi ni kaineti ma karaoan ae raoiroi.—Ebera 5:14.
3 Iesu ae boni katotongan raoi Tamana, e taekina ae kangai nakoia taan rimwina: “Bon raraou ngkami ngkana kam karaoa ae I tuangingkami. I aki manga araningkami ba tabonibai.” (Ioane 15:14, 15, BK) N taai ake rimoa, akea riki te bwai ae e riai ni karaoia te toro ma bon tii te ongeaba iroun ana toka. N te itera are teuana, te iraorao e reke rinanon kaotiotan aroaro aika raraoi aika anaa nanoia aomata. Ti kona n riki bwa raoraon Iehova. (Iakobo 2:23) Te iraorao aei e kakorakoraki n te uaia n i tangitangiri i marenara ma te Atua. Iesu e kaota irekereken te ongeaba nakon te Atua ma te tangira, ngke e kangai: “Ngkana e tangirai te aomata, ao e taua au taeka: ao E na tangiria Tamau.” (Ioane 14:23) E kaoira Iehova bwa ti na maiuakini booto n reirei mairouna, ibukina bwa E tangirira ao e kani kairira n te aro ae ti na aki kabuanibwai iai.
Booto n Reirei Mairoun te Atua
4. Ko na kanga ni kabwarabwaraa bwa tera ae nanonaki ni booto n reirei?
4 Tera ae nanonaki ni booto n reirei? E kabwarabwaraki bwa te boto n reirei bon “te oi ni koaua: te tua ae tabwanin ae te oi n tua, te koaua ke te iango are a aanaki iai tuua ao koaua tabeua riki.” (Webster’s Third New International Dictionary) Neneran raoi te Baibara e kaotia bwa Tamara are i karawa boni ngaia ae e katauraoi booto n reirei ni kaineti ma waaki ao aaro aika kakaokoro nako. E karaoa aei ibukina bwa e tangiria bwa ti na kakabwaiaki n aki toki. Titeboo aei ma are e koreia te Uea ae wanawana ae Toromon ngke e kangai: “Natiu, ko na ongo, ao kaki au taeka i nanom; Ao ane a na kabatiaki iai am ririki i aon te aba. I reireiko aron te rabakau; I kaiririko i nanoni kawain te aro ae eti.” (Taeka N Rabakau 4:10, 11) Booto n reirei aika kakawaki riki aika a katauraoaki iroun Iehova a irekereke ma ara iraorao ma ngaia ao raora n aomata, n ikotaki naba ma aron ara taromauri ao bwaai aika ti kakaraoi ni katoa bong. (Taian Areru 1:1) Ti na rinanon booto n reirei tabeua akana kakawaki akanne.
5. Taekin booto n reirei tabeua.
5 E taekina ae kangai Iesu ni kaineti ma ara iraorao ma Iehova: “Ko na tangira Iehova ae Atuam n nanom ni kabanea, ao n tamneim ni kabanea, ao ni wanawanam ni kabanea.” (Mataio 22:37) Irarikin anne, te Atua e anganira booto n reirei aika kaineti ma aroarora nakoia aomata, n aron te Kibu ni Koora ae kangai: “Bwaai ni kabane aika kam tangiri ba a na karaoaki nako imi irouia aomata, ao kam na karaoi naba nako ia.” (Mataio 7:12; I-Karatia 6:10; Tito 3:2) Ti kaungaki n ae kangai ni kaineti ma aron ara taromauri: “Ti na i taratara n iangoi arora ba ti aonga ni keiakinira ni karika te tangira ma makuri aika raraoi. Ao ti na tai kaki te bobotira.” (Ebera 10:24, 25) E korea ae kangai te abotoro Bauro ni kaineti ma maiura ni katoa bong: “Ngkana kam amarake, ao ngkana tao kam moi, ao ngkana kam karaoa te bwai teuana, ao kam na karaoi bwaai ni kabane i bukin neboakin te Atua.” (1 I-Korinto 10:31) A rangi ni bati riki booto n reirei n ana Taeka te Atua.
6. A kanga booto n reirei ni kaokoro man tuua?
6 Booto n reirei bon koaua aika a maiu aika kakawaki, ao a tangiraki irouia Kristian aika wanawana. E kaira Toromon Iehova bwa e na korea ae kangai: “Ko na ongo au taeka; katanimaia taningam nakon au taeka. Ke a tai nako mai matam; kawakin i nanom. Ba te bwai ni kamaiu nakoia akana a reke i rouia, ao kamauran irikoia ni kabane.” (Taeka N Rabakau 4:20-22) Tera te kaokoro i marenan booto n reirei ao tuua? A aanaki tuua i aon booto n reirei. N angiin te tai, tuua a kaineti nakon te bwai teuana, ke a kona ni kabonganaki i nanon taai tabeua. Ma a bon teimatoa booto n reirei. (Taian Areru 119:111) Ma a aki kona ni bane tain taiani boto n reirei mairoun te Atua, ke ni mauna. E a kakoauaki iai ana taeka Itaia are e kairaki koreana iroun te Atua ae kangai: “E rai te uteute, e mate te ue: ma e na tei matoa ana taeka Atuara n aki toki.”—Itaia 40:8.
Aana Am Iango ao Am Mwakuri i aon Booto n Reirei
7. E kanga ana Taeka te Atua ni kaungaira bwa ti na aana ara iango ao ara mwakuri i aon booto n reirei?
7 E kaokioka ana kaungaunga nakoira “ana taeka Atuara” bwa ti na aana ara iango ao ara mwakuri i aon booto n reirei. Ngke e tuangaki Iesu bwa e na kabwarabwaraa nanon te Tua n taeka aika tii tabeua, e taekin bwaai aika uoua, ae teuana e kamatataa riain tangiran Iehova, ao are teuana, tangiraia raora n aomata. (Mataio 22:37-40) Ni karaoan anne, e manewei taeka aika kimototo aika kabwarabwarai booto n reirei ake aana te Tua Mairoun Mote rimoa, ae a koreaki n Te Tua-Kaua 6:4, 5: “Iehova ae Atuara bon Iehova ae ti temanna: ao ko na tangira Iehova ae Atuam n nanom ni kabanea, ao n tamneim ni kabanea, ao ni korakoram ni kabanea.” E mataata bwa Iesu e iangoa naba ana kairiri te Atua are e kuneaki n Nakoaia Ibonga 19:18. Ni kabaneani kiibu n te boki ae te Minita, te Uea ae Toromon e kabwarabwaraa nanon ana tua te Atua aika mwaiti n taeka aika matoa ma ni korakora aika tii tabeua ngke e kangai: “Aio kabaneani baikai; e a tia n ongo te aba baikai ni kabane: maka te Atua, ao tou mwin ana tua; ba bon anne kabanean te aro ae riai irouia aomata. Ba E na uoti makuri ni kabane te Atua nako nanon te kaeti-taeka, ma bwaai aika raba ni kabane, ba tao a raraoi ke tao a bubuaka.”—Te Minita 12:13, 14; Mika 6:8.
8. Bukin tera bwa e kamanoira te ota raoi n nanon booto n reirei man te Baibara?
8 Te ota raoi i aoni booto n reirei aikai, e na buokira bwa ti na mataata ao ni maiuakin riki nanon tuua aika a kaineti ma ngaira. Irarikin anne, ngkana ti aki rangi n ota raoi ma ni mutiakin booto n reirei, ti na bon aki kona ni karaoi motinnano aika raoiroi, ao e na kai uruaki naba ara onimaki. (I-Ebeto 4:14) Ngkana ti karin booto n reirei aikai n ara iango ao nanora, ao ti na bon tatauraoi ni kabonganai raoi, ngkana ti nang karaoi ara motinnano. Ao ngkana ti kabonganai n te aro ae riai, a na boni karekei kakabwaia nakoira.—Iotua 1:8; Taeka N Rabakau 4:1-9.
9. Bukin tera bwa e aki bebete n taai nako karekean otara i aon booto n reirei man te Baibara ao kamanenakiia?
9 Karekean otara i aon booto n reirei man te Baibara ao rabakaura ni kamanenai, e kangaanga riki nakon touan mwin taian tua. Kioina ngkai bon aomata aika aki-kororaoi ngaira, e na boni bae ni kangaanga iroura bwa ti kakorakoraira n iaiangoi raoi nanon taiani boto n reirei. Tao ti na tangira riki te tua ngkana ti a kaaitara ma karaoan te motinnano teuana ke te kangaanga ae betanga. N tabetai ti kona n ukoukora te kairiri mairoun te Kristian ae e a ikawai n te onimaki ae tao te unimwaane n te ekaretia, ma ni kaantaningaa te tua ae kaineti ma ara kangaanga ke aroarora. Ma e kona n akea te tua man te Baibara ke man booki ake a kabwarabwaraa te Baibara ae kaineti raoi ma ara kangaanga. E ngae ngkana ti anganaki te tua teuana ae kona ni kabonganaki iai, ma tao te tua anne e bae n aki kona ni kamanenaki n taai nako ao ni bwaai ni kabane aika a kona n riki. Ko bae n uringa ana titiraki temanna te mwaane nakon Iesu are e kangai: “Te tia Reirei, Ko na tuanga tariu ba e na tibai ana bwai nako tamara ma ngai.” Iesu e aki anganna te tua ae kaineti ma kaetan kangaanga i marenaia naati, ma e anganna te boto n reirei ae kona ni kamanenaki n itera aika mwaiti ngke e taku: “Tarataraingkami, ao kawakiningkami man te mataai ni kanibwaibwai ni bane.” E katauraoa ikai te kairiri Iesu ae teimatoa ni bongana ni karokoa ngkai.—Ruka 12:13-15.
10. Tera ae kaira nanora bwa ti na kakaraoa ae boraoi ma booto n reirei?
10 Ko a boni bae n tia n noria aomata aika a ongeaba n taian tua ma tiaki raoi nanoia, ma ibukina bwa a maaka te katuaeakaki. Karinean taiani boto n reirei, e aki kariaia te aeka n iango anne. Booto n reirei a buokia aomata ake a kakairi iai bwa a na aantaeka raoi mai nanoia. Ni koauana, angiin booto n reirei, a aki waekoa ni karokoa te rekenikai nakoia te koraki ake a aki iri nanoia. Te aro aei, e a karekea riki ara tai are ti na kaotiotia iai bwa bukin tera ngkai ti ongeaba iroun Iehova, ao tera ae kaira nanora nakon karaoan anne. Ti nora te katoto n aron anne n aroaron Ioteba ngke e rawa n ana kariri buun Botiba nakon te wene ni bure. E ngae ngke e tuai ni korea te tua Iehova ibukin katabuan te wene ni kimoa, ao bon akea naba te rekenikai ae e a tia ni katauaki irouna ibukin te wene ni bure ma buun temanna, ma Ioteba e atai raoi booto n reirei mairoun te Atua aika kaineti ma te kakaonimaki nakon te rao ni mare. (Karikani Bwaai 2:24; 12:18-20) Ti kona n noria man ana kaeka bwa e rangi n rotaki aroarona ni booto n reirei aikai ngke e taku: “N na iranna iai ni karaoa te bure ae ababaki aei, ma ni bure nakon te Atua?”—Karikani Bwaai 39:9.
11. N aaro raa, ae a kani kairaki iai Kristian ni booto n reirei mairoun Iehova?
11 Ni boong aikai, a kani kairaki Kristian ni booto n reirei mairoun Iehova ngkana a kaaitara ma karaoan aia babaire i bon irouia n aron rinean raoraoia, bwaai ni kakibotu, aeka ni katangitang ake a na ongoraei, ao bwaai ake a na wareki. (1 I-Korinto 15:33; I-Biribi 4:8) Ngkai ti a rikirake n atatai, ni mataata, ao n tangira Iehova ma ana kaetieti nako, mataniwin nanora ae ataa te aroaro ni maiu ae riai, e na buokira ni kamanenai booto n reirei mairoun te Atua n taai nako ao ni kaineti naba ma bwaai aika raba mairouia aomata tabemwaang. Ibukina bwa ti kakairi ni booto n reirei man te Baibara, ti na aki tiriburea ana tua te Atua ni kakaaea angara are ti na kona n aki n ongeaba iai. Ti na aki naba katotongia aomata aika a karaoi mwakuri aika aki bati n raoiroi e ngae ngke a bon aki urua te tua teuana iai. Ti ataia bwa te iango n aron anne, e urua aron te aomata i bon irouna, ao e karuanikai naba.—Iakobo 1:22-25.
12. Tera te iango ae riai ni bwainaki ngkana a na touaki mwin booto n reirei ake mairoun te Atua?
12 A ataia Kristian ni koaua bwa te iango ae riai ni bwainaki ngkana a na touaki mwin booto n reirei mairoun te Atua, boni kan ataakin ana iango Iehova ni kaineti ma te bwai are e karaoaki. “Ngkami akana kam tangira Iehova,” e kaungaunga te tia areru, “Kam na riba te buakaka.” (Taian Areru 97:10) A karinanaki n Taeka N Rabakau 6:16-19 bwaai tabeua ake e iangoia te Atua bwa a bubuaka: “E ribai baikai aika onoua Iehova; eng, bon itiua te bwai ae a aki konaki n taraki i Rouna: Maata aika kainikatonga, te newe ae kewekewe, ao baai aika katutua te raraa ae akea ana bure; te nano ae kariki iango aika bubuaka, waae aika waetata ni biribiri nakon te buakaka; te tia kakoaua ae uarao ae kewekewe, ao ane kariki kauntaeka i buakoia taari.” Ngkana ti kairaki n te nano ni kani maiuakina ana iango Iehova ni kaineti ma bwaai n aron aikai, ao kamanenaan ngkanne booto n reirei iroura a na riki bwa anuani maiura.—Ieremia 22:16.
E Kainnanoaki te Nano ae Riai
13. Te aeka n iango raa are e katuruturua taekana Iesu n ana Kabwarabwara i aon te Maunga?
13 Ataakin ao kamanenan booto n reirei, e na kamanoira man kamwaneara nakon te taromauri ae taraa ni koaua ma bon akea uaana. Bon iai te kaokoro i marenan touan mwin booto n reirei, ao te etimatoa ni kakairi n taian tua. E katereterea aei Iesu n ana Kabwarabwara i aon te Maunga. (Mataio 5:17-48) Uringnga are taan ongora iroun Iesu bon I-Iutaia, mangaia are a riai ni kakairi n te Tua mairoun Mote. Ma ni koauana, e kairua aia taratara i aon te Tua. A katuruturua riki te Tua, nakon bwaai ake a nanonaki iai. A kaatuui taekan aia katei ni kawai ni karietatai riki nakon ana reirei te Atua. (Mataio 12:9-12; 15:1-9) N tokina, a aikoa reireiaki aomata bwa a na aana aia iango i aon booto n reirei.
14. E kanga Iesu ni buokia taan ongora irouna bwa a na aana aia iango i aon booto n reirei?
14 N ana Kabwarabwara Iesu i aon te Maunga, e taekin bwaai aika nimaua aika kaineti ma te aroaro ni maiu ae riai, n aron: te un, te mare ao te buu-raure, te berita, te karekekai, ao te tangira ao te kairiribai. Iesu e katereterei iai kakabwaia aika a na reke man irakin nanon taiani boto n reirei. Mangaia are Iesu e karaoiroa riki iai aroaroni maiuia taan rimwina. N aron anne ni kaineti ma te wene ni kimoa, e anganira te boto n reirei ae e aki tii kawakinira man mwakuri aika bubuaka, ma e kawakina naba ara iango ao nanora: “Ane tarataraa te aine ba e na kaitaataan nako ina, ao e a tia ni wene ni bure ma ngaia i nanona.”—Mataio 5:28.
15. Ti na kanga ni kona ni kararoaa te etimatoa n irii nanon taian tua?
15 E kateretereaki n te katoto aei, bwa ti riai n ururingnga bwa tera ana boto n reirei Iehova, ao tera ae nanonaki iai. Ti aki riai ni kataia ni karekea akoakira iroun te Atua rinanon te baka n ongeaba irouna. Iesu e katereterea kairuan te aroaro anne ngke e kaota ana nanoanga ao ana tangira te Atua. (Mataio 12:7; Ruka 6:1-11) Ngkana ti kakairi ni booto n reirei man te Baibara, ti na kararoaa iai te etimatoa n irii nanon tuua aika mwaiti aika riaon ana reirei te Baibara. Ao ti na aki kataia ni kairoroia aomata tabemwaang bwa a na maiuakina naba te aro anne. Ti na tabeakin riki booto n reirei aika taekan tangiran te Atua ao te ongeaba irouna, nakon tabeakinan taraakin ara taromauri i mataia aomata.—Ruka 11:42.
Uaa Aika Kakukurei
16. Taekin booto n reirei aika a aani kaetieti tabeua n te Baibara.
16 Kioina ngkai ti kakorakoraira n ongeaba iroun Iehova, e kakawaki bwa ti na ataia ae ana tua, a aanaki i aon booto n reirei aika kakawaki. N te katoto, a riai Kristian ni kararoaa taromaurian te bouannanti, te wene ni bure, ao kabonganan te raraa n te aro ae aki riai. (Mwakuri 15:28, 29) Tera ae aana aia koaua Kristian i aon bwaai aikai? Boni booto n reirei aikai: e riai n taromauriaki te Atua n tii ngaia; ti riai ni kakaonimaki nakon raora ni mare; ao ai taekan Iehova ae boni ngaia te tia Anga te maiu. (Karikani Bwaai 2:24; Te Otinako 20:5; Taian Areru 36:9) Otara i aon booto n reirei aikai, e na kabebetea aron irakin nanon tuua aika a irekereke iai.
17. Baikara uaa aika raraoi ake a reke man ataakin ao kamanenaan booto n reirei man te Baibara?
17 Ngkana ti oota ma ni kamanenai booto n reirei aika a aanaki iai tuua, ao ti na ataia bwa ti na boni kabwaia iai. Kakabwaia n te itera n taamnei aika a rereke irouia ana aomata te Atua, a kona naba n irianaki ni kakabwaia aika a kona n noraki. N te katoto, te koraki ake a kararoaia man te moko, ake a maiuakina te aroaro ni maiu ae riai, ao a karinea tabun te raraa, a kamanoaki man aoraki ake a irekereke ma waaki aikai. N aron naba anne, maiuakinan ana koaua te Atua e kona ni kakabwaiaira ni kaineti ma ara kataumwane, aroarora nakoia aomata, ke aroarora n ara utu. Kakabwaia aika a nonoraki aikai, a kakoauaa naba manenan ana kaetieti Iehova ma ni kaotia bwa a bongana ibukin maiura. Ma karekeani kakabwaia aika manena aikai bon tiaki ngaia bukina ae ti kamanenai iai booto n reirei mairoun te Atua. A ongeaba Kristian ni koaua iroun Iehova ibukina bwa a tangiria, ao a ataia bwa e bon riai bwa e na taromauriaki irouia.—Te Kaotioti 4:11.
18. Tera ae e riai ni kaira maiura, ngkana e na nakoraoi ara waaki ni Kristian?
18 Ara kariaia bwa e na kairaki maiura ni booto n reirei man te Baibara e na boni karekea te aroaro ni maiu ae raoiroi riki are e na kona naba n anai nanoia tabeman nakon kawain te Atua. Ma ae kakawaki riki, bwa e na bon neboaki iai Iehova n anuani maiura. Ti ataia bwa Iehova bon te Atua ae tatangira ae e tangiria bwa ti na kabwaia. Ti namakina ae ti a kaan riki ma Iehova, ngkana ti karaoa ara motinnano aika boraoi ma booto n reirei man te Baibara ao n nora naba aron Iehova ni kakabwaiaira iai. Eng, e na karikirakea riki nakoraoin ara iraorao ma Tamara are i karawa.
Ko Uringnga?
• Tera nanon te taeka ae te boto n reirei?
• Tera te kaokoro i marenan booto n reirei ao tuua?
• Bukin tera ngkai e kakawaki bwa a na aanaki ara iango ao ara mwakuri ni booto n reirei?
[Te Bwaoki n te iteraniba]
Wilson, ae te Kristian mai Ghana, e kaongoaki bwa e nang kabaneaki man ana mwakuri. E tuangaki n ana kabanea ni bong ni mwakuri, bwa e na kaitiaka ana kaa te manatia n te kambwana arei. Ngke e tabe ni mwakuri Wilson, ao e a kunea naba te mwane i nanon te kaa. E tuangaki iroun ana mataniwi, bwa te mwane arei, e bon nako mairoun te Atua kioina ngkai ai bon arei ana kabanea ni bong ni mwakuri Wilson. Ma e kamanenai booto n reirei man te Baibara Wilson, ao e boni kaoka te mwane anne nakon te manatia. E rangi ni mimi ma n anaaki nanon te manatia irouna, n te aro are e a aki tii kariaia Wilson bwa e na reitanako ana mwakuri, ma e a boni karikirakea naba nakon te nakoa ae rietata n te kambwana anne.—I-Ebeto 4:28.
[Te Bwaoki n te iteraniba]
Nei Rukia bon te unaine ae kaain Albania ae ai 60 tabun ana ririki. E a raka i aon 17 te ririki maanna n aki ikakataetae ma mwanena, ibukin unraana ma ngaia. E a moana ana reirei n te Baibara ma Ana Tia Kakoaua Iehova ao e a reke iai reireiana bwa Kristian ni koaua a riai n raoi ma aomata nako, ao a riai n aki kawakin marakinnanoia iroun temanna. E kangainaa n tataroakina te bwai aei, ao imwina e a mwananga ma bukibukin manawana bwa e nang kawara ana auti mwanena. E kauka te mataroa ai natina te aine, ao e a rangi ni kubanako ngke e a nora Nei Rukia, ngaia are e a tii titiraki naba ni kangai: “Antai ae mate? Ko aera ikai?” E tuatua Nei Rukia bwa e kan nora mwanena. E karaua ni kamatataa bwa imwin ataakin booto n reirei man te Baibara ao taekan Iehova irouna, e a kairaki iai bwa e nang karekea te raoi ma mwanena. Imwin te tang ae bati ma te irabwati, ao a a bukamarua aia reitaki arei!—I-Rom 12:17, 18.
[Taamnei n iteraniba 31]
[Taamnei n iteraniba 31]
[Taamnei n iteraniba 31]
[Taamnei n iteraniba 31]
“Ao ngke E noriia aomata aika uanao, ao E ararake n te maunga: ao E tekateka, ao a nako Ina ana reirei: ao E kaurea wina, n reireiia.”—MATAIO 5:1, 2