Iehova E Kaota Nakoira Aron Warekan Ara Bong
“Kawanawanaira n te aro ae ti na wareki iai ara bong, ba ti na karekea te nano ae wanawana.”—TAIAN ARERU 90:12.
1. Bukin tera bwa e riai butiian Iehova bwa e na kaota nakoira aron ‘warekan ara bong’?
IEHOVA AE TE ATUA, boni ngaia ara tia Karikiriki ao te tia Anga te Maiu. (Taian Areru 36:9; Te Kaotioti 4:11) Akea ae rabakau n ai arona ni kaota nakoira aron kamanenakin maiura n te aro ae riai. E riai ngkanne ngke e bubutiia te Atua te tia areru ni kangai: “Kawanawanaira n te aro ae ti na wareki iai ara bong, ba ti na karekea te nano ae wanawana.” (Taian Areru 90:12) Ti riai n rinanoa raoi te ka 90 n Areru are e mena iai te bubutii anne. Ma imwain anne, ti na nori moa tabeua rongorongon te anene aei ae kairaki koreana iroun te Atua.
2. (a) Antai aran te tia otea te ka 90 n Areru, ao tao e koreaki n ningai? (b) E riai n rota maiura te ka 90 n Areru n te aro raa?
2 E atunaki te Areru 90 n “Ana Tataro Mote are ana aomata te Atua.” Kioina ngkai te areru aio e kamataata kimototon maiuia aomata, e iangoaki ngkanne bwa e oteaki imwin kainaaomatakia tibun Iteraera mai aan tautoronaia i Aikubita, ao n tain mwanangaia n te rereua i nanon 40 te ririki, ike e a mate iai ngaa ma ngaa mwaitiia kaain te roro are e aki kakaonimaki. (Warekaia Iteraera 32:9-13) N aki ongeia bwa e oteaki te Areru 90 i Mirian ke i nanon te ririanna n te rereua ae maanna 40 te ririki, ma e kaotaki iai bwa e rangi ni kimototo maiuia aomata aika aki kororaoi. Mangaia are ti riai ni kamanenai raoi ara bongi ni maiu aika kakawaki.
3. Taekan tera te ka 90 n Areru?
3 N te Areru 90, kibuna 1 nakon 6, e a taekinaki iai bwa Iehova boni nnera ni maeka n aki toki. Kibuna 7 nakon 12 a kaota nakoira te bwai ae ti kainnanoia bwa ti aonga ni kona ni kabongana maiura ae kimototo aei n te aro ae boraoi ma nanona. Ao n aron ae e taekinaki ni kibuna 13 nakon 17, a ingainga nanora ni kan tangiraki ma ni kakabwaiaki iroun Iehova. E koaua bwa te areru aio e aki kaineti ma bwaai ni kabane ake a kona n riki i nanoni maiura ngkai ti beku iroun Iehova. Ma e ngae n anne, ti riai ni katotonga aron korakoran tangiran te Atua ae e kaotaki n te areru aei ae e karaoaki bwa te tataro. Ti na nenera raoi te Areru 90 n ai aroia aomata aika a a tia ni katabuaki nakon te Atua.
Iehova Boni “Nera ni Maeka”
4-6. E a kanga n riki Iehova bwa “nera ni maeka”?
4 Aikai ana moan taeka te tia areru: “Iehova, ko a riki bwa nnera ni maeka n rooro nako. Ngke a tuai ni bungiaki maunga, ao imwain ae ko bungia ma te korakai te aonnaba ma tanona ae maiureirei, ao bon te Atua ngkoe, n aki totoki ao n aki totoki.”—Taian Areru 90:1, 2, NW.
5 Iehova, ae “te Atua ae akea moana ma tokina,” boni “nera ni maeka,” ae ara tabo ni katantan n taamnei. (I-Rom 16:26) Ti mweeraoi ibukina bwa e tatauraoi n taai nako ni buokira, ngkai ngaia ‘te tia ongo tataro.’ (Taian Areru 65:2) Ibukina bwa ti kaaki raraomara i aon Tamara are i karawa rinanon Natina ae tangiraki, ‘te rau are mairoun te Atua, are te rau are aki konaki n ataki teutana, e na kawakin nanora ao aia iango nanora.’—I-Biribi 4:6, 7; Mataio 6:9; Ioane 14:6, 14.
6 E a reke iroura te mweeraoi n taamnei, ibukina bwa boni “nnera ni maeka” ni kaikonaki Iehova. E katauraoi ‘ruu aika raba’ ake a irekereke ma aia ekaretia ana aomata ike a mwaneaki raoi iai n te aro n taamnei, ao a mena iai taani kawakina te nanai, aika tatangira. (Itaia 26:20; 32:1, 2; Mwakuri 20:28, 29) I rarikin anne, tabeman mai buakora a nako man utu aika a maan n toro iroun te Atua, ao a a tia n namakinna bwa ‘boni nneia ni maeka Ngaia, n rooro nako ni bane.’
7. Tera ae e nanonaki ni ‘bungiakin’ maunga ao karikan te aonnaba?
7 Ai kaman iai Iehova imwain ‘bungiakin’ maunga, ke karikan te aonnaba, “ma te korakai.” Man aia taratara aomata, e boni kainnanoaki te kakorakora ni mwakuri ibukin karikan te aonnaba aio ma bwaina nako ao ana waaki aika kamimi. E kaota ana karinerine ae moan te bati te tia areru ibukin korakoran te mwakuri ae e kabanea Iehova ni karikani bwaai ni kabane, ngke e taekina ‘bungiakin’ maunga ao karikan aonnaba “ma te korakai.” Tiaki bwa e bon riai ngkanne bwa ti na kaota ara karinerine ao ara kakaitau naba ibukin ana mwakuri te tia Karikiriki?
E Tauraoi n Taai Nako Iehova ni Buokira
8. Tera ae e nanonaki n te kibu n taeka ae Iehova bon te Atua ma “ngkoangkoa ao n aki totoki”?
8 “E anene ni kangai te tia areru: “Ao bon te Atua Ngkoe n aki totoki ao n aki totoki.” N te taetae are e moani koreaki iai te Baibara, te taeka ae rairaki ikai bwa “n aki toki,” e kona n nanoni bwaai aika iai tokiia, ma e aki taekinaki bwa a na tiku nakon ningai. (Te Otinako 31:16, 17; Ebera 9:15) Ma te kibu n taeka ae “n aki toki” n Taian Areru 90:2 ao ni kiibu riki tabeua n te Baibara n Ebera, e bon nanona te bwai ae akea tokina. (Te Minita 1:4) Ti bon aki kona n oota bwa e a kanga n iai te Atua ma ngkoangkoa n akea moan rikina. Ma Iehova, bon akea moana, ao akea naba tokina. (Ababuka 1:12) Bon iai ngaia n aki toki, ao e na tatauraoi ni buokira.
9. E kabotaui ririki aika tengaa iroun te aomata ma tera, te tia areru?
9 E kairaki te tia areru bwa e na katitebooi ririki aika tengaa irouia aomata, bwa kaanga te tai ae rangi ni kimototo iroun te tia Karikiriki ae akea tokina. E korea ae kangai ni kaineti ma te Atua: “Ko kaoka te aomata nakoni bubun te tano; Ao Ko kangai, Kam na oki, ngkami aika natiia aomata. Ba tenga te ririki i matam ai aron ngkoananoa ngkana e a bwaka nako, ao ai aron naba te tei ni bong ae ti teuana.”—Taian Areru 90:3, 4.
10. E kanga aron te Atua ni “kaoka te aomata nakoni bubun te tano”?
10 A boni mamate aomata, ao te Atua e kaokiia “nakoni bubun te tano.” E nanonaki iai, bwa te aomata e na okira “bubun te tano,” n riki bwa te tano ae kamantaki raoi. Mangaia are, ai aron ae e taku Iehova: ‘Okira bubun te tano are ko karaoaki maiai.’ (Karikani Bwaai 2:7; 3:19) E kaineti aio nakoira ni kabane, ake a korakora ke a mamaara, ake a kaubwai ke ake akea aia bwai, ibukina bwa bon akea te aomata ae aki kororaoi ae e kona ‘ni kaboa kamaiuan tarina, ao e aki kona naba n angan te Atua unorana, bwa e aonga ni maiu n aki toki.’ (Taian Areru 49:6-9) Ma ti boni kakaitau ngkai ‘te Atua E anga Natina ae te rikitemanna, bwa e aonga n aki mate ane onimakinna, ma e na reke irouna te maiu are aki toki’!—Ioane 3:16; I-Rom 6:23.
11. Bukin tera bwa ti kona n taekina ae te tai ae maan iroura e bon rangi n uarereke iroun te Atua?
11 E ngae ngke e maiu Metutera n te maan ae 969 te ririki, ma man ana taratara Iehova, ai aron ae e aki koro tebongina maanin maiuna. (Karikani Bwaai 5:27) Iroun te Atua, te ngaa n ririki, ai aron ae ngkoananoa, ae tii tebongina ae 24 te aoa. E taekinna naba te tia areru bwa ririki aika tengaa iroun te Atua ai aron maanin ana tai n tei ae tii aua te aoa, te tia tantani n te bong. (Taani Motiki-Taeka 7:19) E mataata ngkanne, bwa te tai ae maan iroura bon ai aron te tai ae kimototo iroun te Atua ae aki totoki, ae Iehova.
12. A kanga aomata n ‘uotaki nako’ iroun te Atua?
12 E bon rangi ni kimototo maiuia aomata ngkai ni kabotauaki ma maiun te Atua ae akea tokina. E taku te tia areru: “Ko uotiia nako kaanga n te karau; kaanga te matu ngaiia: N te ingabong ai aron te uteute ae riki rake. N te ingabong e ue, ao e riki rake; N te tairiki e koreaki, ao e rai.” (Taian Areru 90:5, 6) Mote e bon nora mateia tibun Iteraera aika ngaa ma ngaa mwaitia n te rereua ngke e “uotiia nako” te Atua, kaanga, n te ieka. E a tia n rairaki te kibu aei ni kangai: “Ko uotiia nako aomata n te matu ni mate.” (New International Version) N te itera are teuana, abwakin maiuia aomata aika aki kororaoi, kaanga, ai aron “te matu” ae uarereke taina, ae te matu n tii teuana te tairiki.
13. Ti a kanga n riki bwa “ai aron te uteute,” ao e na kanga aio n riai n rota ara iango?
13 Ti riki n ‘ai aron te uteute ae ue n te ingabong’ ma e rai n te tairiki i aan korakoran kabuebuen taai. E boni koaua, bwa a kimototo maiura n aron te uteute ae rai n te bong ae tii teuana. Mangaia are, ti aki riai ni bakataea te bwai ae kakawaki aio. Ma ti riai n ukoukora ana kairiri te Atua ibukin arora ni kamanenai raoi nikiran ara bong ni maiu n te aonnaba aei.
E Kaotaira Iehova Aron ‘Warekan Ara Bong’
14, 15. Tera aron kakoroan bukin Taian Areru 90:7-9 irouia tibun Iteraera?
14 E taku te tia areru ni kaineti ma te Atua: “Ba ti kamaunaki n unim, ao ti kuba ni bonon nanom. Ko katokai ara buakaka i matam, ao ara bure aika raba i nanon ootani matam. Ba a bane n nako ara bong n unim: ti kabane ara ririki ao akea naba, ba kaanga te ikenrawa.”—Taian Areru 90:7-9.
15 ‘A kamaunaki n unin’ te Atua tibun Iteraera ngkoa aika aki kakaonimaki. A ‘kuba ni bonon nanona’ ke a ‘rurubenebene ni marakin nanona.’ (BK) Tabeman a “kabwakaki n te rereua” mai mwin ana motikitaeka te Atua. (1 I-Korinto 10:5) Iehova e ‘katokai aia buakaka imatana.’ A kateaki irouna bwa a na boni kaaitarai bukinaia, ibukin aia bure aika a ataaki irouia aomata ao ibukin naba aia “bure aika raba,” aika a ‘matata irouna.’ (Taeka N Rabakau 15:3) Tibun Iteraera aika aki rairi nanoia a karika bonon nanon te Atua, ao a ‘rina ni bane aia ririki ba kaanga te ikenrawa.’ N aron anne, abwakin maiura naba, kaanga, ai aron tii te ikena.
16. Ngkana tabeman a kakaraoa te bure ni karaba, tera ae a riai ni karaoia?
16 Ngkana ti kakaraoa te bure n te aro ae raba, tao ti kona ni karabaa mairouia raora n aomata i nanon tabeua te tai. Ma a na ‘matata iroun Iehova’ ara bure aika raba, ao e na rotaki buaka iai ara itoman ma ngaia. Ibukin manga karekean te itoman raoi ma Iehova, ti riai n tataro nakoina ibukin kabwaran ara bure, ni kitan ara kairua, ao ni kukurei ni butimwaea te ibuobuoki n taamnei mairouia unimwaane aika Kristian. (Taeka N Rabakau 28:13; Iakobo 5:14, 15) Ai raoiroi ra riki anne, nakon ae ‘ti na kabanea ara ririki, kaanga n ai aron te ikenrawa,’ n akea ara kaantaninga ibukin te maiu are aki toki!
17. Abwaki raa aia ririki ni maiu angiia aomata, ao tera ae a rotaki iai maiuia?
17 Ni kaineti ma kimototon maiuia aomata aika aki kororaoi, e taku te tia areru: “Maitin ara ririki kaka itingaun te ririki, ao tao kaka waningaun te ririki i bukin te matoa ni mauri; ma bon te kamamate ma te rawawata babakanrorobuakaia; ba a kai bane, ao ti kibakiba nako.” (Taian Areru 90:10) Angiia aomata a maiu n te maan ae 70 te ririki, ma e kaota rakan marurungina Kareba ngke e koro 85 ana ririki. Iai tabeman aika okoro rakan marurungia, n aron Aaron ae (123 ana ririki), Mote, (120), ao Iotua, (110). (Warekaia Iteraera 33:39; Te Tua-Kaua 34:7; Iotua 14:6, 10, 11; 24:29) Ma a mate i nanon 40 te ririki te roro ae aki kakaonimaki aika kaka 20 aia ririki ni waerake, ake a otinako mai Aikubita. (Warekaia Iteraera 14:29-34) E noraki n aaba aika mwaiti ngkai bwa abwakin maiuia angiia aomata bon aron are e taekinna te tia areru. A onrake maiura n te “kamamate ma te rawawata.” A waekoa ni bane, “ao ti kibakiba nako.”—Iobi 14:1, 2.
18, 19. (a) Tera ae nanonaki ni ‘warekan ara bong bwa ti na karekea te nano ae wanawana’? (b) Kamanenakin te wanawana e na kairira nakon karaoan tera?
18 E a manga anene ni kangai te tia areru: “Ai antai ae ata korakoran unim, ma bonon nanom n ai aron te maku ae Ko riai ni makaki iai? Kawanawanaira n te aro ae ti na wareki iai ara bong, ba ti na karekea te nano ae wanawana.” (Taian Areru 90:11, 12) Akea temanna i buakora ae e ataa raoi korakoran unin te Atua, ao e riai aio ni karikirakea iroura maakan Iehova ae raonaki ma te karinerine. Ao e na riai aei ni kairira bwa ti na butiia bwa e na kaotaira “te aro ae ti na wareki iai ara bong, ba ti na karekea te nano ae wanawana.”
19 Ana taeka te tia areru aikai bon te tataro ni butiia Iehova bwa e na reireiniia ana aomata bwa a na wanawana n ataia ae a kakawaki maiuiia, ma ni kamanenai raoi, n te aro ae boraoi ma nanona. Te ririki ni maiu ae 70, e karekea te bong ae 25,500 mwaitina. N aki ongeia bwa abwaki raa maiura, ma ti ‘bon aki ata naba ae na roko ningabong, ba bon te mabubu ae kaoti teutana ngaira, ao rimwi e mauna.’ (Iakobo 4:13-15) Kioina ngkai e kona n rina n riki ‘arora aika aki ataki,’ ti aki kona n ataia bwa mwaiti raa ara ririki ni maiu. Mangaia are, ti na tataro ni bubutii reken te wanawana ae e na buokira ni kaaitarai kangaanga, ni karaoa ae raoiroi nakoia aomata, ao ni kabanea korakorara ni beku iroun Iehova, n te bong naba aei! (Te Minita 9:11; Iakobo 1:5-8) E kairira Iehova rinanon ana Taeka, taamneina, ao ana botaki. (Mataio 24:45-47; 1 I-Korinto 2:10; 2 Timoteo 3:16, 17) Kamanenakin te wanawana, e kairira bwa ti na “ukera moa Uean te Atua” ao ni kabonganai raoi maiura n te aro ae e na neboa Iehova ma ni kakukureia nanona. (Mataio 6:25-33, BK; Taeka N Rabakau 27:11) Taromauriana ma korakoran nanora e aki kona ni katoki ara kangaanga ni kabane, ma e kona ni karekea te kimwareirei ae bati nakoira.
E Karekea Kimwareireira Ana Kakabwaia Iehova
20. (a) N te aro raa are e kaotiota iai te “nanoanga” te Atua? (b) Tera ae e na karaoia Iehova ngkana ti karaoa te bure ae rawawata ma ti bon kaotiota te raraoma ni koaua?
20 Ai tamaroa ra ngkana ti a bon kukukurei naba i nanoni maiura! Ni kaineti ma aio, e bubutii Mote ni kangai: “Ko na oki, Iehova; ai ti maan ra? Ao ko na bita nanom n nanoanga i bukiia am toro. Kanuaira n am nanoanga [ke, tangira] n te ingabong; ba ti aonga ni kakatonga ma ni kimareirei n ara bong ni bane.” (Taian Areru 90:13, 14) E aki kona ni kairua te Atua. Ma e ngae n anne, e “nanoanga” ao e “oki” man unna ao mani katuuaean te tia bure, ngkana te tia bure e ongo n ana reirei, ao e bita aroarona ao ana iango. (Te Tua-Kaua 13:17) E ngae ngkana ti a karaoa te bure ae rawawata ma ti manga kaota te raraoma ni koaua, Iehova e na ‘kanuaira n ana nanoanga,’ ao ibukin anne, ti na “kakatonga ni kimareirei.” (Taian Areru 32:1-5) Ao man maiuakinan ae raoiroi, ti na namakina iai ana tangira te Atua ibukira, ao ti na kona ni “kimareirei n ara bong ni bane,” n uaa tokin bongin maiura.
21. Tao tera are e bubutii iai Mote, n taeka aika koreaki n Taian Areru 90:15, 16?
21 E tataro ma ingaingan nanona ni kangai te tia areru: “Kakimareireira n ai aroni boong aika ko karereke kaira iai, ma ririki aika ti nonora te buakaka iai. E na kaotaki am makuri nakoia am toro, ao mimitongim nako aoia natiia.” (Taian Areru 90:15, 16) Tao e butiia te Atua Mote bwa e na kakabwaiaa Iteraera n anganna te kimwareirei i nanon te tai ae boraoi maanna ma maanin te tai are a taonaki ngkoa iai n taian rawawata ao kangaanga. E tua bwa ana “mwakuri” ni kakabwaiaia tibun Iteraera e na kaotaki nakoia Ana toro, ao Mimitongina nakoia natiia. Ti riai n tataro bwa e na mena ana kakabwaia te Atua i aoia aomata aika ongeaba ake a na maeka n ana aonnaba ae boou.—2 Betero 3:13.
22. Tera ae ti riai n tataroia ni kaineti ma te Areru 90:17?
22 E kainaki te Areru 90 ma te bubutii aio: “Ao e na mena ana akoi Iehova ae Atuara i aora: ao Ko na kamatoa aia makuri baira i aora; eng, Ko na kamatoa aia makuri baira.” (Taian Areru 90:17) A kaotaki n taeka aikai bwa iai riain ara tataro ni bubutiia te Atua bwa e na kakabwaiaa ara mwakuri. Ti kimwareirei ngkai ngaira Kristian aika kabiraki, ke raoia aika “tiibu tabemang,” ibukina bwa e mena i aora ana “akoi Iehova.” (Ioane 10:16) Ai kukurei ra ngaira bwa te Atua e a tia ni “kamatoa aia makuri baira” ngkai ti mwakuri n uarongorongoa te Tautaeka n Uea, ao ni mwakuri tabeua riki!
Ti na Teimatoa ni Wareki Ara Bong
23, 24. Ti na kanga ni kakabwaiaki man iaiangoan te ka 90 n Areru?
23 E na rikirake mwiokoan Iehova iroura bwa “nera ni maeka” ngkana ti iaiangoa te ka 90 n Areru. Ngkana ti iaiangoa taekana aika kaineti ma kimototon maiura, e na riai ni mataata riki iroura ataakin kainnanoan ana kairiri te Atua ibukin warekan raoi ara bong. Ao ngkana ti nanomwaaka n ukera ao ni kamanena te wanawana are mairoun te Atua, bon akea ngkanne te nanououa bwa ti na boni karekea ana akoi ae tatangira Iehova, ao ana kakabwaia.
24 E na teimatoa Iehova ni kaotaira aron warekan raoi ara bong. Ao ngkana ti ongeaba n ana kaetieti, ti na bon kona n teimatoa ni wareki raoi ara bong n aki toki. (Ioane 17:3) E riai n riki Iehova bwa ara tabo ni katantan ngkana ti na kaantaninga te maiu are aki toki. (Iuta 20, 21) N aron ae ti na noria n te kaongora ae imwin aei, e kateretereaki te reirei aei n te ka 91 n Areru ae kaungaunga.
Tera Am Kaeka?
• E kanga n riki Iehova bwa “nera ni maeka”?
• Bukin tera ngkai ti kona n taku bwa e aki toki n tauraoi ni buokira Iehova?
• E kanga Iehova ni kaotaira aron ‘warekan ara bong’?
• Tera ae e kona ni karekea nakoira te “kimareirei n ara bong ni bane”?
[Taamnei n iteraniba 23]
Iehova boni ngaia te Atua “ngke a tuai ni bungiaki maunga”
[Taamnei n iteraniba 24]
Man ana taratara Iehova, ana ririki ni maiu Metutera ae 969, ai aron ae e aki koro te bongina
[Taamnei n iteraniba 26]
E a tia Iehova ni “kamatoa aia makuri baira”