“Ukera Te Raoi N Ua Rekena”

“Kabanei korakorami ni maeka n rau ma aomata nako n ai aron ae kam kona.”​—I-ROM 12:18, BK.

1, 2. Baikara bukibuki tabeua are e aki kona n teimatoa iai te rau ae karekeaki mairouia aomata?

IANGOA te auti ae e a mwarinrin aana, a mka okana, ao e nang ingunako taubukina. Ko tangiria ni kani maeka iai? Tao ko na bon aki. Manga beeniakina naba e aki kona ni bita te mka are iai. E na boni bae ni bwaka imwin tabeua te tai.

² Te raoi ae e reke mairouia kaain te aonnaba aei bon ai aron te auti anne. E kateaki i aon aana ae aki matoatoa​—ae ana berita ao ana iango te aomata, “ae akea te kamaiu i rouna.” (Taian Areru 146:3) Ma ngkekei ni karokoa ngkai e aki toki n riiriki te bobuaka i marenaia botannaomata, reeti n aomata, ao baronga aika kakaokoro nako. Te koaua bwa iai naba taai tabeua aika raoi, ma te aeka n rau raa are e na reke iai? Ngkana a buaka botannaomata aika ua baronga ao e na reke te rau iai ibukina bwa e na konaaki te botannaomata teuana, ke tao a a uaia n toki nanoia n te buaka, ao ai te aeka n rau raa te raoi anne? Bwa e tuai mauna te kairiribai, iaiangoan te buakaka, ao taiani bakantang aika a moan karika te buaka anne. Te rau ae ai aron ‘te been ae boou’ ae tii karabaa te kairiribai, bon tiaki te rau ae teimatoa.​—Etekiera 13:10.

3. Tera te kaokoro i marenan te rau ae namakinaki irouia ana aomata te Atua, ao te rau ae karekeaki mairouia aomata?

³ Ma e ngae n anne, te aonnaba aei ae onrake n taiani buaka, bon iai naba te rau ni koaua iai. Iia? I buakoia taan toua mwin mwanekan Iesu Kristo, aika Kristian ni koaua aika a mutiakina ana taeka Iesu ao a kekeiaki ni kakairi irouna n aroaroni maiuiia. (1 I-Korinto 11:1; 1 Betero 2:21) E boni koaua raoi te rau are mena irouia Kristian ni koaua aika kakaokoro nako aia reeti, aroia i buakon te natannaomata, ao aia botannaomata, ibukina bwa e boto aia iraorao i aon te raoi are i marenaia ma te Atua, ae e reke man onimakinan ana karea ni kaboomwi Iesu Kristo irouia. Aia rau, bon te bwaintangira mairoun te Atua, ao tiaki te bwai ae karekeaki mairouia aomata. (I-Rom 15:33; I-Ebeto 6:23, 24) E reke ibukina bwa a aantaeka iroun “Te Uea n Raoi” ae Iesu Kristo, ao a taromauria Iehova ae “te Atua are e reke mai Rouna te tangira ma te raoi.”​—Itaia 9:6; 2 I-Korinto 13:11.

4. E na kanga te Kristian n “ukera” te raoi?

⁴ E aki kona n reke te rau irouia aomata aika aki-kororaoi ngkana akea te bwai ae a karaoia. Ngaia are, e taku Betero bwa Kristian n tatabemania nako a riai n “ukera te raoi n ua rekena.” (1 Betero 3:11, BK) Ti na kanga ni kona ni karaoa anne? Te taetae ni burabeti rimoa e kaota kaekan anne. E kangai Iehova ngke e taetae rinanon Itaia: “A na bane natim n reireiaki iroun Iehova; ao e na korakora aia rau natim.” (Itaia 54:13; I-Biribi 4:9) Eng, te rau ni koaua e na reke irouia akana a mutiakina ana reirei Iehova. Irarikin anne, te rau, n ikotaki ma te “tangira, te kimareirei, . . . te taotaonaki n nano, te atataiaomata, te raoiroi, te kakaonimaki, te nimamanei, te tau-baang,” bon uaan te taamnei ae raoiroi mairoun te Atua. (I-Karatia 5:22, 23) E aki kona n namakinaki iroun te aomata ae aki tatangira, e aki kimwareirei, e babanga n taotaona nanona nakon te un, e aki akoi, e buakaka, e aki kakaonimaki, e tiritiri, ke akea ana tau-baang.

“Maeka n Rau ma Aomata Nako”

5, 6. (a) Tera te kaokoro i marenan namakinan te rau i bon iroum ao ukeran te raoi? (b) A kataia Kristian n ukera te raoi ma antai?

⁵ E a tia ni kabwarabwaraki bwa te rau, bon te aroaro ae ko na rau raoi iai n aki kumekumeaki. Te kabwarabwara aei e kaineti ma aaro aika mwaiti ike akea te kiriwe iai. N aron anne, e rau naba te aomata are e a tia ni mate! Ma te aomata e riai n ukera te raoi ngkana e kan namakina te rau ni koaua. E kangai Iesu n ana Kabwarabwara i aon te Maunga: “A kabaia tan raoi, ba a na atongaki ba natin te Atua.” (Mataio 5:9, BK) Iesu e taetae ikai nakoia aomata aika a na anganaki aia tai n riki bwa natin te Atua aika taamnei, aika a na anganaki te aki-mamate i karawa. (Ioane 1:12; I-Rom 8:14-​17) N tokina, aomata ni kabane aika kakaonimaki ake a aki nako karawa, a na karekea naba “te kainaomataki are ana bwai neboakiia natin te Atua.” (I-Rom 8:21) Bon tii taan raoi aika a kona ni kaantaninga reken anne irouia. Te taetae n Erene ae rairaki bwa “taan raoi,” e nanona “taan ukera te raoi.” E aki toki n noraki bwa iai te kaokoro i marenan ae ko namakina te rau​—ae ko rau iai​—nakon ae bon te tia ukera te raoi ngkoe. Te tia ukera te raoi n aron ae e nanonaki n te Baibara e nanona boutokoan te rau, ao karekean te rau n te tabo are akea ngkoa iai te raoi.

⁶ Uringa anne ngkai ko tabe n iangoa ana reirei te abotoro Bauro nakoia kaain Rom ae kangai: “Kabanei korakorami ni maeka n rau ma aomata nako n ai aron ae kam kona.” (I-Rom 12:18, BK) E ngae ngke e raoiroi bwainakin te aroaro ae te rau irouia kaain Rom, ma Bauro e aki tuangiia bwa tii ngaia anne ae a riai ni karaoia. Ma e kaungai nanoia bwa a na boni kakarekea te raoi. Ma antai? Ma “aomata nako”​—aika kaain te utu, raao ni Kristian, ao ai aomata nako ake tiaki kaain aia Aro. E kaungai nanoia kaain Rom bwa a na ukera te raoi ma aomata ‘n aron ae a kona.’ E aki tangiria bwa a na kakeaa aia koaua ibukin iangoan karekean te raoi. Ma e ngae n anne a aki riai ni kaunia aomata, ma a riai ni kawaria i aan kaantaningan waakinan te raoi ma ngaiia. A na karaoa anne Kristian ngkana a reitaki ma aomata aika mena i nanon te ekaretia ao ake i tinanikuna naba. (I-Karatia 6:10) N aron anne, e korea ae kangai Bauro: “Kam na kekeiaki n tai nako ni karaoa ae e raoiroi nakoia raomi ao nakoia aomata ni kabaneia.”​—1 I-Tetaronike 5:15, BK.

7, 8. N te aro ra, ao bukin tera, bwa Kristian a ukera naba te raoi ni kaineti ma aomata aika a kaokoro aia Aro ma ngaiia?

⁷ Ti na kanga n ukera te raoi ma aomata aika a kaokoro aia koaua ma ngaira ao tao a kairiribai? Te aro teuana, ngkana ti rawa ni karaoa aroarora ae kaotia bwa aongkoa ti raoiroi riki nakoia. N aron anne, ti na aki ukera te raoi ngkana ti kabonganai taeka ni kabuakaka n taekinia aomata tabeman iai. Iehova e a tia ni kaota ana motikitaeka i aoia botaki tabeua ao koraki n aomata, ngaia ae akea riaina bwa ti na taekinia aomata tabeman bwa aongkoa a a tia ni kabuakakaki. N etina, ti na aki motika taekaia aomata tabemwaang, ao ti na aki naba motika taekaia akana a riribaira. Ngke e tuanga Tito Bauro bwa e na reireinia Kristian ake i Kirete aroaroia aika riai nakoia taian tautaeka, ao e a manga tuangnga riki bwa a na kauringaki bwa “a na aki taetaebuakaea temanna, a na aki kakauntaeka, ma a na iraorao ma n nimamannei n tai nako ma aomata ni kabaneia.”​—Tito 3:1, 2, BK.

⁸ Ukeran te raoi ma aomata aika a kaokoro aia Aro ma ngaira e rangi ni manena, bwa e kaotiota raoiroin te koaua nakoia. Te koaua bwa ti na aki karekea ara iraorao aika a kona n “uru aaro aika riai.” (1 I-Korinto 15:33) E ngae n anne, ma ti kona ni kaotiota te atataiaomata, ao ti riai ni kaaomataia aomata ni kabane n te akoi. E korea ae kangai Betero: “Ao kam na maeka n te aro ae raoiroi i buakoia Tientaire; ba, n te baere a bukiningkami iai ba kaanga aongkoa aomata akana kam kakaraoa ae buakaka ngkami, ao ngkai a nori ami makuri aika raraoi, ao a na neboa te Atua iai n ana bongi ni kawaria aomata.”​—1 Betero 2:12.

Ukera te Raoi n te Mwakuri ni Minita

9, 10. Tera te katoto ae e karaoia te abotoro Bauro n aron ukeran te raoi ma aomata aika aki-onimaki?

⁹ Kristian ake a maiu n te moan tienture a kinaaki n aroia n aki-mamaaku. A aki kabebetea rawawatan aia rongorongo, ao ngkana a kaaitara ma te kairiribai, a kamatoai nanoia bwa a na ongeaba riki iroun te Atua ae te tia tautaekania aomata, ao tiaki irouia aomata. (Mwakuri 4:29; 5:29) Ma e ngae n anne, a aki kairuaa te aki-mamaaku ma te katei ae kamatauninga te aba. Iangoa ana taeka Bauro ngke e kaotiota ana onimaki n teina i matan te Uea are Erote Akeriba II. Erote Akeriba e kabwaroua ma mwanena ae Nei Berenike. Ma tiaki ana iango Bauro bwa e na reireina Akeriba taekan te aroaro ni maiu ae riai. Ma e katuua riki taekan bwaai aika a uaia n nano iai, ao e kamoamoa Akeriba ngkai e rangi n rabakau i aon te katei n Iutaia, ao e kakoauaia taiani burabeti.​—Mwakuri 26:2, 3, 27.

¹⁰ E taetae Bauro ikai ni kababaa te aomata are aongkoa e kona n anganna te kainaaomataki? E aki. E boni karaoa naba are e a tia n reirei iai Bauro, ao e taekina te koaua. Akea te bwai teuana ae taekinna nakon Erote Akeriba ae e aki koaua. (I-Ebeto 4:15) Ma Bauro bon te tia ukera te raoi, ao e ataa arona n “riki ni bwaai ni bane nakoia aomata ni kabaneia.” (1 I-Korinto 9:22) Ana kaantaninga ae e uaiakinna boni boutokoan inaaomatana n tataekina rongorongon Iesu. Kioina ngkai e mwaatai n anga reirei, e taekina moa te bwai are ngaia ma Akeriba a uaia n nano iai. N te aro anne, Bauro e buoka te uea are te tia wene ni bure arei, bwa e na raoiroi riki ana taratara i aon te aro ni Kristian.​—Mwakuri 26:28-​31.

11. Ti na kanga n ukera te raoi n ara mwakuri ni minita?

¹¹ Ti na kanga n ukera te raoi ngaira n ara mwakuri ni minita? N ai aron Bauro, ti riai ni kararoa te kauntaeka ma aomata. Te koaua bwa n taai tabetai ti riai n “ninikoria ni kaotiota ana taeka te Atua n aki maku,” ngkana ti boutokoa inaaomatara ni bwaina ara onimaki. (I-Biribi 1:14, BK) Ma n angiin te tai, ti tabeakina riki tataekinan te euangkerio. (Mataio 24:14) Ngkana e noraki koauan ana kaantaninga te Atua iroun te aomata, e kona ngkanne te aomata anne ni moana kakeaan iango n Aro aika kairua ma ni kaitiakia man mwaan aika kamwara. Ngkanne, n aron ae ti kona, e raoiroi ngkana ti kaatuui riki taekan bwaai aika a na anaa nanoia aomata, ni moa man bwaai aika ti uaia n nano iai. Bon akea uaan kawaran te aomata ma te rongorongo ae kaun ngkana tao te aomata anne e na ongora ngkana e kawaraki moa ma te akoi.​—2 I-Korinto 6:3.

Taan Ukera te Raoi n te Utu

12. Ti na kanga n ukera te raoi n ara utu?

¹² E taku Bauro bwa te koraki ake a na mare, “e na reke irouia . . . rawawatan te rabata.” (1 I-Korinto 7:28) A na boo ma kangaanga aika kakaokoro nako. Teuana mai iai, bwa e na bae n iai te aki nakoraoi i marenaia taanga ni mare tabeman, n taai tabetai. Tera ngkanne, ae e riai ni karaoaki iai? E na ukeraki te raoi iai. Te tia ukera te raoi e na kataia n totokoa te kauntaeka bwa e na aki kaunrakeaki riki. N te aro ra? Te moani bwai, e na tararua raoi aron kabonganan newena. Ngkana e kabonganaki te newe n te taetae n aki-akaka ke ni kananomaraki, te newe ae uarereke ngkanne, e na riki bwa “bon te tia iowawa . . . ae on n te bwai ae kamamate.” (Iakobo 3:8) Te tia ukera te raoi e kabongana newena ni kateimatoa riki te aba, ao tiaki ni kabuakakaa.​—Taeka N Rabakau 12:18.

13, 14. Ti na kanga ni kateimatoa te rau ngkana ti kairua n taetae ke ngkana e roko nanora n te bwai teuana?

¹³ Ibukina bwa ti aki-kororaoi, ti bane n tataekin bwaai tabeua ake ti na manga nanokawaki iai rimwi riki. Ngkana e riki aei, waekoa ni kaetia​—ni manga karekea te raoi. (Taeka N Rabakau 19:11; I-Korote 3:13) Tai katabetabeaki n te “kani kaborabakau, ma ni kauntaeka” ao “te ikakaiwi.” (1 Timoteo 6:4, 5, BK) Ma kataia n ataa nanon raom ma n ota raoi n ana namakin. Tai kabooi taeka aika matoatoa n taeka aika matoatoa. Ma uringnga bwa “e raira nako te un te kaeka ae nimamanei.”​—Taeka N Rabakau 15:1.

¹⁴ N taai tabetai ko riai ni mutiakina naba te reirei n Taeka N Rabakau 17:14 (BK): “Kitanna [te kauntaeka] i main rikina.” Kerikaki man te kauntaeka. Imwina riki, ngkana a rau riki nanoia aomata, kam kona ni kaeta te kangaanga anne n te aro n iraorao. N taai tabetai e na raoiroi ngkana e butiaki te mataniwi ni Kristian temanna ae rabakau bwa e na ibuobuoki iai. Mwaane aika rabakau ao aika atataiaomata aikai, a kona ni karaoa te ibuobuoki ae rangi n nakoraoi, ngkana e nang uruaki te rau i marenaia taanga ni mare.​—Itaia 32:1, 2.

Taan Ukera te Raoi n te Ekaretia

15. N aron are e taekinna Iakobo, tera te kaantaninga ae buakaka ae reke irouia Kristian tabeman rimoa, ao bukin tera bwa te kaantaninga anne boni “mai aon te aba, ao man te rabata, ao mairouia taimonio”?

¹⁵ E kananokawaki bwa tabeman Kristian ake a maiu n te moan tienture a bakantang ao a kani kakarabakau​—aika aaro aika a kaueea te rau. E taku Iakobo: “Tiaki mai karawa te aeka ni wanawana anne, ma boni mai aon te aba, ao man te rabata ao mairouia taimonio. Ba ike iai te bakantang iai ma te tauaninne, ao e mena naba iai te mwebuaka ma aeka ni makuri nako aika a bubuaka.” (Iakobo 3:14-​16, BK) Tabeman a kakoauaa bwa te taetae n Erene ae rairaki ikai bwa te “tauaninne” e reitaki ma te nanonibwi ni kani kakannato, ao te kaiangatoa ni kan rikirake riki. E riai ngkanne ngke Iakobo e atonga te aroaro aei bwa “mai aon te aba, ao man te rabata, ao mairouia taimonio.” Ma ngkekei ni karokoa ngkai a bon tauaninne taan tautaeka n te aonnaba, n ai aroia taian man aika tiritiri aika a unraa i marenaia. Te tauaninne boni “mai aon te aba” ao “man te rabata.” Boni “mairouia taimonio” naba. Te aroaro aei ae e kai kamwanea te aba e moan kaotiotaki ngkoa iroun te anera ae e korakora tangiran te mwaaka ao te kakannato irouna, ae e karitei nakon Iehova ae te Atua ao e a riki iai bwa Tatan, ae mataniwia taimonio.

16. A kanga Kristian tabeman ake a maiu n te moan tienture ni kaotiota te kaantaninga ae titeboo ma ana kaantaninga Tatan?

¹⁶ Iakobo e kaungai nanoia Kristian bwa a na rarawa ni kariaia rikiraken te tauninne i nanoia, bwa e totokoa reken te rau. E korea ae kangai: “A riki maia buaka ao a riki maia kauntaeka i buakomi? Tiaki a riki man taiani matai aika kume ni buaka i nanoni bwain rabatami?” (Iakobo 4:1) “Taiani matai” aikai a kona n nanona te mwangainrang ni kani kabatiaa te kaubwai, ke tangiran te kakannato ke te mwaaka i aoia aomata. N ai aron Tatan, kaain te ekaretia tabeman a tangira riki te kani bwakuaku, nakon ‘te nanorinano’ are e taku Iesu bwa a riai n aronna taan rimwina ni koaua. (Ruka 9:48) Te aeka ni kaantaninga aei e kona n urua te rau n te ekaretia.

17. A na kanga Kristian ni kona n riki bwa taan ukera te raoi n te ekaretia?

¹⁷ Ni boong aikai ti riai naba n rawa nakon mataiakinan kaubwain te maiu aei, te bakantang, ao te kamoamoa ni kani kakannato. Ngkana te koaua bwa ti ukera te raoi, ao ti na aki kanaeng ngkana iai kaain te ekaretia aika rabakau riki nakoira ni bwaai tabeua, ao ti na aki kamangora taekaia nakoia aomata tabeman n te aro ae ti na kabuakakaia n te aro ae ti kananououaa te aba n aron raoiroin nanoia. Ngkana iai rabakaura n te bwai teuana, ti na aki kabongana rabakaura arei ni karaoiroira nakoia ake tabeman, bwa aongkoa nakoraoin te ekaretia e boto i aon rabakaura ke wanawanara. Te aeka ni kaantaninga anne e na karika te iraraure; e na aki karekea te raoi. Taan ukera te raoi a aki kamoamoa n aia konabwai, ma a nanorinano ni kabongana rabakauia ni beku ibukia tariia ma ni karekea neboakin Iehova iai. A ataia bwa bon te tangira​—ao tiaki te konabwai​—ae kanikinaea te Kristian ni koaua. ​—Ioane 13:35; 1 I-Korinto 13:1-3.

“Te Raoi ba Am tia Tau-taeka”

18. Tera aroia unimwaane ni karikirakea riki te raoi i marenaia?

¹⁸ Unimwaanen te ekaretia a karaoa te kairiri n aron ukeran te raoi. E taetae ni burabetinia ana aomata Iehova ni kangai: “N na karaoa te Raoi ba am tia tau-taeka, ao te Raoiroi ba te tia taua arom.” (Itaia 60:17) N aron ae e kaotaki n taetae ni burabeti aikai, te koraki aika a beku bwa taani kawakina te nanai ni Kristian, a kakorakoraia ni karikirakea te raoi i marenaia ao i buakoia kaain te nanai. A kateimatoa te raoi i marenaia unimwaane, ngkana a kaotiota te “rabakau are mai eta” ae e ukera te raoi ao ae e karaoa ae riai. (Iakobo 3:17) Ibukin aroaroia unimwaanen te ekaretia ao maiuia aika kakaokoro nako, e na bae ni kaokoro ngkanne aia iango i aon bwaai tabeua. E nanonaki iai bwa akea te rau irouia? Tiaki ngaia ae nanonaki iai ngkana e karaoaki ae riai. Taan ukera te raoi a nanorinano ni kaota aia iango, ao imwina, a bwaina te karinerine n ongo n aia taeka aomata tabemwaang. E aki imanono te tia ukera te raoi n tangira karaoan oin nanona, ma e tataro ma n iangoa raoi ana kaantaninga tarina. Ngkana te babaire teuana e aki riaon te reirei teuana man te Baibara, e kona naba ni kariaiakaki te babaire anne. Ngkana a aki nano aomata tabeman n ana iango te tia ukera te raoi aei, e na bae ngkanne n taona nanona ma ni butimwaea ao ni boutokoa aia iango angiia unimwaane. E kaotia n arona anne bwa e karaoa ae riai. (1 Timoteo 3:2, 3) Mataniwi aika rabakau a ataia bwa kateimatoan te rau e kakawaki riki nakon kakaraoan nanon te aomata.

19. A kanga unimwaane n riki bwa taan ukera te raoi n te ekaretia?

¹⁹ A karikirakea te raoi unimwaane i buakoia kaain te nanai n aroia ni buokiia ao n aki kabatiaa tiriburean aia kekeiaki. Te koaua bwa iai aomata tabeman aika a riai ni kaetaki n taai tabetai. (I-Karatia 6:1) Ma ana mwakuri ae kakawaki riki te mataniwi ni Kristian, bon tiaki kaetakia aomata. E aki toki ni kataia ni kamoamoaia aomata. Unimwaane aika tatangira a kataia n taraa riki aroaroia aomata aika raoiroi. A kukurei mataniwi n aia mwakuri korakora raoia ni Kristian, ao a onimakinia raoia n onimaki bwa a tabe ni karaoa aia kabanea n raoiroi.​—2 I-Korinto 2:3, 4.

20. E na kanga ni kakabwaiaki te ekaretia ngkana kaaina ni kabane, bon taan ukera te raoi?

²⁰ Mangaia are n te utu, n te ekaretia, ao ngkana ti mwakuri ma aomata aika a kaokoro aia Aro ma ngaira, ti kataia n ukera te raoi, ma ni karikirakea te rau. Ngkana ti kakaonimaki ni karikirakea te rau, ti na kabatiaa riki iai te kakukurei n te ekaretia. Ao ti na kamanoaki ma ni kakorakoraki riki n aaro aika mwaiti, n aron ae ti na noria n te kaongora ae imwin aei.

Ko Uringnga?

• Tera ae nanonaki n ukeran te raoi?

• Ti na kanga n ukera te raoi ngkana ti mwakuri ma aomata aika tiaki taani Kakoaua?

• Baikara aaro tabeua ake ti kona n ukera iai te raoi n te utu?

• A na kanga unimwaane ni karikirakea riki te raoi n te ekaretia?

[Taamnei n iteraniba 9]

A rawa ni kani kamoamoa ni karietataia riki, taan ukera te raoi

[Taamnei n iteraniba 10]

Bon taan ukera te raoi Kristian n aia mwakuri ni minita, ni mwengaia, ao n te ekaretia