Ko Kakoroa Bukin Nanon Katabuani Maium?

“Ane kam na karaoia, ao kam na karaoia naba ma nanomi, ba kaanga i bukin te Uea, ao tiaki i bukia aomata.”​—I-KOROTE 3:23.

1. Tera ae nanonaki n te taeka ae “katabu” ae kabonganaki n te aonnaba?

TERA aia kataneiai ae a kakaraoia taan takaakaro bwa a aonga ni kona ni karaoa aia kabanea n raoiroi n aia takaakaro? N takaakaro aika te teneti, te butibooro, te batiketibooro, te baseball, te kabo birimwaaka, te golf, ke aeka n takaakaro ni kabane, a tii tokanikai iai aomata ake a taua raoi ma nanoia n takaakaro. E moanibwaiaki riki kataneiakin te rabwata ao te iango. E toma raoi te rongorongo aei ma kabwarabwaran te taeka ae “te katabu,” are nanona “boutokoan te waaki, te iango, ke te mwakuri teuana, ma te nano ni koaua.”

2. Tera nanon “te katabu” n te Baibara? Kabwarabwara.

² Ma tera ae e nanonaki n “te katabu” ae taekinaki n te Baibara? “Katabua,” e raira te weabe n Ebera ae nanona “teimatoa ni kawakina kaokoroana; kaokoroaki; kerikaki mai iai.”a I Iteraera rimoa, iai i aon bwaran te Ibonga ae Rietata ae Aaron, “bwain te bau ae tabu,” ae e karaoaki man te koora ao a koreaki iai taeka n Ebera aika nanona “E tabu ba ana bwai Iehova.” E riki te bwai anne bwa te bwai ni kauring nakon te ibonga are rietata, bwa e riai n rawa ni karaoa te bwai teuana are e na kamwaraea iai te uma are tabu, ibukina bwa ‘e mena te kanikina ni katabu i aona, ae te kabira ae ana bwai Atuana.’​—Te Otinako 29:6; 39:30; Nakoaia Ibonga 21:12.

3. Tera irekereken te katabu ma aroaroni maiura?

³ Ti noria iai bwa te katabu bon te oi ni waaki ae kakawaki. E kaotia bwa te aomata e anga nanona ibon irouna bwa e na riki bwa ana toro te Atua ngaia, ao e kainnanoaki iai karaoan te aroaro ni maiu ae itiaki. Mangaia are ti ataa bukin mwanewean ana taeka Iehova iroun te abotoro Betero are e kangai: “Kam na itiaki ba I itiaki Ngai.” (1 Betero 1:15, 16) Kioina ngkai Kristian aika ti a tia ni katabuaki ngaira, ao iai uotara ae kakawaki ae te riai ni maiuakina te aro ae boraoi ma katabuani maiura, are ti na kakaonimaki iai ni karokoa te toki. Ma tera ae reitaki ma te katabu ni Kristian?​—Nakoaia Ibonga 19:2; Mataio 24:13.

4. Ti a kanga n roko n te mwaneka ae te katabu, ao e kona ni kabotauaki ma tera?

⁴ Ngkana e a tia n reke iroura te atatai ae eti ibukin Iehova ae te Atua ao ana kaantaninga, ao taekan Iesu Kristo ao ana mwakuri ake e karaoi ni kaineti ma kaantaninga aikai, ao ngkanne, ti a katabui maiura ibon iroura bwa ti na beku iroun te Atua ma nanora ni koaua, ara iango, maiura, ao korakorara. (Mareko 8:34; 12:30; Ioane 17:3) E kona naba n iangoaki karaoan anne bwa ai aron te taeka ni bau ae ti karaoia, ao kaotan nanora ni koaua ni kan anga ngaira nakon te Atua. Katabuani maiura bon tiaki te bwai ae ti karaoia n akea te iango ae riki ibukin rokon nanora iai. Bon te bwai ae karauaki n iangoaki raoi ma te tataro ao te wanawana. Mangaia are tiaki te motinnano are e na karaoaki i nanon te maan ae bon tau teutana. Ti aki kona n riki n ai aron te aomata are e a moanna ni katauraoa tanon abana ibukin te ununiki ni baraua, ao e a manga bwara nanona imwina ngke e tuai n tia, ibukina bwa e rangi ni kangaanga karaoana, ke tao ibukina bwa e tara n rangi ni kiriaria te tai, ke e nanououa n aron reken uaana. Iangoi aia katoto tabeman ake a ‘katokai baia i aon te barau’ ae taekan te mwiokoaki n ana beku te Atua, ao a nanomwaaka iai n taai ni kangaanga ao taai ake akea te kangaanga iai.​—Ruka 9:​62; I-Rom 12:​1, 2.

A Aki Kakeaa Bongan Katabuani Maiuia

5. E a kanga Ieremia n riki bwa te katoto ae moanibaan te raoiroi n aron te toro ae e katabuaki nakon te Atua?

⁵ Ana mwakuri ni burabeti Ieremia i Ierutarem e waakinaki n te tai ae maan riki nakon 40 te ririki (647-607 B.C.E.), ao bon tiaki naba te mwioko ae bebete karaoana. E rangi n ataa tian ana konabwai iai. (Ieremia 1:2-6) E kainnanoa te ninikoria ao te nanomwaaka bwa e aonga ni katoa bong ni kakaitara ma aomata aika a matoatoa nanoia ake a mena i Iutaia. (Ieremia 18:18; 38:​4-6) Ma e ngae n anne, e onimakina Iehova ae te Atua Ieremia, are E kakorakoraa n te aro are e a kakoaua bwa boni ngaia te toro are e katabua raoi maiuna nakon te Atua.​—Ieremia 1:​18, 19.

6. Tera te katoto are e karaoia te abotoro Ioane ibukira?

⁶ Tera aron te abotoro ae kakaonimaki ae Ioane, are e kainaki i Batemoti, ae te abamwakoro ae aki tau n te maekanaki, ibukina bwa e ‘tataetae ibukin te Atua ao e kaotioti ibukin Iesu’? (Te Kaotioti 1:9) E nanomwaaka, ao e karaoa ae boraoi ma katabuani maiuna ao nakoana ni Kristian, i nanon 60 te ririki. E maiu i nanon te tai are e kamaunaki iai Ierutarem irouia ana taanga ni buaka Rom. E anganaki te kakabwaia ae korean teuana mai buakon taian Euangkerio, reeta ake tenua ake a karinaki n te Baibara, ao te boki ae Te Kaotioti, are e nora iai te buaka are Aremaketon. E bwara nanona ngke e ongora bwa e na aki roko Aremaketon i nanon ana tai ni maiu? E kerikaki iai ingaingan nanona? E aki, ma e kakaonimaki Ioane ni karokoa matena, n ataakin are e ngae ngke “e a kaan te tai,” ma kakoroan bukin ana miitara e na karaoaki imwina riki.​—Te Kaotioti 1:3; Taniera 12:4.

Katoto Aika a Reke man Taai Aikai n Aron te Katabu

7. E a kanga te tari temanna n riki bwa te katoto ae raoiroi n aron te katabu ni Kristian?

⁷ N taai aikai, ngaa ma ngaa mwaitiia Kristian ake a ingainga nanoia ni kani kakaonimaki nakon katabuani maiuia, e ngae ngkai a na aki nora Aremaketon imwain tokin maiuia. Temanna mai buakon te koraki aikai bon Ernest E. Beavor, ae kaain Engiran. E a riki bwa te tia Kakoaua n 1939, ni moan waakinan te Kauoua ni Buaka are Kabuta te Aonnaba, ao e katoka ana bitineti n rawe taamnei n te nuutibeba are e korakora te karekemwane iai, bwa e aonga ni kabwanina ana tai n te mwakuri ni minita. Ibukina bwa e kateimatoa te aro ni Kristian are te tei i nuka n tain te buaka, e a kainaki n te karabutii nanon uoua te ririki. A boutokoa ana waaki ana utu, ao n 1950, natina aika teniman a kaea te Watchtower Bible School of Gilead, ae te kuura ni kataneiai ibukin te mwakuri ni mitinare, are e waakinaki i New York. E rangi n ingainga nanon Brother Beavor n ana mwakuri n tataekina te rongorongo, n te aro are e a aranaki irouia raoraona bwa Aremaketon Ernie. E kakaonimaki ni kakoroa bukin katabuani maiuna, ao e tataekina kaanin rokon ana buaka te Atua ae Aremaketon, ni karokoa matena n 1986. E aki iangoa katabuani maiuna bwa te boraraoi ma te Atua ae e tiatianaki taina!b​—1 I-Korinto 15:58.

8, 9. (a) Tera te katoto are e karaoaki irouia rorobuaka aika mwaiti ake a mena i Tibein n ana tai n tautaeka Franco? (b) Baikara titiraki aika riai ngkai?

⁸ Te katoto riki teuana ibukin te ingainga n nano ae aki bua, e a reke mai Tibein. N ana tai n tautaeka Franco (1939-75), bubua ma bubua mwaitiia taani Kakoaua aika ataei riki ake a a tia ni katabuaki, aika a teimatoa n aroia ni Kristian, n aki irekereke ma ana waaki te taanga ni buaka. A mwaiti ibuakoia ake a kainaki n aia karabuti kaain te taanga ni buaka i nanon tebwina te ririki, ke e nako riki. Te tia Kakoaua temanna ae Jesús Martín, e kabureaki n te karabuti i nanon 22 te ririki. E batiboaki kakaiaki ngke e kainaki n aia karabuti kaain te taanga ni buaka, are e a mena i Aberika Meang. A rangi ni kangaanga bwaai aikai, ma e rawa n urua ana onimaki iai.

⁹ N angiin te tai, roronga aikai a bon aki ataa te tai are a na kainaaomataki iai, ao a aki ataia naba bwa a na boni kainaaomataki ke a na aki, bwa e a bati okiokia ni kabureaki n te karabuti. E ngae n anne, ma a boni kakaonimaki naba ao e teimatoa n ingainga nanoia ni karaoa te mwakuri ni minita i nanon aia tai ni kainaki. Ngke e a moanna ni bebete riki te tua iai n 1973, a mwaiti mai buakoia taani Kakoaua aikai ake tao 30 tabun aia ririki ni maiu ake a kainaaomataki man te karabuti, ao a moanna ni karaoa te mwakuri ni minita ni kabwanina aia tai iai, ao tabeman mai iai a bon riki bwa special bwaiania ao mataniwi aika mwamwananga. A maiuakina katabuani maiuia ngke a mena n te karabuti, ao angiia a teimatoa ni kakaraoa anne imwin kainaaomataia mai iai.c Tera arora, ngaira aika ti maiu n taai aikai? Ti kakaonimaki naba nakon katabuani maiura, n ai aroia aomata aika kakaonimaki aikai?​—Ebera 10:32-34; 13:3.

Iangoan te Katabu n te Aro ae Riai

10. (a) Tera aron iangoan katabuani maiura n te aro ae riai iroura? (b) Tera ana kaantaninga Iehova ibukin ara beku irouna?

¹⁰ Ti na kanga n iangoa katabuani maiura nakon te Atua ni kaineti ma kakaraoan nanona, iroura? Bon te bwai ae moanibwaiaki i nanoni maiura? N aki ongea bwa tera aroarora, ngkana ti ataei ke ti a kara, ngkana iai buura ke akea, ngkana ti marurung ke ti aoraki, ma ti riai ni keiakina aron maiuakinan katabuani maiura, n te aro ae boraoi ma arora. Ibukin aron te maiu, te aomata temanna tao e kona n riki bwa te bwaiania ae e kabwanina ana tai n te mwakuri ni minita, ke tao e kona n riki bwa te tia ibuobuoki ni mwaangan te Watch Tower Society, ke tao te mitinare, ke tao n te mwakuri ni minita ae reitaki ma te mwamwananga. Ma n te itera are teuana, kaaro tabeman a kona n rangi n tabetabe n aron karekean bwaai aika a kainnanoaki irouia aia utu n te itera n rabwata ao n te itera n taamnei. E nanonaki bwa aia aoa ae uarereke are a kabanea n te mwakuri ni minita ni katoa namwakaina, e mangori riki iroun Iehova nakon ana aoa te tia beku ae e kabwanina ana tai n te mwakuri ni minita ae mwaiti riki? Tiaki. Te Atua e aki tangirira bwa ti na anganna te bwai ae akea iroura. E taekina te reirei ae kangai taekana te abotoro Bauro: “Ngkana kam tauraoi n anga, ao e butimaeaki ami bai, n tauaki muin ami konabai: e aki kantaningaki te bai ae akea iroumi.”​—2 I-Korinto 8:12, BK.

11. Kamaiuara e a boto i aon tera?

¹¹ Ni koauana, kamaiuara, e aki boto i aon te bwai ae ti kona ni karaoia, ma e boto i aon ana akoi Iehova rinanon Kristo Iesu ae ara Uea. E katereterea ae kangai Bauro: “A bane ni bure ao a raroa ma te Atua ae e mimitong. A riki n raoiroi i matan te Atua n ana akoi ae akea boona, kioina ba a kamaiuaki irouni Iesu Kristo.” Ma ara mwakuri a kakoaua korakoran onimakinan ana berita te Atua iroura.​—I-Rom 3:23, 24, BK; Iakobo 2:17, 18, 24.

12. Bukin tera ngkai ti aki riai ni kabotaua temanna ma temanna?

¹² Akea bukina ae ti na kabotauira iai ma aomata tabemwaang, ni kaineti ma ara tai ae ti kabanea ibukin te beku iroun te Atua, mwaitin booki aika a kabwarabwara te Baibara ae ti anga nako, ke mwaitin reirei n te Baibara ake ti kairi. (I-Karatia 6:3, 4) N aki ongea bwa tera uaan ara mwakuri ni minita ni Kristian, ma ti riai ni bane n uringa ana taeka Iesu aika a kananorinanoa te aba: “Ao ai aromi naba, ngkana kam kabane baike kam tuangaki, ao kam na kangai, Tooro ngaira aika akea manera; ti karaoa ti ae riai ba ti na karaoia.” (Ruka 17:10) Te koaua bwa ti kona n taekina ae ti a ‘tia ni karaoi bwaai ni kabane ake ti riai ni karaoi?’ Mangaia are e kangai te titiraki, Tera te beku ae ti riai n angan te Atua?​—2 I-Korinto 10:17, 18.

Kamanenai Raoi Boong Nako

13. Tera te kaantaninga ae ti kainnanoia ngkai ti a tabe ni maiuakina katabuani maiura?

¹³ E korea ae kangai Bauro ngke e a tia n anga reirei nakoia buu-aine, buu-mwaane, ataei, kaaro, ao ai tooro: “Ane kam na karaoia, ao kam na karaoia naba ma nanomi, ba kaanga i bukin te Uea, ao tiaki i bukia aomata; ngkai kam ata te Uea ba kam nang anganaki mai Rouna boon ami makuri are te ababa: kam toro iroun te Uea are Kristo.” (I-Korote 3:23, 24) Ti aki beku bwa ti na anai nanoia aomata n ara mwakuri ae ti karaoi ibukin Iehova. Ti kataia ni beku iroun te Atua n te aro are ti katotonga aron Iesu Kristo. E kaumaka aron karaoan ana mwakuri ni minita are e uarereke maanna.​—1 Betero 2:​21.

14. Tera ana kauring Betero ni kaineti ma boong aika kaitira?

¹⁴ Te abotoro Betero naba e kaota te nano n umaki. N ana kauoua n reta, e reirei bwa i nanon boong aika kaitira, a na iai taani kaenaena​—ake taani kitana ma ni kabwaoua te koaua ao taan nanokokoraki​—ake a na iri oin nanoia ma n tabeka te nanououa ni kaineti ma menan Kristo irarikia aomata. Ma e ngae n anne, e kangai Betero: “E aki baenikai te Uea n ana taeka n akoi n ai aroia tabemang aika atonga te baenikai; ma E taotaona nanona nako imi, n aki tangira maten temanna, ma a na bane aomata n rairi nanoia. Ma e na roko ana bong te Uea n ai aron te tia ira.” Eng, e na bon roko ana bong Iehova. Mangaia are, ti riai ni kateimatoa tuoan aron korakoran ao matoatoan onimakinan ana berita te Atua iroura ni katoa bong.​—2 Betero 3:3, 4, 9, 10.

15. Tera ae ti riai n iangoia ni kaineti ma boong nako i nanoni maiura?

¹⁵ Ngkana ti na kakaonimaki ni maiuakina katabuani maiura, ao ti riai ni kabonganai boong koraki ibukin karaoiroan Iehova iai. Te koaua bwa ni katoa bong ti kona n uringa arora are ti a tia ni buoka iai aron katabuan aran te Atua ao kaotiotan euangkerion te Tautaeka n Uea? Tao ti karaoa anne n aroaroni maiura ae itiaki, n ara taetae nikawai ae kaunganano, ke n arora n tangiriia ao n tabeakinia kaain ara utu ao raoraora. Ti boni kabonganai taai aika a reke ibukin kaotan ara koaua ni Kristian nakoia aomata tabeman? Ti a tia ni buoka temanna bwa e na karaua n iangoa raoi taekan ana berita te Atua? Ti bia kaikoa te bwai ae manena n te aro n taamnei ni katoa bong, n te aro ae kaanga, ti karina ara bwai ae kakawaki n te bangke n taamnei.​—Mataio 6:​20; 1 Betero 2:12; 3:15; Iakobo 3:13.

Kateimatoa Raoiroin Am Taratara

16. Tera ana anga Tatan ni kataia ni kamamaara nanora ni kaineti ma katabuani maiura nakon te Atua?

¹⁶ Ti a maiu n taai aika a rikirake ni kangaanga riki ibukia Kristian. Tatan ma ana koraki a kataia ni kamabubua te kaokoro imarenan ae raoiroi ma ae buakaka, ae itiaki ma ae bareka, te aroaro ni maiu ae riai ma ae buakaka, ae eti ma ae aki eti. (I-Rom 1:24-28; 16:17-19) E a karika kabarekan nanora ao ara iango bwa te bwai ae bebete karaoana, rinanon bwaai ake ti mataku iai n te TV, ke n te Internet. E kona ni mabubu ara taratara n taamnei n te aro ae ti a aki noraba raoi, ao ti aki nori ana mwakuri Tatan aika nanowanawana. Nanora, are ti na maiuakini katabuani maiura e kona ni kamamaraaki, ao baira are ti katoka i aon te “barau” e kona ni mamaara naba, ngkana ti kaakeai bongan bwaai n taamnei ake ti tangiri.​—Ruka 9:62; I-Biribi 4:8.

17. E na kanga ana reirei Bauro ni kona ni buokira bwa ti na kateimatoa ara iraorao ma te Atua?

¹⁷ E kaineti raoi nakon ara tai aei ana taeka Bauro nakon te ekaretia are i Tetaronike: “Ba aio nanon te Atua, ae kaitiakami, ba kam na rawa nakon te wene ni bure; ba kam na bane n ata ae riai ba kam na karekeia bumi n tatabemaningkami nako n te aro ae itiaki ae riai, ao ba kam na aki karekeia ni kaibabaruun te taataan, n ai aroia Tientaire ake a aki ata te Atua.” (1 I-Tetaronike 4:3-5) Ibukin karaoan te wene ni bure, aomata tabeman​—ake a kakeaa bongan katabuani maiuia nakon te Atua​—a kabaneaki man te ekaretia ni Kristian. A kariaia buan aia iraorao ma te Atua n te aro are e a manga aki kakawaki irouia. Ma e kangai Bauro: “Ba E aki weteira te Atua i bukin te kamaira, ma E weteira i nanon te kaitiakaki. Ma ngaia aei, ba ane raarawa, ao e aki rawa nakon te aomata, ma e rawa nakon te Atua, are anganingkami Tamneina are Raoiroi.”​—1 I-Tetaronike 4:7, 8.

Tera ae Ko a tia ni Kamatoa Nanom Nako Iai?

18. Tera ae ti riai ni kamatoai nanora nako iai?

¹⁸ Ngkana ti ataa aron kakawakin katabuani maiura nakon Iehova ae te Atua, ao tera ae ti riai ni kamatoai nanora nako iai? A riai ni korakora nanora ni kani kawakini mataniwin nanora aika itiaki, ni kaineti ma aroaroni maiura ao ara mwakuri ni minita. E kaungaunga ni kangai Betero: “Ao a na raraoi mataniwin nanomi; ba a aonga ni kamaamaeaki ake a taetaebuaka aroaromi ni maeka ae raoiroi ae i nanoni Kristo, ni baika kam bukinaki iai.” (1 Betero 3:16) Tao ti na kammarakaki ma ni karawawataki ibukin aroarora ni Kristian, ma boni ngaia naba anne are e karaoaki nakon Kristo, ibukin ana onimaki ao ana kakaonimaki iroun te Atua. “Ao ngkae,” e taku Betero, “E a tia ni maraki Kristo n rabatana, ao kam na katauraoingkami n te nano ae ti te arona ma nanona; ba ane maraki n rabatana ao e a toki ni bure.”​—1 Betero 4:1.

19. Tera ae ti tangiria bwa e na taekinaki ibukira?

¹⁹ Te koaua bwa matoatoan nanora ni kani kakoroa bukin katabuani maiura, e na kamanoira man ana bwai ni kamwane ana aonnaba Tatan are e aoraki n te aro n taamnei, n te aroaro ni maiu ae riai, ao n te aro n rabwata. Ma irarikin anne, ti na kakoaua bwa ti akoaki iroun te Atua, ae te bwai ae kakawaki riki nakon are e kona n reke mairoun Tatan ke ana koraki. Mangaia are e bia aki taekinaki bwa ti a tia ni kitana te tangira are ti namakinna ngke ti moan reireiaki taekan te koaua. Ma e bia taekina ibukira are taekinaki naba ngkoa ibukia kaain te ekaretia are i Tuateira are n te moan tienture: “I atai am makuri, ma am tangira, ma am onimaki, ma akoan te aba i roum, ma nanomwakam, ma am makuri aika rimwi ba a maiti riki nakon ake rimoa.” (Te Kaotioti 2:4, 18, 19) Eng, ti na aki kariaia kerikakin ungan nanora ni kaineti ma katabuani maiura, ma ti na ‘kakorakoraki n te taamnei’ ma n tataningamarau ni karokoa te toki​—bwa e a boni kaan te toki.​—I-Rom 12:11; Te Kaotioti 3:15, 16.

[Kabwarabwara ae nano]

Ko Uringnga?

• Tera ae reitaki ma te katabu?

• Baikara katoto ma rimoa ao ni boong aikai naba ibukia tooro ake a katabui maiuia nakon te Atua aika a riai ni katotongaki aroaroia?

• Tera ae ti riai n iangoia n ara beku ibukin te Atua?

• Tera ae ti riai ni kamatoai nanora iai ni kaineti ma ara katabu nakon te Atua?

[Taamnei n iteraniba 13]

E kakaonimaki Ieremia e ngae ngke e rangi ni karawawataki

[Taamnei n iteraniba 14]

Ernest Beavor e karaoa te katoto ae raoiroi nakoia natina, n aron te Kristian ae e ingainga n nano

[Taamnei n iteraniba 15]

Bubua ma bubua mwaitiia taani Kakoaua aika ataei riki aika a kakaonimaki ngke a karabutinaki i Tibein

[Taamnei n iteraniba 16]

Ti na kaikoa te bwai n taamnei ae kakawaki ni katoa bong