Maŋtsɛ ko Susu E-Wɔsɛɛ Be He
ASUMƆƆ Afrika Anaigbɛ maŋtsɛ lɛ sane waa ni eji hiɛnyiɛlɔ ni yɔɔ bulɛ waa yɛ ekutso lɛ mli. Beni eye afii 78 ni eyeɔ efɔmɔgbi lɛ, enanemɛi, weku, kɛ mɛi krokomɛi ni sumɔɔ esane bua amɛhe naa koni amɛbaŋa lɛ. Maŋtsɛ lɛ hala saneyitso ko ni ekaaa ekɛfee wiemɔ kɛha nifeemɔ nɛɛ. Ewie jwɛŋmɔ ni ehiɛ yɛ shihilɛ yɛ gbele sɛɛ lɛ he.
Ewie akɛ, nɔ ni yɔɔ gbonyobu lɛ sɛɛ ji “jeŋ hee ko ni shishiumɔ, hetsɛ̃ kɛ hiɛjoomɔ bɛ jɛmɛ.” Etsɔɔ mli akɛ, eji jeŋ ko ni “akɛ teemɔŋ sane eha he,” nɔ ni jalɔi, ni kɛ Nyɔŋmɔ baaye sharamɔ pɛ yɔɔ mli.
Hemɔkɛyelii ni tamɔ nɛkɛ fa babaoo yɛ gbɔmɛi ni yɔɔ Afrika fɛɛ lɛ ateŋ. Taakɛ Afrika kusum loo blema jamɔ tsɔɔ lɛ, gbele jeee wala naagbee, shi moŋ tsakemɔ ko kɛkɛ, aafo mli kɛmiiya wala mli yɛ mumɔŋ shihilɛ he ko. Kɛ mɔ ko gbo lɛ, akɛɔ akɛ efo mli kɛjɛ je ni anaa lɛ mli kɛtee je ni anaaa lɛ mli. Akɛ mumɔ lɛ, mɔ lɛ boteɔ shihilɛ he ko ni eblematsɛmɛi pɛ yɔɔ jɛmɛ.
Afrika Anaigbɛ bii pii heɔ yeɔ akɛ blematsɛmɛi amumɔi lɛ haa amɛ wekui yeɔ omanye yɛ shikpɔŋ nɔ. West African Traditional Religion wolo lɛ kɛɔ akɛ: “Sɔrɔto-feemɔ ko ni ji hewalɛ keketee ko ni anaa yɛ mɔ nɔ bɛ gbɔmɛi ni yɔɔ shikpɔŋ nɛɛ nɔ lolo lɛ kɛ mɛi ni yɔɔ sɛɛgbɛ je lɛ mli lɛ ateŋ. Beni [blematsɛmɛi lɛ] yɔɔ shikpɔŋ nɛɛ nɔ lɛ, no mli lɛ amɛji amɛ wekui lɛ amli onukpai. Amrɔ nɛɛ ni wɔnaaa amɛ lɛ, amɛka he amɛji onukpai lolo yɛ mumɔi aje lɛ mli. Amɛkpaaa amɛ wekui ahilɛ-kɛhamɔ kɛ miishɛɛ ni amɛnaa yɛ amɛhe lɛ sɛɛdii.”
No hewɔ lɛ, maŋtsɛ ni egbɔ ni atsi eta kɛjɛ shishijee lɛ miikpa gbɛ akɛ ebaaya eyafata eblematsɛmɛi lɛ ahe ni ekɛ amɛ atsu nii yɛ mumɔi ashihilɛ he lɛ. Ekɛɛ: “Miheɔ gbele sɛɛ wala, kɛ bɔ ni manyɛ maya nɔ masɔmɔ—yɛ gbele sɛɛ po lɛ miyeɔ waa.”
Shi, yɛ nɔ ni maŋtsɛ lɛ wie yɛ no sɛɛ lɛ hewɔ lɛ, adafitswaa wolo, Sunday Times, lɛ susuɔ akɛ, “etamɔ mɔ ni eyiŋ tsɔko tsɔ” yɛ gbonyobu lɛ sɛɛ wala lɛ he. Ekɛɛ mɛi ni ebabua amɛhe naa lɛ akɛ, enu wolo ko ni ewie gbele sɛɛ wala he. Maŋtsɛ lɛ kɛ afii enumɔ etao wolo nɛɛ. Bɔ ni ehe tswaa shi sɔŋŋ akɛ eeekane enɛ hewɔ lɛ, ekɛ shika ni shɛɔ aaafee dɔlai 1,500 (U. S.) baaha mɔ fɛɛ mɔ ni kɛ ekome baaba abaha lɛ.
Kulɛ maŋtsɛ lɛ gbaŋ ehe naa pii kɛtsɔ wolo ni ewaaa akɛ aaana lɛ mlikwɛmɔ nɔ. Eji wolo ni nine shɛɔ nɔ amrɔ nɔŋŋ, ni jeee gbɔmɔ shi moŋ gbɔmɛi fɛɛ a-Bɔlɔ lɛ fee. (1 Tesalonikabii 2:13) Nakai wolo lɛ ji Biblia lɛ. Mɛni ekɛɔ yɛ wala ni aaana yɛ gbele sɛɛ lɛ he?