کتاب شمارهٔ ۲۲ غزل غزل‌های سلیمان

نگارنده:‏ سلیمان

محل نگارش:‏ اورشلیم

تاریخ اتمام نگارش:‏ حدود ۱۰۲۰ ق.‏م.‏

‏«همهٔ دنیا به ارزش روزی که کتاب غزل غزل‌ها در آن روز به اسرائیل داده شد نیست.‏» بدینسان،‏ «ربی» عقیوا،‏ یکی از علمای یهودی که در قرن اوّل دوران ما می‌زیست،‏ احساس خود را در خصوص غزل غزل‌های سلیمان ابراز کرد.‏a عنوان این کتاب در واقع اختصاری است از عبارت آغازین آن،‏ بدین مضمون:‏ «غزل غزل‌ها که از آنِ سلیمان است.‏» در متن تحت‌اللفظی عبری،‏ آن را «غزل غزل‌ها» می‌خوانند که نشانهٔ ارجمندی است و همانند عبارت «فلک‌الافلاک» که اشاره‌ای به والاترین فلک و جایگاه آسمانی است،‏ حاکی از صفت عالی آن می‌باشد.‏ (‏تث ۱۰:‏۱۴‏)‏ این کتاب مجموعه‌ای از اشعار و غزل‌های گوناگون نیست بلکه فقط یک غزل است،‏ «آوازی به حد کمال؛‏ یکی از عالی‌ترین آوازهایی که تا کنون وجود داشته یا به قلم آورده شده است.‏»‏b

^۲ همانطور که از مقدمهٔ این غزل پیداست،‏ نگارندهٔ آن،‏ پادشاه سلیمان اهل اورشلیم بود.‏ نوشتن این چنین نمونهٔ زیبا و دلکشی از شعر عبری بسیار فراخور صلاحیّت وی بود.‏ (‏۱پاد ۴:‏۳۲‏)‏ این غزل شعری است دلپذیر با زمینه‌ای دلنشین از زندگی روستایی با تمام رنگ و بوی قشنگ آن،‏ ولی در عین حال توصیفی از زیبایی آکنده از مظاهر و مفاهیمی رنگین.‏ و اگر خواننده با مناظر و ویژگی‌های بومی مشرق‌زمین آشنایی داشته باشد بهتر می‌تواند وصف آن را لمس کند.‏ (‏غز ۴:‏۱۱،‏ ۱۳؛‏ ۵:‏۱۱؛‏ ۷:‏۴‏)‏ انگیزه‌ای بسیار منحصر به فرد در پی نگارش این غزل نهفته است.‏ سلیمان،‏ پادشاه بزرگ،‏ با حکمت خیره‌کننده‌اش،‏ قدرت پرابهتش و آن همه جلال و شوکت ثروت خیره‌کننده‌اش که حتّی ملکهٔ سَبا را به تحسین و تمجید برانگیخت،‏ نتوانست یک دختر بی‌آلایش روستایی را که دل او را ربوده بود مجذوب خود کند.‏ این پادشاه،‏ عاجز از تسخیر عشق آن دختر روستایی خوشرو در مقابل وفاداری‌اش به چوپان محبوبش،‏ با شکست روبرو شد.‏ از این رو،‏ شاید بتوان نام کتاب را غزل عشق ناکام سلیمان خواند.‏ یَهُوَه خدا به او الهام کرد این غزل را جهت فایدهٔ آیندگان،‏ آنانی که کتاب مقدّس را خواهند خواند،‏ به قلم آوَرَد.‏ سلیمان این غزل را در اورشلیم،‏ احتمالاً حدود سال ۱۰۲۰ ق.‏م.‏ یعنی چندین سال پس از اتمام بنای هیکل نوشت.‏ زمانی که این غزل به تحریر در آمد،‏ سلیمان «شصت ملکه و هشتاد مُتعِه» داشت که در مقایسه با «هفتصد زن بانو و سیصد مُتعه» در اواخر سلطنتش،‏ می‌توان زمان نگارش آن را تخمین زد.‏ —‏ غز ۶:‏۸؛‏ ۱پاد ۱۱:‏۳‏.‏

^۳ قانونی بودن کتاب غزل غزل‌های سلیمان از همان اوان نزد همه پذیرفته شده بود.‏ از دیرباز،‏ حتّی قبل از دوران ما،‏ این کتاب را بخشی تفکیک‌ناپذیر و متنی الهام‌شده از مجموعهٔ قانونی نوشته‌های مقدّس عبری قلمداد می‌کردند.‏ غزل غزل‌های سلیمان در ترجمهٔ یونانی سَبْعینی (‏سپتواجینت‏)‏ نیز گنجانده شده است.‏ یوسِفوس نیز آن را در مجموعهٔ خود از کتب الهامی کتاب مقدّس جای داده است.‏ بنابراین،‏ به منظور ارائهٔ دلیل برای اثبات قانونی بودن کتاب غزل غزل‌های سلیمان می‌توان به همان گواه و مدارکی استناد کرد که معمولاً برای تثبیت قانونی بودن کتب دیگر نوشته‌های مقدّس عبری ارائه داده می‌شود.‏

^۴ با وجود این شواهد،‏ بعضی‌ها صرفاً به دلیل اینکه در مضمون هیچ اشاره‌ای به خدا نشده است،‏ قانونی بودن این کتاب را مورد تردید قرار داده‌اند.‏ عدم اشاره به خدا در کتاب،‏ آن را از اعتبار ساقط نمی‌گرداند،‏ درست همانطور که صرفاً وجود کلمهٔ «خدا» در کتابی آن را در زمرهٔ کتب قانونی کتاب مقدّس قرار نمی‌دهد.‏ حقیقت امر این است که نام الٰهی در متن عبری کتاب به صورت اختصاری آن در باب ۸،‏ آیهٔ ۶ آمده است که در آنجا نگارنده محبّت را مانند «لَهیب یاه» (‏در کتاب مقدّس فارسی،‏ «لَهیب یَهُوَه»)‏ تجلّی می‌کند.‏ شکّی نیست که این کتاب جزو نوشته‌هایی است که عیسی مسیح با تأیید به آنها اشاره کرده،‏ گفت:‏ «کتب را تفتیش کنید زیرا شما گمان می‌برید که در آنها حیات جاودانی دارید.‏» (‏یو ۵:‏۳۹‏)‏ در ضمن،‏ تصویر گیرایی که این کتاب از عشق متقابل،‏ همانند عشق روحانی‌ای که بین عیسی و «عروس او» وجود دارد،‏ برای ما به ترسیم می‌کشد،‏ به غزل غزل‌های سلیمان جایگاهی خاص در ردیف کتب قانونی کتاب مقدّس اختصاص می‌دهد.‏ —‏ مکا ۱۹:‏۷،‏ ۸؛‏ ۲۱:‏۹‏.‏

چرا مفید است؟‏

^۱۶ در این غزل عاشقانه چه درسی می‌یابیم که برای مرد خدا در این روزگار مفید باشد؟‏ خصوصیّاتی مانند پای‌بندی،‏ وفاداری و حفظ کمال اخلاقی در رابطه با اصول خدایی به نحوی روشن جلوه‌گر شده است.‏ آنچه این غزل به ما می‌آموزد زیبایی عفت و پاکدامنی و همچنین معصومیّت و بی‌ریایی در عشق واقعی است.‏ بلی،‏ این غزل می‌آموزد که عشق اصیل و پاک تسخیرناپذیر و شعلهٔ آتش آن خاموش‌نشدنی است و محبّت آن را نمی‌توان با زر و سیم خرید.‏ زنان و مردان مسیحی جوان و همچنین زن و شوهران مسیحی هنگام مواجه با وسوسه و جاذبهٔ جنس مخالف می‌توانند از این نمونهٔ شایسته از وفاداری درس گرفته،‏ فایده ببرند.‏

^۱۷ امّا این غزل الهامی کلاً برای جماعت مسیحی نیز فایدهٔ بسیاری در بر دارد.‏ این غزل نزد مسیحیان قرن اوّل بخشی از نوشته‌های مقدّس قلمداد می‌شد و حتّی یکی از آن مسیحیان نوشت:‏ «زیرا همهٔ چیزهایی که از قبل مکتوب شد،‏ برای تعلیم ما نوشته شد تا به صبر و تسلّی کتاب امیدوار باشیم.‏» (‏روم ۱۵:‏۴‏)‏ همان نگارندهٔ مسیحی،‏ یعنی پولُس،‏ شاید با نظر به عشقی که آن دختر شولمّیت فقط و فقط نثار چوپانش کرده بود،‏ خطاب به جماعت مسیحی چنین نوشت:‏ «زیرا که من بر شما غیور هستم به غیرت الٰهی؛‏ زیرا که شما را به یک شوهر نامزد ساختم تا باکره‌ای عفیفه به مسیح سپارم.‏» در این راستا پولُس به محبّت مسیح به جماعت اشاره نموده،‏ آن را به محبّت بین زن و شوهر تشبیه می‌کند.‏ (‏۲قر ۱۱:‏۲؛‏ افس ۵:‏۲۳-‏۲۷‏)‏ عیسای مسیح نه فقط شبان و چوپان نیکوی آنان است بلکه پادشاه آنان نیز می‌باشد که وعدهٔ مسرّت‌آمیز و توصیف‌ناپذیر «نکاح» خود را با پیروان مسح‌شده‌اش در آسمان‌ها داده است.‏ —‏ مکا ۱۹:‏۹؛‏ یو ۱۰:‏۱۱‏.‏

^۱۸ قدر مسلّم،‏ رفتار نمونهٔ دختر شولمّیت برای این پیروان مسح‌شدهٔ عیسی مسیح بسیار مفید است.‏ آنها نیز باید در محبّت خود وفاداری نشان دهند و نگذارند زرق و برق مادّیات این دنیا آنها را اغوا کند و تا نیل به پاداش در حفظ کمال اخلاقی خود استقامت کنند.‏ از این رو،‏ ذهن و شعور آنان به امور آسمانی ملصق شده است و ‹اوّل ملکوت را می‌طلبند.‏› مشتاق سخنان محبّت‌آمیز چوپانشان عیسی مسیح‌اند.‏ با اینکه عزیزشان را نمی‌بینند مسرورند که وی به آنها نزدیک است و در آنها روحی از جرأت و شجاعت می‌دمد تا دنیا را غالب شوند.‏ براستی که با کمک چنین عشق و محبّتی خاموش‌نشدنی به پادشاه و شبانشان که شعله‌های بی‌امان آن مانند «لَهیب یاه» است،‏ بر جهان غالب آمده،‏ به او خواهند پیوست تا در ملکوت پرجلال وی در آسمان‌ها هم‌میراث شوند.‏ بدینسان،‏ نام یاه تقدیس خواهد شد.‏ —‏ مت ۶:‏۳۳؛‏ یو ۱۶:‏۳۳‏.‏

‏[پاورقی‌ها]‏