کتاب شمارهٔ ۲۵ مراثی اِرْمیا

نگارنده:‏ اِرْمیا

محل نگارش:‏ حوالی اورشلیم

تاریخ اتمام نگارش:‏ ۶۰۷ ق.‏د.‏م.‏

۱.‏ چرا کتاب مراثی اِرْمیا نامی فراخور متن خود دارد؟‏

این کتاب از مجموعهٔ نوشته‌های مقدّس و الهامی،‏ قدر مسلّم نامی بسیار فراخور متن خود دارد.‏ در واقع تعزیه‌نامه‌ای است در سوگ آن فاجعهٔ اسف‌بار در تاریخ قوم منتخب خدا یعنی نابودی اورشلیم در سال ۶۰۷ ق.‏د.‏م.‏ به دست نَبُوکَدْنَصَّر پادشاه بابل.‏ به عبری،‏ این کتاب اِیخا خوانده می‌شود‏،‏ یعنی «چگونه،‏» که اوّلین کلمهٔ آن است.‏ مترجمان ترجمهٔ یونانی سَبْعینی (‏ سپتواجینت )‏ این کتاب را تْرِنوی نامیدند که «نوحه‌سرایی» و «مرثیه» معنی می‌دهد.‏ تلمود بابلی آن را قینوت می‌خواند که مفهوم «نوحه‌سرایی» و «سوگنامه» را دارد.‏

۲.‏ کتاب مراثی اِرْمیا را چگونه رده‌بندی و دسته‌بندی کرده‌اند و در کتاب مقدّس در چه جایی قرار گرفته است؟‏

^۲ در کتاب مقدّس فارسی،‏ مراثی اِرْمیا پس از کتاب اِرْمیای نبی قرار دارد ولی نزد یهودیان در مجموعهٔ کتب مقدّس عبرانی معمولاً در ردهٔ مکتوبات مقدّس می‌آید و به همراه غزل غزلهای سلیمان،‏ روت،‏ جامعه و اِسْتَر در مجموعه‌ای به نام پنج مِگیلّوت (‏ یعنی طومارها )‏ دسته‌بندی می‌شود.‏ امروزه در برخی از کتاب مقدّس‌های عبری،‏ کتاب مراثی اِرْمیا بین کتاب روت و جامعه یا اِسْتَر و جامعه گنجانده شده است ولی می‌گویند در نسخه‌های باستانی بعد از کتاب اِرْمیای نبی قرار داشت که امروزه نیز به همین ترتیب در کتاب مقدّس ما آمده است.‏

۳،‏ ۴.‏ چه شواهدی ثابت می‌کند اِرْمیا نگارندهٔ کتاب مراثی اِرْمیا بوده است؟‏

^۳ کتاب مراثی اِرْمیا نامی از نگارنده‌اش نمی‌برد.‏ با وجود این شکّی در مورد هویّت مؤلف آن که اِرْمیا باشد نیست.‏ در ترجمهٔ یونانی سَبْعینی (‏ سپتواجینت )‏ مقدّمه‌ای بدین مضمون می‌بینیم:‏ «و چنین شد که پس از اینکه اسرائیل به اسارت رفت و اورشلیم به نابودی کشیده شد،‏ اِرْمیا گریان بنشست و با این مرثیه برای اورشلیم نوحه سر داد و گفت.‏» جِروم این عبارت را جعلی شمرده،‏ از نسخهٔ خود حذف کرد.‏ در هر صورت،‏ نسبت دادن کتاب مراثی به اِرْمیا در عرف و سنّت یهودیان امری پذیرفته‌شده است که نسخهٔ اَرامی (‏ سریانی)‏،‏ وولگات لاتینی،‏ ترگوم یوناتان و تلمود بابلی و دیگر منابع نیز بر این انتساب صحه می‌گذارند.‏

^۴ برخی معترضان کوشیده‌اند ثابت کنند که اِرْمیا نگارندهٔ مراثی اِرْمیا نبوده است.‏ با نظر به این عقیده،‏ «تفسیری از کتاب مقدّس» (‏ انگل‍.‏)‏ در دفاع از اِرْمیا به عنوان نگارندهٔ کتاب مراثی،‏ شواهدی را از این قبیل ارائه می‌دهد:‏ «توصیفی واضح از اورشلیم در باب‌های ۲ و ۴ که حاکی از قلم یک شاهد عینی است؛‏ همچنین لحن همدردی و روحیهٔ نبوی اشعار که در سراسر متن مشهود است به علاوهٔ سبک،‏ عبارت‌پردازی و اندیشه‌ای که خصوصیّات بارز اِرْمیا می‌باشند.‏»‏a در کتاب مراثی و کتاب اِرْمیا اصطلاحات مشابه و مشترک زیادی به چشم می‌خورد مانند ‹جاری شدن آب (‏ اشک)‏ از چشمان› به سبب حزن و غم بسیار (‏ مراثی ۱:‏۱۶؛‏ ۲:‏۱۱؛‏ ۳:‏۴۸،‏ ۴۹؛‏ اِرْمیا ۹:‏۱؛‏ ۱۳:‏۱۷؛‏ ۱۴:‏۱۷‏)‏ و احساس انزجار از انبیا و کاهنان کاذب به سبب فسادشان.‏ (‏ مراثی ۲:‏۱۴؛‏ ۴:‏۱۳،‏ ۱۴؛‏ اِرْمیا ۲:‏۳۴؛‏ ۵:‏۳۰،‏ ۳۱؛‏ ۱۴:‏۱۳،‏ ۱۴‏)‏ متون اِرْمیا ۸:‏۱۸-‏۲۲ و ۱۴:‏۱۷،‏ ۱۸ نشان می‌دهند که اِرْمیا بدون شک قابلیّت نگارش سبک نوحه‌سرایی کتاب مراثی را داشت.‏

۵.‏ با چه استدلالی می‌توان به تاریخ نگارش پی برد؟‏

^۵ در خصوص تاریخ نگارش کتاب،‏ توافقی کلّی بین صاحبنظران وجود دارد که معتقدند اندکی بعد از سقوط اورشلیم در سال ۶۰۷ ق.‏د.‏م.‏ به تحریر در آمده است.‏ وحشت و اضطراب ناشی از محاصره شهر و به آتش کشاندن آن هنوز در روان اِرْمیا زنده بود و از این رو،‏ تشویش او بوضوح ابراز شده است.‏ اظهارنظر مفسّری در این زمینه این است که هیچ یک از جوانب این نوحه در متن،‏ تماماً و کاملاً بسط داده نمی‌شود امّا در چندین شعرِ آن به دفعات تکرار می‌شوند.‏ سپس می‌گوید:‏ «این پریشان‌حالی و آشفتگی .‏ .‏ .‏ یکی از قوی‌ترین شواهدی است که ثابت می‌کند این کتاب از بطن این وقایع و عواطفی که می‌کوشد به ما منتقل کند،‏ برخاسته است.‏»‏b

۶.‏ کتاب مراثی اِرْمیا دارای چه سبک،‏ ترکیب و نظم است؟‏

^۶ ترکیب و نظم مراثی اِرْمیا بسیار مورد توجه محققان کتاب مقدّس قرار گرفته است.‏ این کتاب شامل پنج باب یا پنج شعر غنایی است.‏ مصاریع چهار شعر اوّل مُوَشّح‌اند بدین مفهوم که هر مصراع،‏ به ترتیب با یکی از ۲۲ حروف الفبای عبری شروع می‌شود.‏ امّا باب سوّم‏،‏ ۶۶ مصراع دارد و از این رو،‏ هر ۳ مصراع متوالی با یک حرف مشترک عبری آغاز می‌شود و مابقی مصاریع به همین منوال به ترتیب الفبای عبری تنظیم شده است.‏ نظم پنجمین شعر مُوَشّح نیست ولی آن نیز ۲۲ مصراع دارد.‏

۷.‏ اِرْمیا چه اندوه بزرگی را ابراز می‌کند ولی چه امیدی باقی است؟‏

^۷ کتاب مراثی اِرْمیا،‏ گویای حزن و اندوه بزرگی است که از واقعهٔ محاصره،‏ تسخیر و نابودی اورشلیم به دست نَبُوکَدْنَصَّر ناشی می‌شود و از هر قطعهٔ ادبی دیگری زنده‌تر ولی در عین حال غم‌انگیزتر است.‏ نگارنده غم عظیم خود را از ویرانی،‏ مصیبت و اغتشاشی که می‌بیند به قلم می‌آورد.‏ قحطی،‏ دَم شمشیر و دیگر اتفاقات هولناک همه دست به دست هم داده،‏ آن شهر را دچار عذاب وحشتناکی ساخته‌اند؛‏ این عذاب چیزی جز مجازاتی مستقیم از طرف خدا نیست و علّت آن نیز چیزی جز گناهان مردم،‏ انبیا و کاهنان نمی‌باشد.‏ با وجود این،‏ امید و ایمان به یَهُوَه هنوز در دل بسیاری زنده است که برای برقراری مجدّد و بازگشت دست دعا به سوی او بلند می‌کنند.‏

چرا مفید است؟‏

۱۳.‏ کتاب مراثی اِرْمیا بیانگر چه اعتمادی است ولی چرا در عین حال توصیف تندیِ خدا مفید است؟‏

^۱۳ کتاب مراثی اِرْمیا بیانگر اعتماد کامل اِرْمیای نبی به خداست.‏ در قعر اندوه و شکست تکان‌دهنده،‏ هنگامی که هیچ امیدی به تسلّی و دلداری از جانب انسانی نیست،‏ آن نبی چشمان خود را به نجات آتی به دست یَهُوَه خدای کبیر عالَم،‏ می‌دوزد.‏ کتاب مراثی اِرْمیا به حتم باید مشوّقی برای همهٔ پرستندگان حقیقی خدا باشد تا اطاعت و وفاداری خود را به خدا حفظ کنند و در عین حال اخطاری مخوف است برای آنانی که بزرگ‌ترین نام و آنچه را که این نام مظهر آن است نادیده می‌گیرند.‏ تاریخ هرگز چنین مرثیه‌ای رقّت‌بار با کلامی این چنین تأثرآور در سوگ شهری نخوانده است.‏ در جوار این،‏ مسلّماً توصیف تندیِ خدا نسبت به کسانی که بدون ندامت به سرکشی و خودسری ادامه می‌دهند،‏ درس عبرتی بسیار مفید است.‏

۱۴.‏ مراثی اِرْمیا تحقّق چه نبوّت‌هایی و عواقب چه هشدارهای الٰهی را نمایان می‌سازد و این کتاب چگونه به کتب الهامی دیگر مربوط می‌شود؟‏

^۱۴ علاوه بر این،‏ مراثی اِرْمیا به دلیل نمایاندن تحقّق چندین نبوّت و عواقب هشدارهای الٰهی برای ما مفید است.‏ (‏ مراثی ۱:‏۲ —‏ اِرْمیا ۳۰:‏۱۴؛‏ مراثی ۲:‏۱۵ —‏ اِرْمیا ۱۸:‏۱۶؛‏ مراثی ۲:‏۱۷ —‏ لاویان ۲۶:‏۱۷؛‏ مراثی ۲:‏۲۰ —‏ تثنیه ۲۸:‏۵۳‏)‏ همچنین،‏ مراثی اِرْمیا سَندی بسیار زنده برای اثبات تحقّق تثنیه ۲۸:‏۶۳-‏۶۵ ارائه می‌دهد.‏ مزید بر آن،‏ این کتاب حاوی چندین اشاره به دیگر متون نوشته‌های مقدّس است.‏ (‏ مراثی ۲:‏۱۵ —‏ مزمور ۴۸:‏۲؛‏ مراثی ۳:‏۲۴ —‏ مزمور ۱۱۹:‏۵۷‏)‏ دانیال ۹:‏۵-‏۱۴ کلام مراثی ۱:‏۵ را تأیید می‌کند و بوضوح نشان می‌دهد که گناهان و عصیان خود مردم مسبب مصیبت وارده بوده است.‏

۱۵.‏ مراثی اِرْمیا به چه «ایّام .‏ .‏ .‏ تازه» اشاره می‌کند؟‏

^۱۵ فاجعهٔ اسف‌باری که گریبانگیر اورشلیم شد واقعاً که چه دلخراش است!‏ با وجود این همه مصیبت،‏ باز ندای مراثی اِرْمیا را می‌شنویم که آکنده از اطمینان است که زمانی یَهُوَه صَهْیُون را به خاطر خواهد آورد و فیض و رحمت خود را دوباره شامل حال او می‌کند و وی را به سرزمین خود باز می‌گرداند.‏ (‏ مراثی ۳:‏۳۱،‏ ۳۲؛‏ ۴:‏۲۲‏)‏ مراثی اِرْمیا ابراز امید می‌کند که زمانی ‹ایّامی تازه› مانند ایّام خوش قدیم که در طی حکومت داود و سلیمان در اورشلیم حکمفرما بود،‏ دوباره پدید خواهد آمد.‏ عهد یَهُوَه با داود برای ملکوتی جاودانی هنوز زنده است!‏ «رحمت‌های او بی‌زوال است.‏ آنها هر صبح تازه می‌شود.‏» بلی،‏ رحمت‌های یَهُوَه همچنان به سوی دوستداران او معطوف است تا زمانی برسد که هر مخلوقی تحت حکومت ملکوتی او زبان به سپاس گشاید و ندا دهد:‏ ‏«خداوند نصیب من است.‏» —‏ مراثی ۵:‏۲۱؛‏ ۳:‏۲۲-‏۲۴‏.‏

‏]پاورقی‌ها]‏