Η Πρόγνωσις του Θεού
ΤΟ ΠΩΣ αντιλαμβανόμεθα την πρόγνωσι του Θεού και την εκ μέρους του άσκησι αυτής της καταπληκτικής δυνάμεως μπορεί να επηρεάση σοβαρά τη σχέσι μας με τον Θεό. Για να ιδούμε, όμως, το ζήτημα ορθά, πρέπει ν’ αναγνωρισθούν ωρισμένοι παράγοντες.
Πρώτον, η ικανότης του Θεού να προγνωρίζη και να προκαθορίζη αναγράφεται σαφώς στη Βίβλο. Ο ίδιος ο Ιεχωβά παρουσιάζει ως απόδειξι της Θειότητός του αυτή την ικανότητα να προγνωρίζη και να προκαθορίζη γεγονότα σωτηρίας και απελευθερώσεως, καθώς επίσης πράξεις κρίσεως και κατόπιν να εκπληρώνη αυτά τα γεγονόνα. (Ησ. 44:6-9· 48:3-8) Αυτή η θεία πρόγνωσις και προκαθορισμός αποτελούν τη βάσι για κάθε αληθινή προφητεία. (Ησ. 42:9· Ιερεμ. 50:45· Αμώς 3:7, 8) Ο Θεός προκαλεί τους θεούς των εθνών που εναντιώνονται στο λαό του να παρουσιάσουν αποδείξεις για την θειότητα που ισχυρίζονται ότι έχουν οι δικοί των θεοί-είδωλα, καλεί δε αυτούς τους θεούς να το αποδείξουν με το να προείπουν παρόμοιες πράξεις σωτηρίας ή κρίσεως και κατόπιν να κάμουν να συμβούν αυτές. Η ανικανότης των να το πράξουν αποδεικνύει ότι τα είδωλά των είναι ‘απλώς άνεμος και ματαιότης.’—Ησ. 41:1-10, 21-29· 43:9-15· 45:20, 21.
Ένας δεύτερος παράγων που πρέπει να εξετασθή είναι η ελευθέρα ηθική ενέργεια των νοημόνων πλασμάτων του Ιεχωβά Θεού. Οι Γραφές δείχνουν ότι ο Θεός παραχωρεί σ’ αυτά τα πλάσματα το προνόμιο και την ευθύνη της ελευθέρας εκλογής να ενεργούν ως ελεύθεροι ηθικοί παράγοντες (Δευτ. 30:19, 20· Ιησ. Ναυή 24:15), καθιστώντας τους έτσι υπευθύνους για τις πράξεις των. (Ρωμ. 14:10-12· Εβρ. 4:13) Έτσι δεν γίνονται απλώς αυτόματα ή ρομπότ. Ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε πραγματικά να έχη δημιουργηθή κατ’ «εικόνα Θεού» αν δεν ήταν ελεύθερος ηθικός παράγων. (Γεν. 1:26, 27) Λογικώς, δεν έπρεπε να υπάρχη σύγκρουσις μεταξύ της προγνώσεως του Θεού (καθώς επίσης και του προκαθορισμού του) και της ελευθέρας ηθικής ενεργείας των νοημόνων πλασμάτων του.
Ένας άλλος παράγων που πρέπει να εξετασθή, ένας που συχνά παραβλέπεται, είναι ο παράγων των ηθικών κανόνων και ιδιοτήτων του Θεού, περιλαμβανομένης της δικαιοσύνης του, της εντιμότητος και της αμεροληψίας του, της αγάπης, του ελέους και της αγαθωσύνης του, όπως αποκαλύπτονται στη Βίβλο. Κάθε κατανόησις της χρησιμοποιήσεως από τον Θεό των δυνάμεων της προγνώσεως και του προκαθορισμού πρέπει επομένως να βρίσκεται σε αρμονία όχι μόνο με μερικούς απ’ αυτούς τους παράγοντας, αλλά με όλους.
Είναι σαφές πως οτιδήποτε προγνωρίζει ο Θεός πρέπει αναπόφευκτα να συμβή, ώστε ο Θεός να είναι σε θέσι να καλή «τα μη όντα ως όντα.» (Ρωμ. 4:17) Εγείρεται, λοιπόν, το ερώτημα: Είναι η εκ μέρους του άσκησις της προγνώσεως απεριόριστη, χωρίς όρια; Προβλέπει και προγνωρίζει όλες τις μελλοντικές ενέργειες όλων των πλασμάτων του; Και προκαθορίζει αυτές τις ενέργειες ή ορίζει εκ των προτέρων ποια θα είναι η τελική μοίρα όλων των πλασμάτων του, και μάλιστα μήπως το γνωρίζει προτού έχουν έλθει σε ύπαρξι;
Ή, είναι η άσκησις της προγνώσεως από τον Θεό εκλεκτική και διακριτική ώστε οτιδήποτε εκλέγει να προβλέψη και να προγνωρίση, το προβλέπει και το προγνωρίζει, αλλά για ό,τι δεν εκλέγει να προβλέψη ή να προγνωρίση, δεν ενεργεί έτσι; Και, αντί να προηγήται η απόφασίς του της υπάρξεώς των, μήπως η απόφασις του Θεού για το αιώνιο μέλλον των πλασμάτων του αναμένει την εκ μέρους του κρίσι της πορείας της ζωής των και της αποδεδειγμένης στάσεώς των κάτω από δοκιμασία; Η απάντησις σ’ αυτά τα ερωτήματα πρέπει αναγκαστικά να προέρχεται απ’ αυτές τις ίδιες τις Γραφές.
Η ΑΠΟΨΙΣ ΤΟΥ ΠΡΟΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ
Η άποψις ότι η άσκησις προγνώσεως από τον Θεό είναι απεριόριστη και ότι αυτός καθορίζει εκ των προτέρων την πορεία και το μέλλον όλων των ανθρώπων είναι γνωστή ως προκαθορισμός. Οι οπαδοί της εκφράζουν την λογίκευσι ότι η θειότης και η τελειότης του Θεού απαιτούν να είναι παντογνώστης, όχι μόνο όσον αφορά το παρελθόν και το παρόν, αλλά και όσον αφορά το μέλλον. Το να μη προγνωρίζη αυτός όλα τα πράγματα με κάθε λεπτομέρειά των θ’ απεδείκνυε ατέλεια, σύμφωνα μ’ αυτή την αντίληψι.
Αλλά σκεφθήτε τι υπονοεί αυτή η άποψις του προκαθορισμού. Αυτή η αντίληψις θα εσήμαινε ότι, προτού δημιουργήση αγγέλους ή τον άνθρωπο της γης, ο Θεός ήσκησε τις δυνάμεις του προγνώσεως και προείδε και προεγνώριζε όλα όσα επρόκειτο να προκύψουν από μια τέτοια δημιουργία, περιλαμβανομένου και του στασιασμού ενός από τους πνευματικούς υιούς του, καθώς και του μετέπειτα στασιασμού του πρώτου ανθρωπίνου ζεύγους στην Εδέμ (Γέν. 3:1-6· Ιωάν. 8:44), και όλων των κακών συνεπειών αυτού του στασιασμού ως την παρούσα ημέρα και πέραν απ’ αυτήν. Αυτό κατ’ ανάγκην θα εσήμαινε ότι όλη η πονηρία που έχει καταγράψει η ιστορία (το έγκλημα και η ανηθικότης, η καταπίεσις και οι στενοχώριες, τα ψεύδη και η υποκρισία, η ψευδής λατρεία και η ειδωλολατρία που προέκυψαν απ’ αυτήν) υπήρξαν κάποτε, πριν από την έναρξι της δημιουργίας, μόνο στη διάνοια του Θεού, υπό την μορφή της προγνώσεως του μέλλοντος απ’ αυτόν.
Αν ο Δημιουργός του ανθρωπίνου γένους, είχε πράγματι ασκήσει τη δύναμί του να προγνωρίζη όλα αυτά που έχει ιδεί η ιστορία από τον καιρό της δημιουργίας του ανθρώπου, τότε η πλήρης δύναμις όλης της πονηρίας που έχει προκύψει από τότε είχε τεθή σε κίνησι σκοπίμως από τον Θεό όταν αυτός είπε: «Ας κάμωμεν άνθρωπον.» (Γέν. 1:26) Αυτά τα γεγονότα θέτουν σε αμφισβήτησι τη λογικότητα και τη συνέπεια της αντιλήψεως του προκαθορισμού· ειδικά εφόσον ο μαθητής Ιάκωβος δείχνει ότι ακαταστασία και κάθε αχρείον πράγμα δεν προέρχονται από την ουράνια παρουσία του Θεού αλλά είναι ‘επίγεια, ζωώδη, δαιμονιώδη’ όσον αφορά την προέλευσί των.—Ιακ. 3:14-18.
Το επιχείρημα ότι η έλλειψις προγνώσεως εκ μέρους του Θεού όλων των μελλοντικών γεγονότων και περιστάσεων με όλες τις λεπτομέρειες θ’ αποτελούσε απόδειξι ατελείας εκ μέρους του, είναι, στην πραγματικότητα, μια αυθαίρετη άποψις της τελειότητος. Τελικά, το θέλημα του Θεού και η καλωσύνη του είναι οι αποφασιστικοί παράγοντες όσον αφορά το εάν κάτι είναι τέλειο, όχι οι ανθρώπινες γνώμες ή αντιλήψεις.—2 Σαμ. 22:31· Ησ. 46:10.
Ας το περιγράψωμε αυτό ως εξής, η παντοδυναμία του Θεού είναι αναμφισβητήτως τελεία και είναι άπειρη όσον αφορά την ικανότητα. (1 Χρον. 29:11, 12· Ιώβ 36:22· 37:23) Εν τούτοις η τελειότης της δυνάμεώς του δεν απαιτεί να χρησιμοποιή τη δύναμί του στην πλήρη έκτασι της παντοδυναμίας του σε οποιεσδήποτε περιπτώσεις ή σε όλες. Είναι σαφές ότι δεν το έχει πράξει αυτό, διότι, άλλως, όχι απλώς ωρισμένες αρχαίες πόλεις και μερικά έθνη θα είχαν καταστραφή, αλλά η γη και κάθε τι που αυτή περιέχει θα είχε εξαφανισθή από πολύν καιρό από την εκτέλεσι της κρίσεως του Θεού, όπως με τον Κατακλυσμό και άλλες περιπτώσεις. (Γέν. 6:5-8· 19:23-25, 29) Η εξάσκησις από τον Θεό της δυνάμεώς του δεν είναι επομένως απλώς μια εξαπόλυσις απεριορίστου δυνάμεως αλλά κυβερνάται συνεχώς από τον σκοπό του και μετριάζεται από το έλεός του, εκεί όπου αξίζει.—Νεεμ. 9:31· Ψαλμ. 78:38, 39.
Ομοίως, αν, από ωρισμένες απόψεις, ο Θεός εκλέγη να ασκήση την απεριόριστη ικανότητά του της προγνώσεως μ’ ένα εκλεκτικό τρόπο και κατά τον βαθμό που ευαρεστείται, τότε ασφαλώς κανένας άνθρωπος ή άγγελος δεν θα μπορούσε ορθώς να πη: «Τι κάμνεις;» (Ιώβ 9:12· Ησ. 45:9· Δαν. 4:35) Επομένως δεν είναι ζήτημα ικανότητος, το τι ο Θεός μπορεί να προβλέψη, να προγνωρίση και να προκαθορίση, διότι «παρά τω Θεώ . . . τα πάντα είναι δυνατά.» (Ματθ. 19:26) Το ζήτημα είναι τι ο Θεός θεωρεί κατάλληλο να προβλέψη, να προγνωρίση και να προκαθορίση, διότι «πάντα όσα ηθέλησεν εποίησε.»—Ψαλμ. 115:3.