Η Χιλιετηρίς του Ανθρωπίνου Γένους υπό την Βασιλείαν του Θεού—Γιατί Είναι κατά Γράμμα
1. Σε τι εφαρμόζεται η λέξις «χιλιετηρίς», και ποιες ερωτήσεις εγείρονται σχετικά με αυτό;
ΧΙΛΙΕΤΗΡΙΣ σημαίνει μια χρονική περίοδο χιλίων ετών. Η λέξις αυτή αναφέρεται στο τελευταίο βιβλίο της Αγίας Γραφής, την Αποκάλυψι 20:2-7 και σημαίνει «χίλια έτη.» Σύμφωνα με τα Γραφικά αυτά εδάφια, ο Ιησούς Χριστός πρέπει να βασιλεύση επί χίλια έτη επάνω στο ανθρώπινο γένος. Επειδή παρομοιάζει με τον πρώτο άνθρωπο επάνω στη γη, δηλαδή τον Αδάμ, ονομάζεται «ο έσχατος Αδάμ.» Εν τούτοις ο «πρώτος άνθρωπος Αδάμ» ημάρτησε εναντίον του Θεού και έζησε λιγώτερο από χίλια έτη, ήτοι 930 έτη. (Γεν. 5:1-5· 1 Κορ. 15:45-49) Επειδή το βιβλίο της Αποκαλύψεως είναι ένα προφητικό βιβλίο γραμμένο κυρίως σε συμβολική γλώσσα, διεξήχθη ευρύτατη συζήτησις ως προς το αν τα χίλια έτη της διακυβερνήσεις του Χριστού ως βασιλέως είναι κατά γράμμα ή εξεικονιστικά, συμβολικά.
2. Τι λέγουν τα εδάφια Αποκάλυψις 20:4-6 σχετικά με την χιλιετηρίδα;
2 Καθώς προχωρούμε για να λάβωμε απάντησι στο σπουδαίο αυτό ζήτημα, ας διαβάσωμε τα προφητικά εδάφια, που αναφέρονται για τη βασιλεία του Χριστού, στην Αποκάλυψι 20:4-6: «Και είδον θρόνους· και εκάθισαν επ’ αυτών, και κρίσις εδόθη εις αυτούς· και είδον τας ψυχάς των πεπελεκισμένων δια την μαρτυρίαν του Ιησού, και δια τον λόγον του Θεού, και οίτινες δεν προσεκύνησαν το θηρίον, ούτε την εικόνα αυτού· και δεν έλαβον το χάραγμα επί το μέτωπον αυτών και επί την χείρα αυτών· και έζησαν και εβασίλευσαν μετά του Χριστού τα χίλια έτη. Οι δε λοιποί των νεκρών δεν ανέζησαν εωσού πληρωθώσι τα χίλια έτη· αύτη είναι η ανάστασις η πρώτη. Μακάριος και άγιος όστις έχει μέρος εις την πρώτην ανάστασιν· επί τούτων ο θάνατος ο δεύτερος δεν έχει εξουσίαν, αλλά θέλουσιν είσθαι ιερείς του Θεού και του Χριστού, και θέλουσι βασιλεύσει μετ’ αυτού χίλια έτη.»
3, 4. (α) Γιατί εγείρεται η ερώτησις για το αν η περίοδος των ‘χιλίων ετών’ είναι συμβολική ή όχι; (β) Πόσο μακρά ενόμιζε ο Ιωάννης ότι θα είναι η χιλιετηρίς και σε ποιον παλαιό Χριστιανό στρεφόμεθα για πληροφορία;
3 Στα εδάφια, που μόλις παρετέθησαν, το «θηρίον» και ‘η εικών αυτού’ είναι σύμβολα κάποιου άλλου πράγματος. Ώστε, είναι και τα «χίλια έτη», επίσης, συμβολικά και σημαίνουν μια μακρότερη περίοδο παρά απλώς χίλια έτη; Αλλά, πώς ο συγγραφεύς, ο Χριστιανός απόστολος Ιωάννης, ο ίδιος κατενόησε το ζήτημα αυτό; Δεν έχομε κανένα άμεσο σχόλιο από τον ίδιο τον Ιωάννη, αλλά υπάρχει ένας άνθρωπος του δευτέρου αιώνος που ωνομάζετο Παπίας, ο οποίος εγνώριζε άτομα που είχαν συνταυτισθή με τον απόστολο Ιωάννη· και για τον Παπία ο ενδέκατος τόμος της Καθολικής Εγκυκλοπαιδείας (έκδοσις 1911), σελίς 308, υπό τον τίτλον «Χιλιετηρίς», λέγει τα εξής:
4 «Παπίας της Ιεραπόλεως, ένας μαθητής του Αγίου Ιωάννου, εμφανίσθηκε ως υποστηρικτής του ‘χιλιετηρισμού’. Ισχυρίζετο ότι είχε λάβει τη διδασκαλία του από συγχρόνους των αποστόλων και ο Ειρηναίος αφηγείται ότι άλλοι ‘Πρεσβύτεροι’, οι οποίοι είχαν ιδεί και ακούσει τον μαθητή Ιωάννη, έμαθαν από αυτόν την πίστι σε χιλιετηρισμόν, ως μέρος της διδασκαλίας του Κυρίου. Σύμφωνα με τον Ευσέβιο (Εκκλησιαστική Ιστορία, ΙΙΙ, 39) ο Παπίας στο βιβλίο του εβεβαίωνε ότι μετά την ανάστασι των νεκρών θα επακολουθούσε μια περίοδος χιλίων ετών ορατής, ενδόξου επιγείου βασιλείας του Χριστού, . . .»a
5, 6. (α) Σε τι απέβλεπαν ο Παπίας και άλλοι Χριστιανοί πρεσβύτεροι εξαιτίας της οράσεως του αποστόλου Ιωάννου; (β) Πριν από ποια «ημέρα» δεν αρχίζει η χιλιετηρίς βασιλεία του Χριστού;
5 Ο απόστολος Ιωάννης, ο οποίος έλαβε την προφητική όρασι για την χιλιετή βασιλεία του Ιησού Χριστού και της εκκλησίας του των 144.000 εξαγορασθέντων ακολούθων του, εδέχθη ότι η όρασις εκθέτει την αλήθεια. Ο Ιωάννης επίστευε ότι η χιλιετηρίς είναι μια χρονική περίοδος κατά γράμμα χιλίων ετών μήκους. Προς απόδειξιν έχομε τη βεβαίωσι του Παπία, που υπέστη μαρτυρικό θάνατο, και των άλλων Χριστιανών «‘Πρεσβυτέρων’, οι οποίοι είδαν και άκουσαν τον μαθητή Ιωάννη.» Απέβλεπαν στην ανάστασι των 144.000 μελών της λυτρωθείσης εκκλησίας του, προς τον σκοπό όπως δυνηθούν και ζήσουν και βασιλεύσουν και υπηρετήσουν ως ιερείς στη διάρκεια της χιλιετούς βασιλείας του.
6 Απέβλεπαν στην έλευσι της «εσχάτης ημέρας» για να συμβή αυτό, και τούτο διότι ο απόστολος Ιωάννης κατέγραψε τα ίδια λόγια του Ιησού στο σημείον αυτό: «Εάν δεν φάγητε την σάρκα του Υιού του ανθρώπου, και πίητε το αίμα αυτού, δεν έχετε ζωήν εν εαυτοίς. Όστις τρώγει την σάρκα μου, και πίνει το αίμα μου, έχει ζωήν αιώνιον, και εγώ θέλω αναστήσει αυτόν εν τη εσχάτη ημέρα.» (Ιωάν. 6:53, 54) Και η Μάρθα, η αδελφή του Λαζάρου, του αγαπητού φίλου του Ιησού, είπε στον Ιησούν: «Εξεύρω ότι θέλει αναστηθή εν τη αναστάσει εν τη εσχάτη ημέρα.» (Ιωάν. 11:24) Έτσι η χιλιετής βασιλεία του Χριστού δεν θ’ άρχιζε πριν από εκείνη την «εσχάτην ημέραν.»
Ο ΚΑΙΡΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΒΑΣΙΛΕΥΣΗ
7. (α) Πώς έδειξε ο Ιησούς ότι ήταν πρόθυμος ν’ αναμείνη για να βασιλεύση ως τον ωρισμένο καιρό του Θεού; (β) Ποιο ερώτημα ηγέρθη για τους ακολούθους του, και ποια στάσι έδειξε ο Παύλος σχετικά μ’ αυτό;
7 Ο Ιησούς Χριστός ήταν πρόθυμος ν’ αναμένη ως τον προσδιωρισμένο καιρό του Θεού, για να άρχη ως βασιλεύς επί χίλια έτη. Όταν ο Σατανάς ή Διάβολος προσπάθησε να τον πειράση στην έρημο και του προσέφερε όλα τα βασίλεια του κόσμου, ο Ιησούς αρνήθηκε να προσκυνήση τον Σατανά ή Διάβολο σε μια πράξι λατρείας προς τον σκοπό να κερδίση τα επίγεια εκείνα βασίλεια. (Λουκ. 4:1-8· Ματθ. 4:8-11) Αλλά ηγέρθη το ερώτημα, Θα ήσαν πρόθυμοι οι ακόλουθοι στα βήματα του Ιησού να αναμένουν ως τον ωρισμένο καιρό του Θεού, για να βασιλεύσουν με τον Υιόν του Ιησούν Χριστόν, υπομένοντας στο μεταξύ διάστημα όλους τους διωγμούς και τα παθήματα; Ο δέσμιος απόστολος Παύλος έγραψε σ’ ένα όμοιον με αυτόν Χριστιανόν: «Δια τούτο πάντα υπομένω δια τους εκλεκτούς, δια να απολαύσωσι και αυτοί την σωτηρίαν την εν Χριστώ Ιησού, μετά δόξης αιωνίου. Πιστός ο λόγος· διότι εάν συναπεθάνομεν, θέλομεν και συζήσει· εάν υπομένωμεν, θέλομεν και συμβασιλεύσει.» (2 Τιμ. 2:10-12) Ναι, ο Παύλος ήταν πρόθυμος να αναμένη, αλλά σε ωρισμένους φιλόδοξους Χριστιανούς στην Κόρινθο έγραψε τα εξής:
8. Όσον αφορά την αναμονή, τι έγραφε ο Παύλος σε μερικούς φιλόδοξους Χριστιανούς στην Κόρινθο;
8 «Τώρα είσθε κεχορτασμένοι, τώρα επλουτήσατε, εβασιλεύσατε χωρίς ημών· και είθε να εβασιλεύετε, δια να συμβασιλεύσωμεν και ημείς με σας. Διότι νομίζω ότι ο Θεός απέδειξεν ημάς τους αποστόλους εσχάτους, ως καταδεδικασμένους εις θάνατον· διότι εγείναμεν θέατρον εις τον κόσμον.»—1 Κορ. 4:8, 9.
9. Ποια λόγια του Παύλου δείχνουν αν εβασίλευε όταν πέθανε;
9 Ο απόστολος Παύλος δεν απέθανε για να βασιλεύση ως βασιλεύς επάνω στη γη, αλλά από τη φυλακή έγραψε: «Τον δρόμον ετελείωσα, την πίστιν διετήρησα· του λοιπού μένει εις εμέ ο της δικαιοσύνης στέφανος, τον οποίον ο Κύριος θέλει μοι αποδώσει εν εκείνη τη ημέρα, ο δίκαιος κριτής· και ου μόνον εις εμέ, αλλά και εις πάντας όσοι επιποθούσι την επιφάνειαν αυτού.»—2 Τιμ. 4:7, 8.
10. (α) Ποια λόγια του αποστόλου Ιωάννου δείχνουν αν εβασίλευε κατά τον θάνατό του; (β) Ποιο ερώτημα εγείρεται, λοιπόν, όσον αφορά μερικούς θρησκευτικούς ηγέτας του «Χριστιανικού κόσμου»;
10 Έτσι και ο απόστολος Ιωάννης, ο οποίος, επίσης, αγαπούσε την μέλλουσα επιφάνεια του Κυρίου Ιησού Χριστού, δεν απέθανε βασιλεύοντας ως ένας επίγειος βασιλεύς. Κοντά στο τέλος της μακράς επιγείου ζωής του έγραψε: «Μη αγαπάτε τον κόσμον μηδέ τα εν τω κόσμω· Εάν τις αγαπά τον κόσμον, η αγάπη του Πατρός δεν είναι εν αυτώ· διότι παν το εν τω κόσμω, η επιθυμία της σαρκός, και η επιθυμία των οφθαλμών, και η αλαζονεία του βίου, δεν είναι εκ του Πατρός, αλλ’ είναι εκ του κόσμου.» (1 Ιωάν. 2:15-17) Πώς συμβαίνει, όμως, ώστε θρησκευτικοί πάπαι και πατριάρχαι, αρχιεπίσκοποι και επίσκοποι να έχουν βασιλεύσει στον «Χριστιανικό κόσμο» επί πολλούς αιώνες, καθήμενοι σε μεγαλοπρεπείς θρόνους και κάνοντας μια πομπώδη επίδειξι του εαυτού των με εμβλήματα κατάλληλα για βασιλείς; Πώς συμβαίνει αυτό;
11. Τι εφαντάσθησαν προφανώς αυτοί οι άνθρωποι, και ποιο ερώτημα εγείρεται για τον πάπα της Ρώμης;
11 Εφαντάσθησαν μήπως οι θρησκευτικοί ούτοι αξιωματούχοι του «Χριστιανικού κόσμου» ότι η χιλιετής βασιλεία του Χριστού είχε ήδη αρχίσει και ότι αυτοί συνεπώς εδικαιούντο να βασιλεύουν μαζί του στη γη, καίτοι αυτός ήταν επάνω στους ουρανούς; Μήπως, εξ άλλου, ο αόρατος Χριστός εβασίλευε στη γη μέσω ενός ορατού ανθρωπίνου αντιπροσώπου, για τον οποίον το περιοδικό Νάσιοναλ Κάθολικ Άλμανακ λέγει: «Η Αυτού Αγιότης ο Πάπας είναι ο Επίσκοπος της Ρώμης, ο Τοποτηρητής του Ιησού Χριστού, ο διάδοχος του Αγίου Πέτρου, ο Άρχων των Αποστόλων, . . . ο Αρχιεπίσκοπος και Πριμάτος της Ρωμαϊκής Επαρχίας, ο Κυρίαρχος του Κράτους της Πόλεως του Βατικανού»;
12. Επί πόσον καιρό εβασίλευσαν αυτοί οι θρησκευτικοί επίσημοι του «Χριστιανικού κόσμου», και εξεπλήρωσαν αυτοί προσωπικώς τα εδάφια Αποκάλυψις 20:4-6;
12 Οι θρησκευτικοί αυτοί επίσημοι έχουν έτσι βασιλεύσει επί χίλια και πλέον κατά γράμμα έτη και μάλιστα από τις ημέρες του Ρωμαίου Αυτοκράτορος Κωνσταντίνου του Μεγάλου ή λίγο μετά ταύτα,b και σ’ αυτό ο Πάπας Λέων ο 1 (440-461 μ.Χ.) λέγει: «Θα αναζωογονήσω ακόμη μια φορά την κυβέρνησι επάνω σ’ αυτή τη γη· όχι με την επαναφορά των Καισάρων, αλλά με τη διακήρυξι μιας νέας θεοκρατίας, με το να κάμω τον εαυτό μου τον τοποτηρητή του Χριστού, δυνάμει της υποσχέσεως που έγινε στον Πέτρο, του οποίου εγώ είμαι διάδοχος, . . . Όχι διάδημα αλλά τιάραν θα φορέσω, ένα σύμβολο παγκοσμίου κυριαρχίας, ενώπιον του οποίου ο βαρβαρισμός θα εξαφανισθή και η ευτυχία θα αποκατασταθή και πάλιν.»c Εν τούτοις, κανένας απ’ αυτούς τους διάσημους τοποτηρητάς του Χριστού ή αρχιεπισκόπους ή επισκόπους δεν εβασίλευσε προσωπικά στον επισκοπικό του θρόνο επί χίλια έτη, ώστε καθένας να βασιλεύση επί τόσο μακρό διάστημα, όσο θα βασιλεύση ο Ιησούς Χριστός ο ίδιος. Έτσι κανένας απ’ αυτούς δεν εξεπλήρωσε τα όσα λέγονται στην Αποκάλυψι 20:4-6 για βασιλεία μαζί με τον Χριστό.
ΣΠΕΥΔΟΝΤΑΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΩΡΙΣΜΕΝΟ ΚΑΙΡΟ
13-15. (α) Ποια ερωτήματα, επομένως, εγείρονται όσον αφορά την αλλαγή στην κατανόησι των εδαφίων Αποκάλυψις 20:4-6; (β) Πώς εκείνο που λέγει Η Καθολική Εγκυκλοπαιδεία για τον Αυγουστίνο βοηθεί στη διευκρίνισι αυτών των ερωτημάτων;
13 Πότε, όμως, έλαβε χώραν αυτή η αλλαγή στην κατανόησι της Αποκαλύψεως 20:4-6 και πώς και γιατί; Πότε και γιατί οι θρησκευτικοί ηγέται έκαμαν μια συμβολική ερμηνεία της χιλιετηρίδος και την έθεσαν πριν από την επάνοδο του Χριστού και την έκαμαν μια διακυβέρνησι επάνω στη γη, εν σαρκί, και σε υλικούς ανθρωποποιήτους θρόνους; Η Καθολική Εγκυκλοπαιδεία μάς βοηθεί να διευκρινίσωμε το ζήτημα. Ο Δέκατος Τόμος, έκδοσις 1911, σελίς 309, λέγει τα εξής κάτω από τον τίτλο «Χιλιετηρίς»:
14 «Ο Άγιος Αυγουστίνος τελικά διεκράτησε την πεποίθησι ότι δεν θα υπάρξη χιλιετηρίς. Ο αγών μεταξύ του Χριστού και των αγίων Του από την μια πλευρά και του πονηρού κόσμου και του Σατανά από την άλλη, διεξάγεται στην Εκκλησία επάνω στη γη· έτσι ο μέγας αυτός Διδάκτωρ περιγράφει το ζήτημα αυτό στο έργον του De Civitate Dei [Σχετικώς με την Πόλιν του Θεού]. Στο ίδιο βιβλίο μάς δίδει μια αλληγορική εξήγησι του 20ού Κεφαλαίου της Αποκαλύψεως. Η πρώτη ανάστασις, την οποίαν το κεφάλαιο αυτό πραγματεύεται, μας λέγει ότι αναφέρεται στην πνευματική αναγέννησι κατά το βάπτισμα· το εκ χιλίων ετών σάββατον ύστερα από τα έξη χιλιάδες έτη της ιστορίας, είναι το όλον της αιωνίου ζωής· ή, με άλλους λόγους, ο αριθμός χίλια έχει σκοπό να εκφράση τελειότητα και το τελευταίο διάστημα των χιλίων ετών πρέπει να εννοηθή ότι αναφέρεται στο τέλος του κόσμου· εν πάση περιπτώσει, η βασιλεία του Χριστού, για την οποία ομιλεί η Αποκάλυψις, μπορεί να εφαρμοσθή μόνο στην εκκλησία . . . .d
15 » Η εξήγησις αυτή του διασήμου Διδάκτορος υιοθετήθηκε διαδοχικώς από τους θεολόγους της Δύσεως και ο χιλιετηρισμός υπό την αρχικήν του μορφήν δεν ελάμβανε πλέον υποστήριξι. . . . Επί πλέον, η στάσις της Εκκλησίας προς την κοσμική εξουσία είχε υποστή μια αλλαγή με στενότερη συσχέτισι μεταξύ αυτής και της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αυτή η στροφή των γεγονότων συνετέλεσε πολύ στην απόσπασι των Χριστιανών από τον παλαιό χιλιετηρισμό, ο οποίος στη διάρκεια του καιρού των διωγμών υπήρξε η έκφρασις των ελπίδων των ότι ο Χριστός συντόμως θα ενεφανίζετο και πάλι και θα ανέτρεπε τους εχθρούς των εκλεκτών Του. . . . Ο Μεσαίων ουδέποτε εμολύνθη με τον χιλιετηρισμό· ήταν ξένος τόσο στη θεολογία της εποχής εκείνης όσο και στις θρησκευτικές ιδέες του λαού. . . . Ο Προτεσταντισμός του δεκάτου έκτου αιώνος εισήγαγε μια νέα εποχή χιλιετηριστικών διδασκαλιών.»
16. Γιατί οι θρησκευτικοί ηγέται έφθασαν να πιστεύουν ότι δεν υπάρχει ανάγκη για μια χιλιετή βασιλεία του Χριστού, και πώς εδικαιολογήθησαν για το ότι δεν ακολουθούν το παράδειγμά του;
16 Εδώ ακριβώς έχομε το ζήτημα! Όταν οι θρησκευτικοί ηγέται του τετάρτου αιώνος εκέρδισαν επίσημη αναγνώρισι από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και εδέχθησαν διορισμούς σε θρησκευτικές θέσεις δυνάμεως και κύρους κι έτσι η θρησκεία των συνεμάχησε με το πολιτικόν κράτος, τι συνέβη; Οι θρησκευτικοί ηγέται δεν ησθάνοντο την ανάγκη για μια μέλλουσα κατά γράμμα χιλιετή βασιλεία του Ιησού Χριστού με την ενδοξασμένη εκκλησία του στους ουρανούς. Εβασίλευαν ήδη με το να κατέχουν εξέχουσες θρησκευτικές ιδιότητες με την υποστήριξι της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Επί πλέον, για να δικαιολογήσουν τους εαυτούς των στο ότι δεν ακολουθούσαν το παράδειγμα του Χριστού αλλά είχαν δεχθή άσκησιν εξουσίας πριν από την ανάστασι εκ νεκρών και ενώ ακόμη ήσαν εν σαρκί επί της γης με τους πολιτικούς, εφήρμοζαν τα εδάφια Αποκάλυψις 20:4-6 ως να έχουν εκπληρωθή στους εαυτούς των. Έπειθαν τα θρησκευτικά των ποίμνια να υιοθετήσουν την ίδια αλλαγή αισθημάτων σχετικά με τη χιλιετή βασιλεία του Χριστού επάνω στο ανθρώπινο γένος. Το γεγονός αυτό υποστηρίζεται από τη θρησκευτική Εγκυκλοπαιδεία υπό Μακ Κλίντοκ και Στρονγκ, Τόμος 6ος, σελίς 265, στήλη 2, για το οποίον λέγει τα εξής:
17. Προς υποστήριξιν των ανωτέρω, τι λέγει η Εγκυκλοπαιδεία Μακ Κλίντοκ και Στρονγκ;
17 «Μια μεγάλη αιτία για την αξιοσημείωτη αυτή αλλαγή αισθημάτων πρέπει να βρεθή στη μεταβολή της καταστάσεως και των προσδοκιών της Εκκλησίας. Οι Χριστιανοί κατ’ αρχάς απέβλεπαν με ζωηρή επιθυμία στην επανεμφάνισι του Κυρίου. Επί πλέον, ήταν αδύνατον να εγείρουν την πίστι τους και τις ελπίδες των τόσο υψηλά ώστε να αναμένουν την κατάκτησι της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από την ηθική δύναμι του σταυρού, ανεξάρτητα από την προσωπική και υπερφυσική παρέμβασι του Χριστού. Αλλά καθώς το Ευαγγέλιον προώδευε, η δυνατότης και η πιθανότης για μια ειρηνική νίκη της Χριστιανικής υποθέσεως επάνω σε όλους τους εχθρούς της, με τη δύναμι της αληθείας και του Πνεύματος, εκέρδιζε έδαφος στις πεποιθήσεις των αγαθών ανθρώπων. Πιστεύεται ότι ο Ωριγένης (εγεννήθη το 180, απέθανε το 254 μ.Χ.) είναι ο πρώτος από τους αρχαίους εκκλησιαστικούς συγγραφείς που βεβαιώνει την πρακτικότητα ενός τέτοιου θριάμβου του Ευαγγελίου μέσω της ιδίας του εμφύτου αποτελεσματικότητος.»
18, 19. (α) Λόγω των σχέσεών της με το πολιτικό κράτος, πού ενόμισε ότι ζη η Εκκλησία του «Χριστιανικού κόσμου»; (β) Ποιος Λατίνος θρησκευτικός πατήρ εβοήθησε προς αυτό τον τρόπο σκέψεως, και πώς;
18 Εφόσον η θρησκευτική οργάνωσις του «Χριστιανικού κόσμου» είχε την προστασία της πολιτικής κυβερνήσεως, και εφόσον η θρησκευτική οργάνωσις είχε τέτοιες καλές σχέσεις, δύναμι και επιρροή στο πολιτικό κράτος, χρησιμοποιώντας μάλιστα και τις ένοπλες δυνάμεις του για τη βίαιη μεταστροφή των ειδωλολατρών στην θρησκεία του «Χριστιανικού κόσμου», προεβάλλετο τώρα η αξίωσις ότι η Εκκλησία του «Χριστιανικού κόσμου» ευρίσκετο ήδη στην χιλιετηρίδα που προελέχθη από τον απόστολο Ιωάννη. Ο χειρισμός του θέματος της χιλιετηρίδος από τον Δόκτορα Αυγουστίνο έδωσε στη θρησκευτική σκέψι των ανθρώπων μια ισχυρή ώθησι προς αυτή την κατεύθυνσι. Η ανωτέρω Εγκυκλοπαιδεία λέγει:
19 «Ο χειρισμός του θέματος από τον Αυγουστίνο σημειώνει μια εποχή. Αυτός λέγει (De Civitate Dei, XX, 7) ότι διακρατούσε κάποτε την άποψι για ένα χιλιετές Σάββατο· όχι ότι θεωρούσε τη διδασκαλία αποκρουστική, με την προϋπόθεσι ότι οι χαρές των δικαίων θεωρούνται ως πνευματικές. Αλλά, καθώς προχωρεί στην εξέτασι του θέματος, υιοθετεί την άποψι ότι η επίγειος βασιλεία του Χριστού είναι η Εκκλησία, η οποία και τότε ακόμη ήταν στη χιλιετή περίοδο και στο δρόμο για μια ένδοξη υπεροχή επί όλων των εχθρών της. Φαίνεται ότι αυτή η τροποποιημένη ερμηνεία της προφητείας, όπως μάλιστα υποστηρίχθηκε με το κύρος του κυριωτέρου Λατίνου πατρός Αυγουστίνου, έδωσε χρώμα στις μεσαιωνικές θεωριολογίες για το θέμα αυτό.»—Τόμος 6, έκδοσις 1890, σελίς 265.
20. (α) Στη διάρκεια ποιας χρονικής περιόδου εθεωρήθη ότι εξεπληρώθη επάνω στη Ρωμαιοκαθολική Παπωσύνη μια κατά γράμμα χιλιετηρίς; (β) Πώς κατενοήθη η αναταραχή που επακολούθησε, αλλά γιατί αυτό δεν μπορούσε να είναι ορθό;
20 Αυτός ο Λατίνος θρησκευτικός πατήρ, Αυρήλιος Αυγουστίνος, ο οποίος διέδωσε μια τέτοια ερμηνεία της Αποκαλύψεως 20:4-6, έζησε στο 354-430 μ.Χ. Σε αρμονία με την άποψί του ότι η χιλιετής βασιλεία του Χριστού εξεπληρώνετο στη Ρωμαϊκή Καθολική Εκκλησία επάνω στη γη, εθεωρήθη αργότερα ότι η χιλιετής βασιλεία της Ρωμαϊκής Καθολικής Παπωσύνης με ένα κατά γράμμα τρόπο ήταν από το έτος 800 μ.Χ., όταν ο Πάπας Λέων ΙΙΙ έστεψε τον Καρλομάγνο στη Ρώμη ως βασιλέα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ως το έτος 1799 μ.Χ., όταν ο Πάπας Πίος ΣΤ΄, που είχε ήδη εκθρονισθή από τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη, μεταφέρθηκε ως αιχμάλωτος από το Βατικανό στις 20 Φεβρουαρίου και εξωρίσθηκε στην πόλι Βαλάνς της Γαλλίας, όπου και απέθανε στις 29 Αυγούστου 1799.e Η αναταραχή, που επακολούθησε στη Ρωμαϊκή Καθολική Εκκλησία, εθεωρήθη ότι εσημείωσε τον «ολίγον καιρόν», στη διάρκεια του οποίου ο Σατανάς ή Διάβολος επρόκειτο να λυθή κατά το τέλος της χιλιετηρίδος. (Αποκάλ. 20:1-3, 7) Εν τούτοις, έχουν περάσει ως τώρα 168 χρόνια από το έτος 1799. Αυτός δεν είναι ένας «ολίγος καιρός» για να έχη λυθή ο Διάβολος· και μάλιστα οι αναταραχές στη Ρωμαϊκή Καθολική Παπωσύνη χειροτερεύουν. Και τώρα η καταστροφή της Βαβυλώνος της Μεγάλης, της οποίας η Παπωσύνη είναι το πιο ισχυρό μέλος, απειλεί τη θρησκευτική αυτή αυτοκρατορία στο προσεχές μέλλον.
Η ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ ΧΙΛΙΕΤΗΡΙΣ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ ΕΣΦΑΛΜΕΝΗ
21. Πώς αποδεικνύεται σήμερα ότι ο Αυγουστίνος έσφαλλε όσον αφορά μια ένδοξο υπεροχή της Εκκλησίας του «Χριστιανικού κόσμου» επί των εχθρών της;
21 Μπορούμε τώρα να δούμε σαφώς πόσο έσφαλε ο Ρωμαιοκαθολικός «Άγιος» Αυγουστίνος. Η Εκκλησία του «Χριστιανικού κόσμου» ουδέποτε υπήρξε σε οποιαδήποτε «χιλιετή εποχή», συντρίβοντας σε τεμάχια τα πολιτικά βασίλεια των εχθρών της. Σήμερα κανένας δεν μπορεί ορθώς να πη ότι, με τα λόγια του Αυγουστίνου, η Εκκλησία του «Χριστιανικού κόσμου» είναι «στο δρόμο για μια ένδοξη υπεροχή επί όλων των εχθρών της.» Ο ειδωλολατρικός κόσμος αυξάνει με ταχύτερο ρυθμό απ’ ότι αυξάνει το Εκκλησιαστικό σύστημα του «Χριστιανικού κόσμου.» Επίσης, ο αθεϊστικός Κομμουνισμός απλώνεται ακόμη και σε Ρωμαιοκαθολικές περιοχές. Η άποψις του Αυγουστίνου που έδωσε μια συμβολική ή αλληγορική σημασία στα εδάφια Αποκάλυψις 20:4-6 σχετικά με τη χιλιετή βασιλεία του Χριστού έχει αποδειχθή ολοφάνερα ότι είναι εσφαλμένη. Ουδέποτε το ανθρώπινο γένος απήλαυσε τις υποσχεμένες ευλογίες της χιλιετηρίδος κάτω από το εκκλησιαστικό σύστημα του «Χριστιανικού κόσμου.»
22, 23. (α) Τι μπορεί να λεχθή για τις ελπίδες εκείνων των θρησκευτικών ηγετών για μια ειρηνική νίκη της Χριστιανικής υποθέσεως επάνω στους εχθρούς της; (β) Ποια αντίρρησίς των στην προχιλιετηριστική επάνοδο του Χριστού εκτίθεται τώρα ως αστήρικτη;
22 Τι θα μπορούσε συνεπώς να λεχθή για τους θρησκευτικούς αυτούς ηγέτας, οι οποίοι απέρριψαν την ανάγκη της ουρανίου βασιλείας του Χριστού επί χίλια κατά γράμμα έτη; Οι ψευδείς ελπίδες των για «μια ειρηνική νίκη της Χριστιανικής υποθέσεως επί όλων των εχθρών της, με τη δύναμι της αληθείας και του Πνεύματος», έχουν συντριβή σε τεμάχια. Είχαν την ιδέα ότι ο κόσμος θα μπορούσε ειρηνικά να μεταστραφή με τους ιεραποστόλους του «Χριστιανικού κόσμου» και ότι συνεπώς δεν υπήρχε ανάγκη για τον δοξασμένο Ιησού Χριστό να παρέμβη με βία από τους ουρανούς για να εισαγάγη τη χιλιετηρίδα. Η ιδέα αυτή απεδείχθη ότι ήταν μια εσφαλμένη ερμηνεία της Αγίας Γραφής. Η αντίρρησις, την οποίαν οι θρησκευτικοί αυτοί ηγέται είχαν εγείρει εναντίον της ανάγκης όπως ο Χριστός επανέλθη με βασιλική δύναμι πριν από την κατά γράμμα χιλιετή βασιλεία του, εκτίθεται τώρα ως στερούμενη οιουδήποτε θεμελίου. Σχετικώς με την αντίρρησι αυτή, η Εγκυκλοπαιδεία Μακ Κλίντοκ και Στρονγκ (Τόμος 6, σελίς 266) λέγει:
23 « Η τάσις της χιλιετηριστικής θεωρίας να ψυχράνη τις ελπίδες, κι έτσι να καταστείλη την ιεραποστολική δράσι των Χριστιανών, με το να εκθέτη ότι ο κόσμος βρίσκεται σε πορεία φθοράς και με το να παρουσιάζη τις προσπάθειες των Χριστιανών να μεταστρέψουν το ανθρώπινο γένος ως άκαρπες, ως την έλευσι του Χριστού, δεν αποτελεί την ολιγώτερο σοβαρή αντίρρησι σ’ αυτή τη σκέψι.»—Έκδοσις 1890 μ.Χ.
24. (α) Εξαιτίας των γεγονότων από το 1914 κι εμπρός, ποια ερωτήματα τίθενται σχετικά με αυτή τη θρησκευτική αντίρρησι; (β) Πώς η ιστορία της Εταιρίας Σκοπιά δείχνει ότι δεν υπήρξε καταστολή προσπαθειών η ψυχρότης της ελπίδος;
24 Αυτή η τελευταία έκφρασις είχε δημοσιευθή το 1890, ή πριν από εβδομήντα επτά χρόνια· αλλά τι μπορούμε να πούμε για τον κόσμο από το έτος 1914; Βρίσκεται σε «πορεία φθοράς»; Απέβησαν μάταιες, άκαρπες οι προσπάθειες του «Χριστιανικού κόσμου» να μεταστρέψη όλο τον κόσμο πριν από την έλευσι του Χριστού; Η τάσις των συνθηκών του κόσμου απαντά Ναι! Αλλά κατεστάλη μήπως το κήρυγμα και η ιεραποστολική δράσις των Χριστιανών, οι οποίοι αναμένουν μια κατά γράμμα χιλιετή βασιλεία του Χριστού για την ευλογία του ανθρωπίνου γένους και εψυχράνθησαν μήπως οι ελπίδες των; Η ιστορία των τελευταίων ογδόντα οκτώ ετών βροντοφωνεί Όχι! Το περιοδικό Η Σκοπιά της Σιών εξεδόθη το έτος 1879· και το 1884 η Βιβλική και Φυλλαδική Εταιρία Σκοπιά άρχισε να εκδίδη τη σειρά των τόμων που είναι γνωστοί ως «Γραφικαί Μελέται», που ο πρώτος ως τον έκτο τόμο εκαλούντο αρχικά «Η Χαραυγή της Χιλιετηρίδος.» Σήμερα, παρά το γεγονός ότι εδιώχθη στη διάρκεια δύο παγκοσμίων πολέμων, η Βιβλική και Φυλλαδική Εταιρία Σκοπιά της Πενσυλβανίας έχει ενενήντα πέντε τμήματα γύρω στην υδρόγειο. Εξαγγέλλει τα αγαθά νέα της ελεύσεως της χιλιετούς βασιλείας του Χριστού σε 164 γλώσσες. Έχει ιεραποστόλους και διαγγελείς σε 199 χώρες. Κάθε χρόνο ο αριθμός των διαγγελέων της Βασιλείας αυξάνει.
25. (α) Πώς ο Αυγουστίνος ανεφέρθη κάποτε στη χιλιετηρίδα; (β) Τι αποδεικνύουν σύγχρονες χρονολογίες όσον αφορά την ύπαρξι του ανθρώπου στη γη;
25 Πριν από δεκαπέντε αιώνες ο Ρωμαιοκαθολικός ««Άγιος» Αυγουστίνος μίλησε περί ιστορίας έξη χιλιάδων ετών και ανεφέρθη στην χιλιετηρίδα ως ένα «Σάββατον», την περίοδο αναπαύσεως της εβδόμης ημέρας. Αλλά δεν παρέμεινε σ’ αυτό. Επί αιώνες τώρα η Βιβλική χρονολογία, που επεξεργάσθηκε ο Αρχιεπίσκοπος Τζέιμς Άσσερ, ακολουθείται τόσο από τους Καθολικούς όσο και από τους Διαμαρτυρόμενους. Αυτή η χρονολογία αναγνωρίζει ότι ο πρώτος άνθρωπος Αδάμ εδημιουργήθη το έτος 4004 προ Χριστού, κι έτσι τα έξη χιλιάδες χρόνια της υπάρξεως του ανθρώπου στη γη θα λήξουν προτού τελειώση αυτός ο εικοστός αιών, ή το 1996 μ.Χ. Σύμφωνα μ’ ένα πιο πρόσφατο υπολογισμό της χρονολογίας της Βίβλου, τα έξη χιλιάδες χρόνια της υπάρξεως του ανθρώπου θα τελειώσουν στο δεύτερο ήμισυ του έτους 1975, δηλαδή ενωρίς μέσα σ’ αυτόν τον αιώνα. Η χιλιετηρίς της Βίβλου βρίσκεται μπροστά μας και, σύμφωνα με τον υπολογισμό του χρόνου και με τα γεγονότα της παγκοσμίου ιστορίας, πλησιάζει. Δεν λήγει, όπως θέλουν να μας κάμουν να πιστεύσωμε τα Ρωμαιο-Καθολικά σχόλια επί της Γραφής. Στην έκδοσι του Μάρφυ της Αγγλικής Μεταφράσεως Ντουαί της Αγίας Γραφής, τα εδάφια Αποκάλυψις 20:1, 2 έχουν ως εξής:
26, 27. (α) Σύμφωνα με τις υποσημειώσεις της εκδόσεως Μάρφυ της Βίβλου, πότε άρχισε να δένεται ο Σατανάς; (β) Επίσης, πότε είναι ο καιρός της χιλιετηρίδος, και στη διάρκειά του τι κάνουν οι άγιοι που έχουν μαρτυρήσει;
26 «Και είδον άγγελον καταβαίνοντα εκ του ουρανού, όστις είχε το κλειδίον της αβύσσου, και άλυσιν μεγάλην εν τη χειρί αυτού. Και επίασε τον δράκοντα, τον όφιν τον αρχαίον, όστις είναι Διάβολος και Σατανάς· και έδεσεν αυτόν χίλια έτη.»
27 Η υποσημείωσις στην έκφρασι «έδεσεν αυτόν, κ.λ.π.» λέγει: «Η δύναμις του Σατανά έχει περιορισθή πάρα πολύ από την οργή του Χριστού.» Κατόπιν η υποσημείωσις στην έκφρασι «χίλια έτη» λέγει: «Δηλαδή, για όλο τον χρόνο της Νέας Διαθήκης: ειδικώς όμως για τον χρόνο της καταστροφής της Βαβυλώνος ή της ειδωλολατρικής Ρώμης, ως τις νέες προσπάθειες του Γωγ και Μαγώγ κατά της εκκλησίας, προς το τέλος του κόσμου. Στη διάρκεια αυτού του χρόνου οι ψυχές των μαρτύρων και των αγίων ζουν και βασιλεύουν με τον Χριστό στον ουρανό, στην πρώτη ανάστασι, η οποία είναι η ανάστασις της ψυχής σε ζωή δόξης· διότι η δευτέρα ανάστασις θα είναι ανάστασις του σώματος, την ημέρα της γενικής κρίσεως.»—Έκδοσις Βαλτιμόρης.
28. Πόσος καιρός έχει ως τώρα περάσει αφότου παρήλθε η «ειδωλολατρική Ρώμη», και τι δείχνουν τα ιστορικά γεγονότα όσον αφορά το αν ο Σατανάς βρίσκεται στην άβυσσο;
28 Εν τούτοις, τώρα έχουν παρέλθει χίλια και πλέον έτη αφότου η «ειδωλολατρική Ρώμη» παρεχώρησε τη θέσι της στην Παπική Ρώμη τον πέμπτον αιώνα. Σήμερα τα γεγονότα της ιστορίας διαψεύδουν το ότι ο Σατανάς ή Διάβολος έχει δεθή και ότι επί πλέον έχει ριφθή στην άβυσσο, όπως προελέχθη στην Αποκάλυψι 20:3, όπου λέγει: «Και έρριψεν [ο άγγελος εκ του ουρανού] αυτόν εις την άβυσσον, και έκλεισεν αυτόν, και εσφράγισεν επάνω αυτού, δια να μη πλανήση τα έθνη πλέον, εωσού πληρωθώσι τα χίλια έτη· και μετά ταύτα πρέπει να λυθή ολίγον καιρόν.»
29. Πού τοποθετεί η Αποκάλυψις τη μάχη του Αρμαγεδδώνος, και τι, σχετικά μ’ αυτό, αποδεικνύει ακόμη αν ο Δράκων, Σατανάς ή Διάβολος έχη δεθή και επί πλέον έχη ριφθή στην άβυσσο;
29 Το βιβλίον της Αποκαλύψεως με αλάνθαστο τρόπο παρατάσσει τη μάχη του Αρμαγεδδώνος ως να λαμβάνη χώρα προτού ο Σατανάς δεθή και ριφθή στην άβυσσο. Η Βιβλική αφήγησις περιγράφει τον Σατανά ή Διάβολο να έχη άμεση συμμετοχή στη σύναξι των εθνών στο πεδίον της μάχης, λέγοντας ότι από το στόμα του Δράκοντος Σατανά ή Διαβόλου εξέρχεται ένα ακάθαρτο πνεύμα και ενώνεται με τα ακάθαρτα πνεύματα τα οποία εξέρχονται από τα στόματα του θηρίου και του ψευδοπροφήτου, για να μεταβούν προς τους βασιλείς ολοκλήρου της οικουμένης και να τους συνάξουν στον πόλεμο της μεγάλης ημέρας του Θεού του Παντοκράτορος, ο οποίος θα διεξαχθή στον Αρμαγεδδώνα. Τώρα είναι ο καιρός, που τα τρία εκείνα διαβολικά πνεύματα από τις τρείς εκείνες πηγές μεταβαίνουν προς τους επιγείους άρχοντας. Τώρα είναι ο καιρός, που οι άρχοντες εκείνοι και τα στρατεύματά των βαδίζουν προς τον Αρμαγεδδώνα, καθώς έχομε συχνά προειδοποιηθή από εξέχοντας άνδρας. Λογικώς, λοιπόν, ο Δράκων, Σατανάς ή Διάβολος, δεν θα μπορούσε τώρα να ήταν δεμένος και να βρίσκεται στην άβυσσο ανίκανος να πλανήση τα έθνη πια, αν το ακάθαρτο πνεύμα, που εξέρχεται από το στόμα του, ενώνεται στη σύναξι των αρχόντων της γης και των στρατευμάτων των στον Αρμαγεδδώνα.—Αποκάλ. 16:13-16.
30. (α) Σχετικά με τα επίγεια πολιτικά όργανα του Σατανά τι αποδεικνύει ότι αυτός δεν έχει ακόμη σφραγισθή στην άβυσσο; (β) Τι θα συμβή σ’ αυτά τα πολιτικά όργανα στον Αρμαγεδδώνα, και πότε θα ενωθή μαζί τους ο Σατανάς εκεί;
30 Όχι, ο Σατανάς ή Διάβολος δεν έχει ακόμη δεθή και σφραγισθή στην άβυσσο για χίλια έτη. Το συμβολικό «θηρίον» και ο «ψευδοπροφήτης» είναι ακόμη στη γη. Επίσης, ο Σατανάς ή Διάβολος βρίσκεται ακόμη στα γειτονικά μέρη της γης μας και χρησιμοποιεί το «θηρίον» και τον «ψευδοπροφήτην» ως όργανά του για να συνάξη τους άρχοντας της γης και τα στρατεύματά των για την καταστροφή των στον πόλεμο της μεγάλης ημέρας του Θεού του Παντοκράτορος. Η Αποκάλυψις, στο δέκατο ένατο κεφάλαιο, περιγράφει τη μάχη του Αρμαγεδδώνος στην μεγάλη ημέρα του Θεού και στο κεφάλαιο αυτό την τοποθετεί ακριβώς σε χρόνο προτού δεθή ο Σατανάς και ριφθή στην άβυσσο. Σ’ αυτή την επικείμενη μάχη το «θηρίον» και ο «ψευδοπροφήτης» ρίχνονται για να καταστραφούν στη συμβολική λίμνη του πυρός και θείου· και ο Σατανάς ή Διάβολος πηγαίνει να τους συναντήση εκεί για πρώτη φορά ύστερ’ από τη χιλιετή βασιλεία του Χριστού επάνω στο ανθρώπινο γένος.—Αποκάλ. 19:11 έως 20:3, 7-10.
31. Γιατί, λοιπόν, η χιλιετής βασιλεία του Χριστού πρέπει να είναι ακόμη μελλοντική, και ποιο είναι το μεγάλο γεγονός σχετικά με αυτήν σήμερα;
31 Ώστε, λοιπόν, όπως ακριβώς η μάχη του Αρμαγεδδώνος είναι ακόμη μελλοντικό ζήτημα, έτσι και το ότι δένεται και ρίχνεται ο Σατανάς στην άβυσσο είναι μελλοντικά, διότι και οι δύο αυτές ενέργειες ακολουθούν τη μάχη του Αρμαγεδδώνος. Συνεπώς, και η χιλιετής βασιλεία του Χριστού πρέπει να είναι μελλοντική, διότι έρχεται αφού προηγουμένως ριφθή ο Σατανάς στην άβυσσο και συνεχίζεται κατά τα χίλια έτη που ο Σατανάς είναι φυλακισμένος σ’ εκείνη την άβυσσο. Έτσι και πάλι οι διδασκαλίες του Αυγουστίνου και άλλων θρησκευτικών ηγετών του «Χριστιανικού κόσμου» εναντίον της χιλιετηρίδος αποδεικνύονται ψευδείς. Πρέπει ακόμη να έχωμε μια πραγματική χιλιετή βασιλεία του Χριστού. Το μεγάλο γεγονός είναι ότι αυτή είναι πολύ πλησίον, και τούτο προς χαράν μας.
[Υποσημειώσεις]
a Σε επιβεβαίωσι των ανωτέρω Η Αμερικανική Εγκυκλοπαιδεία, Τόμος 21 (έκδοσις 1929), σελίς 268, λέγει: «ΠΑΠΙΑΣ, Χριστιανός συγγραφεύς, επίσκοπος Ιεραπόλεως. Περιγράφεται από τον Ειρηναίο και μεταγενεστέρους συγγραφείς ως ένας ‘ακροατής του Ιωάννου και σύντροφος του Πολυκάρπου’. Υπέστη μαρτυρικό θάνατο στην Πέργαμο το 163 μ.Χ. Ήταν ένας από τους αρχικούς πιστεύσαντας στη χιλιετηρίδα, δηλαδή, στην προσωπική βασιλεία του Χριστού πάνω στη γη επί χίλια έτη μετά την ανάστασι των νεκρών, και ήταν ο συγγραφεύς πέντε βιβλίων, που περιείχαν σχόλια επί λόγων του Κυρίου (Κυριακών Λογίων Εξηγήσεις), μερικά τμήματα των οποίων υπάρχουν. Από αυτά μαθαίνομε ότι το Ευαγγέλιον του Αγίου Ματθαίου επιστεύετο κατά παράδοσιν ότι είχε γραφή στα Εβραϊκά και ότι ο ευαγγελιστής Μάρκος υπήρξε διερμηνεύς ή γραμματεύς του Πέτρου στη συγγραφή του Τρίτου Ευαγγελίου.»
b Η Εγκυκλοπαιδεία Μακ Κλίντοκ και Στρονγκ, Τόμος VIII, σελίς 396, λέγει τα εξής: «Πριν από την εποχή του Κωνσταντίνου, ο κλήρος δεν ανεγνωρίζετο ως ν’ αποτελή οποιαδήποτε ξεχωριστή τάξι μέσα στο κράτος· όταν όμως η Χριστιανοσύνη υιοθετήθηκε ως η θρησκεία της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, οι λειτουργοί της εθεωρούντο ως κατέχοντες τη θέσι των ειδωλολατρών εκείνων ιερέων, των οποίων οι δεισιδαιμονίες είχαν περιπέσει σε ανυποληψία.»
c Βλέπε σελίδες 244, 245 του Τόμου ΙΙΙ του βιβλίου Φώτα της Ιστορίας, υπό Τζων Λορντ, LL.D., Νέα Υόρκη έκδοσις 1884, στο Κεφάλαιο XXX, υπό τον τίτλο «Μαρτίνος Λούθηρος: Η Προτεσταντική Μεταρρύθμισις» (στην Αγγλική).
d Βλέπε Διδάκτορος Αυγουστίνου De Civitate Dei, XX, 5-7· στην έκδοσι του Ζακ Πωλ Μιν (Migne) «Πατρολότζιε κούρσους κομπλέτους», XLI, 607 και επόμενες σελίδες, στα Λατινικά.
Σχετικώς με τη θρησκευτική διαμάχη για το ζήτημα της χιλιετηρίδος στη διάρκεια του προηγηθέντος αιώνος, του τρίτου αιώνος, βλέπε Μόσχαϊμς Ίνστιτιουτς οφ Εκκλησιάστικαλ Χίστορυ («Κανόνες Εκκλησιαστικής Ιστορίας» υπό Μοσχάϊμ) Κεφάλαιον ΙΙΙ, υπό τον τίτλον «Χίστορυ οφ Θεόλοτζυ» (Ιστορία της Θεολογίας), Τμήμα 12 και υποσημείωσις υπό Τζέημς Σήτον Ράιντ, D.D. Λονδίνον έκδοσις 1848.
e Βλέπε Ο Καιρός Έστιν Εγγύς (Τόμος Δεύτερος των Γραφικών Μελετών), σελίς 356· επίσης, Σκοπιά του Πύργου της Σιών, Δεκεμβρίου 1881, σελίδες 6, 7· Μαΐου 1882, σελίς 8· Αυγούστου 1889, σελίδες 3, 4.
[Εικόνα στη σελίδα 231]
«Εάν υπομένωμεν, θέλομεν και συμβασιλεύσει»
[Εικόνα στη σελίδα 232]
Ο Πάπας της Ρώμης—ήδη με βασιλική λαμπρότητα
[Εικόνα στη σελίδα 234]
Ο Πάπας Λέων 3 στέφει τον Καρλομάγνον ως βασιλέα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας