Κοκοράκι των Βράχων—Το Πανέμορφο Πουλί της Ζούγκλας του Αμαζονίου

Από τον ανταποκριτή του Ξύπνα! στη Βραζιλία

ΑΚΟΜΑ και οι πιο προσγειωμένοι φυσιοδίφες γίνονται πολύ ποιητικοί όταν περιγράφουν το κοκοράκι των βράχων της Γουιάνας, ένα εκθαμβωτικό, ελάχιστα γνωστό πουλί του βροχερού δάσους του Αμαζονίου.a «Μια μάζα λαμπρής φλόγας», έγραψε κάποιος. «Ένας φλογοκόκκινος κομήτης», είπε κάποια άλλη. «Η γοητεία του είναι . . . σχεδόν αξεπέραστη», συμπέρανε ένας τρίτος. Κατά γενική ομολογία, το θέαμα που προσφέρει δεν ξεχνιέται ποτέ. Ωστόσο, τι είναι εκείνο που κάνει αυτό το πουλί, το οποίο έχει μέγεθος περιστεριού, τόσο αλησμόνητο; Βασικά, η ζωηρόχρωμη εμφάνισή του.

Το αρσενικό κοκοράκι των βράχων επιδεικνύει με καμάρι ένα πορτοκαλόχρωμο λοφίο σε σχήμα βεντάλιας, το οποίο καλύπτει ολόκληρο το ράμφος του. Το τέλειο ημικυκλικό σχήμα του λοφίου τονίζεται από μια καστανόχρωμη λωρίδα που υπάρχει στην κορυφή του. Από το λοφίο μέχρι τα νύχια, το πουλί είναι τυλιγμένο κυρίως με πορτοκαλί φτέρωμα. Οι φτερούγες του, μαύρες με άσπρα μπαλώματα, είναι καλυμμένες με ένα στρώμα από πορτοκαλί πούπουλα με χρυσές ανταύγειες, το οποίο κάνει το πουλί να φαίνεται σαν να είναι τυλιγμένο με σάλι. «Το σχήμα και η εμφάνισή τους», καταλήγει το βιβλίο Πουλιά της Καραϊβικής (Birds of the Caribbean), «είναι τόσο εντυπωσιακά που δεν γίνεται να περιγραφούν με λόγια». Εντούτοις, δεν είναι μόνο η εξωτερική εμφάνιση που κάνει αυτό το πουλί ενδιαφέρον. Το φτέρωμά του αποκαλύπτει επίσης το χαρακτήρα του. Με ποιον τρόπο;

Θα συμφωνείτε και εσείς πως, μέσα σε ένα σκουροπράσινο βροχερό δάσος, δεν θα φορούσατε ρούχα με έντονο πορτοκαλί χρώμα αν θέλατε να μην ξεχωρίζετε από το περιβάλλον. Ωστόσο, αυτός ο δανδής της ζούγκλας επιζητεί να γίνεται αντιληπτός. Χρησιμοποιεί τη φανταχτερή εμφάνισή του για να διώχνει τους αντιπάλους και να σαγηνεύει τους θαυμαστές.

Φιλονικίες για τα Όρια και Καβγάδες για την Κληρονομιά

Στις αρχές του χρόνου, κατά τη διάρκεια της εποχής του ζευγαρώματος, τα αρσενικά κοκοράκια των βράχων κατεβαίνουν σε καλά οριοθετημένες δασικές περιοχές, τα λεγόμενα «ξέφωτα», όπου τα πουλιά παρουσιάζουν τους ετήσιους ερωτικούς χορούς τους. Η αγγλική λέξη που εδώ αποδίδεται «ξέφωτα» πιθανώς προέρχεται από το σουηδικό ρήμα ατ λέκα, το οποίο σημαίνει «παίζω». Πράγματι, επί χρόνια οι φυσιοδίφες πίστευαν ότι τα ερωτικά χοροπηδήματα των πουλιών δεν ήταν τίποτα περισσότερο από απλά παιχνίδια—μια ευχάριστη ημερήσια παράσταση στο έδαφος του δάσους. Πιο πρόσφατα, όμως, έμαθαν ότι αυτά τα ξέφωτα δεν χρησιμοποιούνται απλώς σαν πίστα χορού αλλά και σαν παλαίστρα και χώρος επίδειξης μαζί. Γιατί;

Αφού μια ομάδα από αρσενικά κοκοράκια των βράχων εισβάλει σε ένα τέτοιο ξέφωτο, το κάθε πουλί σημαδεύει κάποιο κομμάτι στο έδαφος του δάσους ως ιδιωτικό του πεδίο καθαρίζοντάς το από τα πεσμένα φύλλα. Επίσης, οικειοποιείται τις κούρνιες που υπάρχουν στις περικοκλάδες πάνω από την περιοχή του, με αποτέλεσμα να σχηματίζει ο ζωτικός του χώρος έναν κύλινδρο πλάτους περίπου 1,5 μέτρου και ύψους 2 μέτρων. Καθώς γύρω στα 50 πουλιά συνωστίζονται σε ένα τέτοιο ξέφωτο, λέει η ερευνήτρια Πέπερ Γ. Τρέιλ, τα πεδία τους είναι «από τα πιο πυκνοκατοικημένα σε σύγκριση με εκείνα των άλλων πουλιών που συνηθίζουν να κάνουν επιδείξεις σε ξέφωτα». Ποιο είναι το αποτέλεσμα; Φιλονικίες για τα όρια και καβγάδες για την κληρονομιά.

Οι φιλονικίες τους για τα όρια μοιάζουν με έξαλλους αλλά αβλαβείς πολεμικούς χορούς—μια έκρηξη από γρήγορα ανεβοκατεβάσματα του κεφαλιού, χτυπήματα του ράμφους, φτεροκοπήματα και φτερουγίσματα που διακόπτονται από δυνατές κραυγές και ψηλά άλματα στον αέρα. Έπειτα από ένα δυο λεπτά, όταν το κάθε πουλί αισθάνεται ότι έχει εντυπωσιάσει το άλλο, και τα δύο αποτραβιούνται μέσα στα σύνορά τους. Ωστόσο, όταν δύο πουλιά θέλουν το ίδιο περιζήτητο κομμάτι ξέφωτου, το οποίο έμεινε κενό λόγω του θανάτου κάποιου άλλου πουλιού, η φιλονικία μετατρέπεται σε κλασική μάχη για την κληρονομιά.

«Τα πουλιά συμπλέκουν τα ισχυρά νύχια τους, χτυπιούνται με τις φτερούγες τους και μερικές φορές συμπλέκουν και τα ράμφη τους. Αυτοί οι αγώνες», γράφει η Τρέιλ στο περιοδικό Νάσιοναλ Τζεογκράφικ (National Geographic), «μπορεί να διαρκέσουν μέχρι και τρεις ώρες, αφήνοντας τους αντιπάλους ασθμαίνοντες». Αν υπάρξει ισοπαλία έπειτα από αυτόν τον πρώτο γύρο, τα πουλιά κάνουν ένα διάλειμμα, αλλά κατόπιν η κοκορομαχία ξαναρχίζει και συνεχίζεται μέχρι να οριστεί ο ένας και μοναδικός κληρονόμος. Δεν είναι παράξενο λοιπόν που το πουλί ονομάζεται κοκοράκι των βράχων!

Εντούτοις, προτού κατακαθήσει ο κουρνιαχτός στο δάσος, ο ευέξαπτος παλαιστής μετατρέπεται σε ζωντανό άγαλμα, και το ξέφωτο γίνεται χώρος επίδειξης. Για ποιο λόγο γίνεται αυτή η νέα παρουσίαση; Το τελευταίο μέρος του ονόματος του πουλιού, κοκοράκι των βράχων, δίνει την απάντηση.

Και ο Νικητής Είναι . . .

Ενώ τα αρσενικά παλεύουν στο έδαφος του δάσους, μερικά πουλιά με άτονο χρώμα διορθώνουν ήσυχα τις φωλιές τους σε προστατευμένες κόγχες γειτονικών βράχων. Ναι, αυτά είναι τα θηλυκά κοκοράκια των βράχων. Σε αντίθεση με το αρσενικό, το θηλυκό δεν θα κατάφερνε να φτάσει στον τελικό αν γίνονταν καλλιστεία πουλιών. Είναι, όπως το θέτει με λεπτότητα ο ερευνητής Ντέιβιντ Σνόου, «ένα πολύ διαφορετικό πουλί». Το κεφάλι του έχει ένα μικρό λοφίο, «μια υποτυπώδη έκδοση του υπέροχου λοφίου του αρσενικού, το οποίο απλώς δίνει στο κεφάλι μια κάπως γελοία εμφάνιση». Τα κοντά πόδια του θηλυκού με τα μεγάλα πέλματα στηρίζουν ένα μουντό καφετί σώμα «με μάλλον βαρύ, άχαρο σχήμα».

Παρ’ όλα αυτά, για τους συγκεκριμένους δανδήδες της ζούγκλας, το θηλυκό είναι η νικήτρια. Όταν προσγειώνεται αθόρυβα στα κλαδιά που υπάρχουν πάνω από το ξέφωτο και φωνάζει δυνατά κίου, κάνει κάθε πορτοκαλί κεφάλι να γυρίσει προς το μέρος του και δίνει το έναυσμα για μια παράσταση η οποία συγκαταλέγεται «στις πιο ενδιαφέρουσες και εντυπωσιακές επιδείξεις ερωτοτροπίας στον κόσμο των πουλιών». (Η Ζωή και τα Μυστήρια της Ζούγκλας [The Life and Mysteries of the Jungle]) Τι συμβαίνει; Μόλις πρωτοβλέπουν κάποιο θηλυκό, λέει η ερευνήτρια Τρέιλ, «το ξέφωτο γεμίζει με χρώμα, δράση και ήχους» καθώς το κάθε αρσενικό προσπαθεί να επισκιάσει τα άλλα και να ελκύσει την προσοχή της επισκέπτριας. Στη συνέχεια, τα αρσενικά πηδάνε από τις κούρνιες τους και προσγειώνονται με ένα γδούπο στο πεδίο τους βγάζοντας μια δυνατή κραυγή. Χτυπώντας τις φτερούγες τους κρατάνε στραμμένη πάνω τους την προσοχή του θηλυκού, ενώ παράλληλα καθαρίζουν την περιοχή τους από τα πεσμένα φύλλα. Κατόπιν, εντελώς ξαφνικά, το πανδαιμόνιο σταματάει. Έχει φτάσει η κρίσιμη στιγμή.

Κάθε αρσενικό υποκλίνεται μονοκόμματα, με τα διακοσμητικά φτερά του ορθάνοιχτα, και μαρμαρώνει λες και έχει πέσει σε έκσταση. Το λοφίο του που είναι απλωμένο σε σχήμα βεντάλιας κρύβει το ράμφος του ενώ τα φουσκωτά φτερά του καλύπτουν το σχήμα του σώματός του, κάνοντάς το να μοιάζει με πορτοκαλί λουλούδι που έχει πέσει στο έδαφος του δάσους. «Όταν το κοκοράκι των βράχων κάνει επίδειξη είναι τόσο παράξενο», αναφέρει κάποια πηγή, «που με την πρώτη ματιά δυσκολεύεσαι να πιστέψεις ότι είναι πουλί».

Το θηλυκό, όμως, ξέρει να ξεχωρίζει ένα λουλούδι από ένα θαυμαστή, γι’ αυτό κατεβαίνει και πλησιάζει τρία με τέσσερα σιωπηλά αρσενικά, τα οποία κρατούν το σώμα τους σε οριζόντια θέση και τα νώτα τους στραμμένα προς το θηλυκό. Τα κεφάλια τους, όμως, είναι γερμένα έτσι ώστε το ένα τους μάτι να κοιτάζει προς τα επάνω, στραμμένο στο βραβείο. Περνάνε μερικά λεπτά καθώς το θηλυκό προσπαθεί να αποφασίσει, αλλά τελικά διαλέγει το νικητή. Προσγειώνεται πίσω από τον εκλεκτό της, χοροπηδάει γύρω του, σκύβει μπροστά και τσιμπάει τις λεπτές άκρες των πούπουλων που υπάρχουν στις φτερούγες του. Τότε, το αρσενικό ζωντανεύει. Ζευγαρώνουν στο πεδίο του ή σε κάποια κοντινή κούρνια. Έπειτα, το θηλυκό πετάει μακριά. Συνήθως επιστρέφει στο ίδιο αρσενικό όταν έρχεται η επόμενη εποχή του ζευγαρώματος.

Μέχρι την επόμενη εποχή της ερωτοτροπίας, ο δανδής της ζούγκλας ξεχνάει το ταίρι του και δεν ενδιαφέρεται να φροντίσει τους απογόνους του. Ανέμελος, ετοιμάζεται για την επόμενη παράσταση ενώ το θηλυκό μεγαλώνει την οικογένεια μόνο του. Ναι, έχετε δίκιο, η κατανομή των εργασιών φαίνεται λίγο άδικη, αλλά καλύτερα για το θηλυκό και τα μικρά του που το αρσενικό μένει μακριά. Στο κάτω κάτω, το να περιφέρεται ένα πορτοκαλί πουλί γύρω από τη φωλιά σου είναι τόσο συνετό όσο το να βάλεις μια φωτεινή πινακίδα που να δείχνει πού είναι το κρησφύγετό σου.

Η Επόμενη Γενιά

Το μουντό φτέρωμα του θηλυκού αποτελεί τέλεια κάλυψη για τα δύο πιτσιλωτά καφετί αβγά που γεννάει σε μια συμπαγή φωλιά που φτιάχνει με λάσπη και την οποία κολλάει σε κάποιο βράχο με τη βοήθεια του σάλιου του. Αφού η μητέρα επωάσει τα αβγά επί τέσσερις εβδομάδες, τα πουλάκια βγαίνουν από τα αβγά. Μολονότι δεν είναι όμορφα όταν γεννιούνται, είναι καλά εφοδιασμένα για να τα βγάλουν πέρα όσο μείνουν στη φωλιά. Λίγο μετά την έξοδό τους από το αβγό, εξηγεί η ερευνήτρια Τρέιλ, αγκιστρώνουν τα μυτερά νύχια τους στα εσωτερικά τοιχώματα της φωλιάς και, με τα δυνατά τους πόδια, κρέμονται σταθερά όποτε η μητέρα τους προσπαθεί να βρει λίγο χώρο για να σταθεί όρθια.

Η μητέρα ταΐζει με επιμέλεια τα μικρά με καρπούς και, μερικές φορές, με έντομα ή σαύρες. Έπειτα από ένα χρόνο το φτέρωμα του νεαρού αρσενικού είναι ακόμα καφετί, αλλά το κεφάλι του έχει ήδη ένα μικρό λοφίο. Σε ηλικία δύο ετών, τα καφετί φτερά του αντικαθίστανται από το χρυσοπορτοκαλί φτέρωμα που το μεταμορφώνει, σύμφωνα με τα λόγια κάποιου φυσιοδίφη, σε «ένα από τα πιο όμορφα πουλιά στον κόσμο».

Παρ’ όλο που το δάσος στο οποίο κατοικεί το κοκοράκι των βράχων καταστρέφεται, οι φυσιολάτρες ελπίζουν ότι ο άνθρωπος δεν θα στερήσει από αυτόν το ζωηρόχρωμο καλλιτέχνη του Αμαζονίου την ευκαιρία να συνεχίσει το συναρπαστικό χορό της ζωής.

[Υποσημειώσεις]

[Πλαίσιο στη σελίδα 17]

Η Ταυτότητά Του

Επιστημονικό όνομα: Ρουπικόλη ρουπικόλη, ή «κάτοικος των βράχων»

Οικογένεια: Κοτιγγίδες

Κατοικία: Στα βόρεια της Νότιας Αμερικής, μέσα και γύρω από τη λεκάνη του Αμαζονίου

Μήκος: Περίπου 30 εκατοστά

Φωλιά: Κατασκευάζεται από λάσπη και φυτικά υλικά που συγκρατούνται με σάλιο και ζυγίζει 3,9 κιλά

Νεοσσοί: Συνήθως δύο αβγά το χρόνο· περίοδος επώασης 27 με 28 μέρες—«μια από τις μεγαλύτερες περιόδους που γνωρίζουμε για στρουθιόμορφο πουλί»

[Χάρτες στη σελίδα 16]

(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)

Εδώ ζουν τα κοκοράκια των βράχων της Γουιάνας

ΝΟΤΙΑ ΑΜΕΡΙΚΗ

[Ευχαριστίες]

Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.

[Ευχαριστίες για την προσφορά της εικόνας στη σελίδα 15]

Kenneth W. Fink/Bruce Coleman Inc.