Σεξουαλική Παρενόχληση—Ένα Παγκόσμιο Πρόβλημα

Η ΕΡΓΑΣΙΑ είχε γίνει εφιάλτης για τη νεαρή γραμματέα Ρίνα Γουίκς. Είναι αλήθεια ότι το δικηγορικό γραφείο στο οποίο εργαζόταν είχε σπουδαίο όνομα και παραρτήματα σε πάνω από είκοσι χώρες. Αλλά εκείνη εργαζόταν για κάποιον ο οποίος, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της, δεν έπαυε να την αρπάζει και να την αγγίζει. Οι ταπεινωτικές επιθέσεις εντείνονταν από τα χυδαία, γεμάτα υπονοούμενα λόγια.

Πριν από χρόνια, όταν οι γυναίκες βρίσκονταν σε παρόμοιες καταστάσεις δεν είχαν διέξοδο—εκτός ίσως από το να παραιτηθούν. Η διοίκηση θα έκρινε ότι η υπόθεση στηριζόταν σε αντικρουόμενους ισχυρισμούς. Ακόμη και εκείνοι που θα έτειναν να πιστέψουν την εκδοχή της γυναίκας πιθανότατα θα ελαχιστοποιούσαν το πρόβλημα λέγοντας: ‘Και τι έγινε;’ Αλλά οι καιροί έχουν αλλάξει. Η Ρίνα Γουίκς έκανε κάτι παραπάνω από το να θυμώσει και να παραιτηθεί. Έκανε μήνυση.

Ένα ορκωτό δικαστήριο στις Η.Π.Α. της επιδίκασε αποζημίωση 50.000 δολαρίων (περ. 11,5 εκατ. δρχ.) για συναισθηματική βλάβη, και καταδίκασε το πρώην αφεντικό της να πληρώσει αποζημίωση 225.000 δολαρίων (περ. 52 εκατ. δρχ.). Έπειτα, με μια κίνηση που τράβηξε την προσοχή των επιχειρήσεων και των δικηγορικών γραφείων σε όλο τον κόσμο, το δικαστήριο διέταξε το δικηγορικό γραφείο να πληρώσει το αστρονομικό ποσό των 6,9 εκατομμυρίων δολαρίων (περ. 1,6 δισ. δρχ.) ως αποζημίωση για το ότι δεν διόρθωσε το πρόβλημα!

Η υπόθεση Γουίκς δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό. Μια άλλη πρόσφατη αγωγή περιλάμβανε κάποια εθνική αλυσίδα πολυκαταστημάτων στις Η.Π.Α. Μια εργαζόμενη ονόματι Πέγκι Κίμζι ισχυρίστηκε ότι ο προϊστάμενός της τής είχε κάνει πολλά χυδαία σεξουαλικά σχόλια. Το 1993, η Πέγκι Κίμζι παραιτήθηκε από την εργασία της και έκανε μήνυση. Της επιδικάστηκαν 35.000 δολάρια (περ. 8 εκατ. δρχ.) για ταπείνωση και ψυχική οδύνη μαζί με το συμβολικό ποσό του ενός δολαρίου για τους χαμένους μισθούς. Το δικαστήριο αποφάσισε επίσης ότι ο πρώην εργοδότης της είχε δημιουργήσει ένα εχθρικό εργασιακό περιβάλλον με το να ανέχεται την παρενόχληση. Η ποινή; Πενήντα εκατομμύρια δολάρια (περ. 11,5 δισ. δρχ.) για αποζημίωση!

Το περιοδικό Μενς Χελθ (Men’s Health) αναφέρει: «Οι περιπτώσεις σεξουαλικής παρενόχλησης πολλαπλασιάζονται σαν τα μικρόβια. Το 1990, η Επιτροπή Ίσων Ευκαιριών στην Εργασία [EEOC] χειρίστηκε 6.127 τέτοιες καταγγελίες· πέρυσι [το 1993] το ετήσιο σύνολο είχε σχεδόν διπλασιαστεί και είχε φτάσει τις 11.908».

Κατάχρηση Εξουσίας

Ενώ οι αστρονομικές αποζημιώσεις γίνονται πρώτη είδηση, η αλήθεια είναι ότι ελάχιστες υποθέσεις καταλήγουν σε κάποιο δικαστήριο. Τα περισσότερα θύματα υποφέρουν την ταπείνωσή τους σιωπηλά—πιόνια σε ένα απαίσιο παιχνίδι εξουσίας και εκφοβισμού το οποίο παίζεται σε γραφεία, στους δρόμους, σε λεωφορεία, σε εστιατόρια και σε εργοστάσια. Μερικές φορές, υπάρχει απροκάλυπτος εξαναγκασμός για σεξουαλικές σχέσεις. Συχνότερα, όμως, η παρενόχληση αποτελείται από πιο ύπουλες, αλλά επαίσχυντα προσβλητικές, πράξεις: ανεπιθύμητα ή ακατάλληλα αγγίγματα, αισχρά σχόλια, λάγνα βλέμματα.

Είναι αλήθεια ότι μερικοί δεν δέχονται το χαρακτηρισμό αυτής της συμπεριφοράς ως παρενόχληση, ισχυριζόμενοι ότι είναι απλώς μια αδέξια απόπειρα από μέρους μερικών αντρών να ελκύσουν την προσοχή του αντίθετου φύλου. Αλλά πολλοί, όπως η συγγραφέας Μάρθα Λάνγκελαν, απορρίπτουν τέτοιες απόπειρες που γίνονται για να δικαιολογηθεί η προσβλητική συμπεριφορά. Αυτή γράφει: «Δεν είναι ούτε αδέξια ερωτοτροπία ούτε αγενής ερωτοτροπία ούτε αστεία ερωτοτροπία ούτε ‘παρανοημένη’ ερωτοτροπία. Δεν έχει στόχο να ελκύσει τις γυναίκες· είναι συμπεριφορά που εξυπηρετεί έναν εντελώς διαφορετικό σκοπό. Όπως ο βιασμός, έτσι και η σεξουαλική παρενόχληση είναι σχεδιασμένη για να εξαναγκάζει τις γυναίκες, όχι να τις ελκύει. . . . Είναι μια έκφραση εξουσίας». Ναι, συχνά αυτή η κακομεταχείριση είναι απλώς ένα ακόμη βάναυσο μέσο με το οποίο «ο άνθρωπος εξουσιάζει άνθρωπον προς βλάβην αυτού».—Εκκλησιαστής 8:9· παράβαλε Εκκλησιαστής 4:1.

Οι γυναίκες συνήθως αντιδρούν στη σεξουαλική παρενόχληση, όχι με ικανοποίηση, αλλά με αισθήματα που κυμαίνονται από αηδία και θυμό ως κατάθλιψη και ταπείνωση. Μια παθούσα θυμάται: «Αυτή η κατάσταση με κατέστρεψε. Έχασα την εμπιστοσύνη μου, την αυτοπεποίθησή μου, τον αυτοσεβασμό μου και τις φιλοδοξίες μου για σταδιοδρομία. Η προσωπικότητά μου άλλαξε δραστικά. Ήμουν ανέμελη. Έγινα εχθρική, απόμακρη και ντρεπόμουν». Και όταν ο δράστης είναι ένας εργοδότης ή κάποιος άλλος που έχει εξουσία, η παρενόχληση γίνεται ιδιαίτερα αποκρουστική.

Δεν εκπλήσσει, λοιπόν, το ότι τα δικαστήρια έχουν αρχίσει να τιμωρούν τους παραβάτες και να αποζημιώνουν τα θύματα. Από τότε που το Ανώτατο Δικαστήριο των Η.Π.Α. όρισε αυτή την κακομεταχείριση ως παραβίαση των δικαιωμάτων του πολίτη, οι εργοδότες θεωρούνται όλο και περισσότερο νομικά υπεύθυνοι να διατηρούν ένα εργασιακό περιβάλλον που δεν είναι «εχθρικό ή προσβλητικό».

Στις εταιρίες που ανέχονται τη σεξουαλική παρενόχληση το ηθικό των εργαζομένων μπορεί να είναι χαμηλό, μπορεί να σημειώνονται περισσότερες απουσίες από την εργασία, χαμηλότερη παραγωγικότητα και μεγάλες αλλαγές στο προσωπικό—για να μην αναφέρουμε την οικονομική καταστροφή αν τα θύματα αποφασίσουν να κάνουν μήνυση.

Πόσο Διαδεδομένη Είναι;

Πόσο διαδεδομένη είναι η σεξουαλική παρενόχληση; Έρευνες δείχνουν ότι την έχουν υποστεί πάνω από τις μισές γυναίκες που ανήκουν στο εργατικό δυναμικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Ένα βιβλίο, λοιπόν, ισχυρίζεται: «Η σεξουαλική παρενόχληση είναι ένα συνηθέστατο πρόβλημα. Συμβαίνει σε γυναίκες κάθε επαγγέλματος, από σερβιτόρες ως στελέχη επιχειρήσεων. Εμφανίζεται σε κάθε επίπεδο της ιεραρχίας των εταιριών και σε κάθε είδος επιχείρησης και βιομηχανίας». Ωστόσο, το πρόβλημα δεν περιορίζεται καθόλου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το βιβλίο Κρουστικό Κύμα: Η Παγκόσμια Επίδραση της Σεξουαλικής Παρενόχλησης (Shockwaves: The Global Impact of Sexual Harassment), της Σούζαν Λ. Γουέμπ, παραθέτει τις ακόλουθες στατιστικές:a

ΚΑΝΑΔΑΣ: «Μια έρευνα έδειξε ότι 4 στις 10 γυναίκες ανέφεραν πως υφίστανται σεξουαλική παρενόχληση στην εργασία».

ΙΑΠΩΝΙΑ: «Μια έρευνα η οποία έγινε τον Αύγουστο του 1991 έδειξε ότι το 70 τοις εκατό των γυναικών που απάντησαν είχαν υποστεί» παρενόχληση στην εργασία. «Το 90 τοις εκατό είπαν ότι τις παρενοχλούσαν σεξουαλικά στη διαδρομή προς και από την εργασία».

ΑΥΣΤΡΙΑ: «Μια έρευνα του 1986 έδειξε ότι σχεδόν το 31 τοις εκατό των γυναικών ανέφεραν περιστατικά σοβαρής παρενόχλησης».

ΓΑΛΛΙΑ: «Το 1991 μια μελέτη . . . διαπίστωσε ότι το 21 τοις εκατό των 1.300 γυναικών που ρωτήθηκαν είπαν πως είχαν υποστεί προσωπικά σεξουαλική παρενόχληση».

ΟΛΛΑΝΔΙΑ: Μια μελέτη έδειξε ότι το «58 τοις εκατό των γυναικών που απάντησαν [στην έρευνα] είπαν πως είχαν υποστεί προσωπικά σεξουαλική παρενόχληση».

Σημάδι των Καιρών

Φυσικά, οι ανήθικες προτάσεις και η παρενόχληση στον εργασιακό χώρο δεν είναι κάτι καινούριο. Γυναίκες—και μερικές φορές άντρες—υπέστησαν τέτοια κακομεταχείριση ακόμη και στους Βιβλικούς χρόνους. (Γένεσις 39:7, 8· Ρουθ 2:8, 9, 15, ΜΝΚ) Αλλά αυτή η κακή συμπεριφορά φαίνεται να είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη σήμερα. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Κατ’ αρχάς, τα πρόσφατα χρόνια ένας πρωτοφανής αριθμός γυναικών έχει μπει στην αγορά εργασίας. Συνεπώς, περισσότερες γυναίκες είναι εκτεθειμένες σε καταστάσεις στις οποίες μπορεί να συμβεί τέτοια κακομεταχείριση. Ωστόσο, ακόμη μεγαλύτερης σπουδαιότητας είναι αυτό που προφήτευσε η Αγία Γραφή πριν από πολύ καιρό: «Να θυμάσαι αυτό! Οι καιροί θα είναι δύσκολοι στις τελευταίες ημέρες. Οι άνθρωποι θα είναι εγωιστές, άπληστοι, καυχησιάρηδες και αλαζόνες· θα είναι προσβλητικοί . . . · θα είναι άστοργοι, ανήλεοι, συκοφάντες, βίαιοι και άγριοι». (2 Τιμόθεο 3:1-3, Σημερινή Αγγλική Μετάφραση [Today’s English Version]) Η εξάπλωση της σεξουαλικής παρενόχλησης αποτελεί μία μόνο δραματική απόδειξη ότι αυτά τα λόγια εκπληρώνονται σήμερα. Είναι ενδιαφέρον ότι ένα άρθρο στο περιοδικό Μενς Χελθ σημειώνει πως «η αύξηση στις καταγγελίες σεξουαλικής παρενόχλησης συνοδεύεται από μια συγκλονιστική εξαφάνιση της ευγένειας γενικά. Οι κακοί τρόποι έχουν επικρατήσει».

Η εξάπλωση της σεξουαλικής παρενόχλησης αντανακλά επίσης τη «νέα ηθική», η οποία σάρωσε τον κόσμο στη δεκαετία του 1960. Το γκρέμισμα των παραδοσιακών ηθικών ορίων συνοδεύεται από μια συγκλονιστική έλλειψη σεβασμού για τα δικαιώματα και τα αισθήματα των άλλων. Όποια και αν είναι η αιτία, η σεξουαλική παρενόχληση αποτελεί ζοφερή πραγματικότητα στον εργασιακό χώρο. Τι μπορούν να κάνουν οι άντρες και οι γυναίκες για να προστατευτούν; Θα υπάρξει ποτέ ένας καιρός κατά τον οποίο ο εργασιακός χώρος θα είναι απαλλαγμένος από τη σεξουαλική παρενόχληση;

[Υποσημειώσεις]

[Πλαίσιο στη σελίδα 4]

Σεξουαλική Παρενόχληση—Μύθοι και Πραγματικότητα

Μύθος: Οι καταγγελίες σεξουαλικής παρενόχλησης είναι υπερβολικές και παραφουσκωμένες. Είναι άλλη μια μόδα, ένα προϊόν της παράλογης δημοσιότητας και της υστερίας των μέσων ενημέρωσης.

Πραγματικότητα: Γενικά, μια γυναίκα έχει πολλά να χάσει και ελάχιστα να κερδίσει αναφέροντας ότι έπεσε θύμα. Μάλιστα, μόνο μια μειονότητα γυναικών (22 τοις εκατό σύμφωνα με κάποια έρευνα) αναφέρουν σε οποιονδήποτε ότι υπέστησαν παρενόχληση. Ο φόβος, η ντροπή, η αυτοκατάκριση, η σύγχυση και η άγνοια των νομικών δικαιωμάτων τους κάνουν πολλές γυναίκες να μένουν σιωπηλές. Γι’ αυτό, πολλοί ειδικοί πιστεύουν ότι γίνονται ελάχιστες καταγγελίες για το πρόβλημα!

Μύθος: Στις περισσότερες γυναίκες αρέσει να τους δείχνουν τέτοια προσοχή. Εκείνες που ισχυρίζονται ότι υπέστησαν παρενόχληση είναι απλώς υπερευαίσθητες.

Πραγματικότητα: Οι έρευνες δείχνουν με συνέπεια ότι οι γυναίκες προσβάλλονται από αυτή την αγενή μεταχείριση. Σε μια έρευνα, «πάνω από τα δύο πέμπτα των γυναικών είπαν ότι ένιωθαν αηδία και περίπου το ένα τρίτο είπαν ότι ήταν θυμωμένες». Άλλες ανέφεραν ότι ένιωθαν αγχωμένες, πληγωμένες και καταθλιμμένες.

Μύθος: Οι άντρες πέφτουν θύματα τόσο συχνά όσο και οι γυναίκες.

Πραγματικότητα: Οι ερευνητές από τον Εθνικό Σύλλογο Εργαζόμενων Γυναικών (Η.Π.Α.) αναφέρουν ότι, «όπως υπολογίζεται, το 90 τοις εκατό των περιπτώσεων παρενόχλησης περιλαμβάνει άντρες που έχουν παρενοχλήσει γυναίκες, το 9 τοις εκατό περιλαμβάνει άτομα του ίδιου φύλου . . . , και μόνο το 1 τοις εκατό περιλαμβάνει γυναίκες που παρενόχλησαν άντρες».

[Εικόνα στη σελίδα 5]

Η σεξουαλική παρενόχληση δεν σχετίζεται μόνο με το σεξ