Πλάτωνας και Χριστιανισμός—Μέρος Β΄

Όμως τι θα πούμε για τα εδάφια της Γραφής που παρουσιάζουν τον Ιησού σαν κατώτερο προς το Θεό; Το «πιστεύω» που παραθέσαμε παραπάνω φρόντισε και γι’ αυτά τα εδάφια, διακηρύσσοντας ότι ο Ιησούς είναι ταυτόχρονα και «τέλειος Θεός» και «τέλειος άνθρωπος». Διαβάζουμε: «Γιατί η σωστή πίστη είναι αυτή την οποία πιστεύουμε και ομολογούμε, πως ο Κύριος μας Ιησούς Χριστός, ο Γιος του Θεού, είναι Θεός και άνθρωπος . . . Τέλειος Θεός και τέλειος άνθρωπος . . . Ίσος με τον Πατέρα κατά τη Θεότητα του, και κατώτερος από τον Πατέρα κατά την ανθρώπινη ιδιότητα του. Ο οποίος, παρότι είναι Θεός και άνθρωπος, ωστόσο δεν είναι δυο άτομα, αλλά ένας Χριστός».

Μήπως αυτό είναι εκείνο που πιστεύετε σχετικά με το Θεό και τον Ιησού Χριστό; Ίσως αναρωτηθείτε: Πώς θα μπορούσε ο Ιησούς Χριστός να είναι ο «Γιος» του Θεού, αν υπήρχε για όσο χρονικό διάστημα υπάρχει ο Πατέρας του; Πώς θα μπορούσε ο Ιησούς να είναι ταυτόχρονα τόσο άνθρωπος όσο και Θεός, τόσο «ίσος» όσο και «κατώτερος» με το Θεό; Αν «ο Πατέρας είναι παντοδύναμος, ο Γιος είναι παντοδύναμος, και το Άγιο Πνεύμα είναι παντοδύναμο», θα μπορούσε, στην πραγματικότητα, να υπάρχει μονάχα «ένας παντοδύναμος»;

Γνωρίζετε ότι οι θεόπνευστες Γραφές ποτέ δεν αναφέρουν τη λέξη «Τριάδα»; Ούτε δηλώνουν πουθενά ότι ο Ιησούς είναι ίσος και συναιώνιος με το Θεό. Από πού, λοιπόν, προέρχεται η ιδέα αυτή;

Ο Ρόλος της Ελληνικής Φιλοσοφίας

Η Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα (έκδοση του 1976) αναφέρει: «Από τα μέσα του 2ου αιώνα [δηλαδή, μετά το 100] μ.Χ., οι Χριστιανοί που είχαν κάποια εκπαίδευση στην Ελληνική φιλοσοφία άρχισαν να αισθάνονται την ανάγκη να εκφράσουν την πίστη τους σύμφωνα με τους όρους της Ελληνικής φιλοσοφίας, τόσο για δική τους διανοουμενίστικη ικανοποίηση όσο και προκειμένου να προσηλυτίσουν τους μορφωμένους ειδωλολάτρες. Η φιλοσοφία που τους ταίριαζε καλύτερα ήταν ο Πλατωνισμός».

Η λέξη «Πλατωνισμός» αναφέρεται στις διδασκαλίες του Έλληνα φιλόσοφου Πλάτωνα ο οποίος γεννήθηκε γύρω στο 428 π.Χ.. Φανερώνοντας την άμεση σχέση ανάμεσα στο δόγμα της Τριάδας και στη φιλοσοφία του Πλάτωνα, η Νέα Εγκυκλοπαίδεια των Θρησκευτικών Γνώσεων Σαφ-Χέρτζοκ υποδεικνύει:

«Πολλοί από τους πρώτους Χριστιανούς, με τη σειρά τους, βρήκαν ιδιαίτερη ελκυστικότητα στα δόγματα του Πλάτωνα, και τα μεταχειρίστηκαν σαν όπλα για την υπεράσπιση και την επέκταση του Χριστιανισμού, ή έρριξαν τις αλήθειες του Χριστιανισμού μέσα στο Πλατωνικό καλούπι. Τα δόγματα του Λόγου και της Τριάδας έλαβαν την διαμόρφωση τους από τους Έλληνες Πατέρες, οι οποίοι, αν δεν είχαν εκπαιδευτεί σε σχολεία, είχαν πολύ επηρεαστεί, άμεσα ή έμμεσα, από την Πλατωνική φιλοσοφία, ιδιαίτερα στην Ιουδαιο-Αλεξανδρινή της μορφή».

Με ποιο τρόπο αυτοί οι «πρώτοι Χριστιανοί» μεταχειρίστηκαν τη φιλοσοφία του Πλάτωνα όταν διαμόρφωναν το δόγμα της Τριάδας; Ας εξετάσουμε με συντομία τι δίδαξε ο Έλληνας αυτός φιλόσοφος.

Από τον Πλατωνικό «Πλάστη» στον Ειδωλολατρικό «Λόγο»

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, όλα τα πράγματα που μπορούν να δουν και να αισθανθούν οι άνθρωποι είναι το αποτέλεσμα των αιώνιων «ιδεών» ή «τύπων» που είναι αποτυπωμένα πάνω στην ύλη. Όπως ένα όμορφο άγαλμα αναπαριστάνει την ιδέα του γλύπτη χαραγμένη πάνω στην πέτρα, έτσι και ο Πλάτωνας πίστευε ότι όλο το υλικό σύμπαν χρωστά την ύπαρξη του στην επιρροή του «κόσμου των ιδεών» πάνω στην ύλη. Η ανώτατη «ιδέα» λεγόταν ότι ήταν «το Καλό», το οποίο ο Πλάτωνας μερικές φορές ταύτιζε με το Θεό.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η πεποίθηση του Πλάτωνα σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου. Ο Σ. Ε. Φροστ, διδάκτορας της Φιλοσοφίας, γράφει στο έργο του Οι Βασικές Διδασκαλίες των Μεγάλων Φιλοσόφων:

«Σε έναν από τους φημισμένους Διάλογους του Πλάτωνα, τον Τίμαιο, μας λέει πώς δημιουργήθηκε ο κόσμος των αισθήσεων μας. Υπήρχε κάποιος ‘αρχιτέκτονας’, ο ‘Πλάστης’, ο οποίος συνεκέρασε τον ιδανικό κόσμο και την ύλη ακριβώς όπως ένας γλύπτης βάζει να συνεργαστούν η ιδέα του και το μάρμαρο για να παράγει ένα άγαλμα. Ο ‘Πλάστης’ αυτός είχε τέλειες ιδέες για το καθετί, και διέθετε μεγάλη μάζα ύλης. Ο Πλάτωνας ποτέ δε μας λέει από πού προήλθαν αρχικά είτε ο ‘Πλάστης’, είτε οι ιδέες είτε η ύλη. Απλά υπήρχαν όταν άρχισαν τα πράγματα. Καθώς ο ‘Πλάστης’ έφερνε σε επαφή κάποια ιδέα με ένα μέρος της ύλης, δημιουργούνταν ένα πράγμα».

Η θεωρία αυτή ήρθε σε επαφή με τη Βίβλο από τον Ιουδαίο φιλόσοφο που είναι γνωστός σαν Φίλωνας, ο οποίος γεννήθηκε ανάμεσα στο 15 και στο 10 π.Χ.. Αλλά αυτό το οποίο ο Πλάτωνας ονόμαζε «Πλάστη», ο Φίλωνας το αναφέρει σαν «ο Λόγος». ΟΔρ Φροστ εξηγεί:

«Ο Φίλωνας δίδασκε ότι υπήρχαν πολλές δυνάμεις, ή πνεύματα, τα οποία εκπέμπονταν από το Θεό, όπως ακριβώς το φως εκπέμπεται από μια λάμπα. Μια απ’ αυτές τις δυνάμεις, η οποία ονομαζόταν ο ‘Λόγος’, ήταν ο δημιουργός του κόσμου. Ο Λόγος αυτός, δίδασκε ο Φίλωνας, εργαζόταν πάνω στην ύλη και απ’ αυτή δημιούργησε το καθετί που υπάρχει μέσα στο σύμπαν. Μ’ αυτόν τον τρόπο, ο Θεός, μέσω του Λόγου, δημιούργησε το σύμπαν. Επιπλέον, καθετί μέσα στο σύμπαν είναι ένα αντίγραφο μιας ιδέας που υπάρχει μέσα στη διάνοια του Θεού. Αυτό μας υπενθυμίζει την πεποίθηση του Πλάτωνα ότι ο κόσμος, τον οποίο βλέπουμε μέσω των αισθήσεων μας, είναι ένα αντίγραφο των ιδεών του ιδανικού κόσμου. Και, πράγματι, ο Φίλωνας αποπειράθηκε εδώ να συμφιλιώσει τη φιλοσοφία του Πλάτωνα με την Ιουδαϊκή θρησκεία».

«Ο Λόγος», σύμφωνα με τον Ιωάννη, ωστόσο, είναι διαφορετικός από το Λόγο του Φίλωνα. Ο Ιωάννης περιγράφει ‘το Λόγο’ σαν ένα άτομο το οποίο ‘έγινε σάρκα’. (Ιωάννης 1:14) Δεν αληθεύει όμως το ίδιο και για τον «Πλάστη» του Πλάτωνα ή το «Λόγο» του Φίλωνα.

Παρ’ όλ’ αυτά, τα πρώτα χρόνια της Κοινής μας Χρονολογίας ορισμένα άτομα απέδωσαν στο «Λόγο» του Ευαγγελίου του Ιωάννη χαρακτηριστικά του «Πλάστη» και του «Λόγου» που αναφέρονται στα μη Βιβλικά συγγράμματα του Πλάτωνα και του Φίλωνα. Εφόσον ο ειδωλολατρικός αυτός «Πλάστης» ή «Λόγος» προφανώς υπήρχε από πάντα μαζί με τον ανώτατο Θεό, έγινε μέρος της «ορθόδοξης σκέψης» να διδάσκεται ότι ο Ιησούς ήταν συναιώνιος με το Θεό. Όμως η Αγία Γραφή υποστηρίζει το συμπέρασμα αυτό;

Ιησούς και Θεός—«Συναιώνιοι»;

Ο Κλήρος του Χριστιανικού λεγόμενου κόσμου συχνά παραθέτει Γραφικά εδάφια για να αποδείξει ότι ο Ιησούς δεν είχε αρχή. Ένα παράδειγμα είναι η παράθεση των εδαφίων Ιωάννης 8:57, 58, όπου διαβάζουμε: «Είπον λοιπόν οι Ιουδαίοι προς αυτόν Πεντήκοντα έτη δεν έχεις έτι, και είδες τον Αβραάμ; Είπε προς αυτούς ο Ιησούς· Αληθώς, αληθώς σας λέγω· Πριν γίνη ο Αβραάμ, εγώ είμαι».

Το εδάφιο αυτό καθ’ εαυτό δε λέει τίποτα για το πόσο καιρό πριν από τον Αβραάμ υπήρχε ο Ιησούς. Αλλά οι Τριαδιστές λένε ότι αυτό σημαίνει πως ο Ιησούς υπήρχε αιώνια. Χαρακτηριστικά είναι τα λόγια που λέει ένας σχολιαστής: «Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε τη διαφορά που υπάρχει ανάμεσα στα δύο ρήματα. Η ζωή του Αβραάμ υπόκειτο σε χρονικούς περιορισμούς, και γι’ αυτό είχε κάποια χρονική αρχή. Γι’ αυτό ο Αβραάμ ήρθε σε ύπαρξη, ή έγινε [στο Ελληνικό πρωτότυπο γενέσθαι]. Η ζωή του Ιησού ήταν από και στην αιωνιότητα. Γι’ αυτό και συναντάμε τον τύπο της απόλυτης, άχρονης ύπαρξης. Εγώ είμαι [εγώ ειμί, στο Ελληνικό πρωτότυπο]».

Ποια είναι η πραγματική πηγή της λογικής αυτής; Η Εγκυκλοπαίδεια της Θρησκείας και Ηθικής του Χάστινγκς εξηγεί: «Η Χριστιανοσύνη παρέλαβε από την Ελληνική φιλοσοφία, και σε κάποιο βαθμό ανέπτυξε η ίδια ανεξάρτητα, τη βαθιά και καρποφόρα ιδέα της διάκρισης ανάμεσα στο χρόνο και στην αιωνιότητα, και ανάμεσα στο να γίνεται και στο να είναι κανείς. Καθαρά δηλώθηκε καταρχήν από τον Παρμενίδη γύρω στο 500 π.Χ. . . ., κατόπιν την ιδέα επεξεργάστηκε με αξιοσημείωτες λεπτομέρειες ο Πλάτωνας, γύρω στο 390 π.Χ., ιδιαίτερα στο Φαίδρο και στο Συμπόσιό του».

Ούτε μια φορά, ωστόσο, δε λέει η Βίβλος ότι ο Ιησούς είναι συναιώνιος με το Θεό. Παρότι ο Ιησούς ζούσε πριν έρθει σαν άνθρωπος πάνω στη γη για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα πάνω στον ουρανό, η Βίβλος αναφέρει ότι η ύπαρξη του κάποτε είχε μια αρχή. Ονομάζεται η «εικών του Θεού του αοράτου, ο πρωτότοκος πάσης κτίσεως» και «η αρχή της κτίσεως του Θεού».—Κολοσσαείς 1:15· Αποκάλυψις 3:14.

Το όγδοο κεφάλαιο των Παροιμιών χρησιμοποιεί παρόμοια γλώσσα σχετικά με την προσωποποιημένη «σοφία». Εκεί, σύμφωνα με την Ελληνική Μετάφραση των Εβδομήκοντα, η σοφία μιλάει για τον εαυτό της σαν την «αρχήν οδώ αυτού [δηλαδή του Θεού] εις έργα αυτού» και ισχυρίζεται «προ του αιώνος εθεμελίωσέ με· εν αρχή προ του την γην ποιήσαι». (Παροιμίαι 8:22, 23) Μήπως αυτό σημαίνει ότι η προσωποποιημένη σοφία υπήρχε από πάντα; Όχι, γιατί το εδάφιο 22 αρχίζει με τη σοφία, η οποία λέει: «Κύριος έκτισε με».

«Συναιώνιος»—Άλλο ένα Δάνειο από τον Πλάτωνα

Και τι θα πούμε για τη διδασκαλία ότι ο Ιησούς είναι συναιώνιος με το Θεό; Αν διαβάζετε μόνο την Αγία Γραφή ουδέποτε θα αποκτήσετε μια τέτοια ιδέα. Ενώ η Βίβλος μερικές φορές εφαρμόζει τον όρο «θεός» στον Ιησού για την ύπαρξη του προτού έρθει σαν άνθρωπος στη γη και για μετά από την ανάσταση του, χρησιμοποιεί τον ίδιο όρο σε σχέση με τους δημιουργημένους αγγέλους. Ο ψαλμωδός, για παράδειγμα, διακήρυξε ότι ο Θεός έκανε τους ανθρώπους ‘λίγο κατώτερους από τους θεοειδείς’. (στα Εβραϊκά, ελοχίμ, «θεούς»· στη Μετάφραση των Εβδομήκοντα, «αγγέλους»).—Ψαλμός 8:5.

Ωστόσο πολλοί κληρικοί προσπαθούν να ερμηνεύσουν τα εδάφια που εφαρμόζουν τον όρο «θεός» στον Ιησού ότι τάχα σημαίνουν πως ο Ιησούς είναι πλήρως ίσος με το Θεό. Αυτό είναι φανερό από τα πολλά σχόλια που γίνονται πάνω στη δήλωση του Ιησού, «Εγώ και ο Πατήρ έν είμεθα». (Ιωάννης 10:30) Για παράδειγμα, ο Βιβλικός λόγιος Σ. Τζ. Έλλικοτ ισχυρίζεται: «Αυτά τα λόγια βεβαιώνουν για το ενιαίο στη δύναμη και στη φύση του Πατέρα και του Γιου . . . ‘Ο Γιος είναι ομοούσιος με τον Πατέρα’».

Μια παρόμοια ερμηνεία δίνεται στη δήλωση του αποστόλου Παύλου ότι «Εν αυτώ [δηλαδή στον Ιησού Χριστό] κατοικεί παν το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς». (Κολοσσαείς 2:9) Ο διάσημος Βιβλικός σχολιαστής Τζ. Α. Μπέντζελ δίνει ένα παράδειγμα της Τριαδικής λογικής σ’ αυτό το εδάφιο: «Η πλήρης Θεία φύση κατοικεί μέσα στο Χριστό: όχι απλώς οι Θείες ιδιότητες, αλλά η ίδια η Θεία φύση· . . . πράγματι ολόκληρη η ουσία της Θείας φύσης κατοικεί μέσα στο Χριστό αμεσότατα και πραγματικά».

Αυτό μας υπενθυμίζει μια από τις φράσεις του «Άρθρου Πίστης της Νίκαιας» (325 μ.Χ.), το οποίο διακηρύσσει ότι ο Ιησούς είναι ‘Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού, γεννηθείς ου ποιηθείς, ομοούσιος τω Πατρί’. Σύμφωνα με τη Νέα Καθολική Εγκυκλοπαίδεια (1967), με την έκφραση «ομοούσιος τω Πατρί», η σύνοδος είχε την πρόθεση «να διαβεβαιώσει την πλήρη ισότητα του με τον Πατέρα».

Όμως, για να φτάσει στο δόγμα αυτό, ο Χριστιανικός λεγόμενος κόσμος για μια φορά ακόμη δανείστηκε από τον Πλάτωνα, αυτή τη φορά από μια μορφή φιλοσοφίας που είναι γνωστή σαν «Νεοπλατωνισμός». «Η Χριστιανική θεολογία», σημειώνει η Εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα, «έκανε τη Νεοπλατωνική μεταφυσική της ύλης καθώς και το δόγμα της για την [ουσία, ή τη φύση] το αφετηριακό σημείο για την ερμηνεία της σχέσης τού ‘Πατέρα’ προς το Γιο’».

Τι εννοούσε, όμως, ο Ιησούς όταν είπε, «Εγώ και ο Πατήρ έν είμεθα»; Ο Τζ. Χ. Μπέρναρντ, διδάκτωρ της θεολογίας, δηλώνει στο έργο του Ένα Κριτικό και Επεξηγηματικό Σχολιολόγιο πάνω στο Ευαγγέλιο κατά Ιωάννη:

«Η ενότητα της αλληλεγγύης, της βούλησης, και του σκοπού ανάμεσα στον Πατέρα και στο Γιο είναι ένα συχνό θέμα στο Τέταρτο Ευαγγέλιο . . ., και εκφράζεται εδώ λιτά και δυναμικά· αλλά το να τονίσει κανείς τις λέξεις έτσι ώστε να τις κάνει να φανερώνουν ταυτότητα ουσίας είναι σαν να εισαγάγει σκέψεις οι οποίες δεν υπήρχαν στους θεολόγους του πρώτου αιώνα».—Παράβαλε Ιωάννη 5:18, 19· 14:9, 23· 17:11, 22.

Η διδασκαλία ότι ο Ιησούς είναι ίσος και συναιώνιος με το Θεό δε βασίζεται στις θεόπνευστες Γραφές. Από την αρχή μέχρι το τέλος μαρτυρεί το δάνειο που έχει κάνει ο Χριστιανικός κόσμος από τον Έλληνα φιλόσοφο Πλάτωνα.

[Εικόνα στη σελίδα 26]

Επειδή επιθυμούσε να προσηλυτίσει τους «μορφωμένους ειδωλολάτρες», ο λεγόμενος Χριστιανικός κόσμος διαμόρφωσε τη διδασκαλία της Τριάδας σύμφωνα με τη σκέψη του Πλάτωνα.