Γιατί Τόσο Πολλές Θρησκείες στη Νότια Αφρική

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στη Νότια Αφρική

ΑΝΕΜΟΙ αλλαγής έχουν πνεύσει βίαια εδώ και πολλά χρόνια στην Αφρική κι έχουν διαβρώσει πάρα πολλές όψεις της ζωής των ιθαγενών, περιλαμβανομένης και της θρησκείας. Κατά παράδοσι, η προγονολατρία ήταν συνηθισμένη μεταξύ όλων των ανθρώπων. Με τον ερχομό της αποικιακής περιόδου, όμως, οι εκκλησίες του Χριστιανικού κόσμου απέκτησαν κάποιο στήριγμα και επιβλήθηκαν με ιεραποστολές που αντιπροσώπευαν διάφορα δόγματα.

Τότε συνέβη κάτι το καταπληκτικό. Το θρησκευτικό κτίσμα του Χριστιανικού κόσμου άρχισε να καταρρέη. Εκατοντάδες ανεξάρτητες εκκλησίες έκαναν την εμφάνισί τους σε σύντομο χρονικό διάστημα οι οποίες, με τη σειρά τους, χωρίσθηκαν σ’ άλλες επίσης. Μια πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι στην ήπειρο της Αφρικής υπάρχουν περισσότερες από 6.000 ανεξάρτητες (χωριστικές) εκκλησίες ή αιρέσεις μαύρων και περίπου 4.000 απ’ αυτές βρίσκονται στη Νότια Αφρική. Επειδή λιγότερο από το 25 τοις εκατό του πληθυσμού των μαύρων ανήκουν σ’ αυτές τις αιρέσεις, είναι σαφές ότι δεν πρόκειται για κάποια θρησκευτική αναβίωσι. Αντίθετα, πρόκειται για έναν προοδευτικό τεμαχισμό.

Μια κατάρρευσι τέτοιου μεγέθους είναι πρωτοφανής—ανήκουστη! Όταν εξετάσωμε μερικούς από τους λόγους, όμως, ανακαλύπτομε γεγονότα που παρουσιάζονται ως καταγγελία της ανθρώπινης ηγεσίας και της θρησκευτικής αποστασίας.

Δείγματα Παραδοσιακής Σκέψεως

Το φυλετικό έθιμο βασίζεται έντονα σ’ ένα πατριαρχικό σύστημα, στο οποίο, μ’ ένα σημαντικό τρόπο, προεξέχουν δύο βαθμίδες εξουσίας και έχουν μεγάλη επίδρασι στη ζωή της κοινότητας. Αφ’ ενός μεν, οι φύλαρχοι κατέχουν εξέχουσα θέσι σε πολιτικά ζητήματα. Αφ’ ετέρου, οι μάντεις και οι μάγοι-γιατροί δεσπόζουν μ’ ένα τρόπο που προκαλεί φόβο σε ζητήματα που αφορούν νεκρούς προγόνους, οιωνούς, ξόρκια και συμβάντα που είναι ακατανόητα.

Η πίστις ότι η ψυχή επιζή μετά θάνατον γίνεται δεκτή χωρίς καμμιά αντίρρησι. Σπουδαία γεγονότα στη ζωή των ανθρώπων ερμηνεύονται σαν εκδηλώσεις ευαρέσκειας ή δυσαρέσκειας των προγόνων τους. Αν έχουν υπόνοιες ότι οι πρόγονοι είναι θυμωμένοι, τότε κάνουν θυσίες για να τους καταπραΰνουν και να εξασφαλίσουν προστασία και καθοδηγία.a

Επειδή η πίστις στα πνεύματα των προγόνων είναι τόσο βαθιά ριζωμένη, έχει προκαλέσει μια υπερβολική ευαισθησία για τους οιωνούς. Όπως νομίζουν, τα πνεύματα εμφανίζονται με πολλούς τρόπους. Η εμφάνισι ενός ερπετού ή ζώου μπορεί να θεωρηθή σημαντική. Τα όνειρα, επίσης, θεωρούνται ότι είναι εκδηλώσεις της αλήθειας, και καταβάλλεται πολύς κόπος για να δοθή κάποια ερμηνεία. Σε όλα αυτά τα ζητήματα, και ιδιαίτερα σε μια κρίσιμη ώρα, ο μάντης θεωρείται το πιο αρμόδιο πρόσωπο για συμβουλή.

Αντίθετα, οι γιατροί-μάγοι αναλαμβάνουν να εκδικηθούν τους εχθρούς. Ο κόσμος τούς φοβάται πολύ και μια κατάστασι μπορεί να καταλήξη σ’ ένα φαύλο κύκλο από μάγια και αντιμάγια. Επίσης, και οι γιατροί-μάγοι και οι μάντεις πληρώνονται καλά για τις υπηρεσίες τους.

Αυτός ο τρόπος σκέψεως, μολονότι υποτιμάται πολύ από το Χριστιανικό κόσμο, είναι πολύ σημαντικός για την επανεμφάνισι των χωριστικών εκκλησιών.

Τα Παραδοσιακά Πρότυπα Συμπεριφοράς στο Προσκήνιο

Τα πρόσφατα χρόνια, πολλοί ανεξάρτητοι ερευνητές ερευνώντας την προγονολατρία έχουν εκφράσει την άποψι ότι, ενώ οι περισσότερες ορθόδοξες αποστολικές εκκλησίες έχουν παραμείνει όμοιες στο Χριστιανικό κόσμο, οι χωριστικές εκκλησίες παρουσιάζουν τάσεις που κατευθύνονται πίσω προς την παραδοσιακή προγονολατρία. Πώς; Αφ’ ενός μεν, διότι τα πρότυπα της ηγεσίας τα ανέλαβαν οι προσήλυτοι. Έχει παρατηρηθή ότι ο ρόλος των εκκλησιαστικών ηγετών φέρνει σταθερά μια χτυπητή ομοιότητα είτε μ’ εκείνη του φύλαρχου ή μ’ εκείνη των μάγων και των «θεραπευτών.»

Ο φύλαρχος αναγνωρίζεται σαν ηγέτης αδιαμφισβήτητης εξουσίας, γεννημένος ως κύριος εκτελεστής του φυλετικού νόμου στην κοινότητα. Είναι σημαντικό το ότι φύτρωσαν πολλές χωριστικές εκκλησίες που μιμούνται περισσότερο τις ορθόδοξες εκκλησίες, αλλά τονίζουν εμφατικά την αυτονομία των μαύρων στην κυβέρνησί τους. Αποδέχονται τις αποφάσεις και τις δοξασίες της «μητρικής εκκλησίας» των λευκών και χρησιμοποιούν το ίδιο υμνολόγιο—κατά τα άλλα επιμένουν στη δική τους ανεξαρτησία. Οι αρχηγοί αυτών των εκκλησιών είναι επομένως λιγότερο συναισθηματικοί, αλλά κατευθύνουν τα ζητήματα λίγο-πολύ όπως θα έκανε ένας Αφρικανός φύλαρχος και με την Αφρικανοποίησι της εκκλησίας σαν καθοδηγητικής αρχής.

Ο φυλετικός μάντης, αφ’ ετέρου, είναι, πολύ συναισθηματικός και «χαρισματικός,» βασιζόμενος κυρίως στις τελετουργικές του παραστάσεις. Όσο πιο θεαματικός είναι τόσο μεγαλύτερη είναι η προσωπικότητά του και η επιρροή του. Επομένως, οι θρησκευτικές τελετουργίες και τα ξόρκια είναι παραφορτωμένες εκδηλώσεις με συναισθηματικούς χορούς και τυμπανοκρουσίες καθώς γίνεται επίκλησι των πνευμάτων.

Συγκριτικά, η πλειονότης των χωριστικών εκκλησιών είναι «πεντηκοστιανού» χαρακτήρα. Σ’ ένα μίγμα Δυτικών και Αφρικανικών στοιχείων, η έμφασις τίθεται στη «θεραπεία» και στο «άγιο πνεύμα.» Επιδεικτικά βαπτίσματα γίνονται σε ποταμούς, καθώς ο ρυθμικός χτύπος των τυμπάνων και ο χορός ζωντανεύει τις κανονικές λειτουργίες. Οι αρχηγοί των εκκλησιών είναι εξέχουσες προσωπικότητες των οποίων το «χάρισμα» και η φήμη, σε πολλές περιπτώσεις, είναι απαραίτητα για τη λειτουργία της εκκλησίας.

Διακριτικά ρούχα και πολύχρωμα εμβλήματα διακρίνουν αυτές τις ομάδες οι οποίες, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν έχουν εκκλησιαστικά κτίρια, και συναθροίζονται οπουδήποτε στην ύπαιθρο. Στην πόλι των μαύρων στο Σοβέτο, σε απόστασι περίπου 13 χιλιόμετρα (8 μίλια) από το Γιοχάνεσμπουργκ, υπολογίζεται ότι υπάρχουν 70 θρησκεύματα και 900 ανεξάρτητες εκκλησίες ή αιρέσεις!

Προφανώς κάτι δεν πήγε καλά με το τόλμημα του Χριστιανικού κόσμου στην Αφρική. Τι ήταν αυτό;

Απογοήτευσις

Το ιεραποστολικό ρεύμα του Χριστιανικού κόσμου στην Αφρική ήταν πολύ της μόδας τον 19ο αιώνα. Σήμερα, πολλοί Αφρικανοί έχουν ερωτήματα για τον ρόλο που έπαιξαν οι ιεραπόστολοι στα προγράμματα αποικιακής επεκτάσεως. Αυτοί οι επικριτές δείχνουν τα υλικά αποκτήματα σε γη και πλούτο που απέκτησαν αυτές οι δυνάμεις με την πορεία των ιεραποστόλων. Αυτοί, όμως, κατώρθωσαν να φέρουν τη Βίβλο σ’ έναν πολύ δεκτικό λαό, και οι προσδοκίες ήσαν μεγάλες.

Οι ιεραποστολές συνήθως συνδέονταν με νοσοκομεία. Αυτό ήταν κατάλληλο επειδή η παραδοσιακή Αφρικανική αντίληψις για τη θρησκεία συνδέεται αδιάσπαστα με τη θεραπεία. Υπήρχαν, όμως, ασυνέπειες που έκαναν πολλούς προσήλυτους να πιστεύουν ότι η κατάστασις δεν ήταν ικανοποιητική. Το κήρυγμα από του βήματος ήταν μία φτωχή επίδειξις απέναντι στις επιδεικτικές παραστάσεις που έκανε ο παραδοσιακός μάντης. Η νοσοκομειακή περίθαλψις, Δυτικού στυλ, φαινόταν απρόσωπη και καθόλου θεαματική. Το κήρυγμα στερείτο θεραπείας και η θεραπεία στερείτο από μάγια. Όταν οι ιεραποστολές και τα νοσοκομεία σιγά-σιγά, χωρίσθηκαν το ένα από το άλλο αυτό ήταν το τελικό χτύπημα για πολλούς.

Οι φυλετικές παραδόσεις έκαναν τους ανθρώπους να αναζητούν μια πιο κακή, συνήθως πνευματιστική αιτία στις ασθένειές τους, μάλλον, παρά μια καθαρά σωματική αιτία. Γι’ αυτό το λόγο ενδιαφέροντο περισσότερο για το γιατί υπήρχε μια κατάστασι, παρά πώς θα μπορούσαν να την υπερνικήσουν.

Έτσι, μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα, ξεπρόβαλαν οι χωριστικοί προφήτες που διατήρησαν τη Χριστιανική ονοματολογία, αλλ’ οι οποίοι ασυναίσθητα κατέφευγαν σ’ εκείνο με το οποίο ήσαν πιο εξοικειωμένοι—την παραδοσιακή προγονολατρία. Αναβίωσε πάλι όλος ο παλιός μυστικισμός, και όπως ισχυρίζοντο, η «θεραπεία» γινόταν με τη δύναμι του «αγίου πνεύματος.» Έρευνες που διεξήχθησαν μεταξύ των χωριστικών εκκλησιών αποκάλυψαν ότι στις περισσότερες εκκλησίες υπάρχουν προφήτες-θεραπευτές.

Η απογοήτευσις με τις Δυτικοπροσανατολισμένες ιεραποστολικές εκκλησίες όπου κυριαρχούν οι λευκοί, έκανε πολλούς Αφρικανούς προσήλυτους να προσκόψουν. Επειδή δεν ήταν καλά καταρτισμένοι για να συνεχίσουν μόνοι τους, κατέφυγαν στα παραδοσιακά πρότυπα συμπεριφοράς. Εκεί που παρουσιαζόταν ανάγκη, έπαιρναν χαρακτηριστικά της προγονολατρίας ή δαιμονολατρίας.

Ωστόσο, παρατηρείται ότι η φανταχτερή επίδειξις του Χριστιανικού κόσμου ελκύει τις χωριστικές εκκλησίες. Γι’ αυτό υιοθέτησαν τις πομπώδεις και τις φανταχτερές ενδυμασίες των κληρικών. Οι χωριστικοί κληρικοί δέχτηκαν να φορούν τις μήτρες, τις κάππες και τα πετραχήλια του επισκόπου. Χρησιμοποιούν λάβαρα, κάνουν ιεροπρεπείς λιτανείες και έχουν κεριά. Οι αλλαγές είναι πάρα πολλές, όπως παρατηρήθηκε σε μια εκκλησία, της οποίας τα μέλη φορούν λευκά κράνη με βάσι τη νουθεσία του αποστόλου Παύλου να «φορούν την περικεφαλαίαν της σωτηρίας»!

Διάσπασις Μέσα στις Χωριστικές Εκκλησίες

Το προσωπικό γόητρο έχει γίνει μια αναπόφευκτη αιτία για την διάσπασι των χωριστικών εκκλησιών. Το γόητρο και η δύναμις συνυπάρχουν στην ηγεσία. Συνεπώς προσφέρουν έναν πειρασμό στον οποίο ενυπάρχουν οι σπόροι της διασπάσεως. Κάποιος, θέλοντας να σατιρίση είπε θρηνολογώντας: «Όταν ο καθένας είναι κάποιος, τότε κανείς δεν είναι τίποτα!» Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο «οποιοσδήποτε» θέλει να γίνη «κάποιος» στην εκκλησία, και δεν μας εκπλήσσει το ότι, σαν συνέπεια, η εκκλησία, χάνει τη σταθερότητά της. Σε μια κοινωνία όπου υπάρχει περιωρισμένη ευκαιρία για να εκφράζη κανείς τις απόψεις του, η εκκλησία προσφέρει ευνοϊκές περιστάσεις για να προβάλη τον εαυτό του. Διαπιστώνεται ότι οι εκκλησίες όλες, έχουν πολύπλοκες, σαν πυραμίδα, ιεραρχίες, με τίτλους που απονέμονται σε όσο το δυνατόν περισσότερους οπαδούς.

Οι προσωπικότητες των ιδρυτών έχουν επίσης σοβαρή επίδρασι σε μια χωριστική εκκλησία, ώστε όταν κάποιος από τους ιδρυτές πεθάνη η εκκλησία περνάει κρίσι. Όταν αρκετοί πιθανοί διάδοχοι διεκδικούν την ηγεσία, η πιο απλή λύσις είναι να χωρισθούν, και επειδή το 78 τοις εκατό των εκκλησιών δεν έχει μόνιμη ιδιοκτησία, είναι συνήθως απλό να τραβήξη ο καθένας το δικό του δρόμο.

Οι εσωτερικοί διαπληκτισμοί συχνά συμβαίνουν για πολλούς λόγους, με πρώτη αιτία συνήθως τα οικονομικά. Η κατάχρησις των συνεισφορών μπορεί να οδηγήση σε μόνιμα σχίσματα. Άλλες φιλονικίες συμβαίνουν όταν υφαρπάζουν τη θέσι κάποιου. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η σύγκρουσις προσχεδιάζεται από επίδοξους αρχηγούς οι οποίοι, λόγω αυτοεκτιμήσεως ή πιέσεως από υποστηρικτές τους, επιζητούν αναμέτρησι δυνάμεων. Το αποτέλεσμα είναι αναπόφευκτα ο χωρισμός, και κάθε όμιλος σχηματίζει τη δική του εκκλησία.

Τι όνειδος φέρνει όλη αυτή η διάσπασις, η μικροπρέπεια και οι διαπληκτισμοί στο όνομα «Χριστιανός»! Ποσό έντονα αντιφάσκει αυτό μ’ αυτά που σχεδίαζε ο Ιησούς για τους μαθητές του! Προσευχόμενος στον ουράνιο Πατέρα του, είπε: «Παρακαλώ . . . να ήναι πάντες έν.» (Ιωάν. 17:20, 21) Δίδαξε επίσης, όχι αυτοεξύψωσι και επιδίωξι θέσεων, αλλά «όστις θέλει να ήναι πρώτος εν υμίν, ας ήναι δούλος υμών.»—Ματθ. 20:27

Αλλά δεν υπάρχει κανείς που να έχη αυτές τις πνευματικές ιδιότητες; Εκατοντάδες χιλιάδων Αφρικανών έχουν ανακαλύψει αυτές τις ιδιότητες στις Αίθουσες Βασιλείας των Μαρτύρων του Ιεχωβά.

[Υποσημειώσεις]