Τύφλωσις από τον Ποταμό
Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Ακτή του Ελεφαντόδοντος
«ΟΓΚΟΚΕΡΚΙΑΣΙΣ! Τι λέξις! Ποτέ δεν την έχω ξανακούσει. Τι σημαίνει;» ρώτησε ο Τζέρρυ, ο Ευρωπαίος φίλος μου.
«Τύφλωσις,» ήταν η απλή μου απάντησι. «Τύφλωσις από τον ποταμό. Δηλαδή, προκαλείται από μια μύγα που πολλαπλασιάζεται σε μερικούς τροπικούς ποταμούς.» Ο Τζέρρυ άκουγε με προσοχή καθώς εγώ εξηγούσα.
«Το Γουαγιέν, παραδείγματος χάρι, είναι ένα μικρό, μισοεγκαταλελειμμένο χωριό, περίπου 70 χιλιόμετρα (44 μίλια) δυτικά του Ουαγκαντούγκου, πρωτεύουσας της Δυτικοαφρικανικής χώρας της Άνω Βόλτα. Βρίσκεται σε μικρή απόστασι από τη Λευκή Βόλτα, μια από τις πιο ενδημικές λεκάνες του ποταμού. Οι περισσότεροι από τους κατοίκους του έχουν προσβληθή από την ασθένεια, και είτε έχουν τυφλωθή ή έχουν πάθει σοβαρή μείωσι της οράσεως.»
«Έχετε πάει στο Γουαγιέν;» ρώτησε ο Τζέρρυ.
«Αρκετές φορές. Στη διάρκεια της τελευταίας επισκέψεώς μου, συνάντησα τον Μούσσα. Αυτός είναι ένας μόνο από τις 70.000 τυφλούς που υπάρχουν στην περιοχή Σαχέλ της Δυτικής Αφρικής. Τα θύματα υπολογίζονται σε 1.000.000, και, μολονότι δεν έχουν ακόμη τυφλωθή, υποφέρουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο από την ογκοκερκίασι.
«Στην πραγματικότητα, ο Μούσσα δεν είναι γέρος, όπως τον δείχνουν οι ρυτίδες στο δέρμα του. Είναι μόνο 40 ετών· και κάτω από φυσιολογικές συνθήκες, θα μπορούσε να ήταν ακμαίος. Αλλά είχε πρόωρα γεράσει και το δέρμα του είχε σκληρυνθή και ζαρώσει με φρικτό τρόπο. Στις κνήμες του, διέκρινα ότι ο σχηματισμός του χρωμοφόρου είχε φαγωθή από το πολύ ξύσιμο, αφήνοντας ροζ σημάδια με γκρίζα, αρρωστημένη απόχρωσι.
«Είναι παντρεμένος και έχει τέσσερα παιδιά. Αλλά ζουν σε άθλια φτώχεια. Το μεγαλύτερο παιδί έχει φύγει από το χωριό. Έφυγε προτού τυφλωθή. Είδα τους αδελφούς του ανάμεσα σε άλλα παιδιά εκεί, κρατώντας πέτρες και άμμο στα χέρια τους για να ξύνουν τους βραχίονες και τα πόδια τους που τους έτρωγαν. Ο βαθμός της μολύνσεώς τους είναι ακόμη μέτριος. Δεν έχουν χάσει ακόμη την όρασί τους. Γι’ αυτό χρησιμοποιούνται σαν οδηγοί των ηλικιωμένων και τυφλών γονέων τους. Με τον καιρό, και αυτά θα τυφλωθούν, αφού η τύφλωσις έχει γίνει τρόπος ζωής γι’ αυτούς.»
Μετάδοσις της Ασθένειας
Εξήγησα στο Τζέρρυ πώς μεταδίδεται η ασθένεια από άνθρωπο σε άνθρωπο από μια μικρή καμπουρωτή μαύρη μύγα, που οι ειδικοί τη λένε Σιμούλιουμ νταμνόζουμ. Πολλαπλασιάζεται σε ορμητικά ποτάμια και ρυάκια και, για τροφή, ζη στο ανθρώπινο αίμα. Η ασθένεια δεν περιορίζεται στην Τροπική Αφρική. Βρίσκεται επίσης και στην Υεμένη, στο Μεξικό, στην Κεντρική και Νότια Αμερική.
Όσον αφορά τον Μούσσα, η τραγωδία τον έπληξε στη βρεφική του ηλικία. Μια μολυσμένη θηλυκιά μαύρη μύγα τον τσίμπησε, μολύνοντάς τον με ένα σκωληκοειδές παράσιτο, το Ογκοκέρκα βόλβουλους. Επειδή ζούσε σε μια πολύ μολυσμένη περιοχή ο νεαρός Μούσσα, υπέστη επανειλημμένα τσιμπήματα.
Όταν το παράσιτο Ογκοκέρκα βόλβουλους μπη στη ανθρώπινο σώμα, το θύμα ακολουθεί μια αργή, εξασθενητική διαδικασία. Όσο περισσότερα τσιμπήματα δέχεται, τόσο περισσότερα σκουλήκια συγκεντρώνονται στο σώμα του. Στη διάρκεια των επομένων 15 ετών περίπου, αρκετά αρσενικά και θηλυκά μεγάλα σκουλήκια συσπειρώνονται κάτω από το δέρμα του, σχηματίζωντας ορατά οζίδια στην πλάτη του, στα ισχία, στους γλουτούς, γύρω από τα γόνατα και σε μερικές περιπτώσεις ακόμη και στο κεφάλι. Πολλαπλασιάζονται μέσα του, γεννώντας από 50 έως 200 εκατομμύρια «μωρά» σκουλήκια. Αυτά εισβάλλουν στο σώμα και τελικά φθάνουν στο μάτι. Όταν πεθάνουν στον κερατοειδή χιτώνα, λαμβάνει χώρα, μια κυτταρική αντίδρασις, δημιουργήται μια αδιαφανής κηλίδα και επέρχεται η τύφλωσις.
«Πες μου ένα πράγμα,» ρώτησε ο Τζέρρυ, «σκοτώνει αυτή η αρρώστια;»
«Η ογκοκερκίασις δεν προκαλεί θάνατο,» απάντησα. «Επί το πλείστον, προκαλεί γεράματα και μειώνει τη διάρκεια ζωής. Ωστόσο, και οι οικονομικές δυσκολίες είναι μεγάλες. Όταν οι περισσότεροι άνδρες ηλικίας μεταξύ 25 και 45 ετών—το εργατικό του πληθυσμού—είναι τυφλοί, επέρχεται εξάρθρωσις της οικονομίας. Γι’ αυτό το λόγο σε μερικές περιοχές της λεκάνης του Ποταμού Βόλτα στη Δυτική Αφρική, οι άνθρωποι εγκαταλείπουν τις γόνιμες κοιλάδες του ποταμού, και εγκαθίστανται σε πολύ πιο φτωχές χώρες, προκειμένου να γλυτώσουν από τις μύγες.»
Θεραπεία και Πρόγραμμα Έλεγχου
«Τι κάνει η ιατρική επιστήμη για να ανακουφίση αυτούς τους φτωχούς ανθρώπους που υποφέρουν από την ‘τύφλωσι του ποταμού’;» ρωτά ο Τζέρρυ.
Η απάντησίς μου δεν είναι πολύ καθησυχαστική. «Έρευνες γίνονται εδώ και μερικό καιρό. Μέχρι τώρα έχουν ανακαλυφθή δύο φάρμακα, η γερμανίνη και η αντιεθυλκαρμπαμαζίνη. Ωστόσο, και τα δύο δημιουργούν σοβαρές παρενέργειες και μπορούν να δοθούν μόνο κάτω από στενή και αυστηρή ιατρική επίβλεψι. Στην πραγματικότητα, δεν είναι πρακτικά για τη θεραπεία μαζικής εκστρατείας.»
«Τι μπορεί να λεχθή για τη χειρουργική απομάκρυνσι των οζιδίων των σκουληκιών;»
«Αυτό μπορεί να φαίνεται σαν μια πιο πρακτική λύσις. Μάλιστα, έχει εφαρμοσθή στην Κεντρική Αμερική. Αυτή η λύσις, όμως, δεν φαίνεται να επιτυγχάνη στη λεκάνη του Ποταμού Βόλτα όπου το ποσοστό μολύνσεως είναι τέτοιο ώστε, απομακρύνοντας τα οζίδια, δημιουργείται μόνο περισσότερος χώρος για τα νεώτερα σκουλήκια.
«Το μόνο πρακτικό και αποτελεσματικό μέσον προς το παρόν φαίνεται να είναι η χρήσις εντομοκτόνων στις περιοχές αναπαραγωγής των μαύρων μυγών. Αυτό κάνει κάθε βδομάδα η Μονάδα Έλεγχου Βέκτορ του Προγράμματος Έλεγχου Ογκοκερκιάσεως με ελικόπτερα και μικρά αεροπλάνα στην περιοχή της λεκάνης του Ποταμού Βόλτα από το 1974.
«Το πρόγραμμα διευθετείται από την Παγκόσμια Οργάνωσι Υγείας των Ηνωμένων Εθνών, με οικονομική υποστήριξι εθελοντών δωρητριών χωρών και των συμμετεχουσών χωρών. Αυτές οι επτά χώρες, η Μπενίν, η Γκάνα, η Ακτή του Ελεφαντόδοντος, το Μάλι, η Νιγηρία, το Τόγκο και η Άνω Βόλτα, ελπίζουν ότι η γόνιμη γη θα απαλλαγή από την ασθένεια κι έτσι οι πληθυσμοί τους θα μπορέσουν να επανεγκατασταθούν κατά μήκος των ποταμών. Το πρόγραμμα ελέγχου έχει θέσει ένα όριο 20 ετών για να εκτελέση αυτό το έργο. Μέχρι σήμερα, πάνω από 46 εκατομμύρια δολλάρια Η.Π. έχουν δαπανηθή στον αγώνα κατά της μαύρης μύγας.»
«Ποια υπήρξε η επιτυχία μέχρι τώρα;»
«Η μετάδοσις της ασθένειας έχει σταματήσει σε μερικές περιοχές. Ήδη μερικοί πληθυσμοί που είχαν μεταναστεύσει, επανεγκαθίστανται στις ‘επιτυχείς’ ελεγχόμενες κοιλάδες του ποταμού. Αλλά όπως σχολίασε κάποτε ένας υπεύθυνος του προγράμματος ελέγχου: ‘Αυτό απέχει πολύ από την εξάλειψι της ασθένειας. Μπορούμε μόνο να μιλήσωμε για περιορισμό της στο ελάχιστο ίσως.’»
Φυσικά, η ογκοκερκίασις είναι μια μόνο από τις πολλές συμφορές που μαστίζουν το ανθρώπινο γένος. Οι ανθρώπινες προσπάθειες ανακουφίσεως είναι περιωρισμένες και προσωρινές. Τι χαρά θα είναι, όταν τα θύματα αυτής της ασθένειας δεν θα καυχώνται μόνο ότι ‘η σάρκα τους επέστρεψε εις τας ημέρας της νεότητος αυτών,’ αλλά ότι επίσης και οι ‘τυφλοί οφθαλμοί τους άνοιξαν.’—Ιώβ 33:25· Ησ. 35:5.