Η Ιαπωνίδα Σήμερα
Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα» στην Ιαπωνία
ΕΠΙ ΑΙΩΝΕΣ η Ιαπωνίδα υπήρξε, για τους Δυτικούς παρατηρητές, ένα πρότυπο κομψής ομορφιάς και παθητικής υποταγής. Η εικόνα μιας σεμνής, σιωπηλής, ταπεινής, γυναίκας με κιμονό, υπάρχει σε πολλές ξένες χώρες. Δίνει, όμως αυτό το πρότυπο την πλήρη εικόνα; Ποια είναι η θέσις της Ιαπωνίδας στον σύγχρονο κόσμο;
Στην Ιαπωνία, ο παραδοσιακός ορισμός της γυναίκας είναι ριοσάι κέμπο (καλή σύζυγος, σοφή μητέρα), και αυτό εξακολουθεί να είναι το ιδανικό και σήμερα. Η μεγάλη πλειονότης των Ιαπωνίδων δείχνουν ότι μπορούν να βρουν ευτυχία και ικανοποίησι σ’ αυτό το ρόλο. Εν τούτοις, ιδιαίτερα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η θέσις της γυναίκας στην Ιαπωνική κοινωνία αλλάζει.
Σήμερα, η κομψή γυναίκα με το κιμονό εξακολουθεί να υπάρχη, αλλά παράλληλα μ’ αυτήν υπάρχει και η γυναίκα με τα ‘μπλουτζίνς’, ή ίσως με ‘σορτς’, και ψηλές μπότες. Η ζωηρή νεαρή που φορά ένα κοστούμι με πανταλόνια και φωνάζει ένα ταξί, μπορεί επίσης να είναι και η σοβαρή νέα με το κιμονό που παρακολουθεί τα μαθήματα όκα (τελετή τσαγιού) μια φορά την εβδομάδα. Αυτή η σύγχρονη γυναίκα, ως επί το πλείστον, εξακολουθεί να επιδεικνύη τις θαυμαστές ιδιότητες των προγόνων της, όπως είναι η σεμνότης και η υπομονή. Εν τούτοις, είναι πιο εύστροφη και ελέγχει περισσότερο το μέλλον της απ’ ό,τι η γιαγιά της. Μολονότι μπορεί άλλοι να διευθετήσουν τον γάμο της, εκείνη θα πάρη την τελική απόφασι σχετικά με το ποιον θα πανδρευτή. Η σύγχρονη γυναίκα επιζητά μόρφωσι, απολαμβάνει το διάβασμα, θεωρεί τη βελτίωσι του εαυτού της πολύ ουσιώδη και καλλιεργεί τις καλλιτεχνικές της κλίσεις. Η ανατροφή της, που είναι πιο αυστηρή απ’ εκείνη των αδελφών της, τη βοηθεί ν’ αναπτύξη την προσωπικότητα και το αίσθημα καθήκοντος που αναμένεται να δείξη ως μελλοντική σύζυγος και μητέρα.
Αποτελεί, επίσης ένα παράγοντα στην οικονομία. Σύμφωνα με μια πρόσφατη κυβερνητική είδησι, 20 εκατομμύρια και πλέον γυναίκες αποτελούν μέρος εργατικού δυναμικού, συνθέτοντας περίπου το 40 τοις εκατό του συνόλου. Εργάζονται σε διάφορες εργασίες, είναι ιδιαίτερα δραστήριες στον τομέα της εκπαιδεύσεως και υπερβαίνουν το 50 τοις εκατό του αγροτικού εργατικού δυναμικού.
Το ότι η θέσις της αλλάζει φαίνεται καλά από την παρατήρησι ενός παλαιού κατοίκου της Ιαπωνίας, του Έντουιν Ραϊσάουερ. Στο βιβλίο του Η Ιαπωνίδα, γράφει τα εξής: «Θυμάμαι πολύ καλά ότι στη δεκαετία του 1920 η γυναίκα ακολουθούσε, ευσεβάστως, ένα βήμα πιο πίσω τον σύζυγό της στο δρόμο, φορτωμένη με βρέφη ή δέματα που έπρεπε να μεταφερθούν, ενώ εκείνος βάδιζε μπροστά με μεγαλοπρέπεια. Στο πέρασμα των ετών είδα τη σύζυγο να πλησιάζη σιγά-σιγά τον σύζυγό της, μέχρι που τώρα περπατούν ο ένας πλάι στον άλλον, και συχνά εκείνος κρατά στα χέρια του τα βρέφη και τα δέματα.»
Εν τούτοις, οι γυναίκες δεν έχουν εισέλθει στον κόσμο των μεγάλων επιχειρήσεων και, με λίγες εξαιρέσεις, δεν συναναστρέφονται κοινωνικώς τους συζύγους τους έξω από το σπίτι. Μολονότι αυτό αλλάζει σε μερικές σύγχρονες οικογένειες, ο σύζυγος και η σύζυγος συχνά ζουν σχεδόν ξεχωριστή ζωή, με λίγη ή καθόλου συντροφικότητα.
Το Παρελθόν της—Μας Βοηθεί να την Καταλάβωμε
Ισχυρίζονται ότι η Ιαπωνία αρχικά ήταν μητριαρχία, αλλά στη διάρκεια των αιώνων διάφορες κοινωνικές αλλαγές υποβίβασαν δραστικά τη θέσι των γυναικών. Είναι ενδιαφέρον να σημειωθή ότι η θρησκεία και η φιλοσοφία που εισήχθησαν από ξένες χώρες έπαιξαν μεγάλο ρόλο στην υποβίβασι της θέσεώς της. Οι Βουδδιστικές αιρέσεις, που έγιναν δημοφιλείς στην Ιαπωνία, δίδασκαν ότι οι γυναίκες ήσαν εκ γενετής κακές, δεν μπορούσαν να φθάσουν τα πέντε στάδια της πνευματικής νοητικής ετοιμότητος και μπορούσαν ν’ αποκτήσουν σωτηρία μόνο αν εγεννώντο πάλι ως άνδρες. Όταν, λοιπόν, ο Κομφουκιανισμός εισχώρησε στην κοινωνία, δίδασκε ότι οι γυναίκες ήσαν κοινωνικά παράσιτα, διανοητικώς και ηθικώς κατώτερες από τους άνδρες. Στο περιοδικό Όννα Νταϊγκάκου (Μεγαλύτερη Μάθησι Για Γυναίκες) που εγράφη για καθοδηγία των γυναικών, ο Κομφουκιανιστής λόγιος Καϊμπάρα Έκκεν γράφει, «Τέτοια είναι η ανοησία του χαρακτήρος της ώστε είναι έμφυτο σ’ αυτήν, σε κάθε λεπτομέρεια, να μην εμπιστεύεται τον εαυτόν της και να υπακούη στον σύζυγό της.» Συνηθισμένη σ’ αυτές τις γνώμες, η γυναίκα θεωρούσε τον εαυτό της κατώτερο. Έτσι αναπτύχθηκε η ταπεινή επιφυλακτική συμπεριφορά της Ιαπωνίδας. Με την επικράτησι του φεουδαλισμού, η θέσις της συνεχώς χειροτέρευε. Έχασε όλα τα νόμιμα δικαιώματά της και από τον 17ον αιώνα υποτάχθηκε τελείως ως δούλος των ανδρών.
Ο γάμος που δεν βασιζόταν σε συζυγική αγάπη ή σε κάποια θρησκευτική αντίληψι αλλά, αντιθέτως, στις κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις, δεν είχε την απαίτησι να είναι η σύζυγος αντικείμενο αγάπης. Ήταν απλώς ένα μέσον για τη διαιώνισι της οικογενείας. Πολλές φορές βρισκόταν κάτω από άμεση επίβλεψι μιας σκληρής πεθεράς και δεν είχε νόμιμα ή προσωπικά δικαιώματα. Η θέσις της ήταν στο σπίτι, απέφευγε μάλιστα και τη συμμετοχή σε θρησκευτικά γεγονότα. Ήταν μια αυτοθυσιαστική μητέρα που έδινε όλη την έκδηλη στοργή της στα παιδιά της. Παρηγοριόταν από την αγάπη που της έδειχναν, με τη σειρά τους, τα παιδιά της.
Μ’ αυτά, λοιπόν, υπ’ όψιν, οι γυναίκες εργάζονταν σκληρά στο σπίτι για να ευχαριστούν τους άνδρες και έκαναν οτιδήποτε τους ζητούσαν χωρίς παράπονο. Μια γυναίκα που έλαβε αυτή την εκπαίδευσι περιγράφεται ως εξής από την κόρη της: «Είναι έξυπνη, σεμνή, ανιδιοτελής, και πάντοτε προνοητική για τα άλλα μέλη της οικογενείας. Είναι ιδιαίτερα προσεκτική στους τρόπους της και εντυπωσιάζει όποιον συναντά με την χαριτωμένη της αξιοπρέπεια. . . . Σηκώνεται νωρίτερα και κοιμάται αργότερα από κάθε άλλο μέλος της οικογενείας. Ποτέ δεν επέτρεψε στον εαυτό της να ‘χουζουρέψη’ λίγο περισσότερο στο κρεββάτι την Κυριακή το πρωί, και ο μόνος τόπος αναπαύσεως γι’ αυτήν είναι το κρεββάτι της αρρώστιας. . . . Η υπομονή και η κατάπνιξις των αισθημάτων αποτελούν τα μεγαλύτερα ιδανικά της. Μου λέγει, ‘Η γυναίκα πρέπει να καλλιεργή την υπομονή περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Αν υπομένετε καλά σε κάθε περίστασι, θ’ αποκτήσετε ευτυχία.’»
Σε όλα αυτά οι γυναίκες δεν κρατούσαν μια τελείως αρνητική άποψι για τον εαυτό τους αλλά αντιθέτως, ήσαν υπερήφανες για την ικανότητά τους να υπομένουν ταλαιπωρίες. Έμαθαν να κρατούν αποτελεσματικά το νοικοκυριό, απέκτησαν την ικανότητα ν’ αντιμετωπίζουν ισχυρές διαφορές και ανέπτυξαν μια δύναμι χαρακτήρος που σπάνια μπορεί να βρη κανείς το όμοιό της στον κόσμο σήμερα.
Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνος, η Βιομηχανική Επανάστασις κατώρθωσε ν’ απομακρύνη τη γυναίκα από το σπίτι και να την κάνη να εργασθή στον κόσμο. Αργότερα, όταν ήλθε ο πόλεμος, οι γυναίκες ανελάμβαναν όλο και περισσότερα καθήκοντα λόγω της απουσίας του ανδρός, της οικογενειακής κεφαλής, και μέχρι το 1941 πολλές ήσαν τακτικές εργαζόμενες με δικά τους δικαιώματα. Με το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθιερώθηκε η νομική ισότης των γυναικών. Η γυναίκα ξαφνικά κηρύχθηκε ίση με τον άνδρα απ’ όλες τις πλευρές, και της εδόθη το δικαίωμα της ψήφου, ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες και κάθε νομική αποκατάστασις.
Είναι ενδιαφέρον να σημειωθή εδώ ότι, με όλες τις ελευθερίες που της δόθηκαν, η Ιαπωνίδα προτιμούσε να παραμένη αφανής και να είναι η «ιδανική» καλή σύζυγος και σοφή μητέρα. Σήμερα, μολονότι ασκεί τα δικαιώματά της ως προς τη μόρφωσι και την ψήφο, συχνά περισσότερο απ’ ό,τι οι άνδρες, ως επί το πλείστον προτιμά να μην προβάλλεται κοινωνικώς και να μη συναγωνίζεται τους άνδρες. Δεν παραπονείται επειδή είναι νοικοκυρά, αλλά εκτιμά τον διαφορετικό της ρόλο. Δεν έχει αμφισβητηθή αυτός ο ρόλος εδώ, όπως στη Δύσι. Η καλή νοικοκυρά στην Ιαπωνία είναι ένα αξιοσέβαστο άτομο. Η νεαρή γυναίκα αποβλέπει στον γάμο και προετοιμάζεται γι’ αυτόν, παίρνοντας μαθήματα μαγειρικής και ανθοκομίας για να μπορέση να γίνη καλύτερη, πιο ελκυστική σύζυγος. Μολονότι μπορεί να εργάζεται μέχρι να πανδρευτή και να ξαναρχίση πάλι όταν τα παιδιά της πάνε σχολείο, η σταδιοδρομία της είναι στο σπίτι.
Προβλήματα που Αντιμετωπίζει
Το συναισθηματικό φορτίο, καθώς επίσης και οι ανησυχίες για την ευημερία της οικογενείας, είναι αρκετά βάρη για τις Ιαπωνίδες συζύγους σήμερα. Αυτό είναι το κύριο παράπονό τους. Επίσης, ο πατέρας που ασκεί εξουσία στην οικογένεια είναι ένα σπάνιο πρόσωπο στην Ιαπωνία σήμερα, και αυτό συμβάλλει στην παιδική εγκληματικότητα. Επειδή, πολλές φορές, όλη η πειθαρχία επαφίεται σε μια ανεκτική ή εργαζόμενη μητέρα, η εκπαίδευσις του παιδιού είναι ένας τομέας που εκείνη συχνά ζητά βοήθεια.
Ένα άλλο πράγμα που προσθέτει στα προβλήματά της είναι ότι μολονότι εξακολουθεί να ισχύη το αξίωμα της καλής συζύγου και σοφής μητέρας, η εφαρμογή αυτής της αρχής έχει αλλάξει δραστικά. Μολονότι στο παρελθόν η σοφή μητέρα έδινε καλές συμβουλές και απολάμβανε στοργική σχέσι με τα παιδιά της, η σημερινή «καλή μητέρα» συχνά είναι εκείνη που εργάζεται για να προμηθεύση στην οικογένειά της περισσότερα υλικά πράγματα ή για να μπορέσουν τα παιδιά της να πάνε στα καλύτερα σχολεία, έτσι ώστε να προοδεύσουν στον κόσμο. Από καρδιάς επιθυμεί να εκπληρώση τον ρόλο της ως «σοφής μητέρας,» αλλά οι πραγματικότητες μιας υλιστικής κοινωνίας ματαιώνουν τις προσπάθειές της.
Όταν Γίνεται Χριστιανή
Λόγω των ταπεινών ιδιοτήτων που διακρίνουν την Ιαπωνίδα, πολλές φορές είναι πιο εύκολο γι’ αυτήν να δεχθή την Αγία Γραφή ως οδηγό της. Όταν το κάνη αυτό, λαμβάνει πολλά οφέλη.
Αν ένα ανδρόγυνο γίνουν Χριστιανοί μαζί, ο γάμος τους βασίζεται στην αγάπη. Η Γραφική συμβουλή για τους άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους σαν τα δικά τους σώματα και να τις περιποιούνται στοργικά, δημιουργεί μια ευχάριστη ατμόσφαιρα στο σπίτι. Επίσης, η σύζυγος δεν υπηρετεί πια τον σύζυγό της απλώς επειδή αυτό αναμένεται απ’ αυτήν, αλλά το κάνει αυτό από αγάπη γι’ αυτόν. Δική της ανταμοιβή είναι τα λόγια ευγνωμοσύνης του για τους κόπους της. (Παροιμ. 31:28, 31) Όταν εκείνος μαθαίνη ότι είναι η κεφαλή του οίκου και αναλαμβάνη τις ευθύνες εποπτείας, εκείνη απαλλάσσεται από την πίεσι που είχε να λαμβάνη σημαντικές αποφάσεις. Επί πλέον, οι σύζυγοι γίνονται και σύντροφοι, επειδή η Αγία Γραφή ενθαρρύνει την καλή επικοινωνία μεταξύ των συζύγων.
Ακόμα και σε περιπτώσεις που η γυναίκα μόνο μελετά την Αγία Γραφή, ωφελείται πάρα πολύ. Ελεύθερη ή πανδρεμένη, μαθαίνει ότι δεν είναι κατώτερο δημιούργημα, αλλά ένα δημιούργημα που έχει αξία στα μάτια του Θεού. Στην οικογένεια, αναγνωρίζει τον σύζυγό της ως κεφαλή του οίκου. Ακόμη κι αν ο σύζυγος δεν είναι Χριστιανός, εκείνη προσπαθεί να τον συμπεριλάβη στα οικογενειακά ζητήματα, και σε πολλές περιπτώσεις αυτή η προσπάθεια ανταμείβεται με το να ελκυσθή ο σύζυγος περισσότερο προς την οικογένεια και, με τον καιρό, ν’ αρχίση ακόμη και να μελετά την Αγία Γραφή. Με το να ζητά τη συμβουλή του συζύγου της, δείχνει Χριστιανική υποταγή και σεβασμό και έτσι γίνεται πιο ελκυστική στα μάτια του.
Ως προς τις οικογενειακές και προσωπικές σχέσεις, η πείρα μιας νιόπαντρης γυναίκας που ζούσε με την πεθερά της επιβεβαιώνει τα οφέλη. Αυτή η νεαρή γυναίκα δέχθηκε μια Γραφική μελέτη και, θέλοντας να πλησιάση περισσότερο την πεθερά της, την προσκάλεσε να καθίση στη μελέτη. Η πεθερά της δέχθηκε, επειδή δεν ήθελε η νεαρή γυναίκα να παροδηγηθή από κάποια άλλη νέα θρησκεία. Με τον καιρό και οι δύο είδαν ότι η Αγία Γραφή διδάσκει την αλήθεια και εργάσθηκαν μαζί για να εναρμονίσουν την οικογένειά τους με τις Γραφικές αρχές. Τα πρώτα λίγα χρόνια, ο σύζυγος δεν έδειχνε ενδιαφέρον, αλλά εκαυχάτο στους φίλους του για το πόσο καλά τα πήγαινε η σύζυγός του με την μητέρα του. Πρόσφατα, επηρεασμένος από την καλή διαγωγή των Γραφικά εκπαιδευμένων παιδιών του, άρχισε κι εκείνος να μελετά.
Επίσης, συναναστρεφόμενες με τη Χριστιανική εκκλησία, ακόμη και οι ντροπαλές, επιφυλακτικές κυρίες αποκτούν την ικανότητα να συμπεριφέρωνται με ευκολία στην κοινωνία και μπορούν να εκφράζωνται σε μια στοργική, σαν οικογένεια, ατμόσφαιρα.
Όπως μπορεί να δη κανείς σήμερα, η Ιαπωνίδα δεν αποτελεί το παραδοσιακό παθητικό στερεότυπο. Εκπληρώνει έναν πολύπλοκο ρόλο σε μια μεταβαλλόμενη κοινωνία. Είναι αλήθεια ότι τα πρότυπα αστικής και αγροτικής ζωής διαφέρουν πάρα πολύ και πρέπει να παραδεχθούμε ότι οι παλιές συνήθειες είναι βαθιά ριζωμένες και πολλοί άνθρωποι βλέπουν τις γυναίκες κατώτερες. Παρά το γεγονός αυτό, οι Ιαπωνίδες είναι περήφανες για το ρόλο τους ως συζύγων και μητέρων και έχουν διατηρήσει τη γυναικεία χάρι και σεμνότητα, ιδιότητες που τις έφεραν στο παγκόσμιο προσκήνιο.