Καρδιακή Προσβολή—Αντιμετώπισις της Συγχρόνου Μάστιγος
Μια νέα γυναίκα περιγράφει πώς αυτός ο μεγάλος φονεύς προσέβαλε τη μητέρα της και πώς η γνώσις την βοήθησε ν’ αντιμετωπίση την κατάστασι.
Η ΜΗΤΕΡΑ μου έπαθε καρδιακή προσβολή, όπως παθαίνουν κάθε χρόνο πάνω από ένα εκατομμύριο άλλοι Αμερικανοί. Αυτό το περιέγραψε ως εξής:
«Καθώς πήγαινα στην εργασία μου στο κέντρο της Νέας Υόρκης, αισθάνθηκα ξαφνικά κάτι στο κέντρο του στήθους μου. Βάζοντας το χέρι μου στο στήθος μου, σκέφθηκα, ‘Τι συμβαίνει; Μήπως έφαγα κάτι που με έβλαψε;’
»Αισθάνθηκα πολύ αδύναμη και στάθηκα ακίνητη για πολλή ώρα. Προσπαθούσα ν’ αναπνεύσω, αλλά δεν μπορούσα να πάρω βαθειά αναπνοή, λόγω της έντονης πιέσεως. Φαινόταν σαν να ερχόταν απ’ το στομάχι μου, αλλ’ ήταν ένα αίσθημα διαφορετικό απ’ όλα που είχα δοκιμάσει μέχρι τώρα.»
Η μητέρα είναι ασφαλώς ευτυχής που έζησε—πάνω από διακόσιες πενήντα χιλιάδες σ’ ένα εκατομμύριο θύματα πεθαίνουν ξαφνικά από τέτοιες προσβολές. Οι καρδιακές ασθένειες φονεύουν περίπου 750.000 Αμερικανούς ετησίως. Στο σύνολό τους, πάνω από το ήμισυ των θανάτων στις Ηνωμένες Πολιτείες προκαλείται από ασθένειες της καρδιάς και των αιμοφόρων αγγείων!
Αλλά το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες—η καρδιακή προσβολή πλήττει τα βιομηχανικά έθνη σ’ όλον τον κόσμο. Διάβασα αυτό που είπε η Δρ. Τζην Μέγιερ, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ: «Διερχόμεθα μια νέα εποχή πανδημιών, αφού σχεδόν το ήμισυ των ανδρών στις Δυτικές χώρες (και μια μεγάλη αναλογία γυναικών) πεθαίνουν από μια μόνο ασθένεια.»
‘Τι είναι αυτό που προκαλεί αυτή την ασθένεια;’ μπορεί να ρωτήσετε. ‘Τι μπορώ να κάμω για να προλάβω μια καρδιακή προσβολή; Ή, αν έχω υποστή καρδιακή προσβολή, τι μπορώ να κάμω για ν’ αυξήσω τις πιθανότητές μου να επιζήσω;’
Εκείνον τον καιρό δεν γνώριζα και διεπίστωσα από τότε ότι λίγοι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τι μπορεί να δημιουργήση αυτή η ασθένεια. Η πείρα που είχε η μητέρα μου με ωδήγησε να το ανακαλύψω.
Άλλη μια Προσβολή
Η μητέρα δεν είχε αντιληφθή ότι έπαθε καρδιακή προσβολή εκείνο το πρωινό της Παρασκευής, τον Μάιο του 1972. Νόμισε ότι ήταν λόγω της πέψεως και ότι ήταν απλώς υπερβολικά κουρασμένη. Έτσι, αφού σταμάτησε για λίγα λεπτά, πήρε τον υπόγειο σιδηρόδρομο και πήγε στην εργασία της.
Την επόμενη εβδομάδα, η μητέρα συμβουλεύθηκε έναν γιατρό, αλλ’ εκείνος δεν εξακρίβωσε την αιτία αυτής της ανωμαλίας, κι έτσι η μητέρα εξακολούθησε να εργάζεται. Μου είπε τι συνέβη εκείνη την Τετάρτη:
«Αισθάνθηκα πάλι τη βαριά πίεσι στο κατώτερο τμήμα του στήθους μου. Διπλώθηκα από τον πόνο. Μια συνάδελφος τρόμαξε, και μου έφερε ένα ποτήρι νερό και με ρώτησε, ‘Τι συνέβη;’
»Απήντησα: ‘Δεν ξέρω—ίσως είναι αέρια από κάτι που έφαγα. Αισθάνομαι σαν να σβήνω.’
»Μου είπε: ‘Καλύτερα να πας στο γιατρό’
»Συμφώνησα. Η κλινική της ενώσεως είναι μόνον δυο τετράγωνα παραπέρα. Όταν κατέβηκα κάτω με τον ανελκυστήρα, η πίεσις στο στήθος μου αύξησε. Μόλις μπορούσα ν’ αναπνέω και ο βραχίονάς μου ήταν τόσο αδύναμος που με δυσκολία κρατούσα την τσάντα μου. Παραπατούσα σαν να ήμουν μεθυσμένη, αλλά κανένας δεν προσφέρθηκε να με βοηθήση. Προσευχήθηκα στον Θεό, ‘Βοήθησέ με να φθάσω στην κλινική.’ Άνοιξα την πόρτα κι έπεσα κάτω, χάνοντας προς στιγμήν τις αισθήσεις μου.
»Ο γιατρός με εξέτασε και θέλησε να με βάλη σ’ ένα νοσοκομείο. Αλλά του είπα: ‘Αισθάνομαι πολύ καλύτερα τώρα. Αφήστε με να πάω σπίτι. Η κόρη μου θα με πάη σ’ ένα νοσοκομείο.’ Αφού επέμεινα, με άφησε να φύγω. Ήμουν τόσο αδύναμη που με δυσκολία έφθασα σπίτι.»
Αξιοσημείωτη Επιβίωσις
Η μητέρα βρισκόταν ήδη σπίτι και έπλενε κάτι όταν επέστρεψα. Είπα, «Μητέρα, κάτι συμβαίνει!» Φαινόταν πολύ ωχρή και πολύ κίτρινη. Μένομε μαζί, όπως μέναμε πάντοτε από τότε που ήλθαμε από την Ευρώπη όταν ήμουν μικρό κορίτσι. Ο πατέρας μου και οι άλλοι συγγενείς μου πέθαναν στην διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου.
Η μητέρα πήγε στο κρεβάτι αφού μου είπε πολύ λίγα. Κατά τις δύο το πρωί ξύπνησα όταν με φώναξε. Είχε σοβαρούς πόνους στο στήθος και μόλις μπορούσε ν’ αναπνεύση. Έξαλλη τηλεφώνησα στον οικογενειακό μας γιατρό. Μου είπε: «Δος της λίγο ουίσκυ. Να την διατηρής ζεστή και ήσυχη και όταν αισθανθή καλύτερα να την πας στο νοσοκομείο.»
Το επόμενο πρωί κάλεσα ένα ταξί και την πήγα στο Θεραπευτήριο της Νέας Υόρκης. Ακόμη η μητέρα δεν πίστευε ότι ήταν η καρδιά της και ήθελε να φύγη. Αλλά τότε είχε μια ακόμη προσβολή κι έπεσε στο πάτωμα λαχανιάζοντας. Οι γιατροί και οι νοσοκόμες ήλθαν τρέχοντας.
Οι εξετάσεις επιβεβαίωσαν ότι επρόκειτο για την καρδιά της. Έμφραγμα του μυοκαρδίου ωνόμασαν την πάθησι οι γιατροί και ήταν πολύ σοβαρή. Δεν μπορούσαν να πιστέψουν πως είχε ζήσει. Έμεινε στο νοσοκομείο εικοσιτέσσερις μέρες.
Όταν η μητέρα επέστρεψε σπίτι, ήταν ακόμη υπερβολικά αδύνατη· δεν μετεκινείτο σχεδόν καθόλου από το κρεββάτι της επί δύο εβδομάδες. Τι έπρεπε να κάμω γι’ αυτήν; Έμφραγμα του μυοκαρδίου, έμφραξις της στεφανιαίας, θρόμβωσις της στεφανιαίας—όλοι αυτοί οι όροι μού έφερναν σύγχυσι. Τι συνέβαινε με την καρδιά της μητέρας; Τι ήταν εκείνο που προκαλούσε αυτές τις προσβολές; Πήγα στη βιβλιοθήκη και πήρα μερικά βιβλία για να το εξακριβώσω. Όταν έμαθα πώς λειτουργεί η καρδιά, άρχισα ν’ αντιλαμβάνωμαι την ανωμαλία που συνέβαινε στη μητέρα μου.
Ένα Καταπληκτικό Όργανο
Ανεκάλυψα ότι η καρδιά βασικά δεν είναι περίπλοκη στη φυσική της κατασκευή. Είναι ένας μεγάλος κοίλος μυς, που είναι χωρισμένος σε δύο τμήματα. Κάθε τμήμα, με τη σειρά του, είναι χωρισμένο σε θαλάμους, ο ένας θάλαμος να λαμβάνη το αίμα και ο άλλος να το αποστέλλη. Ο θάλαμος που λαμβάνει το αίμα λέγεται κόλπος και ο θάλαμος που αποστέλλει το αίμα λέγεται κοιλία. Έτσι, υπάρχει ένας δεξιός κόλπος και μια δεξιά κοιλία, κι ένας αριστερός κόλπος και μια αριστερή κοιλία. Έτσι, η καρδιά αποτελείται από δύο χωριστές αντλίες που εργάζονται συγχρόνως.
Η καρδιά, όπως έμαθα, λειτουργεί ως εξής: Ο δεξιός κόλπος λαμβάνει αίμα από το σώμα. Το αίμα συμπιέζεται απ’ εκεί στη δεξιά κοιλία, η οποία το εκτοξεύει στους πνεύμονες, όπου αποβάλλεται το διοξείδιον του άνθρακος και απορροφάται το οξυγόνο. Το προσφάτως οξυγονωμένο αίμα έπειτα πηγαίνει από τους πνεύμονες στον αριστερό κόλπο. Απ’ εκεί αυτό το αίμα, που συντηρεί τη ζωή ωθείται στην αριστερή κοιλία, η οποία το εκτοξεύει στο σώμα.
Με θαυμάσιο τρόπο, καθένα από τα εκατομμύρια κύτταρα της καρδιάς έχει, την ανεξάρτητη ικανότητα να συστέλλεται και να διαστέλλεται. Αυτή η συστολή συντονίζεται με ηλεκτρικές ώσεις που προέρχονται από κάτι που ονομάζεται κολπικός κόμβος (φλεβόκομβος) και βρίσκεται στον δεξιό κόλπο. Αυτό εξασφαλίζει την κατάλληλη διαδοχή και την κατάλληλη αναλογία της συστολής των μυϊκών κυττάρων—περίπου εβδομήντα φορές το λεπτό. Με κάθε συστολή διοχετεύονται περίπου δυόμισυ ουγγιές αίματος—περίπου εβδομήντα πέντε γαλλόνια την ώρα. Αλλά στη διάρκεια ασκήσεως, η καρδιά ενός αθλητού μπορεί να διοχετεύση εκατοντάδες γαλλόνια αίματος την ώρα!
Η καταπληκτική δύναμις της καρδιάς με άφησε έκπληκτη. Οι γιατροί λέγουν ότι παράγει τόσο πολλή ενέργεια, ώστε αν η απόδοσις ολοκλήρου του διαστήματος της ζωής της μπορούσε να συγκεντρωθή σε μια έκρηξι δυνάμεως, θα μπορούσε ν’ ανυψώση ένα πολεμικό πλοίο αρκετά μέτρα έξω από το νερό! Ήταν ενθαρρυντικό να μάθω την καταπληκτική ικανότητα της καρδίας.
Ανεκάλυψα ότι ένας καρδιολόγος προχώρησε πάρα πολύ ώστε είπε ότι αν καταστραφή ολόκληρη η δεξιά κοιλία από ασθένεια ή τραύμα, μπορούν να γίνουν προσαρμογές στο κυκλοφοριακό σύστημα και η καρδιά να εξακολουθή να λειτουργή. Είπε ακόμη ότι αν καταστραφή ο μυϊκός ιστός της αριστερής κοιλίας κατά 75 τοις εκατό και περισσότερο, ο υπόλοιπος μυς μπορεί να τον αντικαταστήση και να εξακολουθήση να προμηθεύη αίμα σ’ ολόκληρο το σώμα!
Αλλά μήπως αυτό εσήμαινε ότι η καρδιά της μητέρας είχε, κατά κάποιον τρόπο καταστραφή ολοκληρωτικά; Τι ήταν εκείνο που έκανε την καρδιά της να πάψη σχεδόν να λειτουργή;
Πηγή του Προβλήματος
Έμαθα ότι το πρόβλημα ήταν η έλλειψις διατροφής. ‘Πώς μπορεί, όμως, να συμβή αυτό,’ μπορεί να ρωτήσετε, αφού η καρδιά λούζεται κυριολεκτικά στο αίμα και τόννοι αίματος ρέουν καθημερινά μέσω των καρδιακών θαλάμων; Αυτό συμβαίνει επειδή η καρδιά δεν τρέφεται απ’ αυτό το αίμα που βρίσκεται στους θαλάμους της.
Θα μπορούσε να γίνη μια σύγκρισις μ’ ένα φορτηγό που μεταφέρει βενζίνη και τη δική του πηγή βενζίνης. Το φορτηγό μπορεί, να μεταφέρη χιλιάδες γαλλόνια βενζίνης σε πελάτες, κι’ εν τούτοις να σταματήση από έλλειψι βενζίνης. Αυτό συμβαίνει επειδή το φορτηγό δεν κινείται από τη βενζίνη που μεταφέρει, αλλά πρέπει να σταματά σε σταθμούς βενζίνης για να παίρνη τη δική του βενζίνη. Ομοίως, η καρδιά λαμβάνει διατροφή, όχι από το αίμα που βρίσκεται στους δικούς της θαλάμους, αλλά από το αίμα που εκτοξεύεται από την καρδιά προς τα έξω κι έπειτα επιστρέφει στον καρδιακό μυ από τις δύο στεφανιαίες αρτηρίες.
Το αίμα εξωθείται από την καρδιά στη μεγάλη αρτηρία του σώματος, την αορτή, αλλά μια ποσότης διοχετεύεται σχεδόν αμέσως απ’ αυτήν προς τις στεφανιαίες αρτηρίες, που ονομάζονται έτσι διότι περιβάλλουν την κορυφή της καρδιάς σαν κορώνα. Αυτές οι δυο αρτηρίες διαχωρίζονται σ’ ένα δίκτυο από μικρότερους κλάδους και τελικά στα τριχοειδή αγγεία, που μεταφέρουν το οξυγόνο και τα χημικά συστατικά του αίματος προς όλα τα τμήματα του καρδιακού μυός. Περίπου το 5 ως 10 τοις εκατό όλου του αίματος, που αντλεί η καρδιά, διοχετεύεται σ’ αυτές τις στεφανιαίες αρτηρίες για να τραφή η καρδιά. Οποιαδήποτε ανωμαλία σ’ αυτές τις αρτηρίες, όπως ανακάλυψα, προκαλεί καρδιακές προσβολές.
Η αιτία του προβλήματος είναι η δημιουργία λιπωδών αποθεμάτων στις στεφανιαίες αρτηρίες, πράγμα που έχει σαν αποτέλεσμα μια κατάστασι που ονομάζεται αθηροσκλήρωσις. Για να μας βοηθήσουν ν’ αντιληφθούμε το πρόβλημα, οι γιατροί μπορεί να συγκρίνουν αυτή την πορεία με τη συσσώρευσι σκουριάς σ’ ένα σωλήνα θερμού νερού, πράγμα που με τον καιρό παρεμποδίζει τη ροή του νερού.
Σ’ ένα αιμοφόρο αγγείο, όμως, η αθηροσκλήρωσις δεν προκαλεί ομοιόμορφη στένωσι. Η συσσώρευσις αποθεμάτων γίνεται κατά διαστήματα κατά μήκος του αιμοφόρου αγγείου, μολονότι η διάμετρος του υπολοίπου τμήματος του αγγείου μπορεί να είναι κανονική. Έτσι, η αποτελεσματική ροή του αίματος δεν μειώνεται κατ’ ανάγκην, επειδή η ροή του αίματος μπορεί απλώς να επιταχυνθή καθώς περνά από κάθε εμπόδιο. Εν τούτοις, άρχισα ν’ αντιλαμβάνωμαι πως αυτή η κατάστασις της αθηροσκληρώσεως μπορεί να προκαλέση καρδιακή προσβολή.
Πώς συμβαίνει αυτό;
Η Έμφραξις που Προκαλεί την Προσβολή
Όταν το αίμα εξωθήται μέσω ενός ασυνήθως μικρού ανοίγματος, οι ουσίες στο αίμα ενεργούν αμέσως για να σχηματίσουν ένα κόμβο ή θρόμβο. Σε κανονικές συνθήκες, αυτή η αντίδρασις μάς προστατεύει από θανατηφόρο αιμορραγία σε περιπτώσεις τραύματος και συντελεί στη θεραπεία των τραυμάτων. Αλλ’ αν οι ουσίες της θρομβώσεως ενεργοποιηθούν σ’ ένα αιμοφόρο αγγείο που έχει στενέψει πολύ, ο θρόμβος που σχηματίζεται θα μπορούσε να φράξη τη ροή του αίματος. Μερικές φορές ένα κομμάτι του λιπώδους τμήματος διασπάται και φράσσει το αγγείο. Όταν το αγγείο που έχει φραχθή μ’ αυτόν τον τρόπο είναι στην καρδιά, το φαινόμενο ονομάζεται θρόμβωσις της στεφανιαίας ή έμφραξις της στεφανιαίας.
Το αποτέλεσμα της εμφράξεως, όπως έμαθα, είναι αυτό που αναφέρεται με τον όρο έμφραγμα του μυοκαρδίου. Η λέξις «έμφραγμα» σημαίνει την περιοχή του ιστού που έχει νεκρωθή λόγω της διακοπείσης ροής του αίματος. Αν το αγγείο που έχει εμφραχθή είναι ένα μεγάλο αγγείο που παρέχει θρεπτικό αίμα σ’ ένα μεγάλο τμήμα της καρδιάς, ο θάνατος του μυϊκού ιστού που προκύπτει κάνει συνήθως την καρδιά να σταματήση—προκαλεί μια μοιραία καρδιακή προσβολή.
Ήταν ενδιαφέρον να μάθω ότι η αθηροσκλήρωσις μπορεί να προκαλέση αυτή την αγγειακή έμφραξι σε άλλα μέρη του σώματος, μολονότι για κάποια αιτία προσβάλλονται περισσότερο οι στεφανιαίες αρτηρίες. Αν, όμως, η έμφραξις συμβή σ’ ένα αγγείο του εγκεφάλου, το άτομο παθαίνει συμφόρησι. Αλλά στην καρδιά προκαλεί έμφραγμα του μυοκαρδίου, δηλαδή, καρδιακή προσβολή.
Καρδιακές Προσβολές Χωρίς Έμφραξι
Διεπίστωσα, όμως, ότι σε πολλές καρδιακές προσβολές—ίσως στις περισσότερες—δεν περιλαμβάνεται θρόμβος αίματος· υπάρχει μόνον στένωσις των αιμοφόρων αγγείων που οφείλεται στην αθηροσκλήρωσι. Στην πραγματικότητα, μπορεί να λαμβάνουν χώρα μοιραίες προσβολές όταν υπάρχη και η ελαχίστη μόνον βλάβη στον καρδιακό μυ. Γιατί βασικά υγιείς καρδιές σταματούν;
Φαίνεται ότι σ’ αυτές τις περιπτώσεις η καρδιά χρειάζεται περισσότερο αίμα για ν’ αντιμετωπίση κάποια σωματική ή συναισθηματική επείγουσα κατάστασι, και το αίμα που φθάνει σ’ αυτήν μέσω των αγγείων που έχουν υποστή στένωσι αποδεικνύεται ανεπαρκές. Τότε, όταν και μόνον ένα μικρό τμήμα του καρδιακού μυός στερηθή προσωρινά το αίμα, τα κέντρα παραγωγής ηλεκτρικών ώσεων διαταράσσονται κατά κάποιον τρόπο κι έτσι επέρχεται διατάραξις στον καρδιακό ρυθμό. Η καρδιά τότε περιέρχεται σε μια κατάστασι που ονομάζεται κοιλιακός ινιδισμός—μια ασυνήθης και σοβαρή επιπλοκή κατά την οποία η καρδιά συσπάται με άτακτο ρυθμό ο οποίος επιβραδύνεται από την έλλειψι μιας προωθητικής δυνάμεως. Ο θάνατος ακολουθεί σε λίγα λεπτά εκτός αν αποκατασταθή η κατάλληλη λειτουργία των κοιλιών που εκτοξεύουν το αίμα. Έτσι, χιλιάδες καρδιές που είναι βασικά υγιείς σταματούν κάθε χρόνο.
Προσβολές που Δεν Αναγνωρίζονται και Θεραπεία
Έμεινα έκπληκτη όταν έμαθα ότι πολλές καρδιακές προσβολές λαμβάνουν χώρα με ελάχιστα μόνον συμπτώματα. Στην πραγματικότητα, οι ειδικοί σε θέματα καρδιάς υπολογίζουν ότι ίσως τα 20 τοις εκατό των αρχικών προσβολών συμβαίνουν χωρίς να το καταλαβαίνουν τα θύματα. Αυτό μπορεί να συμβή επειδή ένα αιμοφόρο αγγείο στην καρδιά κλείνει σιγά σιγά σε περίοδο εβδομάδων ή μηνών, αντί να κλείση απότομα. Αργότερα η βλάβη που προκύπτει ανακαλύπτεται συχνά από το ηλεκτροκαρδιογράφημα στη συνηθισμένη φυσική εξέτασι.
Έπειτα, πάλι, τα συμπτώματα μπορεί απλώς να μην αναγνωρισθούν ως καρδιακή προσβολή, όπως φαίνεται από την περίπτωσι της μητέρας μου. Νόμισε ότι ήταν μια σοβαρή προσβολή δυσπεψίας, όπως κάνουν πολλοί άλλοι. Μπορεί να προκύψη εμετός, μαζί με κόπωσι και ωχρή εμφάνισι. Να μια χαρακτηριστική περίπωσις που διάβασα:
Ένας άνδρας εβδομήντα πέντε περίπου ετών συμβουλεύθηκε έναν γιατρό όταν τελικά άρχισε να υποφέρη από μια προχωρημένη καρδιακή ασθένεια. Τα ηλεκτροκαρδιογραφήματα έδειξαν δύο παλιές εμφράξεις της στεφανιαίας—ένας κόμβος είχε προκαλέσει τη νέκρωσι του καρδιακού μυός. Ο άνθρωπος θυμήθηκε τότε μια προσβολή που συνέβη εικοσιπέντε περίπου χρόνια πριν, για την οποία νόμισε ότι ήταν οξεία δυσπεψία, κι έπειτα μια άλλη προσβολή δυο χρόνια αργότερα. Δεν είχε συμβουλευθή γιατρό, κι’ εν τούτοις έζησε μέχρι μεγάλη γεροντική ηλικία. Οι γιατροί λέγουν ότι υπάρχουν χιλιάδες τέτοιες περιπτώσεις.
Στην πραγματικότητα, είναι πολύ λίγα εκείνα που μπορούν να κάμουν οι γιατροί για να θεραπεύσουν την περιοχή στην οποία περιλαμβάνεται καρδιακός μυς. Αν η καρδιά επιζήση από το έμφραγμα—ή αν δεν περιέλθη σε μοιραίο ινιδισμό—πρέπει να δοθή απλώς χρόνος στην περιοχή του νεκρωμένου μυός για ν’ αντικατασταθή από ουλώδη ιστό. Η περιωρισμένη δραστηριότης είναι σπουδαία για να επιτρέψη τον σχηματισμό ενός σκληρού και αποτελεσματικού ουλώδους ιστού. Αυτό θα τραβήξη τους γερούς μυς όσο το δυνατόν πιο κοντά ώστε να μπορούν να λειτουργούν κατάλληλα χωρίς το άχρηστο μέρος.
Ο γιατρός μάς έδειξε το ηλεκτροκαρδιογράφημα της μητέρας, δείχνοντας το σημείο του θρόμβου της στεφανιαίας και τη νέκρωσι του καρδιακού μυός που προέκυψε. Αυτό που μπορούσε να γίνη τώρα, είπε, ήταν ν’ αναπαυθή η καρδιά με ελάχιστη δραστηριότητα για να της δοθή η ευκαιρία να θεραπευθή. Η μητέρα δεν αντιλαμβανόταν πόσο κρίσιμη είναι αυτή η περίοδος αναρρώσεως για έναν ασθενή που πάσχει από την καρδιά του. Αλλ’ αυτό της τονίσθηκε γρήγορα μ’ ένα τρόπο που να φοβηθή.
Μια Άλλη Κρίσις
Η μητέρα δεν μπορούσε ν’ ανεχθή την αδράνεια· ήταν ανυπόμονη να επιστρέψη στην εργασία της. Φαινόταν ότι θα πήγαινε καλά· πράγματι, απολαύσαμε διακοπές μιας εβδομάδος στην εξοχή. Αλλά προφανώς μεγαλοποίησε τις δυνάμεις της.
Λίγες μέρες αργότερα επέστρεψα σπίτι ένα βράδυ και την βρήκα να έχη τρομερό πόνο—το δεξί της χέρι και όλη η δεξιά πλευρά είχε παραλύσει. Κάλεσα τον γιατρό που την είχε παρακολουθήσει στο νοσοκομείο. Είπε ότι έπρεπε να την πάω αμέσως στο νοσοκομείο. Αλλά η μητέρα πίστευε ότι ήταν ανώφελο. Δεν μπορούσα να την εξαναγκάσω να πάη, έτσι ζήτησα από τον γιατρό, αν μπορούσε, να έλθη στο διαμέρισμά μας. Είπε ότι δεν μπορούσε να έλθη.
«Τι μπορώ να κάμω;» ήθελα να μάθω.
«Απλώς περίμενε να δης και προετοιμάσου,» είπε· «μπορεί να παραμείνη παράλυτη, να πάθη συμφόρησι, ακόμη και να πεθάνη. Δεν μπορείς να κάμης τίποτε.»
Κάλεσα έναν άλλο καρδιολόγο που την είχε εξετάσει προηγουμένως. Έδειξε μεγαλύτερη συμπάθεια, αλλά ζήτησε συγγνώμη που δεν μπορούσε να έλθη. Ήμουν πράγματι έξαλλη. Βρισκόμουν σε τέτοια συναισθηματική κατάστασι που δεν μπορούσα να σκεφθώ.
Αλλά, τότε, γονάτισα και προσευχήθηκα, ζητώντας από τον Θεό να μου δώση δύναμι και καθοδηγία. Όταν σηκώθηκα, δεν είχα πια τόσο πανικό. Αμέσως συμβουλεύθηκα ένα από τα ιατρικά βιβλία που είχα ακόμη.
Θεραπεία Επειγούσης Καταστάσεως
Πρώτα, έλεγε ν’ απομακρύνουμε όλη τη στερεά τροφή τουλάχιστον για τρεις ή τέσσερις ημέρες—να δίνωμε στον ασθενή μόνον υγρά. Έτσι, έδινα στη μητέρα δυο ουγγιές φρεσκοστιμμένο γκρέιπφρουτ ή χυμό από πορτοκάλι κάθε δύο ή τρεις ώρες. Αρκετές μέρες αργότερα άρχισα σιγά σιγά να της δίνω λίγα μαγειρεμένα και πολτοποιημένα λαχανικά για γεύμα.
Το βιβλίο έλεγε, επίσης, να διατηρούμε τον ασθενή ζεστό, να του κάνωμε κλύσματα και δυο φορές την ημέρα να του κάνωμε ζεστό ποδόλουτρο με σιναπόσπορο. Και ιδιαίτερα, ο ασθενής δεν έπρεπε να κινήται, να μην πηγαίνη ούτε και στην τουαλέττα. Καθώς φέρνομε στο νου αυτά τα γεγονότα, η μητέρα κι εγώ πιστεύομε ότι οι προσπάθειες εκείνη τη νύχτα να πάη στο νοσοκομείο θα την είχαν φονεύσει ασφαλώς.
Πήρα άδεια από την εργασία μου για μια εβδομάδα και την περιποιόμουν μέρα και νύχτα. Έπειτα, όταν επέστρεψα στην εργασία μου, διευθέτησα να παραμένη μαζί της μια φίλη. Επί τρεις εβδομάδες δεν της επιτρέψαμε να σηκωθή από το κρεββάτι. Τελικά άρχισε να αισθάνεται καλύτερα, και να κινήται γύρω.
Ευτυχώς η καρδιά της μητέρας δεν περιήλθε σε ινιδισμό. Αν είχε συμβή αυτό, δεν θα γνώριζα τι να κάμω. Από τότε έμαθα για την καρδιοπνευμονική νεκρανάστασι (ανάνηψι) ένα συνδυασμό εξωτερικού καρδιακού, μασσάζ και τεχνητής αναπνοής. Το Ξύπνα! έγραψε γι’ αυτή τη μέθοδο στην έκδοσι της 22ας Δεκεμβρίου 1974. Και το περασμένο έτος ένας γιατρός με τον Οργανισμό Υγείας της Νέας Υόρκης υπελόγισε ότι η χρήσις αυτής της μεθόδου μπορούσε να βοηθήση ν’ αποτραπούν 4.000 από τους 14.000 ετησίους θανάτους που οφείλονται σε καρδιακές προσβολές στην πόλι της Νέας Υόρκης.
Αλλά, διερωτόμουν, όπως είμαι βέβαιη ότι έχουν κάμει κι άλλοι που έχουν προσβληθή προσωπικά, Τι βρίσκεται πίσω απ’ αυτή τη σύγχρονη μάστιγα; Τι προκαλεί τη δημιουργία αποθεμάτων στις αρτηρίες που προκαλούν καρδιακές προσβολές;
Αόριστες και Αντίθετες Απόψεις
Έμαθα ότι οι ειδικοί σ’ αυτά τα θέματα δεν είναι βέβαιοι. Αυτό φαίνεται από τα διάφορα συμπεράσματά των που βασίζονται σε συνεχή έρευνα. Εν τούτοις, η χοληστερίνη και τα λίπη (γλυκερίδια) περιλαμβάνονται με κάποιον τρόπο στα αποθέματα και στη σκλήρυνσι των αρτηριών. Πολλές τροφές περιέχουν χοληστερίνη. Συγχρόνως, όμως, παράγεται χοληστερίνη και από το σηκώτι μας και από άλλα όργανα. Αλλά σε πολλούς ανθρώπους τα αποθέματα των λιπωδών ουσιών κατακάθηνται στις αρτηρίες με καταστρεπτικές συνέπειες. Γιατί;
Μια δημοφιλής άποψις, η άποψις που υποστηρίζεται από την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρία, είναι ότι μια δίαιτα που είναι πολύ πλούσια σε λίπη και χοληστερίνη προκαλεί ανυψωμένα επίπεδα χοληστερίνης στο αίμα, τα οποία, με τη σειρά τους, είναι υπεύθυνα για την αθηροσκλήρωσι, εκτός από την αρτηριοσκλήρωσι, που κοινώς αναφέρεται ως «σκλήρυνσις» των αρτηριών. Αλλά οι αποδείξεις τώρα φαίνεται ότι δείχνουν επίσης ότι τα επίπεδα της χοληστερίνης του αίματος μπορεί να προσδιορισθούν απλώς από συναισθηματική έντασι. Παραδείγματος χάριν, μια μελέτη των δημοσίων λογιστών απεκάλυψε ότι το επίπεδο της χοληστερίνης στο αίμα των ήταν υψηλότερο πριν από τις 15 Απριλίου, την τελευταία προθεσμία για τους φόρους, παρά τον Μάιο και τον Ιούνιο όταν η αίσθησις του επείγοντος του χρόνου είχε σχεδόν εξαφανισθή.
Αλλά υπάρχουν κι’ άλλες απόψεις. Λέγουν ότι η υπερβολική ζάχαρη στο διαιτολόγιο ενός ατόμου προκαλεί ακανόνιστη παραγωγή ωρισμένων ορμονών, ιδιαίτερα της ινσουλίνης. Αυτή, όπως πιστεύεται, προκαλεί αύξησι των λιπών στο επίπεδο του αίματος, που ονομάζονται τριγλυκερίδια, τα οποία λέγεται ότι προκαλούν τον σχηματισμό των λιπωδών αποθεμάτων στις αρτηρίες. Μια άλλη άποψις είναι ότι το χλώριο στο νερό είναι ένας κύριος παράγων που συντελεί στην καθίζησι των λιπωδών αποθεμάτων.
Οι περισσότερες ιατρικές αυθεντίες παραδέχονται γενικά ότι ωρισμένοι παράγοντες συντελούν στις καρδιακές προσβολές. Εκτός από τη συναισθηματική έντασι και τη δίαιτα που είναι πλούσια σε λίπη και χοληστερίνη, αυτοί οι παράγοντες περιλαμβάνουν: κληρονομικότητα, κάπνισμα, υψηλή πίεσι του αίματος και τον σύγχρονο καθιστικό τρόπο ζωής. Εν τούτοις, όπως παραδέχονται, η αιτία της αθηροσκληρώσεως, που είναι υπεύθυνη για τις περισσότερες καρδιακές προσβολές, είναι στην πραγματικότητα ακόμη άγνωστη. Χωρίς αμφιβολία, περιλαμβάνεται ένας συνδυασμός παραγόντων και ίσως συνδυασμός διαφόρων παραγόντων σε διάφορα θύματα.
Τι Μπορούμε να Κάνωμε
Απ’ ό,τι έμαθα, όμως, υπάρχουν ορθά και λογικά προληπτικά μέτρα που μπορούμε να λάβωμε. «Εκείνο που απαιτείται,» είπε ο διάσημος καρδιολόγος Πωλ Ντάντλεη Χουάιτ, «είναι μια πολύ διαδεδομένη αλλαγή στις καθιερωμένες συνήθειες του υπερσιτισμού, της σωματικής αδρανείας και του υπερβολικού καπνίσματος.»
Επειδή ούτε η μητέρα ούτε εγώ καπνίζαμε, δεν χρειαζόταν αλλαγή σ’ αυτό το ζήτημα. Αλλά προσαρμόσαμε τις συνήθειες της διατροφής μας σύμφωνα με ό,τι διάβασα γι’ αυτό το θέμα. Κυρίως αυτό περιλαμβάνει να τρώμε μικρά γεύματα. Επίσης, δεν χρησιμοποιούμε πια αλάτι ούτε ζάχαρη ούτε πίνομε καφέ. Και μόνον σπανίως, αν όχι ποτέ, τρώμε τροφές που είναι πλούσιες σε χοληστερίνη, περιλαμβανομένου σκέτου γάλακτος, βουτύρου, παγωτού, αυγών και λιπαρών φαγητών.
Ένα άλλο σπουδαίο μέτρο για ν’ αποφύγη κανείς την καρδιακή προσβολή είναι η άσκησις. Το κανονικό γρήγορο βάδισμα είναι η καλύτερη άσκησις. Αυτό προφανώς αποκαθιστά την παράπλευρη κυκλοφορία στην καρδιά. Όταν ένα άτομο κάνη καθιστική ζωή, οι αρτηρίες που τροφοδοτούν τους μυς με αίμα μπορεί να μικρύνουν σε μέγεθος και πολλά μικρά αγγεία μπορεί ακόμη και να εξαφανισθούν. Έτσι, το αίμα στους μυς είναι λιγώτερο και, επομένως, λιγώτερο είναι και το οξυγόνο.
Η κανονική άσκησις, όμως, κάνει προφανώς τις αρτηρίες ενός ατόμου να γίνουν μεγαλύτερες, ώστε να μπορούν να μεταφέρουν περισσότερο αίμα. Επίσης, ανοίγονται περισσότερα αιμοφόρα αγγεία στον μυϊκό ιστό και προμηθεύουν έτσι νέους δρόμους για την αποστολή περισσοτέρου οξυγόνου. Αυτό είναι ένα πλεονέκτημα ειδικά για τον καρδιακό μυ, διότι τότε, ακόμη κι αν υποστή «θρόμβωσι» μια αρτηρία, το αίμα που θα παρέχουν οι βοηθητικοί δρόμοι μπορεί να επαρκή για να προστατεύση τον καρδιακό μυ να μην υποστή έλλειψι οξυγόνου και σταματήση.
Αργά-αργά, μέσα σε μερικούς μήνες, η μητέρα αύξησε τη σωματική της δραστηριότητα. Τώρα μαγειρεύει, κάνει τις δουλειές του σπιτιού και είναι αρκετά δραστήρια. Είμαι, βεβαία ότι αυτή η φροντίδα συνετέλεσε πολύ στην αξιοθαύμαστη ανάρρωσί της, όπως την ονομάζουν οι γιατροί.
Πιστεύω ότι άλλοι παράγοντες που συνετέλεσαν στην καρδιακή προσβολή της μητέρας μου ήσαν η έλλειψις αρκετής αναπαύσεως, άσχημες συνήθειες διατροφής, αλλά ιδιαίτερα η στενοχώρια. Έτσι, μετά την καρδιακή προσβολή της μητέρας, αγόρασα ένα μικρό παπαγαλάκι και του έμαθα να λέη, «Μην στενοχωρείσαι, Μαμά. Να είσαι χαρούμενη.» Αυτή η διάθεσις είναι σπουδαία, καθώς δείχνει επίσης ο Λόγος του Θεού, η Αγία Γραφή: «Η λύπη εν τη καρδία του ανθρώπου ταπεινώνει αυτήν,» αλλά «η ευφραινομένη καρδία δίδει ευεξίαν ως ιατρικόν.»—Παροιμ. 12:25· 17:22· 14:30.
Ξέρω ότι μ’ όλες τις θλίψεις που υπάρχουν στον κόσμο σήμερα είναι δύσκολο για πολλούς να είναι χαρούμενοι. Εν τούτοις, ανεκάλυψα ότι υπάρχει πραγματικά αιτία τώρα να είμεθα ευτυχείς. Επειδή ο βέβαιος Λόγος του Θεού δείχνει ότι αυτές οι σημερινές άσχημες συνθήκες είναι ασφαλής απόδειξις ότι ζούμε κοντά στον καιρό που ο Παντοδύναμος Θεός θ’ απομακρύνη για πάντα αυτό το σύστημα πραγμάτων και θα διαφυλάξη ζωντανούς αυτούς που τον υπηρετούν.—Ματθ. 24:3-14· 1 Ιωάν. 2:17.
Τότε θα εκπληρωθή η βεβαία υπόσχεσις που έδωσε ο Θεός στο ανθρώπινο γένος ότι «θέλει εξαλείψει ο Θεός παν δάκρυον από των οφθαλμών αυτών, και ο θάνατος δεν θέλει υπάρχει πλέον, ούτε πένθος ούτε κραυγή ούτε πόνος δεν θέλουσιν υπάρχει πλέον διότι τα πρώτα παρήλθον.» (Αποκάλ. 21:4) Πράγματι, πόσο μεγαλειώδες θα είναι να ζούμε τελείως απαλλαγμένοι από κάθε απειλή αυτής της τρομερής μάστιγος—της καρδιακής προσβολής!—Από Συνεργάτη.
[Διάγραμμα στη σελίδα 17]
(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)
Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΚΑΡΔΙΑ
(Όπως φαίνεται από μπροστά τα βέλη δείχνουν την κατεύθυνση της ροής του αίματος.)
Σ’ όλο το σώμα
Αορτή
Πνευμονική Αρτηρία
Στους πνεύμονες
Από το σώμα
Από τον πνεύμονα
Δεξιός Κόλπος
Αριστερός Κόλπος
Δεξιά Κοιλία
Αριστερή Κοιλία
Από το σώμα
[Διάγραμμα στη σελίδα 18]
(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)
ΑΘΗΡΟΣΚΛΗΡΩΣΙΣ
1. Κανονική αρτηρία
2. Αθηροσκλήρωσις στο αρχικό στάδιο
(λιπώδη στρώματα)
3. Προχωρημένη αθηροσκλήρωσις
(τα λιπώδη αποθέματα φράσσουν σχεδόν την αρτηρία)
[Διάγραμμα στη σελίδα 19]
(Για το πλήρως μορφοποιημένο κείμενο, βλέπε έντυπο)
ΘΡΟΜΒΩΣΙΣ ΤΗΣ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑΣ
Θρόμβος, ή κόμβος, στην αρτηρία
Περιοχή που στερείται αίμα (έμφραγμα)