Κογχύλια Χρήματα—Η Επίδρασίς των Ακόμη Έκδηλη

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στην Παπούα της Νέας Γουινέας

ΣΤΙΣ 19 Απριλίου 1975, η Παπούα της Νέας Γουινέας εισήγαγε το δικό της νόμισμα, αντικαθιστώντας το Αυστραλιανό νόμισμα που εχρησιμοποιείτο προηγουμένως. Αυτό το νέο νόμισμα έχει μια ενδιαφέρουσα σχέσι με τα κογχύλια ως χρήματα που επί πολύν χρόνο εχρησιμοποιούντο στα νησιά του Ειρηνικού.

Μολονότι τα νομίσματα μερικών λαών βασίζονται στο δολλάριο και στις υποδιαιρέσεις του δολλαρίου, τα δικά μας νομίσματα τώρα βασίζονται στο κίνα και στο τοέα. Κίνα λέγεται στη γλώσσα Μελανησιακή-Πίτζιν το κογχύλι Πινκτάντα ή μάξιμα με το χρυσό στόμιο. Αυτό το κογχύλι είναι στην πραγματικότητα μια βαλβίδα του μαργαριτοφόρου στρειδιού. Τοέα είναι μια λέξις στη γλώσσα Μότου για κογχύλια του χεριού που φορούσαν από πολύν καιρό οι ιθαγενείς στη νότια Παπούα της Νέας Γουινέας.

Το μεγαλύτερό μας νόμισμα είναι το νόμισμα του ενός κίνα, που έχει την αξία ενός Αυστραλέζικου δολλαρίου. Πάνω σ’ αυτό υπάρχουν οι εικόνες δύο κροκοδείλων, ο ένας στο δεξιό μέρος είναι κροκόδειλος του γλυκού νερού και ο άλλος του αλμυρού νερού. Αλλά γιατί χρησιμοποιούν νομίσματα αντί να χρησιμοποιούν χάρτινα τραπεζογραμμάτια;

Η κυβέρνησις έκρινε ότι το νόμισμα έχει κατά μέσον όρο πολύ μεγαλύτερο διάστημα ζωής από το τραπεζογραμμάτιο. Έτσι, θα μπορούσαν να επιτευχθούν σημαντικές οικονομίες χρησιμοποιώντας τα νομίσματα του ενός κίνα. Έχομε, όμως, και τραπεζογραμμάτια των πέντε και των δέκα κίνα.

Μερικά άτομα ρωτούν γιατί το νόμισμα του ενός κίνα έχει μια οπή στο κέντρο. Αυτό το κάνει ελαφρότερο σε βάρος, φθηνότερο να παραχθή και είναι κάτι συνηθισμένο για τους ανθρώπους που ζουν στην Παπούα της Νέας Γουινέας. Από το 1929 ώς το 1945, κόπηκαν ωρισμένα νομίσματα για τη Νέα Γουινέα, και όλα είχαν μια οπή στο κέντρο. Οι ντόπιοι συχνά τα περνούσαν σε κομμάτια πετονιάς και τα κρεμούσαν γύρω στο λαιμό τους. Ήταν ο ευκολώτερος τρόπος να μεταφερθούν αυτά τα νομίσματα από τα άτομα που δεν είχαν τσέπες στα ενδύματά των.

Το κίνα αποτελείται από εκατό τοέα, κάθε τοέα αντιστοιχεί μ’ ένα Αυστραλιανό σεντ. Υπάρχουν νομίσματα των ένα, δύο, πέντε, δέκα και είκοσι τοέα. Το καθένα φέρει την εικόνα ενός διαφορετικού και γοητευτικού είδους ζώου που βρίσκεται στην Παπούα της Νέας Γουινέας. Το νόμισμα του ενός τοέα δείχνει την πεταλούδα με φτερούγες πουλιού, μια από τις μεγαλύτερες και πιο πολύχρωμες πεταλούδες στον κόσμο.

Το νόμισμα των δύο τοέα έχει την εικόνα του πεταλουδένιου βακαλάου, ενός ψαριού που συχνά αλλάζει χρώμα για να καμουφλαρισθή όταν βρίσκεται σε κίνδυνο. Στο νόμισμα των πέντε τοέα παριστάνεται μια χελώνα και στο νόμισμα των δέκα τοέα υπάρχει η εικόνα ενός κουσκούς, μικρού ζώου που αναρριχάται στα δένδρα. Πάνω στο νόμισμα των είκοσι τοέα είναι ένας κασουάριος, ένα μεγάλο πτηνό που δεν πετά.

Μολονότι οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα χρησιμοποιούν σύγχρονα νομίσματα, τα κογχύλια ως χρήματα χρησιμοποιούνται ακόμη από μερικούς κατοίκους των νησιών. Στην Παπούα της Νέας Γουινέας, επί παραδείγματι, το κογχύλι με το χρυσό στόμιο, δηλαδή το κογχύλι κίνα, έγινε νόμισμα, αφού το στίλβωσαν και το έκοψαν σε σχήμα ημισελήνου. Έπειτα έκαμαν μια οπή στο κάθε άκρον της ημισελήνου, ώστε τα κογχύλια να μπορούν να περασθούν σε σπόγγο και να φορεθούν από τον λαιμό στο στήθος.

Τα κογχύλια κίνα εχρησιμοποιούντο κυρίως για την πληρωμή του νυφικού τιμήματος ή για την αγορά χοίρων. Αυτά τα προτιμούσαν ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές.

Τα τοέα, δηλαδή τα όστρακα του χεριού, χρησιμοποιούνται επίσης ακόμη σαν νόμισμα. Αυτά τα κογχύλια κόβονται από άλλα όστρακα της οικογενείας των τροχιδών και σχηματίζουν ένα βραχιόλι πλάτους περίπου μιας ίντσας. Επειδή μόνον ένα τοέα μπορεί να κοπή από κάθε όστρακο των τροχιδών, αυτό κάνει τα τοέα πολύ ακριβά. Ένα μεγάλο τοέα μπορεί να στοιχίζη είκοσι Αυστραλιανά δολλάρια, ή είκοσι κίνα.

Το κογχύλι που χρησιμοποιείται ως χρήματα από πολύν καιρό από τους λαούς του Βρεταννικού Προτεκτοράτου των Νήσων του Σολομώντος παράγεται στη νήσο της Μαλάιτα. Υπάρχουν δύο κύριες μορφές αυτού του κογχυλίου, που είναι γνωστές ως «κόκκινο χρήμα» και «λευκό χρήμα.» Το κόκκινο χρήμα είναι καμωμένο από ένα κωνικό όστρακο με κόκκινο χρώμα στο εσωτερικό, και το λευκό χρήμα γίνεται από ένα άσπρο κωνικό όστρακο. Από αυτά τα όστρακα, κόβονται μικρά κομμάτια και γίνεται μια οπή στο καθένα.

Τα κομμάτια του κογχυλίου περνώνται έπειτα από κλωστή, πρώτα τα κόκκινα και μετά τα λευκά. Έξη ή δέκα σειρές μαζί σχηματίζουν ένα νόμισμα που ισοδυναμεί με είκοσι κίνα. Σήμερα, στις Βρεταννικές Νήσους του Σολομώντος χρησιμοποιούνται και τα κογχύλια ως νόμισμα και τα Αυστραλιανά χρήματα.

Τα πρόσφατα χρόνια, όμως, υπάρχει μεταξύ των κατοίκων των νησιών η ολοένα αυξανόμενη τάσις να χρησιμοποιούν το Αυστραλιανό νόμισμα, μολονότι μερικοί από την παλαιότερη γενεά προτιμούν ακόμη ν’ αποθηκεύουν τον πλούτο τους σε νόμισμα κογχυλιών. Τώρα στην Παπούα της Νέας Γουινέας έχομε ένα νέο νόμισμα, που όχι μόνον τονίζει τον συναρπαστικό μας ζωϊκό κόσμο, αλλά δείχνει επίσης την από πολύν καιρό χρήσι των κογχυλιών ως χρήμα.