Το Κουεμπέκ Στρέφεται Προς τα Εμπρός: Η Ήρεμη Επανάστασις
ΕΞΗ μήνες μετά τον θάνατο του Ντυπλεσσί το 1959, η κυβέρνησίς του ανετράπη. Ο Ράμσεη Κουκ λέγει στο βιβλίο του, Ο Καναδάς και το Γαλλο-Καναδικό Ζήτημα: «Ο θάνατος του Ντυπλεσσί έκαμε να ξεσπάσουν αναταραχές από δυσαρέσκεια στον Γαλλικό Καναδά που επί μια δεκαετία δεν μπορούσαν να εκδηλωθούν. Είναι αμφίβολο αν ακόμη και ο Ντυπλεσσί θα μπορούσε να τις συγκρατήση πολύ περισσότερο, αφού οι κοινωνικές και οικονομικές δυνάμεις που κινούνταν ήσαν πάρα πολύ ισχυρές.»
Γράφοντας γι’ αυτές τις συνθήκες, ο Πιέρ Έλλιοτ Τρυντώ (Καθολικός ο ίδιος) περιέγραψε την ανάγκη της «απελευθερώσεως των συνειδήσεων που είχαν τρομοκρατηθή από μια κληρικοποιημένη και σκοταδιστική εκκλησία . . . της απελευθερώσεως των ανθρώπων που είχαν συντριβή από την απολυταρχική και αναχρονιστική παράδοσι.» Τόνισε ότι ποτέ δεν υπήρχε πολλή ελευθερία στο Κουεμπέκ και πρόσθεσε: «Γύρω στο 1960 φαινόταν ότι η ελευθερία επρόκειτο τελικά να θριαμβεύση. . . . τόσο πολύ ώστε η γενεά που έμπαινε στα είκοσι της ηλικίας της το 1960 ήταν η πρώτη στην ιστορία μας που λάμβανε δικαίως πλήρη ελευθερία ως μερίδιο της. Ο δογματισμός της Εκκλησίας και του Κράτους, της παραδόσεως και του έθνους, είχε νικηθή.»
Ένα Σημείον Στροφής
Η «αλλαγή από τον παλιό τρόπο» έφερε νέες εξελίξεις από πολλές απόψεις. Στο έτος 1960 έγινε ένα σημείο στροφής, ένα άλμα προς τα εμπρός τόσο ξαφνικά ώστε γενικά αποκαλείται «Ήρεμη Επανάστασις.»
Άρχισε μια νέα εποχή γνώσεως και διανοητικής ελευθερίας. Ο τύπος και τα άλλα μέσα ενημερώσεως άρχισαν ν’ ασχολούνται με την πραγματικότητα της ζωής και τα προβλήματά της αντί να διαστρέφουν κάθετι για να προστατεύσουν τον Καθολικισμό και το κατεστημένο. Οι κοινωνιολόγοι της μελέτης Καναδάς 70 σχολίασαν: «Η ίδρυσις του Τμήματος Μορφώσεως το 1964 έφερε το τέλος του Εκκλησιαστικού ελέγχου της εκπαιδεύσεως και η έλευσις της Ήρεμης Επαναστάσεως του 1960 τερμάτισε τις απίστευτες πολιτικές εξουσίες του κλήρου.»
Το Κουεμπέκ της δεκαετίας του 1960 άρχισε πραγματικά ν’ αποβάλλη την παλαιά εικόνα της κυριαρχίας του κλήρου και του απομονωτισμού. Άρχισε να προσεγγίζη τον τρόπο ζωής της Βορείου Αμερικής όπως βρίσκεται στον υπόλοιπο Καναδά και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πολλοί παράγοντες της ζωής του 20ου αιώνος συνέβαλαν στην Ήρεμη Επανάστασι, στην «κοινωνία εν κινήσει» του Κουεμπέκ. Ένας παράγων ήταν το συμβούλιο του Βατικανού που εισήγαγε ο Πάπας Ιωάννης ΚΓ΄. Οι αλλαγές στην εκκλησία που ακολούθησαν αυτό το συμβούλιο είχαν μια συγκλονιστική επιρροή σε πολλούς Καθολικούς.
Αντί της ολοκληρωτικής Καθολικής κυριαρχίας η εφημερίδα Σταρ του Μόντρεαλ τόνισε ότι τώρα «η κοινή άποψις μεταξύ των διανοουμένων του Κουεμπέκ είναι ότι η αιτία όλου του κακού στο Κουεμπέκ ήταν πάντοτε η Εκκλησία.»
Οι νίκες των μαρτύρων του Ιεχωβά στο Ανώτατο Δικαστήριο του Καναδά άνοιξαν μια νέα εποχή για την άσκησι πολιτικών ελευθεριών και της ελευθερίας του τύπου στο Κουεμπέκ. Διεκήρυξαν ότι η λογοκρισία ήταν αντισυνταγματική. Οι δημόσιοι ομιλητές και οι συγγραφείς δεν εφοβούντο πια το βαρύ χέρι κάποιου κυβερνητικού επιτρόπου που χρησιμοποιείτο για να σταματήση τη νόμιμη ροή πληροφοριών.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό της ζωής στον Καναδά που είχε βαθειά επίδρασι στο Κουεμπέκ ήταν η άφιξις της τηλεοράσεως. Όσον καιρό ο χωρικός στο χωριό του ήξερε μόνον όσα του έλεγε ο τοπικός ιερεύς, μπορούσε εύκολα να εξαπατηθή με την ιδέα ότι ο ιερεύς φύλακάς του τον φρόντιζε καλά. Αλλ’ όταν έφθασε η τηλεόρασις, άρχισε να βλέπη πώς ήταν ο υπόλοιπος κόσμος και πόσο πίσω ήσαν πραγματικά οι κοινότητες που βρίσκονταν κάτω από τον Καθολικό έλεγχο.
Μολονότι η Ήρεμη Επανάστασις δεν χρησιμοποίησε όπλα, έφερε τεράστιες αλλαγές στο Κουεμπέκ. Αλλά τι θα λεχθή για την οχυρωμένη θέσι του Ρωμαιοκαθολικισμού;
Παρακμή της Καθολικής Εξουσίας
Οι κοινωνιολόγοι της μελέτης Καναδάς 70 τονίζουν: «Ήταν αναπόφευκτο ότι η Καθολική Εκκλησία κάποια μέρα θα έπρεπε να παραιτηθή από τον πλήρη έλεγχό της επί του λαού και στο Κουεμπέκ η απώλεια της εξουσίας της Εκκλησίας ήταν ξαφνική και δραματική.»
Η Σταρ του Μόντρεαλ ανέφερε την ακόλουθη έκθεσι του συγγραφέως Ραλφ Συρέτ: «Η εξουσία της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στο Κουεμπέκ διεσπάσθη· η αδημονία και η αδιαφορία από μέρους τόσο των λαϊκών όσο και των κληρικών προδίδουν μια κατάστασι κρίσεως . . . Η κρίσις είναι γνωστή. Η επιτροπή θεωρεί ως δεδομένο (και επιβεβαιώνει) αυτό που είναι κοινώς γνωστό: ότι ο αριθμός εκείνων που παρακολουθούν τη λειτουργία έχει ελαττωθή σημαντικά, ότι οι ιερείς φεύγουν και ότι πολλές ενορίες βρίσκονται σε οικονομική δυσχέρεια.»
Το ίδιο άρθρο τονίζει την επίδρασι επί του κλήρου και λέγει: «Ο κληρικαλισμός (εξουσία του κλήρου) ως απόλυτη δύναμις άρχισε να καταρρέη εκείνο τον καιρό (1949), και προλείανε τον δρόμο ώστε να γίνη η πολιτεία η πρώτη οργάνωσις της ζωής του Κουεμπέκ στη δεκαετία του 1960. . . . Μέσα σε λίγα σχετικώς χρόνια, ο ιερεύς του Κουεμπέκ έχασε ‘και την κοινωνική του θέσι και το ακροατήριο του.’»
Τα προβλήματα της Καθολικής Εκκλησίας έγιναν τόσο σοβαρά ώστε, κατόπιν αιτήσεως των επισκόπων, διωρίσθηκε μια κυβερνητική επιτροπή, η επιτροπή Ντυμόν, να ερευνήση τους «Λαϊκούς και την Εκκλησία.» Η έκθεσις της Επιτροπής που αποτελείτο από 315 σελίδες δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 1971 και ως επί το πλείστον επιβεβαίωσε αυτό που οι καλώς πληροφορημένοι άνθρωποι γνώριζαν ήδη: ότι η Εκκλησία είχε χάσει την εμπιστοσύνη του λαού· ότι τόσο ο κλήρος όσο και οι λαϊκοί εγκαταλείπουν την Εκκλησία.
Όσον αφορά τον λαό του Κουεμπέκ, η γενική άποψις που συχνά εκφράζεται είναι: ‘Η εκκλησία έχει εξαφανισθή.’
«Εγκαταλείπουν την Εκκλησία Ομαδικά»
Βασικά μια εκκλησία εξαρτάται από την υποστήριξι του λαού. Η Έκθεσις Ντυμόν λέγει τι συνέβη απ’ αυτή την άποψι της Καθολικής ζωής: «Κατά τα τελευταία δέκα χρόνια η θρησκεία έπεσε με γοργό ρυθμό. Αυτό είναι πιο φανερό μεταξύ των νέων, αλλ’ η παρακμή πλησιάζει προοδευτικά και πιο αθόρυβα τους πιο ηλικιωμένους.»
Πόσο γρήγορα συνέβη αυτό φαίνεται στο περιοδικό Ρηλέισιονς, μια έκδοσι του Μόντρεαλ για ιερείς, που ανέφερε τον Μάρτιο του 1974: Σε δέκα χρόνια ο αριθμός εκείνων που παρακολουθεί την Κυριακάτικη λειτουργία ελαττώθηκε από 65 τοις εκατό σε 30 τοις εκατό· και μεταξύ των νέων ηλικίας 15 ως 35 ετών ο αριθμός κατήλθε στο 12 τοις εκατό.
Ο Επίσκοπος Λεό Μπλαι του Γουέστμαουντ είπε δημοσία ότι «οι πιστοί εγκαταλείπουν την εκκλησία ομαδικά.»
Υπάρχει επίσης το σοβαρό πρόβλημα ν’ αναπληρωθούν οι θέσεις στο ιερατείο. Τα σεμινάρια για την εκπαίδευσι των ιερέων έκλεισαν στη Νικολέτ, στη Ζολιέτ, στο Ριμούσκι και στο Σέρμπρουκ. Τα κτίρια χρησιμοποιούνται από την κυβέρνησι για κοινοτικά κολλέγια και το κτίριο στη Νικολέτ έγινε αστυνομική σχολή.
Τα στοιχεία σχετικά με τους υποψηφίους για το ιερατείο είναι αποκαλυπτικά. Η Έκθεσις Ντυμόν λέγει τα εξής: «Ο ετήσιος αριθμός των υποψηφίων για χειροτονία (ιερέων και άλλων) στην εκκλησία μας το 1946 ήταν μεγαλύτερος από 2000, αλλά το 1970 ήταν λίγο μεγαλύτερος από εκατό.»
Το περιοδικό Ρηλέισιονς, ανέφερε τον Μάρτιο του 1974: «Το 1968 η στρατολόγησις των ιερέων άρχισε να πέφτη γρήγορα . . . Πολλοί εφημέριοι εγκαταλείπουν την ιερωσύνη. Συγχρόνως η στρατολόγησις των ιερέων έχει κατέλθει στο ελάχιστο: 3 νέοι σπουδασταί σεμιναρίου αυτό το έτος.» Αυτά συμβαίνουν στο Μόντρεαλ, μια επισκοπική περιφέρεια με 1.700.000 Καθολικούς, περισσότερο από το ένα τρίτο των μελών των εκκλησιών στην επαρχία.
Η συμμετοχή στις Καθολικές οργανώσεις παρακμάζει επίσης γρήγορα. Ο Σύνδεσμος της Ιερής Καρδιάς, που είχε 28.000 μέλη πριν από 10 χρόνια, τώρα έχει μόνον 3.000.
Εκτός από τα πνευματικά προβλήματα και τα προσωπικά προβλήματα, υπάρχει επίσης στο Κουεμπέκ η δυσκολία της απλής συντηρήσεως των εκκλησιών. Πολλές απ’ αυτές είναι στο χείλος της χρεωκοπίας.
Πολλές από τις γνωστές εκκλησίες στην πόλι του Μόντρεαλ κατεδαφίσθηκαν και η περιουσία χρησιμοποιήθηκε γι’ άλλους σκοπούς. Μια απ’ αυτές είναι η Εκκλησία της Παναγίας της Αλεξανδρείας στην Οδό Αμχέρστ. Σ’ εκείνη την περίπτωσι ο ιερεύς, ο Βενιαμίν Τρέμπλεη, ήταν ευτυχής που έβλεπε την εκκλησία του να καταστρέφεται από το συνεργείο κατεδαφίσεως. Αλλά γιατί ήταν ευτυχής;
Αναφέρεται ότι είπε δημοσία πως η Εκκλησία πρέπει τώρα ν’ ασχοληθή με την κοινωνική και οικονομική ζωή της περιοχής και ότι το νέο κέντρο θα βοηθήση το οικονομικώς τσακισμένο τμήμα στο οποίο βρίσκεται. Είχε πει νωρίτερα ότι θα ήταν καλύτερο να πωληθούν αυτές οι εκκλησίες παρά να φυλάσσωνται σαν «άσπροι ελέφαντες.» Ένδεκα μεγάλες Καθολικές εκκλησίες έχουν κλείσει στο Μόντρεαλ από το 1967, ενώ άλλες είναι έτοιμες να πωληθούν ή να κατεδαφισθούν.
Αιτίες της Καθολικής Παρακμής
Τι συνέβη; Τι ωδήγησε στην ταχεία παρακμή της Καθολικής εξουσίας;
Η έλλειψις εμπιστοσύνης στην Καθολική ηγεσία ωδήγησε σε πολλή αβεβαιότητα και αυτό δεν περιορίζεται μόνο στο Κουεμπέκ. Ο Άντριου Μ. Γκρίλυ, ένας Ιησουίτης κριτικός της ιεραρχίας των Η.Π. σχολίασε: «Η εντιμότης με αναγκάζει να πω ότι πιστεύω πως η παρούσα ηγεσία της εκκλησίας είναι ηθικώς, διανοητικώς και θρησκευτικώς χρεωκοπημένη. Δεν έχομε ηγέτες που μπορούν να μεταδώσουν κάποια κατεύθυνσι σε μας.»
Οι κοινωνιολόγοι της μελέτης Καναδάς 70 βρήκαν μέσα στην Εκκλησία του Κουεμπέκ «ένα τεράστιο χάσμα αξιοπιστίας. Το χάσμα έχει πάρει τέτοιες διαστάσεις ώστε οι λαϊκοί βρήκαν αιτία να υποπτεύωνται κυριολεκτικά όλες τις κινήσεις μέσα στην ιεραρχία της εκκλησίας.»
Ο Επίσκοπος Λεό Μπλαι, που αναφέραμε ήδη, έχει επίσης μιλήσει για τον κλήρο. Σύμφωνα μ’ αυτόν, μερικοί ιερείς προκαλούν σύγχυσι στην Εκκλησία του Μόντρεαλ. Ο Επίσκοπος Μπλαι ισχυρίσθηκε ότι «η έλλειψις εκπαιδεύσεως και η ανυπακοή μας προξένησαν σύγχυσι στις διάνοιές τους και παρωδήγησαν πολλούς Καθολικούς.»
«Είναι Νεκρή η Εκκλησία;»
«Είναι Νεκρή η Εκκλησία;» είναι το ερώτημα μιας επικεφαλίδος της Γαλλικής εφημερίδας Λα Πατρί του Μόντρεαλ.
Σε απάντησι, ο ιερεύς Χούμπερτ Φαλαρντώ είπε ότι οι πάπες και οι επίσκοποι «έχουν ξεχάσει ότι η εκκλησία δεν ήταν κοσμική κοινωνία άλλα πνευματική. Ήθελαν να έχουν ποσότητα μελών και όχι μέλη ποιότητος. Για να κρατήσουν τους ανθρώπους στην εκκλησία ήταν ανάγκη να έχουν κανόνες. Οι άνθρωποι δεν ήσαν πολύ καλά εκπαιδευμένοι κι έτσι τους παραφόρτωναν με κανόνες. Όλ’ αυτά τα πράγματα—οι εορτές, οι μεγάλες τελετές, χρησιμοποιούντο για να ελκύσουν μεγάλους αριθμούς ανθρώπων.»
Εξηγεί περαιτέρω: «Υπάρχει ένας αποχριστιανισμός, επειδή δεν υπήρχε πραγματικός εκχριστιανισμός. Όταν ξεκίνησε η εκκλησία, οι άνθρωποι βαπτίζονταν όταν ήσαν ενήλικοι. Κατόπιν προϋπέθεταν ότι όλοι ήσαν Χριστιανοί και τους βάπτιζαν στη γέννησι.»
Αυτός ο Καθολικός ιερεύς μιλά τώρα για την ανάγκη πραγματικού εκχριστιανισμού, βάπτισμα ενηλίκων και ιεραποστολικό έργο μεταξύ των ανθρώπων. Αυτές είναι οι ενέργειες στις οποίες προσκολλώνται αυστηρά οι μάρτυρες του Ιεχωβά και οι οποίες συνέβαλαν σημαντικά στην επιτυχία της δράσεώς τους. Κανείς δεν χρειάζεται να ρωτήση αν οι μάρτυρες του Ιεχωβά είναι νεκροί· η δράσις τους και το αφιερωμένο ιεραποστολικό έργο σ’ όλα τα μέρη της γης είναι μια απάντησις, όχι με λόγια, αλλά με έργα!
Οι μάρτυρες του Ιεχωβά ασχολήθηκαν σ’ ένα λαϊκό ιεραποστολικό έργο από πόρτα σε πόρτα μεταξύ του λαού του Κουεμπέκ. Όταν ρώτησαν τον Μάρτυρα Έβερετ Κάρλσον από τη Ζολιέτ του Κουεμπέκ τι παρετήρησε μεταξύ των Καθολικών που θα μπορούσε να εξηγήση την αλλαγή της στάσεώς των προς την Εκκλησία, είπε: «Από το 1970 υπάρχει μια αξιοσημείωτη αλλαγή στη στάσι των ανθρώπων. Φοβούνται λιγώτερο να μιλήσουν στους μάρτυρας του Ιεχωβά, να κάμουν ερωτήσεις και να εκφρασθούν για τις αλλαγές που έγιναν στην Εκκλησία. Εύκολα παραδέχονται ότι η αλλαγμένη διδασκαλία για το πυρ της κολάσεως, το να τρώγη κανείς κρέας την Παρασκευή και πολλά άλλα πράγματα, έχουν κλονίσει την πίστι τους.»
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ενώ η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία έχει χάσει πολλή από τη σχεδόν κυριαρχική της δύναμι στο Κουεμπέκ, θα ήταν ανακρίβεια να δημιουργηθή η εντύπωσις ότι έχει αποχωρήσει τελείως από τη σκηνή. Οι νεώτεροι δεν υποστηρίζουν πολύ την εκκλησία, αλλά η παλαιότερη γενεά τόσο των κληρικών όσο και των λαϊκών συνεχίζουν να δίνουν στην Εκκλησία σημαντική υποστήριξι. Τα τελετουργικά έθιμα και οι συνήθειες δύσκολα εγκαταλείπονται.
Εν τούτοις, έχουν γίνει γρήγορες αλλαγές στο Κουεμπέκ μεταξύ του 1960 και του 1974. Η Ήρεμη Επανάστασις έχει οδηγήσει σε πολλές ωφέλιμες εξελίξεις.