Κόλα—Πολύτιμο Καρύδι της Δυτικής Αφρικής

Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στη Σιέρρα Λεόνε

Αν βλέπατε έναν επισκέπτη αξιωματούχο να προσφέρη σ’ έναν ισχυρό Αφρικανό αρχηγό δώρο ολίγα καρύδια, ίσως να είχατε τη διάθεσι να το συγκρίνετε αυτό με έναν πρεσβευτή που προσφέρει σε μια βασίλισσα ή σ’ έναν πρόεδρο ένα σάκκο με ζαχαρωτά. Αλλά η σύγκρισίς σας δεν θα ήταν καθόλου σωστή. Διότι αυτά δεν είναι συνηθισμένα καρύδια. Είναι τα πολύτιμα καρύδια κόλα—ο σπόρος ενός δένδρου γνωστού στους βοτανολόγους ως Κόλα ή ακιδωτή.

Πραγματικά τα καρύδια της κόλα δεν μοιάζουν σαν κάτι το εξαιρετικό. Έχουν συνήθη διάστασι περίπου μιάμισυ έως δυο ίντσες στο πλατύτερο μέρος των και έχουν το σχήμα του αγριοκάστανου. Το χρώμα τους είναι βυσσινί κόκκινο, τριανταφυλλί ή λευκό. Και αντί να είναι μια ευχάριστη απόλαυσις, όπως θα μπορούσε κανείς ν’ αναμένη, αυτά τα καρύδια έχουν μια συνήθως πικρή γεύσι σαν το κινίνο. Αλλά η φήμη τους είναι ονομαστή στον τόπο όπου φύονται, στην περιοχή της Δυτικής Αφρικής.

Μία ανάλυσις του καρυδιού της κόλα αποκαλύπτει ότι αυτό έχει σχεδόν όλα τα συστατικά του καφέ, του τσαγιού και του κακάου, και επί πλέον άλλα που αυτά δεν τα έχουν. Η περιεκτικότης του σε καφεΐνη μπορεί να είναι υψηλή έως 3.5 τοις εκατό. Αυτό το καθιστά δημοφιλές για τους νυκτερινούς εργάτες, επειδή τους βοηθεί να μένουν ξυπνητοί. Το καρύδι κόλα περιέχει θεοβρωμίνη και καρδιοτονωτική γλυκοσίδη. Έτσι είναι δυνατόν ν’ ανακαλύψη κανείς επιτάχυνσι του καρδιακού παλμού αφού μασήση ένα απ’ αυτά. Ένα καρύδι κόλα, καθώς λέγουν, κάνει ικανές τις χορεύτριες του γυναικείου Συνδέσμου Μπουντού της Σιέρρα Λεόνε να τηρούν τον ταχύ ρυθμό του χορού των καθ’ όλη τη νύχτα.

Αλλά εκτός της ιδιότητός των ως τονωτικών, τα καρύδια κόλα έχουν και θρεπτική αξία. Άνδρες που εργάζονται επί μακρές ώρες ενισχύονται με καρύδια κόλα. Πράγματι, πολλοί Αφρικανοί τρώγουν εκατοντάδες από αυτά κάθε χρόνο. Μ’ ενδιαφέρον σημειώνομε ότι το καρύδι κόλα έχει ονομασθή «ένα κύπελλο καφέ, ένα κομμάτι τσίχλας, μια πλάκα σοκολάτας, ένα δυναμωτικό, ένα δισκίο ασπιρίνης και ένα δισκίο βιταμίνης—όλα τυλιγμένα σε ένα.»

Οι φαρμακευτικές ιδιότητες του κόλα έχουν επίσης από πολύν καιρό εκτιμηθή. Ασθενή άτομα που δεν μπορούν να κρατήσουν την τροφή τους ενθαρρύνονται να μασήσουν ένα καρύδι κόλα. Μερικές φορές χρησιμοποιούνται τα καρύδια κόλα μαζί με φαιναζόνη για τη θεραπεία της ημικρανίας, και υπάρχουν πολλά άλλα ιατρικά παρασκευάσματα που χρησιμοποιούν καρύδια κόλα.

Μια άλλη χρήσις του κόλα είναι ως καλλυντικό. Τα καρύδια αυτά μπορούν επίσης να χρησιμοποιούνται για την κατασκευή μιας φαιάς βαφής για τον ιματισμό. Αλλά, φυσικά, ίσως η πιο συνήθης χρήσις είναι στην κατασκευή των πολλών ειδών των αναψυκτικών «κόλα.» Αν έχωμε υπ’ όψιν τις πολλές των αξιοσημείωτες ιδιότητες, είναι ευνόητον γιατί τα καρύδια κόλα να πωλούνται στους δρόμους και σχεδόν σε κάθε αγορά από τη Γαμβία έως το Κογκό, καθώς επίσης και σε χώρες στο εσωτερικό της βορείου και δυτικής Αφρικής.

Ένα Κοινωνικό Σύμβολο

Μολονότι τα καρυδιά της κόλα μπορούν ν’ αγοράζονται πολύ φθηνά, η χρήσις των ως συμβόλου φιλίας τα καθιστά ένα πολύτιμο δώρο. Έτσι, εμφανίζονται κατά έξοχο τρόπο σε τελετουργικές ευκαιρίες ως ένδειξις εκτιμήσεως για αρχηγούς. Όρκοι επίσης γίνονται πάνω σ’ ένα καρύδι κόλα.

Μεταξύ του λαού της Δυτικής Αφρικής, σε αρραβώνες, γάμους και γεννήσεις σπανίως λείπουν κόλα ως δώρα. Υπήρχε συνήθεια μεταξύ των Κρεολών στη Φρητάουν της Σιέρρα Λεόνε, ένας άνδρας να στέλλη ένα συμβολικό δώρο στη μέλλουσα νύμφη. Το δαχτυλίδι του αρραβώνος και μια Βίβλος τοποθετούνται σε μια λευκή νεροκολοκύθα, έναν καρπό που μοιάζει σαν μια πελώρια πράσινη ντομάτα, αλλά ο οποίος είναι κούφιος και σκληρός για να εξυπηρετήση ως ένα χρήσιμο δοχείο. Σε μια δεύτερη νεροκολοκύθα τοποθετούνται μερικά πράγματα που θα χρειασθή η γυναίκα μετά τον γάμο της, βελόνα και κλωστή, ψαλλίδι, ένα κομμάτι ύφασμα και επτά ή εικοσιένα καρύδια κόλα.

Η Αφρικανική χώρα Μάλι, εισάγει μεγάλες ποσότητες καρυδιών κόλα, και εκεί, επίσης, οι αρραβώνες περιλαμβάνουν και τα καρύδια κόλα. Μια πρότασις γάμου από την οικογένεια του γαμβρού συνοδεύεται από δώρο καρυδιών κόλα. Ο αριθμός των θα είναι κάποιο πολλαπλάσιο του εκατό, και ένα επί πλέον για τον αρχηγό της πατριάς που είναι υπεύθυνος για να δώση την τελική συγκατάθεσι. Αν δεν αποσταλή το επί πλέον καρύδι κόλα, τα άλλα καρύδια θα επιστραφούν και ο γάμος δεν θα γίνη. Η αποδοχή των καρυδιών κόλα νομικώς δεσμεύει τα δύο μέρη σε γαμήλιο συμφωνία.

Επίσης σε σχέσεις που δεν έχουν την επιδοκιμασία των γονέων γίνεται χρήσις του καρυδιού κόλα. Μεταξύ του λαού Μόσσι στον Άνω Βόλτα διευθετούνται λαθραίες συναντήσεις κατά τη διάρκεια των επισκέψεων της κόρης στην αγορά. Τελικά ο νέος μπορεί να στείλη ένα φίλο, ο οποίος πληροφορεί τη νέα για τους σκοπούς του. Αν υπάρχη ευνοϊκή ανταπόκρισις, αυτή θα λάβη δώρο τέσσερα καρύδια κόλα μαζί με μερικά χρήματα. Έτσι η τακτοποίησις της σχέσεως σφραγίζεται με καρύδια κόλα.

Χρησιμοποιούνται στην Ομιλία

Τόσο εξέχουσα είναι η χρήσις του καρυδιού της κόλα στη δυτική Αφρική ώστε αυτό χρησιμοποιείται σε πολλές καθημερινές εκφράσεις για να δείξουν κάτι αξίας ή ένα δώρο. Παραδείγματος χάριν, είναι η παροιμία: «Μ’ ένα καλόν χαιρετισμό κόλα, θα έχη κανείς ένα καλό κατάλυμα.» Αυτή η παροιμία στη γλώσσα Μέντε της Σιέρρα Λεόνε δεν χρειάζεται καμμιά εξήγησι. Επίσης υπάρχει η παροιμία Κράιο: «Ο καλός λόγος τραβά την κόλα.» Αυτό σημαίνει ότι οι ευγενικοί σας λόγοι θα καταλήξουν σ’ ένα δώρο.

Ένας άλλος τρόπος με τον οποίον χρησιμοποιείται η κόλα στην καθημερινή ομιλία είναι σχετικά με μια δωροδοκία ή φόρο. Υπήρχε συνήθεια σε μερικές χώρες για κείνους που ζητούν εργασία να έχουν λίγα χρήματα έτοιμα για να τα δώσουν στον υπάλληλο που τους προσλαμβάνει ως την «κόλα» του. Οι προϊστάμενοι αποσπούσαν μ’ εκβιασμό την «κόλα» από τους ανθρώπους που εργάζονταν υπό την οδηγία των. Επίσης, άνθρωποι που είναι σε θέσι να κάμουν μεγάλες συμβάσεις λαμβάνουν «κόλα,» δηλαδή χρήματα δωροδοκίας.

Περιλαμβάνεται σε Συνήθειες Δεισιδαιμονιών

Στη Σιέρρα Λεόνε η παρασκευή φαγητών για τους νεκρούς την εβδόμη και την τεσσαρακοστή ημέρα είναι μια καθιερωμένη συνήθεια. Όταν το φαγητό ετοιμασθή, ξεχωρίζονται τα πιάτα για τους νεκρούς, και η χήρα λαμβάνει ένα κόκκινο κι’ ένα λευκό καρύδι κόλα, που το καθένα έχει δυο τμήματα. Τα καρύδια σχίζονται στα δυο. Τώρα, η χήρα, ενώ κρατεί τα τέσσερα τεμάχια στο χέρι της, μιλεί σ’ εκείνον που ανεχώρησε, ενώ σκέπτεται ότι μπορεί να επικοινωνήση μαζί του. Έπειτα τα καρύδια ρίπτονται στο έδαφος. Αν τα δύο, τρία ή όλα τα τέσσερα εσωτερικά μέρη εμφανισθούν προς τα άνω, πιστεύεται ότι ο αποθανών ανταποκρίθηκε και δέχθηκε το δώρο της τροφής. Τα τεμάχια των καρυδιών κόλα που φαίνονται προς τα άνω μοιράζονται στους καλεσμένους· τα άλλα θάπτονται έξω.

Ενώ η συνήθεια αυτή είναι πάρα πολύ εν χρήσει, πολλοί απλώς την χρησιμοποιούν σαν ένα τυπικισμό ή για να κατευνάσουν άλλους συγγενείς. Άτομα που έχουν γνώσι του Λόγου του Θεού κατανοούν ότι οι νεκροί δεν έχουν συνείδησι και, επομένως, δεν μπορούν να επικοινωνήσουν μ’ αυτούς, καθώς ο Εκκλησιαστής 9:5,10, λέγει: «Οι νεκροί, δεν γνωρίζουσιν ουδέν. . . δεν είναι πράξις, ούτε λογισμός, ούτε γνώσις, ούτε σοφία, εν τω άδη όπου υπάγεις.»

Μια άλλη δεισιδαίμων συνήθεια που περιλαμβάνει τη χρήσι καρυδιών της κόλα είναι να φέρη ένας γονεύς ένα κακό παιδί στον τάφο ενός εξέχοντος συγγενούς και ν’ ανακοινώνη σ’ αυτόν τις κακές πράξεις του παιδιού. Ένα δώρον από καρύδια κόλα αφήνεται εκεί με την ελπίδα ότι ο συγγενής θα επηρεάση το παιδί ώστε ν’ αλλάξη τις κακές του συνήθειες. Επίσης, γίνονται αιτήσεις στον νεκρό για πλούτον, και συχνά αφήνονται στον τάφο καρύδια ως ελεημοσύνη. Τέτοιες πράξεις, εν τούτοις, δεν είναι καθόλου σε αρμονία με τις διδασκαλίες της Βίβλου, η οποία λέγει: «Δεν θέλει ευρεθή εις σε ουδείς. . . ανταποκριτής δαιμονίων, ή τερατοσκόπος, ή νεκρόμαντις. Διότι πας ο πράττων ταύτα είναι βδέλυγμα εις τον Ιεχωβά.»—Δευτ. 18:10-12, ΜΝΚ.

Σημαντική Εξαγωγή—Τωρινή και Περασμένη

Η καλλιέργεια της κόλα μπορεί να είναι μια καλή επένδυσις. Τα δένδρα φύονται αφθόνως στις παραλιακές εκτάσεις της Δυτικής Αφρικής. Καλλιεργούνται επίσης στις Δυτικές Ινδίες και στις Τροπικές περιοχές της Νοτίου Αμερικής και της Ασίας. Ένα ώριμο δένδρο πενήντα ποδών παράγει δυο εσοδείες κάθε χρόνο επί πενήντα έτη, με 120 πάουντς καρύδια σχεδόν ετησίως.

Σε χιλιάδες Δυτικοαφρικανικές κοινότητες η παραγωγή καρυδιών κόλα έχει φθάσει σε τεράστια ύψη. Μεγάλες ποσότητες απ’ αυτά στέλλονται στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις Ευρωπαϊκές χώρες, όπου τα καρύδια κόλα ξηραίνονται, και χρησιμοποιούνται για την κατασκευή αναψυκτικών ποτών. Τα καρύδια κόλα εξάγονται επίσης σε χώρες στο εσωτερικό της Αφρικής, όπως είναι η Μάλι, η Άνω Βόλτα και ο Νίγηρ. Η Νιγηρία μόνον στέλλει καρύδια κόλα προς βορράν οδικώς και σιδηροδρομικώς μέχρις αξίας 10 εκατομμυρίων λιρών Αγγλίας ετησίως. Και τα οκτώ εκατομμύρια δένδρα κόλα της Ακτής του Ελεφαντόδοντος παράγουν ετησίως μια παραγωγή 20.000 τόννων, αξίας 3 εκατομμυρίων λιρών.

Επί αιώνας τα καραβάνια μετέφεραν καρύδια κόλα από το Κάνο της Νιγηρίας, τη Σιέρρα Λεόνε και τα υψίπεδα της Γουινέας προς τις βόρειες ακτές της ηπείρου. Οι επί μακρόν εγκατεστημένοι δρόμοι καραβανιών υπήρχαν ακόμη κατά το τέλος του 19ου αιώνος. Εκείνον τον καιρό, η Φρητάουν της Σιέρρα εδέχετο επισκέψεις από Σουδανέζικα καραβάνια που μετέφεραν χρυσό και καουτσούκ, και ένα καραβάνι από 5.000 άτομα έφερνε πίσω ως ανταλλαγή καρύδια κόλα. Έτσι, αν δεν επρόκειτο για τα καρύδια της κόλα, οι δρόμοι των καραβανιών, που διέσχιζαν χιλιάδες μίλια της Βορειοαφρικανικής ερήμου, ποτέ δεν θα είχαν χαραχθή.

Όταν το εμπόριο των δούλων καταργήθηκε, το καρύδι της κόλα δεν έχασε καθόλου τη δημοτικότητά του. Αποτελεί ακόμη ένα εξέχον μέρος της ζωής στη Δυτική Αφρική. Παραδείγματος χάριν, όταν η Σιέρρα Λεόνε έθεσε σε κυκλοφορία εικοσιπέντε νέα γραμματόσημα τον Δεκέμβριο του 1967, όχι ολιγώτερα των ένδεκα απ’ αυτά έφεραν εικόνα των πρασίνων φύλλων και των κίτρινων λουλουδιών του δένδρου της κόλα. Αληθινά, η κόλα είναι ένα πολύτιμο καρύδι της Δυτικής Αφρικής!