Ζωή Μαζί με τον Ρίκκι–Τίκκι–Τάβι
Από τον ανταποκριτή του «Ξύπνα!» στη Λιβερία
Ίσως έχετε διαβάσει το παραμύθι του Ρούντγυαρντ Κίπλινγκ για τον θαρραλέο ιχνεύμονα, Ρίκκι-τίκκι-τάβι. Αντιμετωπίζοντας μια Ινδική κόμπρα, ο Ρίκκι του Κίπλινγκ απέφυγε επιδέξια τα επανειλημμένα κτυπήματα του ερπετού ώς την κατάλληλη στιγμή, οπότε ο ιχνεύμων πήδησε γρήγορα κι έσφιξε τις σιαγόνες του επάνω στο κουρασμένο κεφάλι του φιδιού! Πώς ένας τέτοιος ισχυρός εξολοθρευτής φιδιών θα μπορούσε να παίξη τον ρόλο ενός αγαπημένου οικιακού ζώου; Ο σύζυγός μου σκέφθηκε ότι άξιζε μια προσπάθεια κι έτσι μια μέρα επέστρεψε στο σπίτι μ’ ένα μικρό ‘ιχνευμονάκι’ που ελίκνιζε στοργικά στην αγκαλιά του.
Με αισιοδοξία ωνομάσαμε το νέο μας αγαπημένο ζώο με το όνομα του ήρωος του Κίπλινγκ. Ο Ρίκκι μας ήταν από την ποικιλία ερπηστών του Αφρικανικού είδους και ήταν περίπου δεκατέσσερες ίντσες από την μύτη ώς το άκρο της ουράς. Ήταν λοιπόν πολύ μικρός συγκρινόμενος μ’ εκείνους που βρέθηκαν στην Ινδία μήκους τριών ποδών. Το πρόσωπό του ήταν μακρύ και σουβλερό με μικρά στρογγυλά αυτιά και είχε πυκνή ουρά σχεδόν ίση με το μήκος του σώματος του. Πολύ κοντά πόδια εστήριζαν το λεπτό του σώμα, που εκαλύπτετο με τραχύ γκρίζο τρίχωμα. Αγαπά τα χάδια; Με κάποιους δισταγμούς τον κράτησα πολύ κοντά μου. Του άρεσε, όπως σ’ ένα μωρό.
Πράγματι, ο Ρίκκι, με τους τρυφερούς του τρόπους, μας απεζημίωνε με το παραπάνω για την εμφάνισή του ως τρωκτικού. Κάθε βράδυ, σαν να έκανε μια χειρονομία υποδοχής, τέντωνε και έτριβε το σώμα του γύρω στα πόδια του συζύγου μου που ήταν μόνο με τις κάλτσες. Ο Ρίκκι μας ήταν ευχαριστημένος να τρίβωμε τα πόδια μας πάνω κάτω στη ράχη του σαν να ήταν μια ψάθα της πόρτας. Στριφογυρίζοντας ελεύθερα, πηδούσε επάνω για να ερευνήση κάθε τσέπη με το μακρύ του σουβλερό ρύγχος, βγάζοντας έξω πέννες, μολύβια ή κλειδιά. Αφού τα έβγαζε έξω, άρχιζε έναν αγώνα δρόμου με ένα απ’ αυτά. Πολλές φορές ήταν πολύ αργά για να προλάβης να δης πού είχε κρύψει το λάφυρό του ο ευκίνητος μικρός Ρίκκι.
Στον Ρίκκι άρεσε πολύ να τρυπώνη. Κάποτε, πηδώντας επάνω στην αγκαλιά ενός επισκέπτου, ο μικρός κατεργάρης τρύπωσε κάτω από το πουλόβερ του επισκέπτου και γρήγορα κινήθηκε προς τον ώμο του και έπειτα, διασχίζοντας την πλάτη του, ξαναβγήκε τελικά στο στήθος του ξαφνιασμένου ανθρώπου. Το νέο μας αγαπημένο οικιακό ζώο ζητούσε να το προσέχωμε κι έτσι φροντίζαμε να ενδίδωμε στις θελήσεις του, διερωτώμενοι τι άλλο να κάνωμε γι’ αυτό.
Λίγο μετά τον ερχομό του, ο Ρίκκι οικειοποιήθηκε ένα συρτάρι μέσα στο ντουλάπι της κουζίνας. Ανόμοια με τα περισσότερα οικιακά χαϊδεμένα ζώα, ο Ρίκκι μας δεν ήταν νυκτόβιος. Αντιθέτως, τις 7 το βράδυ πήγαινε ν’ αναπαυθή. Αν κανείς δεν ενωχλούσε το συρτάρι, θα κοιμόταν έως ότου η οικογένεια ξυπνούσε στις έξι το πρωί. Τότε, έπειτα από μια επίδειξι τεντώματος και χασμουρητού με τον πιο νωχελή τρόπο, ο Ρίκκι έτρωγε το πρωινό του τσάι και συχνά επέστρεφε να ξανακοιμηθή.
Όταν ο Ρίκκι ξυπνούσε εντελώς, η μέρα του ήταν ένας κύκλος δραστηριότητος, με το να ερευνά κάθε τι, να κυνηγά κάθε τι που εκινείτο, να τρυπώνη στον κήπο και γενικά να ενοχλή οποιουσδήποτε επισκέπτας που θα ήρχοντο στο σπίτι. Με λύπη κατενόησα την ανάγκη να τοποθετώ τα πράγματα ψηλά, σε σημείο που να μην τα φθάνη, ειδικά αφότου έβγαλε τη μέση ενός φρεσκοψημένου κέικ και ανέτρεψε το μπουκάλι με το γάλα και το κουτί με τη ζάχαρη, προτού τρέξη για να κρυφθή πίσω από το ψυγείο μέχρις ότου περάση ο κίνδυνος. Όταν ξαναφάνηκε ύστερ’ από αρκετή ώρα, τρυφερός όσον ποτέ, μ’ έκαμε σύντομα να ξεχάσω τον θυμό μου.
Συνήθως, η φλυαρία του Ρίκκι ήταν παρόμοια με τον ήχο «ρίκκι-τίκ-ρίκκι-τικ» ανακατωμένον με τρεμουλιαστά σφυρίγματα σε χαμηλό τόνο. Αλλ’ όταν ήταν εκνευρισμένος ή θυμωμένος, μούγκριζε σαν μια θυμωμένη γάτα και μάλιστα έφτυνε. Και δεν ήταν σπάνιο να εκφράση παράπονα. Παραδείγματος χάριν, κάποτε ήλθε «ψαχουλεύοντας» γύρω, ενώ εγώ έψηνα ένα κέικ, για να γλιστρήση τελικά και να πέση μέσα στο κασόνι του αλεύρου. Η θέα του Ρίκκι που βγήκε άσπρος από το κεφάλι ώς την ουρά και θυμωμένος για το ατύχημά του, επροκάλεσε ηχηρά γέλια!
Ο Ρίκκι διεκρίθη ως ένα γοητευτικό και έξυπνο αγαπημένο ζώο. Ενόσω ήταν μικρός, δεν είχε δυνατή οσμή ζώου, η οποία εν τούτοις εγίνετο πιο αισθητή όσο προχωρούσε σε ηλικία. Ένοιωθε ευτυχής να τον μεταχειρίζωνται σαν μέλος της οικογενείας. Όταν ο σύζυγός μου απεφάσισε να περνά ο Ρίκκι περισσότερο καιρό έξω από το σπίτι και κατεσκεύασε ένα κλουβί γι’ αυτόν, δυσαρεστήθηκε πολύ. Αυτό ήταν κάτι που προσέβαλλε πλήρως τον εγωισμό του.
Η καταλληλότερη λέξη που χαρακτηρίζει την όρεξι ενός ιχνεύμονος είναι «αχόρταγος.» Το διαιτολόγιο του Ρίκκι στο σπίτι μας περιελάμβανε κρέας, ωμό ή μαγειρευμένο, όλα τα είδη λαχανικών, κέικ, αυγά, φρούτα, ακόμη και φλούδες από ωμές πατάτες και αγγούρια. Επιπροσθέτως, ο αδηφάγος ιχνεύμων ποτέ δεν περιφρονούσε σαύρες, βατράχους, ακρίδες και όλα τα είδη των εντόμων.
Διαβάζοντας βιβλία έμαθα ότι ο ιχνεύμων είναι ένας τέλειος άρπαξ πτηνών, καβουριών, αραχνών, αρουραίων, ποντικών και μικρών φιδιών. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρή κάποιος έναν ιχνεύμονα ν’ ανοίγη ένα αυγό ή ένα θαλασσινό όστρακο θραύοντάς το. Κρατεί το αντικείμενο ανάμεσα στα μπροστινά του πόδια και, σαν ποδοσφαιριστής, το πετά με δύναμι ανάμεσα από τα πισινά του πόδια πάνω σε μια πέτρα.
Προστάτης του Σπιτιού;
Αν επρόκειτο να μπη στο σπίτι μας ένα επικίνδυνο φίδι, θα μπορούσαμε άραγε να βασισθούμε στον Ρίκκι ότι θα το εφόνευε ή τουλάχιστον ότι θα το απεμάκρυνε; Συχνά διερωτήθηκα ποια θα ήταν η έκβασις μιας τέτοιας συμπλοκής. Ο Ρίκκι ήταν καλός για να διώχνη ανεπιθύμητους σκύλους και γάτες, αλλά ποτέ δεν παρέστην μάρτυς αντιμετωπίσεως ενός φιδιού. Σχετική έρευνα απεκάλυψε μερικά διαφωτιστικά γεγονότα.
Η Ινδική ή η Ασιατική κόμπρα, την οποία νίκησε ο Ρίκκι του Κίπλινγκ, θεωρείται από τους εμπειρογνώμονας σαν ένα ερπετό κάπως οκνηρό. Κατά τη γνώμη του Τζαίημς Α. Όλιβερ, Εφόρου Ερπετών της Ζωολογικής Εταιρίας της Νέας Υόρκης, το κτύπημα της Ινδικής κόμπρας από υψηλή θέσι προς τα κάτω έχει μόνο το ένα έκτο της δυνάμεως του κτυπήματος ενός κροταλία της Βορείου Αμερικής ή ενός βόθρωπος ή δηλητηριώδους κροταλία των Δυτικών Ινδιών. Επίσης, ενώ ο ιός της κόμπρας είναι τοποθετημένος έτσι ώστε να είναι δύσκολη η χρήσις του με αποτελεσματικό τρόπο, τα τελευταία αυτά ερπετά έχουν δηλητηριώδεις χαυλιόδοντας που προεξέχουν κατ’ ευθείαν έξω με κατεύθυνσι προς τα θύματά των, καθώς εφορμούν με το κεφάλι τους εμπρός και με μεγάλη δύναμι. Γι’ αυτούς τους λόγους θεωρείται ότι ένας Ρίκκι δεν θα νικούσε σε μια συμπλοκή με πολλά δηλητηριώδη φίδια.
Σε μια πάλη από σκηνής μεταξύ ενός ιχνεύμονος και μιας μεγάλης κόμπρας, και τα δύο πλάσματα επάλαισαν επί πενήντα λεπτά μέχρι σημείου εξαντλήσεως, χωρίς ν’ αναδειχθή νικητής κανένα απ’ τα δύο. Στην Τρινιντάντ, οι συσφικτήρες βόαι χρησιμοποιούνται πράγματι για τον έλεγχο του πληθυσμού των ιχνευμόνων. Όταν, λοιπόν, εξετασθούν όλα τα στοιχεία, θα ήταν σφάλμα να πιστεύη κανείς ότι οι ιχνεύμονες αποτελούν τη φυσική νέμεσι των φιδιών όλων των ειδών και μεγεθών.
Φυσικά, ένας πεινασμένος ιχνεύμων δεν θα παραμερίση ένα μικρό ή οκνηρό φίδι. Μετά τον φόνο ενός δηλητηριώδους φιδιού, το κεφάλι καταβροχθίζεται πρώτο. Ένας ιχνεύμων μπορεί να καταπιή χαυλιόδοντες που περιέχουν δηλητήριο χωρίς δυσάρεστες συνέπειες, μολονότι δεν είναι απρόσβλητος από το δηλητήριο που εκχύνεται μέσω των χαυλιοδόντων.
Έμαθα, επίσης, ότι οι ιχνεύμονες είχαν εισαχθή στη Ιαμαϊκή το 1872 για ν’ αντιμετωπίσουν τους αρουραίους στις φυτείες του ζαχαροκαλάμου. Αργότερα εφέρθησαν στη Χαβάη, για να γίνουν τα κοινότερα θηλαστικά αυτά των νησιών. Οι πληθυσμοί των τρωκτικών εμειώθησαν ουσιωδώς σε μερικές περιοχές, μολονότι ποτέ δεν εξαλείφθησαν ολοκληρωτικά. Αφ’ ετέρου, όμως, οι αρπαγές των ιχνευμόνων κατέληξαν στην ολοκληρωτική ‘εκκαθάρισι’ ωρισμένων ειδών πτηνών. Επειδή, λοιπόν, θεωρούνται σαν μια ανεπιθύμητη απειλή κατά της αγρίας ζωής και των πουλερικών, απαγορεύεται αυστηρώς η εισαγωγή ιχνευμόνων στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Τελικά, έφθασε για μας η ημέρα ν’ αποφασίσωμε σχετικά με το μέλλον του Ρίκκι-τίκκι-τάβι. Ο Ρίκκι μεγάλωνε γρήγορα και αν τον κρατούσαμε σαν έναν ώριμο σε ηλικία ιχνεύμονα, θα εδημιουργούντο προβλήματα. Εδιώξαμε λοιπόν με λύπη τον Ρίκκι και συμπληρώσαμε το κενό όπως μπορούσαμε καλύτερα, προσλαμβάνοντας ένα πιο συνηθισμένο ζώο. Κανένας όμως γουνοφόρος φίλος δεν μας έκαμε ποτέ τόσο αδιάκοπα αισθητή την παρουσία του όπως ο ιχνεύμων Ρίκκι. Σαν ένα παιγνιδιάρικο οικιακό ζώο, ξεπέρασε τις προσδοκίες μας.