Nte Afo Omokpono Itie Utuakibuot Mbufo?
“Ọtọn̄ọde ke ata ntọn̄ọ gospel, mme Christian kpukpru ini ẹsinyene itie mboho ye akpan ebiet utuakibuot mmọ nnọ Abasi.” —“Primitive Christianity,” eke William Cave.
IKOT Abasi kpukpru ini ẹsikop inemesịt ke ndiboho ọtọkiet kaban̄a utuakibuot. Emi ekedi ntre ke akpa isua ikie kpa nte edide idahaemi. Mme akpa ewetn̄wed ye mme ekpep ukpepn̄kpọ ido ukpono, utọ nte Lucian, Clement, Justin Martyr, ye Tertullian, kpukpru ẹnyịme nte ke mme Christian ẹma ẹsinyene mme akpan ebiet emi mmọ ẹkesisopde idem ndituak ibuot ọtọkiet kpukpru ini.
Bible owụt ukem n̄kpọ emi, etịn̄de ekese aban̄a nsopidem oro otu mme Christian ẹkesinamde ndien ndien. Ẹkesidiọn̄ọ mme otu ẹmi nte mme esop. Emi ama odot koro ikọ oro “esop” ke mme akpasarade usem eke Bible ada ọnọ otu mme owo oro ẹsopde idem ọtọkiet kaban̄a akpan uduak m̀mê utom.
Mme Akpa Itie Utuakibuot Christian
Nso ke mme Christian eke akpa isua ikie ẹkesinam ke ini mmọ ẹsopde idem ọtọkiet? Bible etịn̄ aban̄a ediwak mme utọ mboho oro onyụn̄ owụt nte ke unọ ukpep ekedi akpan ikpehe esie. (Utom 2:42; 11:26; 1 Corinth 14:19, 26) Ẹma ẹsinam ndutịm unọ ukpep, ye mme utịn̄ikọ, edibụk mme ifiọkutom oro ẹnọde nsịnudọn̄, ye editịn̄ enyịn n̄kere mban̄a mme leta oro ẹkebọde ẹto otu ukara ke Jerusalem m̀mê apostle.
Ke Utom Mme Apostle 15:22-35, nnyịn ikot ite ke ẹma ẹkekot utọ leta oro kiet ẹnọ otu mme Christian ke Antioch, Judas ye Silas ẹma “ẹtịn̄ ediwak ikọ, ẹnọ nditọete item, ẹnyụn̄ ẹsọn̄ọ mmọ idem.” Uwetn̄kpọ efen etịn̄ ete ke ini Paul ye Barnabas ẹkesịmde Antioch “mmọ ẹkot ufọkabasi obon ọtọkiet, ẹbụk kpukpru se Abasi akadade mmọ anam.” Ndibọn̄ akam nnọ Jehovah ekedi n̄ko akpan ikpehe ke mme mbono Christian.—Utom 14:27.
Mme itie oro mme esop akpa isua ikie ẹkesisopde idem kaban̄a utuakibuot ikesidịghe ikpọ ufọk nte ediwak eke ufọkabasi Christendom mfịn. Ke ediwak ikpehe, mme akpa Christian ẹkesisop idem ke mme ufọk owo. (Rome 16:5; 1 Corinth 16:19; Colossae 4:15; Philemon 2) Ediwak ini ẹkesida enyọn̄ ufọk m̀mê ubet enyọn̄ ke ufọk mme owo ẹnam n̄kpọ. Ekedi ke ubet enyọn̄ ke ẹkenịm Udia Mbubịteyo Ọbọn̄. Ekedi n̄ko ke ubet enyọn̄ ke ẹkeyet mme mbet 120 aran ke edisana spirit ke Pentecost.—Luke 22:11, 12, 19, 20; Utom 1:13, 14; 2:1-4; 20:7, 9.
Mfịn Mme Ntiense Jehovah ẹtiene uwụtn̄kpọ oro mme apostle ẹkenịmde mi. Mmọ ẹda mme itie usopidem oro ẹdiọn̄ọde nte Mme Ufọkmbono Obio Ubọn̄. Do ke ẹnọ mmọ ukpep nte mme ọkwọrọ eti mbụk Obio Ubọn̄ Abasi. (Matthew 24:14) Ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄ emi, mmọ n̄ko ẹsikpep N̄wed Abasi, ẹbọn̄ akam, ẹnyụn̄ ẹsịn udọn̄ ẹnọ kiet eken. Emi odu ke n̄kemuyo ye item Bible oro ke Mme Hebrew 10:24, 25: “Ẹyak nnyịn inyụn̄ ikere nte ikpedemerede kiet eken inọ ima ye nti utom; ikûnyụn̄ isịn ndisop idem ọtọkiet, nte edu ndusụk owo edide, edi inọ kiet eken item; ndien mbufo ẹkpedọdiọn̄ ẹnam ntem, adan̄a nte ẹkụtde ẹte usen oro ke asan̄a ekpere.”
Ndida Itie Utuakibuot Nnyịn Nnam N̄kpọ Nte Odotde
Nte afo emeti mme ikọ apostle Paul oro: “Abasi idịghe Abasi ndutịme, edi edi Abasi emem” ye, “Ẹnam kpukpru n̄kpọ ke nde ye ke ido nte eyede”? Edieke afo odụn̄ọrede udọn̄ikọ oro mme ikọ ẹmi ẹdude, afo eyekụt nte ke Paul ekeneme aban̄a ido nte ẹkpenịmde mme mbonoesop Christian. Nte ekedide ke eyo mme apostle, mme Christian mfịn ẹkụt ẹte ke ẹtịm mme mbonoesop mmọ ke nde ke nde ye nte ọfọnde.—1 Corinth 14:26-40.
Nsiondi Enyọn̄-Ukpeme (Ikọmbakara) eke October 15, 1969 ọkọdọhọ ete: “Idaha eke spirit emi odude ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄ edi ata eti, ọwọrọde oto ata udọn̄ kaban̄a utuakibuot akpanikọ ye item Bible. Ndien nyayama, otoobot n̄kann̄kụk emi odude ke ufọkmbono esịn udọn̄ ọnọ mmọ oro ẹdude ndimehe ye mme owo nnyụn̄ ntie ufan ufan, idịghe se enyene-uten̄e ndịben̄kpọ ọbiọn̄ọde.” Nte ededi, ẹnyene ndiwụt ukpeme n̄ko man edida Ufọkmbono Obio Ubọn̄ nnam n̄kpọ okpowụt ukpono ye uku kpukpru ini.
Christendom omowụt ata unana ukpono ke afan̄ emi. Ndusụk esop ido ukpono ẹsida mme itie utuakibuot mmọ ẹnam n̄kpọ nte iwụk ebiet unọ idem inemesịt obio. Mmọ ẹsinyene mme kọnsat ikwọ rọk ido ukpono, mme ubet uwụt odudu ke ndimenede ndodobi ukwak, mme okpokoro mbre billiard, mme ufọkn̄wed nditọwọn̄, ye senima esịtufọk. Ufọkabasi kiet ama enyene mbuba un̄wana mbọk nte ubak ndutịm mmọ. Ọsọsọn̄ emi ndidu ke n̄kemuyo ye uwụtn̄kpọ oro mme apostle ẹkenịmde.
Edieke esop ekededi ke akpa isua ikie akanamde n̄kpọ nte mîdotke, ẹma ẹnọ edinen̄ede. Ke uwụtn̄kpọ, ndusụk owo ke esop Christian ke Corinth ẹkeda usọrọ Udia Mbubịteyo Ọbọn̄ nte ini edita nnyụn̄ n̄n̄wọn̄ n̄kpọ. Mmọ ẹyemen udia mbubịteyo mmọ ẹdi man ẹdidia mbemiso m̀mê ke ini edinam emi, idem ndusụk ẹdiade ẹnyụn̄ ẹn̄wọn̄de n̄kpọ ẹbe ubọk. Emi ke akpanikọ ikodotke. Apostle Paul ama ewet ọnọ mmọ ete: “M̀mê nte mbufo inyeneke ufọk eke ẹtiede ke esịt ẹdia ẹnyụn̄ ẹn̄wọn̄ n̄kpọ?”—1 Corinth 11:20-29.
Ke n̄kemuyo ye item Paul, Mme Ntiense Jehovah ẹdomo ndise mban̄a ọkpọkpọ mbubehe ke ufọk m̀mê ke ebiet en̄wen utu ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄. Edi akpanikọ, mme mbonoesop nnyịn kpukpru ini ẹnọ eti ifet ndikụt ediwak ufan ke ukem ini. Nte ededi, ẹyak Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ẹnọ Jehovah, ntre ẹnyene ndida enye nnam n̄kpọ san̄san̄a kaban̄a utuakibuot esie. Nnyịn idaha ifet oro inyenede ndidu do ndinam mbubehe ererimbot m̀mê ndinam ọkpọkpọ mbubehe okụk.
N̄ko-n̄ko, esop idaha mme Ufọkmbono Obio Ubọn̄ inam edinam unọ idem inemesịt, mme edinam utịp okụk, m̀mê mme mbubehe mbio obio, utọ nte itie ubọk nditọ. Mme ebiet efen ẹdu oro owo ekemede ndise mban̄a utọ mme ọkpọkpọ n̄kpọ ye mbubehe oro.
Mbiowo ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄ kiet ẹma ẹkụt nte ke mme andibuana ke esop ẹsinam edi ido ndibuọt m̀mê ndida se ẹkebuọtde nsọk ke mme mbonoesop. N̄ko, mmọ ẹma ẹnam edi ido mmọ ndisimen mme ọkpọ umụm ndise ndikpụhọ ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄. Okposụkedi edinam emi mîkedịghe mbubịne, mbiowo ẹma ẹn̄wam mmọ ndikụt eti ibuot oro odude ke ndise mban̄a mme n̄kpọ ẹmi ke ufọk ke ini ekededi oro ẹkemede.
Man ẹfep mme idaha oro ẹkemede ndida idiọk enyịn̄ nnọ n̄ko man ẹkụt nte ke ẹda Ufọkmbono Obio Ubọn̄ ẹnam n̄kpọ ke eti usụn̄, owo kiet kiet ekpenyene ndibụp idemesie ete: ‘Nte odu mme ọkpọkpọ mbubehe ekededi oro ami nsinamde ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄ oro n̄kpekemede ndise mban̄a ke ufọk?’ Ke uwụtn̄kpọ, ke ini ẹdiomide uwọrọan̄wa m̀mê mme mboho otuowo eken, nte ikpọfọnke ikan ndineme mme utọ ndutịm oro ke ufọk? Nte nnyịn imekeme ndida urụk ukopikọ m̀mê ndikaka mme ufọk mbon oro nnyịn iyomde ndikụt? Ke ndida mbiet ikọ Paul, nnyịn imekeme ndidọhọ: ‘M̀mê nte nnyịn inyeneke mme ufọk eke nnyịn ikpetiede ke esịt ise iban̄a mme utọ mbubehe oro?’
Ini ye Ebiet Ẹnịmde Ndituak Ibuot Nnọ Jehovah
Bible ọdọhọ ke Ecclesiastes 3:1 ete: “Ẹmenịm ini ẹnọ kpukpru n̄kpọ: kpukpru utom ke idak enyọn̄ ẹnyụn̄ ẹnyene ekemini mmọ.” Ke ini idụkde mme mbonoesop ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄, nnyịn imekeme ndiyak idem nnyịn nsịn ọyọhọ ọyọhọ ke mme edinam oro ẹnyenede ebuana ye utom Christian. Emi edi ini ẹnịmde ndituak ibuot nnọ Jehovah.
James eyeneka Jesus ama ọnọ item ọbiọn̄ọ ediwụt asari ke esịt esop Christian. (James 2:1-9) Didie ke nnyịn ikeme ndida item emi nsịn ke edinam ke mme Ufọkmbono Obio Ubọn̄ nnyịn? Ẹkeme nditie nte ke asari odu ke ini ẹnọde n̄wedikot do an̄wan̄wa ndidụk edinam ebuana otuowo. Ke esop kiet ekedi ido ndisidori mme utọ n̄wedikot oro ke ekpatn̄wed m̀mê ke Bible mbon oro ẹdude. Edi akpanikọ, emi otịm emem utom akan ndinọ n̄wedikot ẹmi ebe ke usụn̄ unọ n̄wed ẹsọk owo m̀mê ndideme mmọ ke ufọk kiet kiet. Nte ededi, didie ke mbon oro mîbọhọ n̄wedikot emi ẹkere ke ẹma ẹkekụt nte ẹmedeme n̄wedikot ẹnọ mbon efen? Nte emi ekeme nditie nte ke ẹnam n̄kpọ ke asari?
Nte ededi, inaha ẹnịm akpan ibet oro ọdọhọde ke owo ikemeke ndinọ owo ọkpọkpọ etop m̀mê ekwo ke adan̄aemi ẹdude ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄; m̀mê ndidọhọ ke ọdiọk nditịn̄ mban̄a mme edinam m̀mê mme n̄kpọntịbe eke usen ke usen ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄, ndinọ owo ikot edi ufọk fo, m̀mê ndidọhọ owo edibuana ye afo ke ndusụk unọ idem inemesịt. Emi ikpenyeneke ndidi kpukpru ini ndien ẹkpenyene ndinam ke usụn̄ oro owụtde ọniọn̄ mînyụn̄ isịnke ubiọn̄ọ. Ikpanaha mme ọkpọkpọ ndutịm ẹwọn̄ọde owo ntịn̄enyịn ẹkpọn̄ akpan uduak oro nnyịn ibohode ọtọkiet ke Ufọkmbono Obio Ubọn̄, oro edi, ndikọri ke n̄kan̄ eke spirit.—Matthew 6:33; Philippi 1:10.
Irenowo Oro Ẹnịmde Uwụtn̄kpọ
Mbiowo ye mme asan̄autom unamutom ẹmenịm uwụtn̄kpọ ifịk ifịk ke ndiwụt ukpono nnọ Ufọkmbono Obio Ubọn̄. Ke ofụri ofụri ẹsimek ebiowo kiet m̀mê iba ye mme asan̄autom unamutom ndise mban̄a mme n̄kpọ oro ẹnyenede ebuana ye editịm Ufọkmbono Obio Ubọn̄ n̄kama. Ke ebiet emi se iwakde ikan esop kiet ẹdade ukem ufọkmbono ẹnam n̄kpọ, kọmiti mbiowo ẹsise ẹban̄a mme n̄kpọ ẹmi.
Ke adan̄aemi ẹmekde ndusụk owo san̄asan̄a ndise mban̄a mme utọ utom oro, kpukpru mme asan̄autom unamutom ye mbiowo ẹkpenyene ndiwụt ata udọn̄ ke ufọkmbono. Mmọ ẹdiọn̄ọ ẹte ke ẹma ẹyak Ufọkmbono Obio Ubọn̄ emi ẹnọ Jehovah ndien ke ẹda enye ẹnam n̄kpọ kaban̄a utuakibuot esie.
Mbiowo ikpenyeneke ndinam ubịghi ke ini oyomde ete ẹfiak ẹdiọn̄ mme n̄kpọ. (2 Chronicles 24:5, 13; 29:3; 34:8; Nehemiah 10:39; 13:11) Ke ndusụk esop ẹsisan̄a ẹse Ufọkmbono Obio Ubọn̄ kpukpru ini man ẹse ẹban̄a edidiọn̄ mme n̄kpọ ekededi oro oyomde usọp usọp. Ẹsidian ibat mme n̄kpọ man ẹkụt ẹte ke mme n̄kpọ oro ẹyomde ẹdu ẹnyụn̄ ẹdi se ẹkemede ndida nnam n̄kpọ. Edieke ẹsiode akpan itie ẹnịm ndibon mme n̄kpọ, n̄kpọutom, ye n̄kpọ ndida nnam ebiet asana, kpukpru mbiowo ye mme asan̄autom unamutom ẹkpenyene ndinyene udọn̄ mban̄a nte enye etiede, ẹkụtde ẹte ke ẹnịm enye asana. Mbon oro ẹnamde utom ke itie unọ n̄wed ye magazine ẹkeme ndiwụt udọn̄ oro mmọ ẹnyenede ke ndikụt nte ke mme ukpọk katọn isuanake iyọhọ ufọkmbono.
Ebede ke ndinịm uwụtn̄kpọ, mbiowo ye mme asan̄autom unamutom ẹkeme ndin̄wam mbon eken ke esop ndinyene ọkpọsọn̄ udọn̄ nnọ Ufọkmbono Obio Ubọn̄. (Mme Hebrew 13:7) Kpukpru owo ẹkeme ndiwụt ukpono oro odotde ke ndinyene udeme ke ndinam ufọkmbono asana ye ke ndiwụt ata udọn̄ ke nte enye etiede ke ofụri ofụri.
Jesus ọkọdọhọ ke Matthew 18:20 ete: “Ọtọ nte owo iba m̀mê ita ẹsopde idem ke enyịn̄ Mi, do ke ndodu ke ufọt mmọ.” Ih, Jesus enyene udọn̄ ke se nnyịn inamde ke ini nnyịn isopde idem ọtọkiet ndituak ibuot nnọ Jehovah. Emi abuana mme mbonoesop ekededi oro ẹnịmde ke mme ufọk owo ye ikpọ mbonoesop utọ nte ikpọ mbono ye n̄kpri mbono.
Ye ediwak miliọn Mme Ntiense Jehovah, idụhe ebiet oro otịmde odụk mmọ esịt akan itie utuakibuot ofụri ini mmọ, kpa Ufọkmbono Obio Ubọn̄. Mmọ ẹwụt ukpono oro odotde ẹnọ itie oro. Mmọ ẹwụt ifịk ifịk edu ke ndise mban̄a enye, ndien mmọ ẹdomo ndida enye nnam n̄kpọ nte odotde kpukpru ini. Afo nde akpakam ẹtiene item oro Jehovah ke idemesie ọnọde ete: “Kpeme ukot fo ke adan̄aemi afo akade ke ufọk Abasi.”—Ecclesiastes 5:1.