Ibuot 31

Nso ke N̄kpanam Mbak Ikwọ Edidia Mi Idem?

Ikwọ edi akpan n̄kpọ adan̄a didie ọnọ fi?

□ Mmekeme nditie mbreke ikwọ.

□ Mmekeme ndikpa edieke mmembreke ikwọ.

Ini ewe ke esibre ikwọ?

□ Ke ini n̄kade isan̄

□ Ke ini n̄kpepde n̄kpọ

□ Kpukpru ini

Ewe ikwọ ke esima akan, ndien ntak-a? ․․․․․

ETIE nte ndikop edinem ikwọ edi ndammana n̄kpọ. Ndien ediwak uyen ẹkere ke ana ibre ikwọ kpukpru ini. Amber emi edide isua 21 ọdọhọ ete: “N̄kemeke nditie mbreke ikwọ. Nsibebre ikwọ kpukpru ini—idem ke ini nyetde nnyụn̄ n̄kwọhọrede n̄kpọ, ntemde udia, ẹdọn̄de mi utom, m̀mê n̄kpepde n̄kpọ.”

N̄kukwak ekeme ndinen̄ede nnem, edi ikọ ikwọ esisụhọde odụk owo esịt. Kpa nte ‘ikọ eke ẹtịn̄de ke nnennen ini ọfọnde’ etieti, ikwọ oro ẹkwọde ke nnennen ini esinen̄ede enem! (Mme N̄ke 15:23) Jessica emi edide isua 16 ọdọhọ ete: “Ndusụk ini mmesikere ke idụhe eke ọfiọkde nte etiede mi ke idem, edi mma mbre ikwọ emi mmade, mmesifiọk ke idịghe ami kpọt nsifụhọ.”

N̄kpọ Utọk m̀mê N̄kpọ Inemesịt?

Okposụkedi emi ndusụk ikwọ esinen̄erede enem fi, ekeme ndidi isinemke ete ye eka fo ntre. Eyeneren kiet ọdọhọ ete: “Papa esidọhọ ete, ‘Kọbi n̄kpọ oro! Kûsịri mi utọn̄!’” N̄kpọ emi ekeme ndiyat fi esịt anam ekere ke ete ye eka fo ẹfịna idem ẹkaha ke n̄kpọ oro mînyeneke se edide. N̄kaiferi kiet obụp ete: “Eke mmọ? Ke ini mmọ ẹkedide uyen, ndi ikọ ọwọrọ ke ete ye eka mmọ ikesikereke ke ikwọ mmọ ifọnke?” Ingred emi edide isua 16 ọdọhọ ete: “Etie nte ikpọ owo ẹsụk ẹma ikwọ eset. Ekpenen̄ede ọfọn mmọ ẹfiọk ke enyene orụk ikwọ oro enemde mbon eyo mbịn!”

Ọkpọikọ ke Ingred etịn̄ oro. Anaedi ọmọfiọk ke toto ke eset, se inemde ikpọ owo isidịghe ukem ye se inemde nditọwọn̄. Edi utọ ukpụhọde oro iwọrọke ke ikwọ ana akabade edi n̄kpọ utọk kpukpru ini. Man ẹkûtọhọ ke ntak ikwọ, ana ọfiọk mme ikwọ emi ẹdinemde fi ye ete ye eka fo. Edieke ete ye eka fo ẹkponode se ẹtịn̄de ke Bible, ọwọrọ okwo ọfọn. Ntak emi idọhọde ntre? Koro Ikọ Abasi ekeme ndin̄wam fi ye ete ye eka fo ẹfiọk orụk ikwọ oro mîfọnke ye enye oro ẹkpeyakde owo ebiere ke idemesie. Man ekeme ndinam emi, ana odụn̄ọde akpan n̄kpọ iba emi: (1) se ikwọ oro afo esimade ndibre aban̄ade, ye (2) adan̄a nte esimade ndibre ikwọ oro. Yak ibem iso ibọrọ mbụme emi . . .

Ikwọ Oro Nsimade Ndibre Ẹsiban̄a Nso?

Ikwọ etie nte udia. Eti udia ke nnennen udomo ọfọn ye afo. Idiọk udia ifọnke—edide adia esisịt m̀mê amadia awak. Edi n̄kpọ mfụhọ nditịn̄ nte ke ikwọ oro mme owo ẹsikam ẹmade ẹkan isiban̄ake nti n̄kpọ. Uyen kiet emi ekerede Steve eseme ete: “Ntak emi ẹsidade ata mbukpo ikọ ẹbre ndinem ikwọ?”

Edieke n̄kukwak ikwọ enemde fi, ndi ufọn odu ndikere se ikwọ oro ẹtịn̄de? Man ekeme ndibọrọ mbụme emi, bụp idemfo ete: ‘Edieke owo okpoyomde ndisịn ibọkn̄kpa ke n̄kpọ nnọ mi, nso ke enye akpanam man mbọ enye n̄kpọ oro ndia? Ndi owo oro ekpesịn ibọk oro ke n̄kpọ oro odorode-doro m̀mê enịn̄ede-nịn̄e?’ Job, owo oro akanamde akpanikọ ọnọ Abasi, okobụp ete: “Nte utọn̄ idomoke ikọ ise nte emi nsịn̄ atabide udia ese?” (Job 12:11) Ntre kûbre ikwọ n̄kukụre ke ntak emi n̄kukwak esie enemde sia oro ekpetie nte ndidia inin̄e inịn̄e udia emi esịnde ibọkn̄kpa, utu ke oro kam ‘domo ikọ ikwọ oro se’ ke ndibem iso mfiọk se ikwọ oro etịn̄de. Ntak emi akpanamde emi? Koro ikọ ikwọ ekeme ndinam fi ekere onyụn̄ anam nti m̀mê ndiọi n̄kpọ.

Ọdiọk etieti sia ata ediwak mbufa ndinem ikwọ mfịn ẹban̄a idan̄, afai, ye edida n̄kpọsọn̄ ibọk ke idiọk usụn̄. Edieke ekerede ke ndikpan̄ utọn̄ nnọ orụk ikwọ oro ifịnake fi, ọwọrọ “ibọkn̄kpa” emi ọtọtọn̄ọ ndikan fi ubọk.

Kûtiene Mbon En̄wen Nnan Nnan

Mme uke fo ẹkeme ndinyịk fi etiene ebre ndek ndek ikwọ. Mme ebre ikwọ ye mme anyam ikwọ n̄ko ẹkeme ndinam ukem oro. Radio, Intanet, ye TV, ẹnam ata ediwak owo ẹforo ẹto ikwọ. Ẹsikpekpe nta mme asuanetop n̄kpọurua ẹte ẹnam fi enen̄ede ama ikwọ oro ẹsion̄ode ẹdi.

Edi ke ini ayakde mme uke fo m̀mê ndutịm usuanetop ebiere orụk ikwọ oro ekpebrede, ọwọrọ mmọ ẹdibiere se akpanamde. Afo amakabade anana-ibuot ofụn. (Rome 6:16) Bible eteme fi ete okûbiet mbon ererimbot ke orụk n̄kpọ ntem. (Rome 12:2) Mmọdo ọyọfọn ‘ọnọ ukeme ufiọk n̄kpọ fo ukpep man ọdiọn̄ọ se inende ye se ikwan̄ade.’ (Mme Hebrew 5:14) Didie ke ekeme ndida ukeme ufiọk n̄kpọ fo mmek nti ikwọ? Kere ban̄a mme ekikere oro ẹnọde mi:

Kot se ẹwetde ke efọk. Ke ediwak idaha, se ẹwetde ke efọk CD m̀mê n̄kpọ en̄wen oro ẹdade ẹsuan etop ikwọ oro ekeme ndinam fi ọfiọk se ikwọ aban̄ade. Kpeme idem edieke okụtde ndise afai, idan̄, m̀mê eke mbon n̄ka ekịm. Anaedi ikwọ oro odude ke CD oro aban̄a n̄kpọ ntre.

Fiọk ikọ ikwọ oro. Ẹtịn̄ nso ke ikwọ oro? Ndi emenen̄ede oyom ndikop se ẹtịn̄de ke ikwọ oro m̀mê ndifiak ntịn̄ se ẹtịn̄de ke ikwọ oro ediwak ini? Ndi ikọ ikwọ oro ekem ye se afo enịmde ke akpanikọ ẹnyụn̄ ekem ye se Bible ekpepde?—Ephesus 5:3-5.

Esitie fi didie ke idem? Uyen kiet emi ekerede Philip ọdọhọ ete: “Ediwak ikwọ oro nsibrede ẹsinam mfụhọ.” Se idude edi ke ikwọ esitụk mme owo ke nsio nsio usụn̄. Edi esitie fi didie ke idem ke ama ekebre ikwọ oro amade? Bụp idemfo ete: ‘Ndi mmesitie n̄kere ntịme ntịme ekikere ke mma n̄kokop ikwọ mma? Ndi mmọtọn̄ọ nditịn̄ ndiọi ikọ oro nsikopde ke ikwọ?’—1 Corinth 15:33.

Kere ban̄a mbon en̄wen. Ete ye eka fo ẹkere nso ẹban̄a ikwọ oro afo amade ndibre? Bụp mmọ. Kere n̄ko se ekemmọ mme Christian ẹdikerede. Ndi ikwọ oro afo emekde ayafịna ndusụk mmọ? Edieke etrede ndinam n̄kpọ oro ọfiọkde ke ayafịna mbon en̄wen, oro owụt ke ọmọtọn̄ọ ndinam n̄kpọ nte akwa owo.—Rome 15:1, 2.

Edieke obụpde idemfo mme mbụme emi, eyekeme ndimek mme ikwọ emi ẹnemde fi, edi ibiatke itie ufan fo ye Abasi. Edi odu n̄kpọ kiet en̄wen oro anade ekere aban̄a.

Ini Ewe ke Ẹkpedọhọ ke Ikwọ Adia Owo Idem?

Eti ikwọ ekeme ndinyene ufọn ukem nte eti udia. Edi n̄ke ọniọn̄ kiet ọdọhọ ete: “Nte omokụt aranọkwọk? Dia se ikemde fi, mbak afo ududia awak akaha ndien ọkpọhi enye.” (Mme N̄ke 25:16) Mme owo ẹfiọk ke aranọkwọk ẹsifọn ke usọbọ. Edi inamke n̄kpọ m̀mê n̄kpọ ọfọn adan̄a didie, enye ekeme ndisịn fi ke fehesan̄ edieke adade awak akaha. Nso ke ekeme ndikpep nto emi? Ifọnke owo ọdọduọ enyịne ke n̄kpọ ọkpọkọm n̄kpọ oro ọfọn didie.

Edi ediwak uyen ẹsiyak ikwọ adia mmọ idem. Ke uwụtn̄kpọ, Jessica oro iketịn̄de iban̄a ọdọhọ ete: “Nsibre ikwọ kpukpru ini—idem ke ini n̄kpepde Bible. Mmesidọhọ ete ye eka mi ke ikwọ esinam n̄wụk ekikere ke se n̄kpepde. Edi mmọ isinịmke.” Ndi emesibre ikwọ kpukpru ini nte Jessica?

Akpanam didie ọdiọn̄ọ ke ikwọ adia fi idem? Bụp idemfo mme mbụme oro ẹtienede mi:

Nsida hour ifan̄ mbre ikwọ ke usen? ․․․․․

Nsibiat okụk ifan̄ ke ikwọ kpukpru ọfiọn̄? ․․․․․

Ndi ikwọ iyakke nnyene ini nnọ mbonubon nnyịn? Edieke edide ntre, wet se akpanamde aban̄a oro ke idak emi. ․․․․․

Kûbre Ikwọ Nte Ekesibrede

Edieke okụtde ke emesibre ikwọ akaha, ọkpọfọn osụhọde udomo ini oro esidade ebre onyụn̄ afara ke idem. Ke uwụtn̄kpọ, ekeme ndiyom etre ndifak n̄kpọ ukop ikwọ ke utọn̄ kpukpru ini mîdịghe etre ndisibre ikwọ ke ndondo oro ọnyọn̄de n̄kpọ esịm ufọk.

Mmọn̄ọ, ntak mûkpepke nditie ntre ubreke ikwọ ndusụk ini? Oro ekeme ndin̄wam fi ke ini ekpepde n̄kpọ. Steve oro iketịn̄de iban̄a ọdọhọ ete: “Se afo ekpepde eyenen̄ede an̄wan̄a fi edieke mûbreke ikwọ.” Domo ndikpep n̄kpọ ke ini mûbreke ikwọ nyụn̄ se m̀mê oro ekeme ndinam owụk ekikere ke se ekpepde.

Oyoyom osio ini n̄ko enịm man ada okot onyụn̄ ekpep Bible ye mme n̄wed oro ẹsidade ẹkpep Bible. Ndusụk ini, Jesus Christ ama esika ndobo ndobo ebiet ọkọbọn̄ akam onyụn̄ etie ekere n̄kpọ. (Mark 1:35) Ndi itie oro esitiede ekpep n̄kpọ esidobo onyụn̄ ọfọn ukem nte eke Jesus? Mîdịghe ntre, ekeme ndidi udukemeke ndinam n̄kọri ke n̄kan̄ eke spirit.

Mek Se Ifọnde

Ke nditịm ntịn̄, ikwọ edi enọ Abasi, edi ana ekpeme mbak ududa enye unam n̄kpọ ke idiọk usụn̄. Kûbiet eyenan̄wan kiet emi ekerede Marlene emi ọkọdọhọde ete: “Mmenyene mme ikwọ emi akpanade ntomo nduọn̄ọ. Edi mmọ ẹsinem tutu.” Kere ban̄a afanikọn̄ oro enye adade ọsọk idemesie ke ndisibre ndiọi ikwọ! Kûyak oro etịbe ọnọ fi. Kûyak ikwọ abiat fi m̀mê adia fi idem. Tịm tiene mme edumbet Christian ke ini emekde ikwọ oro edibrede. Bọn̄ akam ben̄e ndausụn̄ ye un̄wam Abasi. Nam ufan ye mbon oro ẹnịmde se afo enịmde ke akpanikọ.

Ikwọ ekeme ndinam esịt ana fi sụn̄. Enye ekeme ndibịn ndobo mfep. Edi ke ini ikwọ etrede, mfịna fo idikụreke. N̄ko, ikwọ ikemeke-keme nditie nte ndima ufan. Ntre kûyak ikwọ akabade n̄kponn̄kan n̄kpọ ke uwem fo. Bre enye kop inem, edi kûyak adia fi idem.

AKPAN ITIE N̄WED ABASI

“Nte utọn̄ idomoke ikọ ise nte emi nsịn̄ atabide udia ese?”—Job 12:11.

ITEM

Edieke oyomde ete ye eka fo ẹfiọk ntak emi afo amade ikwọ oro esibrede m̀mê ntak emi amade n̄ka ikwọ ekededi, yom usụn̄ ma ndusụk ikwọ oro mmọ ẹsimade ndibre.

NDI AMA ỌFIỌK . . . ?

Edieke mûsuyakke ete ye eka fo ẹkop ikwọ oro amade, ọwọrọ enyene se mîfọnke ke ikwọ oro.

SE NDINAMDE

Mbak ndiyak ikwọ adia mi idem, se ndinamde edi ․․․․․

Edieke mme uke mi ẹnyịkde mi ẹte ntiene mbre ikwọ oro mîfọnke, nyọdọhọ mmọ ke ․․․․․

Se ndibụpde ete ye eka mi mban̄a n̄kpọ emi edi ․․․․․

AFO EKERE DIDIE?

● Ntak emi ikwọ oro afo emekde edide akpan n̄kpọ?

● Akpanam didie ọfiọk m̀mê ikwọ ọfọn m̀mê ifọnke?

● Nso ke akpanam man ama nsio nsio orụk ikwọ?

[Se ẹwetde ke ikpọ abisi ke page 259]

“Ndusụk ini, mmesidue mbre ikwọ emi mfiọkde ke ikpanaha mbre. Mmesisọsọp mfịk nnịme. Edieke mmensọpke nnịme, mmesitọn̄ọ ndikere ke etie nte ikwọ oro inen̄ekede idiọk.”​—Cameron

[Ekebe/​Ndise ke page 258]

Kpep Ndima Nsio Nsio Orụk Ikwọ

Ndi amama nsio nsio orụk udia idahaemi akan nte akamade ke ini ekedide isua ition? Edieke amade, edi koro emekpep ndidia mbufa orụk udia. Ukem oro ke edi ye ikwọ. Kûma orụk ikwọ kiet kpọt. Kpep ndima nsio nsio orụk ikwọ.

Usụn̄ kiet oro ekemede ndinam oro edi ndikpep nte ẹbrede ndido ikwọ. Emi idimemke utom, edi eyenem fi oyonyụn̄ anam ọfiọk mme ikwọ en̄wen ke adianade ye mbon oro afo esikopde nte ẹbrede. Edida ini ke m̀mọ̀n̄ ekpep? Emekeme ndida ndusụk ini oro esidade ese TV m̀mê ebre mbre ilektrọnik. Kere ban̄a se mme uyen emi ẹtịn̄de.

“Ndibre ndido ikwọ esinem etieti onyụn̄ ekeme ndidi akpan usụn̄ ndida ntịn̄ nte etiede fi ke idem. Ndikpep nte ẹbrede mbufa ikwọ anam mma nsio nsio orụk ikwọ.”​—Brian, owo isua 18 emi esibrede guitar, piano ye ekọmọ.

“Oyom esịn idem ekpep man enen̄ede ọfiọk nte ẹbrede ndido ikwọ, sia isimemke utom ndikpep nte ẹbrede ndusụk ikwọ. Edi ndifiọk nte ẹbrede ndido ikwọ ayanam enem fi ke idem oyonyụn̄ anam ọfiọk ke amanam n̄kpọ oro enyenede ufọn.”​—Jade, eyen isua 13 emi esibrede violin.

“Ke ini esịt ọdiọkde mi m̀mê ke ini idem ememde mi, ndibre guitar esinam idem enem mi. Esinem mi ndibre ikwọ oro enemde onyụn̄ ọdọn̄de owo esịt.”​—Vanessa, owo isua 20 oro esibrede guitar, piano, esinyụn̄ efride ifiom.

“N̄kesikere ke tutu amama ndikemeke ndinam ọfọn nte owo emi m̀mê oko. Edi mma nsịn idem n̄kpep, ndien idahaemi esinen̄ede enem mi ke ini mbrede ikwọ ọfọn. Mmonyụn̄ nnen̄ede ntoro mbon en̄wen oro ẹsibrede ndinem ikwọ.”​—Jacob, owo isua 20 oro esibrede guitar.

[Ndise ke page 255]

Ikwọ etie nte udia. Eti udia ke nnennen udomo ọfọn ye afo. Idiọk udia ifọnke—edide adia esisịt m̀mê amadia awak