Tqakʼamaʼ qanaʼoj chrij «ri Dios ri nkʼuqbʼan qakʼuʼx»

1. ¿Achkë rma nkʼatzin nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik?

JONTIR nkʼatzin nkʼuqbʼäx qakʼuʼx rma yoj kʼo chpan jun tiempo akuchï kan kʼïy kʼayewal nqaqʼaxaj (1 Ped. 1:6). Kan kowan nqatyoxij chë nkʼuqbʼäx qakʼuʼx taq najin nqatäj poqän, rma riʼ ütz chë röj chqä ke riʼ nqaʼän kikʼë nkʼaj chik (Mat. 7:12). Jehová ya riʼ «ri Dios ri nkʼuqbʼan qakʼuʼx» y ryä nuʼän riʼ taq nqqʼax «chwäch xa bʼa achkë kʼayewal». Ke riʼ rbʼanik nukʼüt qa chqawäch chë nkʼatzin nqakʼuqbʼalaʼ qakʼuʼx chqawäch (2 Cor. 1:3, 4; 1 Tes. 4:18). Y röj kan rkʼë ronojel qan nqaʼän riʼ rma kowan yeqajoʼ qachʼalal y ma xa xuʼ ta rma qataman chë ya riʼ kʼo chë nqaʼän. Chpan re tjonïk reʼ, xqatzʼët 1) achkë ntel chë tzij chpan le Biblia ri tzij «nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri nkʼaj chik», 2) achkë rbʼanik nqaʼän riʼ y 3) achkë ütz nqaʼän taq nkʼatzin nkʼuqbʼäx qakʼuʼx.

RI NTEL CHË TZIJ CHPAN LE BIBLIA RI TZIJ «NQAKʼUQBʼAʼ KIKʼUʼX RI NKʼAJ CHIK»

2. Chpan le Biblia, ¿achkë rkʼë jbʼaʼ ntel chë tzij ri tzij pa chʼaʼäl griego «nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri nkʼaj chik»?

² Chpan le Biblia, ri tzij griego ri xbʼan traducir «nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri nkʼaj chik», kʼo kʼïy ntel chë tzij. Jojun chkë riʼ ya riʼ «yeqaʼän animar», «nqaʼij chkë achkë kʼo chë nkiʼän» chqä «nqayaʼ kinaʼoj» (Rom. 12:8; tatzʼetaʼ ri nota de estudio «el que anima»). Ke riʼ literal, ri tzij riʼ ntel chë tzij «naskʼij pä awkʼë». Ya riʼ nuʼän chë npë pa qajolon jun winäq ri chanin nbʼä rkʼë ramigo ri najin nutäj poqän rchë nuyaʼ rtoʼik. Xa bʼa achkë na rbʼanik xttoʼ, ramigo xtkʼuqeʼ pä chik jmul rkʼuʼx chqä achiʼel ta xttzolin pä chik rchqʼaʼ.

3. ¿Achkë jun ütz ejemplo xyaʼ qa Bernabé chqawäch? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

³ Le Biblia nutzjoj rij jun cristiano ri kan rtaman wä nukʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik. Rbʼiʼ ri cristiano riʼ ya riʼ José, ye kʼa ri apóstoles Bernabé xkiʼij che rä. Ri bʼiʼaj riʼ ntel chë tzij «ri nkʼuqbʼan kikʼuʼx nkʼaj chik» (Hech. 4:36). Y kan xmäj rbʼiʼ; hasta le Biblia ma xuʼij ta chik José che rä, pa rkʼexel riʼ xa xuʼ chik xuʼij Bernabé. Ryä kan kʼïy mul xertoʼ ri cristianos taq más xkʼatzin chkë. Tqaquʼ rij ya reʼ. Taq Saulo xa kʼa riʼ jbʼaʼ ttok cristiano, xbʼä Jerusalén rchë nutamaj kiwäch ri cristianos ri ye kʼo chriʼ. Ye kʼa ryeʼ xkixiʼij kiʼ chwäch Saulo rma kitaman wä chë ryä xyaʼ kʼayewal chkij rtzeqelbʼëy Jesús. ¿Achkë xuʼän Bernabé? Ryä xkʼuqbʼaʼ rkʼuʼx chrij Saulo chqä xbʼerkʼutuʼ chkiwäch ri apóstoles (Hech. 9:26-28).

¿ACHKË ÜTZ NQAʼÄN RCHË NQAKʼUQBʼAʼ KIKʼUʼX NKʼAJ CHIK?

4. ¿Achkë jun rbʼanik nqkowin nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik? (Romanos 1:11, 12).

⁴ Si ütz nuʼän chqawäch, keqabʼechʼaʼej. Jehová yerksaj rsamajelaʼ rchë nukʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik. Tqaquʼ rij ya reʼ. Kʼo jun qʼij, taq ri profeta Elías kowan xbʼison, Jehová xtäq jun ángel rkʼë rchë xkʼuqbʼaʼ rkʼuʼx (1 Rey. 19:4-7). Ri apóstol Pablo chqä xqʼax chwäch achkë rma kan kowan nkʼatzin nqapon kikʼë nkʼaj chik rchë nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx (taskʼij Romanos 1:11, 12). Taq nqabʼechʼaʼej jun qachʼalal, ma xa xuʼ ta tqachʼaʼej qa jbʼaʼ y chrij riʼ nqbʼä äl, xa nkʼatzin chqä nqkanaj qa jbʼaʼ rkʼë (1 Cor. 16:7). ¿Y si ma nqkowin ta nqbʼä chrachoch jun qachʼalal? Si ke riʼ, ma tqamestaj ta chë nqkowin nqatäq äl jun rmensaje, nqaskʼij äl pa teléfono o nqatäq äl jun rtarjeta o jun rcarta. ¿Y rït? ¿Xtayaʼ komä qʼij chë Jehová yaturksaj rchë nukʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik?

5. ¿Achkë rma kʼo mul kwest nuʼän chqawäch nqabʼekʼuqbʼaʼ kikʼuʼx qachʼalal?

⁵ Ri qakʼaslemal chpan re tiempo reʼ kan más na chik kwest rbʼanon, rma riʼ rkʼë jbʼaʼ kwest chqä nuʼän chqawäch nqbʼä kikʼë qachʼalal rchë nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx. Taq Pablo kʼo wä pa cárcel chlaʼ Roma, jun cristiano aj Éfeso ri Onesíforo rbʼiʼ, ma xxiʼij ta riʼ xbʼerchʼaʼej tapeʼ rkʼë jbʼaʼ xyaʼöx ta pa cárcel o xkamsäx ta (2 Tim. 1:16-18). Ri qachʼalal aj Rusia ke riʼ chqä najin nkiʼän. Taq jun qachʼalal nqʼat tzij pa rwiʼ rma jun juez xa rma nuyaʼ rqʼij Jehová, ye kʼïy qachʼalal yeʼapon pa tribunal rchë nkibʼekʼuqbʼaʼ rkʼuʼx tapeʼ kitaman chë rkʼë jbʼaʼ xtqʼat chqä tzij pa kiwiʼ. Y rït, ¿nanaʼ chë xkakowin chqä xtaʼän ya riʼ? Xa bʼa achkë na arespuesta, jun ri ütz naʼän, ya riʼ natzʼët achkë rbʼanik jojun rsamajelaʼ Dios ri xejeʼ ojer chqä ri ye kʼo komä xkikʼuqbʼalaʼ kikʼuʼx chkiwäch chqä kiʼ kikʼuʼx xkiʼän tapeʼ xyaʼöx kʼayewal pa kiwiʼ.

6. Taq nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik, ¿achkë rbʼanik nqakʼän qanaʼoj chrij Jehová? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁶ Tqayaʼ qaxkïn chkë. Taq ri profeta Elías xnaʼ chë xxiʼin rij rkʼaslemal, ryä xuʼij che rä Jehová jontir ri kʼo pa ran, y Jehová xyaʼ rxkïn che rä tapeʼ rtaman wä chik achkë najin nuqʼaxaj. Tapeʼ Elías kan chaq xuʼ xkamluj ri xuʼij, Jehová ma xikʼo ta rkʼuʼx xkʼoxaj (1 Rey. 19:9, 10, 14). Komä tqaquʼ rij Habacuc. Kʼo jun qʼij, ryä xuʼij che rä Jehová achkë nbʼanö che rä chë nchʼpü rkʼuʼx, ye kʼa ri rbʼanik xuʼij che rä achiʼel ta ma pa rbʼeyal ta. Tapeʼ ke riʼ, Dios ma xpë ta ryowal che rä (Hab. 1:2, 3). Komä chqä, Jehová nuyaʼ rxkïn chqë tapeʼ rtaman chik achkë nkʼatzin chqë. ¿Achkë rbʼanik nqakʼän qanaʼoj chrij Jehová? Nqaʼän riʼ taq nqayaʼ qaxkïn chkë qachʼalal. Taq ryeʼ kʼo jun najin nkitzjoj chqë, keqakʼoxaj (Sant. 1:19). Ma tqaqʼät ta kitzij nixta tpë qayowal si kʼo jun nkiʼij ri ma pa rbʼeyal ta o kan chaq xuʼ nkikamluj ri nkiʼij chqë (Ecl. 7:9).

7. ¿Achkë rbʼanik nqatamaj achkë nkʼatzin che rä jun qachʼalal ri najin nutäj poqän?

⁷ Tqatjaʼ qaqʼij rchë nqatzʼët achkë nkʼatzin chkë. Jehová nkowin nutzʼët achkë kʼo pa kan qachʼalal, ye kʼa röj ma nqkowin ta nqaʼän riʼ. Rma riʼ, rchë nqatamaj achkë nkʼatzin che rä jun qachʼalal, nkʼatzin nqakʼoxaj ri nuʼij chqë. Rkʼë jbʼaʼ nqaquʼ achkë rkʼë jbʼaʼ xtkʼatzin chqë röj xa ta yoj kʼo pa rkʼexel ryä, y rma riʼ nqaquʼ chë rkʼë jbʼaʼ ya riʼ chqä xtkʼatzin che rä ri qachʼalal riʼ. Ye kʼa ma tqamestaj ta chë ma jnan ta rbʼanik nqchʼobʼon jontir, rma riʼ ma tqaʼän ta qa chqawäch chë qataman chik achkë nkʼatzin che rä jun chik. Ri más ütz ya riʼ nqakʼoxaj ri nuʼij ri qachʼalal chqë chqä nqatzʼët na achkë nqakʼutuj che rä rchë nqatamaj achkë nunaʼ chqä achkë nkʼatzin che rä (Prov. 20:5).

8. ¿Achkë xuʼän Jesús rchë xkʼuqbʼaʼ kikʼuʼx Marta chqä María, y achkë nqatamaj qa chrij ri xuʼän ryä? (Keʼatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁸ Tqatzʼetaʼ achkë xuʼän Jesús rchë xkʼuqbʼaʼ kikʼuʼx Marta chqä María taq xkäm Lázaro, ri kixbʼal. Tapeʼ che kaʼiʼ xa jnan kʼayewal xkïl, Jesús ma jnan ta rbʼanik xertoʼ. Taq Marta xtzjon rkʼë, Jesús xtzjoj che rä chrij ri qʼij taq xkekʼastäj pä ri kamnaqiʼ; ya riʼ xbʼanö che rä Marta chë xkʼuqbʼaʼ más rkʼuʼx chë kʼo jun qʼij xtkʼastäj pä rxbʼal. Ye kʼa taq María kan rkʼë oqʼej xapon rkʼë Jesús, ryä majun ta xuʼij che rä chrij ri qʼij taq xkekʼastäj pä ri kamnaqiʼ. Ri xuʼän ryä ya riʼ xoqʼ rkʼë María chqä xkʼutuj che rä akuchï kiyaʼon wä Lázaro (Juan 11:20-35). ¿Achkë nqatamaj qa chrij ri xuʼän Jesús? Chë ma xa xuʼ ta jun rbʼanik nqkowin nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik, xa kan kʼo chik nkʼaj rbʼanik rchë nqaʼän riʼ, ye kʼa naʼäy nkʼatzin na nqatamaj achkë nkʼatzin chkë chkijujnal.

9. ¿Achkë rbʼanik nqrtoʼ le Biblia rchë nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx nkʼaj chik? (Romanos 15:4, 5).

⁹ Tqaksaj le Biblia. Taq nqaskʼij jun texto chwäch jun chik, nqayaʼ qʼij chë yë «Rchʼaʼäl Dios» nkʼuqbʼan rkʼuʼx chqä nqatoʼ rchë nukʼuqbʼaʼ más rkʼuʼx chrij ri ryoʼen apü (taskʼij Romanos 15:4, 5). Y ri ryoʼen apü, kan xttoʼ chqä xtkʼuqbʼaʼ rkʼuʼx (Is. 40:31). ¿Achkë ütz nqaʼän rchë nqatamaj achkë textos yeqaksaj? Ye kʼo jojun qachʼalal kan ütz kitzʼeton njeʼ jun lista kikʼë kichë ri textos ri kan nkikʼuqbʼaʼ akʼuʼx, achiʼel ri ye kʼo chpan ri peraj «Consuelo» ri kʼo chpan ri libro Textos bíblicos para la vida cristiana. Chqä, ütz nqaʼij che rä Jehová chë tqrtoʼ pä rchë kan ütz rbʼanik nqaksaj Rchʼaʼäl. Ri loqʼoläj rchqʼaʼ ryä xtkowin xtqrtoʼ pä rchë xkenatäj pä jojun textos chqë (Juan 14:26).

10. ¿Achkë rma nkʼatzin chë kan jaʼäl rbʼanik nqtzjon kikʼë nkʼaj chik taq nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx?

¹⁰ Kan jaʼäl rbʼanik qtzjon kikʼë. Achiʼel xqatzʼët qa, ri tzij pa chʼaʼäl griego ri xbʼan traducir «nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri nkʼaj chik», ntel chqä chë tzij «nqaʼij chkë achkë kʼo chë nkiʼän» chqä «nqayaʼ kinaʼoj». Y kʼo mul kan ya riʼ xtkʼatzin xtqaʼän taq xtqakʼuqbʼaʼ rkʼuʼx jun qachʼalal, rchë ke riʼ xtjäl rbʼanik nchʼobʼon. Taq xtkʼatzin xtqaʼän riʼ, tqaquʼ na chkë xtqaʼij che rä, rchë ke riʼ xtqkowin xtqatoʼ chqä ma xtqasök ta (Prov. 12:18). Taq Jehová xtzjon rkʼë Elías, ryä xkʼüt qa chqawäch achkë nkʼatzin nqaʼän. Elías xquʼ chë ma ütz ta xuʼän che rä rsamaj yaʼon chqä chë xa xuʼ chik ryä najin nuyaʼ rqʼij Dios pa tinamït Israel. Jehová kan ütz rnaʼoj xuʼän rkʼë chqä ma xuʼij ta che rä chë xa sachnäq, pa rkʼexel riʼ, xkanuj rbʼanik rchë xtoʼ rchë xjäl rbʼanik nchʼobʼon (1 Rey. 19:15-18). Röj chqä xtqkowin xkeqatoʼ qachʼalal si kan jaʼäl rbʼanik nqtzjon kikʼë chqä nqaquʼ na ri nqaʼij chkë. Y taq nqayaʼ jun discurso o jun comentario pa qamoloj, ma qsokon ta rkʼë ri yeqaʼij chqä keqatzjoj ütz taq naʼoj, rchë ke riʼ xtqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx qachʼalal.

11. Kʼïy mul, ¿achkë nkʼatzin chkë ri najin nkitäj poqän? (1 Juan 3:18).

¹¹ Tqakanuj rbʼanik rchë yeqatoʼ. Kʼïy mul, ma xa xuʼ ta nkʼatzin nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri najin nkitäj poqän, xa nkʼatzin chqä yeqatoʼ (taskʼij 1 Juan 3:18). Bernabé xkʼüt qa chqawäch achkë rbʼanik nqaʼän riʼ. Ryä xkʼayij jun rjyuʼ chqä xyaʼ ri päq chkë ri apóstoles rchë yekitoʼ jojun cristianos ri xa kʼa riʼ jbʼaʼ keqasäx pa yaʼ chqä majun ta wä kirajil (Hech. 4:36, 37). Pa qaqʼij komä, ye kʼïy qachʼalal ke riʼ chqä jbʼaʼ nkiʼän rchë yekitoʼ nkʼaj chik. Jun qachʼalal aj Polonia, ri Gabriela rbʼiʼ, kan kowan xbʼison taq xok yaʼ pa rachoch chqä xtzʼlaʼ kʼïy chkë ri kʼo rkʼë. Ryä nuʼij: «Rïn yïn kʼo wä kikʼë nteʼ ntat y jontir xqachäp rquʼik achkë xtqaʼän chqä kowan xqaxiʼij qiʼ. Rïn nquʼ wä qa achkë xtqaʼän rchë xtqachojmij qachoch. Ye kʼa ye kʼïy qachʼalal ri ye kʼo chkipan congregaciones ri ye kʼo naqaj xepë chqatoʼik, y xa pa jun qʼij kan kʼïy achkë jun xkiʼän rbʼanik. Ri xqaqʼaxaj ri qʼij riʼ xirtoʼ rchë xinyaʼ más chwäch wan chë Jehová nuksaj rtinamit rchë nukʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri najin nkitäj poqän».

12. ¿Achkë rma nqaʼij chë yeqatoʼ qachʼalal taq yeqaköchʼ ri kʼayewal?

¹² Tqakochʼoʼ ri kʼayewal. Pablo xuʼij chkë ri cristianos aj Tesalónica chë, rma ryeʼ najin yekiköchʼ ri kʼayewal chqä ma kiyaʼon ta qa Jehová, ya riʼ kan kowan rtoʼon chqä rkʼuqbʼan rkʼuʼx. Ryä xtzʼët chë jontir ri xuʼän rchë xertoʼ kan kʼo xkʼatzin wä (1 Tes. 3:5-8). Y rtaman wä chë xtkowin chqä xtkʼuqbʼaʼ kikʼuʼx ri cristianos —yajün ri ma kitaman ta rwäch— si ma xtyaʼ ta qa Jehová tapeʼ kʼo kʼayewal najin nuqʼaxaj (Col. 2:1, 2). Ke riʼ chqä komä, ri qachʼalal kan kowan yertoʼ chqä kan nukʼuqbʼaʼ kikʼuʼx taq nkitzʼët chë najin yeqaköchʼ ri kʼayewal rkʼë rtoʼik Jehová.

13. ¿Achkë nkʼatzin nqaʼän, y achkë rma?

¹³ Ma tikʼo ta qakʼuʼx yeqatoʼ. Tapeʼ nqatäj qaqʼij rchë nqakʼuqbʼaʼ rkʼuʼx jun qachʼalal, rkʼë jbʼaʼ ryä ma chanin ta xtkʼuqeʼ pä rkʼuʼx. Ye kʼa le Biblia nuyaʼ re naʼoj reʼ chqë: «Tikʼuqbʼalaʼ ikʼuʼx chqä titolaʼ iwiʼ chiwäch». Ya reʼ kʼo chë ma nqayaʼ ta qa rbʼanik (1 Tes. 5:11). Rma riʼ nkʼatzin ma nikʼo ta qakʼuʼx yeqatoʼ qachʼalal (1 Tes. 5:14). Ye kʼa, ¿y si kan yoj röj nkʼatzin nkʼuqbʼäx qakʼuʼx? ¿Achkë ütz nqaʼän?

¿ACHKË ÜTZ NQAʼÄN TAQ KAN YOJ RÖJ NKʼATZIN NKʼUQBʼÄX QAKʼUʼX?

14, 15. ¿Achkë ütz nqaʼän taq kowan najin nchʼpü qakʼuʼx chqä ma nkanüy ta chik achkë nqaʼän?

¹⁴ Qchʼö rkʼë Jehová. Taq kowan najin nchʼpü qakʼuʼx chqä ma nkanüy ta chik achkë nqaʼän, tqaʼij che rä Jehová chë tkʼuqbʼaʼ qakʼuʼx (Sal. 94:19). Tqaʼij che rä achkë nqajoʼ chë tbʼanaʼ qkʼë chqä achkë nqanaʼ (Sal. 62:8). Kantzij wä, ryä ya rtaman chik achkë nkʼatzin chqë tapeʼ majanä tqakʼutuj che rä. Ye kʼa taq nqaʼij che rä jontir ri kʼo pa qan, nqakʼüt chwäch chë qakʼuqbʼan qakʼuʼx chrij. Y Jehová kan rtaman achkë rbʼanik yertoʼ ri winäq ri nkikʼuqbʼaʼ kikʼuʼx chrij (Mar. 11:24). Filipenses 4:6, 7 nuʼij ya reʼ chqë: «Tikʼutuj che rä Dios ri nkʼatzin chiwä [...], y Dios xtuʼän chë xtbʼanatäj iwkʼë rïx ri majun ta jun winäq nqʼax chwäch achkë rbʼanik nbʼanatäj, rma ryä xtuʼän chiwä chë ma xtchʼpü ta chik ikʼuʼx. Ya riʼ xtbʼanö chë [...] kan jaʼäl xtnaʼ iwan chqä ma xkixquʼü ta chik».

¹⁵ Tqakʼutuj qatoʼik. Tqaʼij che rä jun qamigo o che rä jun ukʼwäy bʼey ri qakʼuqbʼan qakʼuʼx chrij achkë nqanaʼ. Ri qachʼalal yekowin nkikʼuqbʼaʼ qakʼuʼx, ye kʼa ma xtkitamaj ta achkë nqanaʼ o achkë nkʼatzin chqë si ma nqaʼij ta chkë (Prov. 14:10). Rma riʼ, tqaʼij chkë chë kojkikʼoxaj o chë tkikʼutuʼ jun texto chqawäch o jun artículo ri kowan yertoʼon chqä rkʼuqbʼan kikʼuʼx.

16. ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ xtbʼanatäj taq nkʼaj chik nkajoʼ nkikʼuqbʼaʼ qakʼuʼx, ye kʼa achkë nkʼatzin nnatäj chqë?

¹⁶ Ma chanin ta tpë qayowal chqä qkyun. Ri qachʼalal rkʼë jbʼaʼ xa xkesach taq nkajoʼ nkikʼuqbʼaʼ qakʼuʼx. Rkʼë jbʼaʼ kʼo jun xtkiʼij chqë o kʼo jun xtkiʼän, ri pa rkʼexel yojkitoʼ, xa más nkiʼän chqë chë itzel nqanaʼ. Si ke riʼ xtkiʼän qkʼë, ma tpë ta qayowal chkë (1 Cor. 13:4, 7). Tnatäj chqë ri nuʼij Santiago 3:2: «Ri winäq ri majun bʼëy nsach ta taq ntzjon, ya riʼ jun winäq ri majun mak chrij». Rma riʼ tqayaʼ pa qajolon chë ri nkajoʼ ryeʼ ya riʼ yojkitoʼ. Ma tqamestaj ta chë, tapeʼ nkajoʼ nkiʼän ri ütz, ryeʼ chqä xa yesach (Mat. 26:41).

17. ¿Achkë kʼo chë nqayaʼ chqawäch nqaʼän?

¹⁷ Jontir nkʼatzin nkʼuqbʼäx qakʼuʼx, y ya reʼ kan más na chik xtkʼatzin chqë taq más xtbʼä pa nüm ri itzelal chwäch Rwachʼlew chqä taq rkʼulel Dios más xkekatäj pä chqij. Rma riʼ, tqayaʼ chqawäch nqaʼän jontir ri kʼo pa qaqʼaʼ rchë nqakʼuqbʼalaʼ qakʼuʼx chqawäch.