¿Achkë ütz nqaʼän rchë pa rbʼeyal yeqatzʼët ri kʼayewal?

1, 2. ¿Achkë kʼo chë nqaʼän rchë yeqaköchʼ ri kʼayewal? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¿KʼO KOMÄ jun ma pa rbʼeyal ta najin nbʼan awkʼë, afamilia kan itzel yatkitzʼët o yaʼon kʼayewal pan awiʼ xa rma nayaʼ rqʼij Dios? ¿Kwest anaʼon rma awlon jun itzel yabʼil o rma ya xbʼä ajnaʼ? ¿O kʼo komä jun najin naqʼaxaj ri kan poqän rnaʼon awan rma, achiʼel taq nkäm jun awachʼalal? Tapeʼ qataman chë Jehová kowan yerajoʼ rsamajelaʼ, rkʼë jbʼaʼ chpan qakʼaslemal «kan kʼïy kʼayewal yeqïl» (Sal. 90:10).

² Rchë yeqaköchʼ ri kʼayewal, nkʼatzin kan pa rbʼeyal yeqatzʼët. ¿Achkë rma kan kowan rqʼij nqaʼän riʼ? Rma, si ma pa rbʼeyal ta yeqatzʼët ri kʼayewal, achiʼel nrajoʼ Jehová chë nqatzʼët, ma xtqatamaj ta achkë rbʼanik xkeqaköchʼ. Ya reʼ xa jnan jbʼaʼ rkʼë nqakʼwaj chʼichʼ. Si tzʼil rwäch qavidrio, ma xtqkowin ta xtqatzʼët achkë kʼo pa qabʼey. Ye kʼa si chʼajchʼöj rwäch qavidrio, xtqkowin xtqatzʼët achkë kʼo chqawäch chqä achkë bʼey xtqakʼwaj. Chpan re tjonïk reʼ, xtqatzʼët 1) achkë rbʼanik kʼo chë yeqatzʼët ri kʼayewal, 2) achkë rkʼë jbʼaʼ xtbʼanatäj qkʼë si ma yeqatzʼët ta ri kʼayewal achiʼel nutzʼët Jehová y 3) achkë ütz nqaʼän rchë xtqkowin xtqaʼän riʼ.

¿ACHKË RBʼANIK KʼO CHË YEQATZʼËT RI KʼAYEWAL?

3. ¿Achkë rma jontir kʼo chë yeqaqʼaxaj kʼayewal?

³ Majun ta jun ri ma ta nrïl kʼayewal komä. Rma kʼo qa mak chqij y rma yë Satanás najin nqʼatö tzij, ronojel mul xkeqïl kʼayewal. Y taq más xtqajan pä ri qʼij taq xtchup rwäch ri itzelal, ri qakʼaslemal kan más na chik kwest xtuʼän, rkʼë jbʼaʼ rma ri qʼeqäl taq jöbʼ, rma ri nmaʼq taq slonel chqä ri kʼatïk, o kimä ri itzel taq winäq (Mat. 24:8; 2 Tim. 3:13). Xa ta Jehová nresaj jontir re kʼayewal reʼ, rkʼë jbʼaʼ xa xtqʼalajin chë najin nutoʼ Satanás rchë nuqʼät tzij. Achiʼel nqatzʼët, chpan re tiempo reʼ jontir kʼo kʼayewal xkeqïl (Ecl. 9:12).

4. ¿Achkë chik jun rma nqatäj poqän?

⁴ Nqatäj chqä poqän xa rma yoj cristianos. Jesús kan kʼïy mul xuʼij chkë rtzeqelbʼëy chë xtyaʼöx kʼayewal pa kiwiʼ xa rma nkinmaj rtzij (Mat. 24:9; Juan 16:2). Ri ma nqamestaj ta ya reʼ nqrtoʼ rchë nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij Jehová tapeʼ nyaʼöx kʼayewal pa qawiʼ (1 Tes. 3:3, 4). Taq yeqaköchʼ ri kʼayewal, nqayaʼ chwäch qan chë yoj kʼo chpan ri bʼey ri nqrkʼwaj chpan ri kʼaslemal. Chqä nqakʼüt chë xqachaʼ nqayaʼ rqʼij Jehová rma kan pa rbʼeyal nuqʼät tzij chqä chë Satanás xa jun ajtzʼuküy tzij. Jun tzʼukün tzij rbʼin ri Diablo, ya riʼ chë ri winäq nkiyaʼ rqʼij Jehová xa rma ryä kʼo ryaʼon chkë. Rma riʼ rchë nukʼüt chë kantzij ri xuʼij, kan ma nupoqonaj ta nuyaʼ kʼayewal chkij rsamajelaʼ Dios (Job 1:9-11). Taq ma nqayaʼ ta qa Jehová rma kowan nqajoʼ, nqaʼän chë ryä kan kiʼ rkʼuʼx nuʼän (Prov. 27:11).

5. ¿Achkë nqatamaj qa chpan Eclesiastés 7:13, 14? (Keʼatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁵ Jehová nuyaʼ qʼij chë yeqïl kʼayewal. Ryä majun bʼëy itzel ta rnaʼoj xtuʼän qkʼë nixta xtyaʼ jun kʼayewal chqij xa xuʼ rchë nutzʼët si nqanmaj rtzij o manä (Sant. 1:13). Ye kʼa ri qʼatöy tzij Salomón xuʼij chë «ri qʼij taq kʼo kʼayewal» yeqïl, ya riʼ jun chkë «ri yeruʼän ri kʼaslïk Dios» (taskʼij Eclesiastés 7:13, 14). Ryä ma najin ta wä nuʼij chë yë Jehová nbʼanö chë kʼo kʼayewal yeqïl, xa najin wä nuʼij chë ryä nuyaʼ qʼij chë yebʼanatäj ri kʼayewal riʼ. ¿Achkë kʼa nqatamaj qa chrij ri xuʼij qa Salomón? Jun, ya riʼ chë nkʼatzin nqʼax chqawäch chë loman yë Satanás najin nqʼatö tzij, kʼo qʼij jontir ütz xttel chqawäch y kʼo qʼij kʼo ma ütz ta xkeqaqʼaxaj. Taq jontir ütz xttel chqawäch, tqatzʼetaʼ ri qʼij riʼ kan achiʼel ta jun spanïk xyaʼ Dios chqë chqä qtyoxin che rä. Jun chik ri nqatamaj qa, ya riʼ chë Salomón nunataj chqë chë ri winäq ma yekowin ta nkitamaj «achkë xtbʼanatäj kikʼë», ntel chë tzij, si kʼo ütz o kʼo ma ütz ta xtkiqʼaxaj chwaʼq kabʼij. Jontir —chöj o ma chöj ta qakʼaslemal—, xkeqaqʼaxaj kʼayewal pa qakʼaslemal.

6. ¿Achkë jojun rma Jehová nuyaʼ qʼij chë yeqaqʼaxaj kʼayewal? (Hebreos 12:7, 11).

⁶ Si pa rbʼeyal yeqatzʼët ri kʼayewal, xtqʼax chqawäch chë Jehová najin nukʼüt chqawäch achkë rbʼanik nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij ryä y ma chqij ta röj. Jehová najin nutzʼët pä achkë najin nqaqʼaxaj chqä kan poqän nunaʼ ran taq nutzʼët chë nqatäj poqän. Yajün taq achiʼel ta yoj kʼo «chwäch ri jyuʼ ri akuchï kan kowan qʼequʼn rbʼanon», ryä kʼa nukʼwaj na qabʼey, nukʼüt chqawäch chë nqrajoʼ chqä nuyaʼ qachqʼaʼ rchë yeqaköchʼ ri kʼayewal (Sal. 23:4). Ri kʼayewal yojkitoʼ chqä rchë nqatzʼët achkë nkʼatzin nqatäj na más qaqʼij rchë nqaʼän chqä rchë yejeʼ más ütz taq naʼoj qkʼë rkʼë rtoʼik Dios (taskʼij Hebreos 12:7, 11). Jun ejemplo. Job xkʼatzin xqasaj más riʼ. Tapeʼ ma yë ta Jehová xyaʼö kʼayewal chrij, ryä xyaʼ qʼij chë Job xerïl ri kʼayewal riʼ rchë xertamaj nkʼaj chik naʼoj ri kowan xekʼatzin che rä (Job 42:1-6). Xa bʼa achkë na xtqaqʼaxaj, qataman chë Jehová ma xtyaʼ ta qʼij chë xtqïl jun kʼayewal ri ma ta jun rsolik. Si röj ma nqayaʼ ta qa ryä, xtqkowin xtqqʼax «chkiwäch jontir ri kʼayewal» (Rom. 8:35-39).

7. ¿Achkë rma nqkowin kiʼ qakʼuʼx nqaʼän taq nyaʼöx kʼayewal pa qawiʼ?

⁷ Nqkowin kiʼ qakʼuʼx nqaʼän taq nyaʼöx kʼayewal pa qawiʼ. Si rït najin nyaʼöx kʼayewal pan awiʼ xa rma najin nayaʼ rqʼij Dios, ma taquʼ ta chë Jehová ma kiʼ ta chik rkʼuʼx awkʼë. Pa rkʼexel riʼ, ma tamestaj ta chë ri kʼayewal ri najin naqʼaxaj nukʼüt chë ryä kan ütz yaturtzʼët (Mat. 5:10-12). Si pa rbʼeyal natzʼët ri kʼayewal nyaʼöx pan awiʼ, ya riʼ xkaturtoʼ rchë ronojel mul kiʼ akʼuʼx xtaʼän chqä rchë xtanaʼ chë kʼo aqʼij, achiʼel xbʼanatäj kikʼë ri apóstoles pa naʼäy siglo (Hech. 5:40-42). Chqä, si rït yeʼaköchʼ ri kʼayewal, xkakowin xkeʼatoʼ nkʼaj chik rchë xtkitamaj rwäch Jehová chqä rchë «xtkiyaʼ rqʼij» (1 Ped. 2:12). Y taquʼ rij ri xbʼanatäj rkʼë José. Jehová xyaʼ utzil pa rwiʼ taq najin wä yerqʼaxaj kʼayewal y ma xa xuʼ ta taq xqʼax yän chkiwäch ri kʼayewal riʼ. Ke riʼ chqä rkʼë jbʼaʼ xtuʼän Jehová awkʼë rït (Gén. 39:3, 23).

8. ¿Achkë chik jun nbʼanö chqë chë nqajoʼ yeqaköchʼ ri kʼayewal?

⁸ Ri kʼayewal qlon xa xkekʼis. Ya riʼ jun naʼoj nqatamaj qa chrij ri xqʼaxaj Job pa rkʼaslemal. Le Biblia nuʼij chë «pa rkʼisbʼäl, Jehová xyaʼ más utzil pa rwiʼ Job chwäch ri kʼo wä rkʼë pa naʼäy» (Job 42:12). Y Jehová nuʼij chë ke riʼ chqä xtuʼän qkʼë röj. Ryä xtyaʼ más utzil pa qawiʼ «pa rkʼisbʼäl» —ntel chë tzij, taq qlon chik qakʼaslemal ri ma xtkʼis ta— chwäch ri utzil qlon komä, ri akuchï kan kʼïy kʼayewal najin nqaqʼaxaj. ¿Tapeʼ chë ya reʼ jun chkë ri nbʼanö chqë chë nqajoʼ yeqaköchʼ ri kʼayewal? (Mat. 24:13).

SI MA PA RBʼEYAL TA YEQATZʼËT RI KʼAYEWAL

9. ¿Achkë rbʼanik rkʼë jbʼaʼ xtqatzʼlaʼ qiʼ si ma pa rbʼeyal ta yeqatzʼët ri kʼayewal?

⁹ Taq najin nqaqʼaxaj jun kʼayewal, rkʼë jbʼaʼ xa más xtqatzʼlaʼ qiʼ si ma pa rbʼeyal ta nqatzʼët ri kʼayewal riʼ. Jun ejemplo. Rkʼë jbʼaʼ xtqaquʼ chë yë Jehová xyaʼö ri kʼayewal riʼ chqij. Ya riʼ xbʼanatäj jun tiempo rkʼë Job. Rma ryä ke riʼ xquʼ, ya riʼ xbʼanö che rä chë «xrajoʼ xkʼüt chë ryä kʼo más rnaʼoj chwäch Dios» (Job 32:2). Ke riʼ chqä jbʼaʼ xuʼän Noemí. Ryä pa naʼäy xqʼabʼaj chrij Jehová jontir ri ma ütz ta xerqʼaxaj (Rut 1:13, 20, 21). Xa ta Job chqä Noemí ma ta xkijäl rbʼanik xechʼobʼon, rkʼë jbʼaʼ ma ta jnan chik xuʼän kiwäch rkʼë Dios (Prov. 19:3). Ye kʼa Jehová xertoʼ rchë pa rbʼeyal xkitzʼët ri najin wä nkiqʼaxaj chqä xyaʼ utzil pa kiwiʼ rma ma xkiyaʼ ta qa ryä.

10. ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ nqaquʼ taq nqaqʼaxaj jun kʼayewal?

¹⁰ Tapeʼ qataman chë ma yë ta Jehová nyaʼö kʼayewal pa qawiʼ, rkʼë jbʼaʼ nqaquʼ chë majun ta chik qaqʼij chwäch o chë xqrmestaj yän qa. Ye kʼa si ke riʼ nqaquʼ, rkʼë jbʼaʼ xa xtqbʼison chqä ma xtqayaʼ ta chik rqʼij (Prov. 24:10). Ri qʼatöy tzij David chqä ri profeta Habacuc xkiqʼaxaj kʼïy kʼayewal, y kʼo mul xkiquʼ si Jehová kʼa yerkʼoxaj na taq nkikʼutuj kitoʼik che rä o manä (Sal. 10:1; Hab. 1:2). Tapeʼ ke riʼ, ma xkiyaʼ ta qa xechʼö rkʼë. Jehová xkʼüt chkiwäch ri achiʼaʼ riʼ chë ronojel mul xtjeʼ kikʼë, y ke riʼ chqä xtuʼän qkʼë röj (Sal. 10:17).

11. ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ xtbʼanatäj qkʼë si ma pa rbʼeyal ta yeqatzʼët ri kʼayewal?

¹¹ Si ma pa rbʼeyal ta yeqatzʼët ri kʼayewal, taq kʼo jun ma ütz ta xtqaqʼaxaj, rkʼë jbʼaʼ xtpë pa qajolon achkë rma Jehová najin nuyaʼ qʼij chë nqatäj poqän (1 Ped. 4:12). Tqaquʼ rij ri xbʼanatäj kikʼë rtzeqelbʼëy Jesús. Ryeʼ kwest xqʼax chkiwäch chë Jesús nkʼatzin wä nutäj poqän (Luc. 18:33, 34). Tapeʼ ryä kan chöj xuʼij chkë achkë poqonal xtqʼaxaj, ri apóstol Pedro xquʼ chë Dios ma xtyaʼ ta qʼij chë xtqʼaxaj ya riʼ. Jesús rtaman wä chë ri nrajoʼ Jehová, ya riʼ chë ryä nutäj poqän chqä nkäm chqä chë rbʼanik nchʼobʼon Pedro xa xtqʼät rchë ma xtuʼän ta chik ri nrajoʼ Jehová, rma riʼ xchapon che rä (Mar. 8:31-33). Yajün taq kamnäq chik, rtzeqelbʼëy Jesús kwest xqʼax chkiwäch achkë rma ryä xkʼatzin xtäj poqän chqä xkäm. Ye kʼa Jesús ma xikʼo ta rkʼuʼx kikʼë. Taq xkʼasöx yän pä chkikojöl ri kamnaqiʼ chqä xtzjon kikʼë, xertoʼ rchë xqʼax ya riʼ chkiwäch y xksaj «Rchʼaʼäl Dios» rchë xuʼän riʼ (Luc. 24:25-27, 32, 44-48). Si ryeʼ nkiquʼ wä rij ri najin wä nukʼüt Jesús chkiwäch, xkekowin wä xtkiköchʼ ri kʼayewal petenäq chkij. Ke riʼ chqä röj. Tqaquʼ rij ri nuʼij le Biblia chrij ri kʼayewal nyaʼöx pa qawiʼ, rchë ke riʼ xtqkowin xtqaköchʼ ri kʼayewal ri xkepë chqij.

12. ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ xtqaquʼ si ma yeqatzʼët ta ri kʼayewal achiʼel nutzʼët Jehová?

¹² Si ma yeqatzʼët ta ri kʼayewal achiʼel nutzʼët Jehová, rkʼë jbʼaʼ xtqaquʼ chë ma pa rbʼeyal ta najin nbʼan qkʼë o xa xtqaʼän más nüm che rä ri kʼayewal qlon. Jun ejemplo. Ye kʼo jojun qachʼalal rkʼë jbʼaʼ nkiquʼ chë ma pa rbʼeyal ta najin nbʼan kikʼë rma ma nyaʼöx ta jun kisamaj pa rtinamit Jehová o rma kʼo chë nkiyaʼ qa jun chkë ri samaj riʼ. Tqaquʼ rij jun naʼoj ri xkʼüt qa Jesús taq xtzjoj ri kʼambʼäl tzij chkij jojun achiʼaʼ ri yesamäj wä chkitikik uvas. Ye kʼo jojun xpë kiyowal rma xkiquʼ chë xa jbʼaʼ xtoj chkë, ye kʼa ri rajaw ri tkoʼn xuʼij ya reʼ che rä jun chkë ryeʼ: «Rïn ma itzel ta nnaʼoj xinbʼän awkʼë» (Mat. 20:10-13). Ri achiʼaʼ riʼ xtoj chkë ri bʼin wä chkë, ye kʼa ryeʼ xechʼojin rma kiyoʼen wä chë nyaʼöx más kirajil. ¿Tapeʼ chë röj chqä ma nqajoʼ ta nqaʼän riʼ? Komä tqatzʼetaʼ achkë ütz nqaʼän rchë pa rbʼeyal nqatzʼët jun kʼayewal ri najin nqaqʼaxaj.

¿ACHKË ÜTZ NQAʼÄN TAQ NAJIN YEQAQʼAXAJ KʼAYEWAL?

13. ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ xtbʼanatäj qkʼë taq nqaqʼaxaj jun kʼayewal?

¹³ Röj qataman achkë nuʼij le Biblia chrij ri tijöj poqonal. Y taq nkʼaj chik kiqʼaxan jun kʼayewal, rkʼë jbʼaʼ qaskʼin jojun textos chkiwäch rchë nqakʼuqbʼaʼ kikʼuʼx. Ye kʼa taq kan yoj röj nqqʼaxan jun kʼayewal, rkʼë jbʼaʼ kwest nuʼän chqawäch nqatzʼët ri kʼayewal riʼ achiʼel nutzʼët Jehová. Rkʼë jbʼaʼ nqaquʼ chë Dios najin nuyaʼ kʼayewal pa qawiʼ rma ma nqanmaj ta rtzij o chë ma nqrkʼoxaj ta taq nqchʼö rkʼë. ¿Achkë ütz nqaʼän rchë pa rbʼeyal nqatzʼët ri najin nqaqʼaxaj?

14. ¿Achkë ütz nqaʼij che rä Jehová taq najin nqatäj poqän? (Filipenses 4:13).

¹⁴ Tqaʼij che rä Jehová chë tqrtoʼ pä. Tqatzjoj che rä Qatat kʼo chkaj achkë najin nqaqʼaxaj chqä achkë nqanaʼ. Ütz chqä nqaʼij che rä achkë nqajoʼ chë nuʼän ryä pa qawiʼ. Chqä ütz nqaʼij che rä chë tyaʼ pä ri loqʼoläj rchqʼaʼ chqë rchë nuyaʼ qachqʼaʼ chqä qanaʼoj. Ye kʼa, ma tqamestaj ta chë rkʼë jbʼaʼ Jehová jun wä chik rbʼanik xtyaʼ pä chqë ri nqakʼutuj che rä (Efes. 3:20). Chqä, rkʼë jbʼaʼ xkerksaj ri ángeles o ri qachʼalal rchë xtyaʼ pä qatoʼik (Sal. 34:7). Rma riʼ tqatzʼetaʼ achkë rbʼanik xtqrtoʼ pä Jehová y tqakʼamaʼ ri toʼïk riʼ. Qayaʼon chwäch qan chë ryä rtaman jaruʼ qachqʼaʼ xtyaʼ rchë xtqaköchʼ ri kʼayewal qlon. Jehová ma xtkʼekʼej ta xtyaʼ pä ri loqʼoläj rchqʼaʼ chqë (taskʼij Filipenses 4:13).

15. ¿Achkë kʼo chë ma nqayaʼ ta qa rbʼanik taq nqaqʼaxaj jun kʼayewal? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁵ Ma tqayaʼ ta qa rbʼanik jontir ri yojkitoʼ rchë jnan nuʼän qawäch rkʼë Jehová. Rkʼë jbʼaʼ ma nqkowin ta chik nqaʼän jontir ri xqaʼän ojer, ye kʼa tqabʼanaʼ jontir ri nqkowin. Taq nqïl jun kʼayewal chqä nchʼpü qakʼuʼx, ya riʼ taq más nkʼatzin nqayaʼ ütz taq naʼoj pa qajolon ri ye petenäq rkʼë Jehová (Sal. 119:143). Rma riʼ tqaskʼij qaBiblia ronojel qʼij, tqatjoj qiʼ chrij chqä tqaquʼ rij ri nqaskʼij. Tqabʼanaʼ jontir ri nqkowin rchë nqatzjoj le Biblia, rchë nqbʼä pa qamoloj chqä rchë nqayaʼ qacomentarios. Y, tqatjaʼ qaqʼij rchë ma nqayonij ta qiʼ kikʼë qachʼalal (Prov. 18:1).

16. ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ nqaquʼ taq nqïl jun kʼayewal, y achkë ütz nqaʼän rchë nqesaj äl ya riʼ pa qajolon? (2 Corintios 10:4, 5).

¹⁶ Tqaksaj le Biblia rchë nqajäl rbʼanik nqchʼobʼon. Taq nqaqʼaxaj jun kʼayewal, rkʼë jbʼaʼ kʼo nqaquʼ chqij röj o chrij Jehová ri ma tzij ta. Si ke riʼ najin nbʼanatäj qkʼë, nkʼatzin nqesaj äl ya riʼ pa qajolon tapeʼ kwest xtuʼän chqawäch (taskʼij 2 Corintios 10:4, 5). ¿Achkë xtqtoʼö rchë xtqkowin xtqaʼän riʼ? Ri xtqtoʼö ya riʼ «ri etamabʼäl ri petenäq rkʼë Dios», ri nqïl chpan le Biblia chqä chpan qapublicaciones. Jun ejemplo. Si nqaquʼ chë Jehová ma kiʼ ta chik rkʼuʼx qkʼë, qchʼobʼon chrij ri xqʼaxaj ri apóstol Pablo. Ryä kan kʼïy kʼayewal xqʼaxaj pa rkʼaslemal, ye kʼa jontir ri kʼayewal riʼ xkitoʼ rchë xyaʼ más chwäch ran chë Jehová chqä Jesús kan kiʼ kikʼuʼx rkʼë (2 Cor. 11:23-27). Si nqanaʼ chë Jehová ma rkyun ta na jun qamak ri xqaʼän ojer, tqabʼanaʼ jun lista kichë ri textos ri nkikʼüt chqawäch chë Jehová rkyun chik qamak (Is. 43:25). Chrij riʼ, tqaskʼij ri textos riʼ chqä qchʼobʼon chrij (Sal. 119:97). Y, si jun kʼayewal ri xqaqʼaxaj xuʼän chqë chë ma kan ta nqanmaj chik chë Dios yerchajij rsamajelaʼ, tqakanuj información chrij achkë rma ryä nuyaʼ qʼij chë nqatäj poqän y achkë rbʼanik nqrtoʼ pä rchë jnan nuʼän qawäch rkʼë tapeʼ xa bʼa achkë na najin nqaqʼaxaj (Sal. 91:9-12). Chqä ütz nqaskʼij kexperiencias jojun qachʼalal ri kʼo nmaʼq taq kʼayewal kiqʼaxan.a

17. ¿Achkë nkʼatzin nqaʼän taq nqaqʼaxaj jun kʼayewal?

¹⁷ ¿Ütz lenäq jontir chawäch rït komä y majun ta jun kʼayewal najin naqʼaxaj? Si ke riʼ, tatyoxij che rä Jehová y taksaj re tiempo reʼ rchë naquʼ rij jontir ri ryaʼon chawä (Ecl. 7:14). Ye kʼa, taq xtaqʼaxaj jun kʼayewal, tatjaʼ aqʼij rchë natzʼët ri kʼayewal riʼ achiʼel nutzʼët Jehová, chqä takʼuqbʼaʼ akʼuʼx chrij ryä rkʼë ronojel awan. Ri Qatat kʼo chkaj rbʼin chkë rsamajelaʼ chë xtkʼüt chkiwäch achkë rbʼanik yekiköchʼ ri kʼayewal (1 Cor. 10:13). Ye kʼa, ¿achkë ütz nqaʼän rchë yeqatoʼ qachʼalal taq najin yeqʼax chpan jun nüm kʼayewal? Ya riʼ xtqatzʼët chpan ri jun chik tjonïk.