Teriya min bɛ an ni an balimaw cɛ jɛkulu kɔnɔ, an bɛ se ka o sabati cogo di?

1. An bɛ se ka teri lakikaw sɔrɔ min?

ƝƐNAMAYA bɛ se ka gɛlɛya an bolo kosɛbɛ nin laban donw na. Nka, a tun bɛna gɛlɛya ka tɛmɛn o kan kɛrɛnkɛrɛnnenya la ni teri sɛbɛw tɛ an bolo. Jehova bɛ o dɔn, o de kosɔn a ye teri sɛbɛw di an ma a ka jamakulu cɛ la (Zab. 119:63). An bɛɛ bɛ ka Jehova bato a ka denbaya kɔnɔ, wa kanuya ni bɛn bɛ an ni ɲɔgɔn cɛ.

2. An b’a fɛ teriya sugu jumɛn de ka kɛ an ni an balima krecɛnw ni ɲɔgɔn cɛ?

² An bɛ to k’an jija ka teriya sɛbɛ don an ni an balimaw cɛ jɛkulu kɔnɔ. Wa, o teriya sugu tɛ teriya gansan ye. An bɛɛ ye Jehova ka denbaya kɔnɔmɔgɔw de ye. An bɛɛ b’a bato, wa an bɛɛ b’a kanu. An bɛ Yesu fana kanu. O kanuya de y’a to bɛn bɛ an ni ɲɔgɔn cɛ (Yuh. 13:35). An tɛ sin ka kɛ teriw ye an yɛrɛw ma ten. Teriya ka kɛ an ni ɲɔgɔn cɛ, o tɛ taa cɛsiri kɔ. Ikomi an ye mɔgɔ dafabaliw ye, gɛlɛya dɔw bɛ se ka na, minnu bɛ se ka an ka teriya bila farati la.

3. Teriya min bɛ an ni an balimaw cɛ, mun de bɛ se ka o bila farati la?

³ An ni balima dɔw ka teriya kolo ka gɛlɛn ka tɛmɛn dɔw ta kan. Basi tɛ o la. Mun na? Ka da a kan an ni an balima dɔw ka kow yecogo ani u ka kow kɛcogo ye kelen ye. Nka, a bɛ se ka kɛ ko, ka teriya kɛ ni balima wɛrɛw ye jɛkulu kɔnɔ, o ka gɛlɛn an ma. Tuma dɔw la, bɛnbaliya bɛ se ka na an ni an balimaw cɛ. O bɛ se ka to an ka kanuya bɛ dɔgɔya ka ɲɛsin u ma. A bɛ se ka kɛ ko, ikomi an n’u ka kow yecogo tɛ kelen ye, an bɛ se k’a miiri ko jɛɲɔgɔnyaba tɛ se ka kɛ an n’u ni ɲɔgɔn cɛ. Wa, tuma dɔw la, ni bana jugu walima tɔɔrɔ ni dusukasi bɛ an teri kan, o bɛ se ka na ni gɛlɛya wɛrɛw ye an ka jɛɲɔgɔnya la. Yesu ka misali bɛ se ka an dɛmɛ cogo min na an ka ta’a fɛ ka teriya sabati an ni ɲɔgɔn cɛ hali ni o kɛli man nɔgɔn, an bɛna kuma o de kan barokun in kɔnɔ. Nka, krecɛn jogow bɛ se k’an dɛmɛ cogo min na walisa an ka ta’a fɛ ka teriya sabati an ni an balimaw cɛ, an ka fɔlɔ ka o lajɛ.

KRECƐN JOGOW BƐ SE K’AN DƐMƐ KA TERIYA SABATI AN NI AN BALIMAW CƐ

4. An bɛ se ka an ni an balimaw ka teriya kologɛlɛya cogo di?

⁴ Ni an b’a fɛ ka ta’a fɛ ka an ni an balimaw cɛ teriya kologɛlɛya, fo an ka an hakili to u ka jogo ɲumanw na. N’an bɛ to ka waati kɛ ni an balimaw ye, a bɛna nɔgɔya an bolo ka u jogo ɲumanw ye. Ka kɛ ni a balimakɛw ni a balimamusow ye, o tun ka di ciden Paul ye kosɛbɛ. A ye bataki min ci Tesalonikekaw ma, a y’a fɔ o kɔnɔ ko: “An ye an se ko bɛɛ kɛ ko an bɛ taa aw yɔrɔ” (1 Tes. 2:17). Balima caman bolo, cogoya bɛɛ la ɲuman walisa ka u n’u balimaw ka teriya kologɛlɛya, o ye ka to ka ɲɔgɔn ye ani ka baro kɛ ɲɔgɔn fɛ. An bɛ se k’o kɛ an kɛtɔ ka waajuli kɛ ɲɔgɔn fɛ, an ka lajɛ kɛyɔrɔw la, an ka tile kelen lajɛbaw la, ani an ka tile saba lajɛbaw la. Nka, ka to ka kɛ ɲɔgɔn fɛ o waatiw la, o dɔrɔn tɛ bɔli kɛ walisa gɛlɛya minnu bɛ se ka an ni u cɛ tiɲɛ, ka olu ɲɛnabɔ.

5. Hali ni ko dɔ bɛ ka an ni an balimaw cɛ teriya bila farati la, an bɛ se ka mun de kɛ walisa ka ta’a fɛ ka teriya sabati an ni ɲɔgɔn cɛ? Misali dɔ fɔ. (Kolosekaw 3:12)

⁵ Ni ko dɔ bɛ ka an ka teriya bila farati la, krecɛn jogow bɛ se ka an dɛmɛ ka o teriya sabati (Kolosekaw 3:12 kalan). Gɛlɛya minnu bɛ an ni ɲɔgɔn cɛ, an bɛ se ka olu ɲɛnabɔ nɔgɔya la ni an ye majiginnenya, muɲuli, ɲumaya ani makari sɛnɛ an yɛrɛw la. Misali la, mobili motɛri mago bɛ tulu la walisa a ka se ka baara kɛ ka ɲɛ. O cogo kelen na, an mago bɛ krecɛn jogow la walisa ka an ka bɛnbaliyaw ɲɛnabɔ nɔgɔya la. Sisan, an ka kuma gɛlɛya saba kan minnu bɛ se ka nɔ bila an ni an balimaw ka teriya la. O gɛlɛya kelen-kelen bɛɛ la, an bɛna a lajɛ cogo min na an bɛ se ka Yesu ka majiginnenya, a ka muɲuli, a ka ɲumaya ani a ka makari ladege walisa teriya min bɛ an ni an balimaw cɛ, an ka ta’a fɛ ka o sabati.

NI ƝƆGƆN FAAMUYABALIYA DONNA AN NI AN TERI CƐ

6. Ɲɔgɔn faamuyabaliya bɛ se ka nɔ jumɛn de bila an ka teriya la?

⁶ A kɔlɔlɔ ye min ye. Ni ɲɔgɔn faamuyabaliya donna balima fila ni ɲɔgɔn cɛ, bɛɛ b’a fɔ ko ale hakilinata de ye ɲuman ye. E k’a miiri k’a filɛ ko balimakɛ fila hakilinata tɛ kelen ye u ka waajulikɛ kulu ka waajulibaara ɲɛnabɔ cogo kan. U bɛɛ kelen-kelen bɛ se k’a miiri ko ale hakilinata ka ɲi ka tɛmɛn dɔ in ta kan. U ka ɲɔgɔn faamuyabaliya o ko la, o bɛ se ka u ka teriya bila farati la cogo min na, yala i ye o jateminɛ wa? Kuncɛbaya bɛ se ka to u si t’a fɛ ka u hakilinata bila. N’u ma kuma o gɛlɛya kan ani ka a ɲɛnabɔ joona, u bɛɛ kelen-kelen bɛ se ka dimin mara a kɔnɔ ka ɲɛsin a tɔkelen dɔ ma. Taalen ɲɛ, u cɛ bɛ se ka tiɲɛ ka ta’a fɛ, fo a laban na, u ka teriya bɛ tiɲɛ o ko fitinin dɔrɔn kama.

7. Majiginnenya bɛ se ka u dɛmɛ cogo min na ka u ka bɛnbaliya kow ɲɛnabɔ, Yesu ye o jira a ka kalandenw na cogo di?

⁷ Kalan sɔrɔ ka bɔ Yesu ka majiginnenya la. Yesu y’a jira a ka kalandenw na ko, n’u b’a fɛ ka bɛnbaliya kow ɲɛnabɔ, fo u ka jogo dɔ de sɛnɛ u yɛrɛw la. O jogo ye majiginnenya de ye. Tuma dɔw la, a ka kalandenw tun bɛ ɲɔgɔn sɔsɔ walisa k’a dɔn jɔn de ye mɔgɔba ye u cɛma. O de tun ye kalandenw ka haminako ye. Walisa ka u dɛmɛ u ka o hakilinata yɛlɛma, Yesu y’a fɔ u ye ko, u tun ka kan ka tɔw jate iko u ka fisa ni u ye (Mat. 20:​25-28). Ɔwɔ, u bɛ se ka majiginnenya waleya cogo min na, Yesu tun bɛ ka u kalan o de la. Hali su laban sani a ka sa, a ka kalandenw bɛ se ka majiginnenya jira cogo min na, Yesu ye o cogoya jira u la, a kɛtɔ ka u senw ko ni majiginnenya ye, o min tun ye jɔnw ka baara ye (Yuh. 13:​3-5, 12-16). O cogoya la, u ka kan ka min kɛ walisa ka u ka teriya sabati, Yesu ye o jira a ka kalandenw na. N’u tun bɛ tɔw jate iko u ka fisa ni olu yɛrɛw ye, a tun bɛna nɔgɔya u ma ka sɔn u ka hakilinata ma, hali ni o ni olu ta tɛ kelen ye. N’o kɛra, u ka teriya na jiidi hali ni u hakilinataw tɛ kelen ye.

8. Majiginnenya bɛ se k’an dɛmɛ cogo di an ka teriya sabatilen ka to hali ni bɛnbaliya ko dɔ donna an ni ɲɔgɔn cɛ? (Kolosekaw 3:13) (Jaw fana lajɛ.)

⁸ Mun de bɛ se k’an dɛmɛ walisa an ka teriya kana tiɲɛ, nka a ka taa ɲɛ? Majiginnenya bɛ se ka an dɛmɛ an ka an ɲɛ cɛ tɔw ka fili misɛnmaniw kan, ani ka yafa u ma nɔgɔya la (Kolosekaw 3:13 kalan). Majiginnenya b’a to an tɛ dimin ni tɔw ye ko kɛ an na min ma bɛn an ma. O b’a to an ka teriya tɛ tiɲɛ (Zab. 4:5). Hali ni u ye kuma fɔ min tɛ bɛn an ma, an ka kan ka to an hakili la ko, tuma dɔw la, an yɛrɛw bɛ to ka kuma dɔw fɔ ka tila ka nimisa u la (Waaj. 7:​21, 22). I yɛrɛ ɲininka: ‘K’a ɲini ka jo sɔrɔ, yala o nafa ka bon ka tɛmɛn an ka teriya kan wa?’ I bɛ se k’a sugandi ka sɔn i tɔ ɲɔgɔn ka hakilina ma. I teri ye kojugu min kɛ i la, a sugandi ka ɲinɛ o kɔ ani kana to ka segin-segin o kuma kelen kan.

9. Ni bɛnbaliya mɛnna sen na, majiginnenya bɛ se k’an dɛmɛ cogo di ka o ɲɛnabɔ? (Ntalenw 17:9)

⁹ Majiginnenya bɛ se ka an dɛmɛ fana ni bɛnbaliya mɛnna sen na. Kana a ɲini ka jo sɔrɔ diyagoya la (Ntalenw 17:9 kalan; 1 Kɔr. 6:7). A to i hakili la ko i ka laɲini ye ko aw ka teriya ka ta ɲɛ. Mɔgɔ caman y’a jateminɛ ko ka taa kuma a tigi fɛ ni ɲumaya ye, o ye cogoya ɲuman ye walisa ka u ka bɛnbaliya ko ɲɛnabɔ (Zab. 34:15). Misali la, i bɛ se k’a fɔ: ‘An ye teriw ye kabini waati jan. Ko minnu kɛra, yala an bɛ se ka kuma olu kan wa?’ Sɔn a ma k’i fana niyɔrɔ bɛ bɛnbaliya ko in na, ko i donna a tigi gasi la, ani ka sɔn ka yafa ɲini a tigi fɛ. Ni ale fana ye yafa ɲini i fɛ, sɔn o ma ni majiginnenya ye (Luka 17:​3, 4). A to i hakili la ko i ka laɲini tɛ k’a jira jo bɛ min fɛ ani jo tɛ min fɛ. Nka i ka laɲini ye ka aw ka bɛnbaliya ko ɲɛnabɔ ani ka aw ka teriya sabati.—Nt. 18:24.

NI AW KA KOW YECOGO NI AW KA KOW KƐCOGO TƐ KELEN YE

10. Mun de bɛ se ka to a ka gɛlɛn an ma ka teriya kɛ ni mɔgɔ dɔw ye?

¹⁰ A kɔlɔlɔ ye min ye. An ni balima minnu jogow tɛ kelen ye, ka teriya sɛbɛ don an ni olu cɛ, o bɛ se ka gɛlɛya an ma. Delinako dɔw bɛ se ka kɛ u la minnu bɛ an dusu bɔ. Mɔgɔ dɔw bɛ yen, minnu t’a dɔn u ka kan ka min kɛ n’u ni mɔgɔ wɛrɛw bɛ ɲɔgɔn fɛ, k’a sababu kɛ tɔɔrɔko minnu ye u sɔrɔ u ka ɲɛnamaya kɔnɔ. Dɔ wɛrɛw bɛ yen minnu ka laadaw kosɔn, u tɛ u kɔnɔ dayɛlɛ joona mɔgɔw ye. Dɔ wɛrɛw fana bɛ yen minnu walawalalen don kojugu, wa u bɛ kuma kosɛbɛ. Walima, a bɛ se ka kɛ dɔrɔn ko, an ka kow kɛcogo tɛ kelen ye ka d’a kan, ka jɛɲɔgɔnya kɛ ni tɔw ye, o kɛli ka nɔgɔn anw bolo, k’a sɔrɔ o man nɔgɔn tɔw bolo maloya kosɔn.

11. Mun de ye Yesu dɛmɛ a ka ta’a fɛ ka teriya kɛ ni mɔgɔw ye a ni minnu jogow tɛ kelen ye?

¹¹ Kalan sɔrɔ ka bɔ Yesu ka muɲuli la. Yesu taara a fɛ ka teriya kɛ ni mɔgɔw ye ani minnu ka kow kɛcogo tɛ kelen ye. Misali la, Kuncɛbaya tun ye ciden Yakuba ni ciden Yuhana bila k’a ɲini Yesu fɛ a ka jɔyɔrɔba di u ma a ka masaya kɔnɔ (Mar. 10:​35-37). Nka, Yesu kɔni, majiginnenya de y’a to a y’a jɔyɔrɔ bila sankolo la ka na dugukolo kan (Fil. 2:​5-8). Siga t’a la ko, u n’i Yesu ka ko yecogo tɛ kelen ye cogo si la! O bɛɛ n’a ta, Yesu muɲuna ciden Yakuba, ciden Yuhana ani ciden tɔw bɛɛ kɔrɔ.

12. Mun de ye Yesu dɛmɛ a ka muɲu a teriw kɔrɔ?

¹² Yesu tun tɛ mɔgɔ ko gɛlɛn tigi ye. A tun t’a ɲini a teriw fɛ u ka kow bɛɛ kɛ ka ɲɛ. Yesu tun b’a dɔn ko jɔyɔrɔ sɔrɔli, o tun ye ko nafamanba de ye a ka kalanden caman bolo, ani ko o de kosɔn, ciden Yakuba ani ciden Yuhana ye jɔyɔrɔba ɲini a fɛ a ka masaya kɔnɔ (Mar. 9:34). Yesu fana lamɔna o sigida kelen de la, o yɔrɔ min na, bɛɛ bɛ jɔyɔrɔ ani tɔgɔ de ɲini. O de kosɔn, a tun bɛ se ka a ka kalandenw ka miiricogo faamuya. O bɛɛ n’a ta, Yesu muɲuna u kɔrɔ. A m’a ɲini u fɛ u ka kuncɛbaya ani tɔgɔ ɲini kɛlɛ ka bɔ u yɛrɛw la yɔrɔnin kelen, ka d’a kan o jogow tun b’u la a mɛnna.—Mar. 10:​42-45.

13. Muɲuli bɛ se ka an dɛmɛ cogo di ka ta’a fɛ ka an ka teriya sabati? (Efesekaw 4:2)

¹³ Mun de bɛ se k’an dɛmɛ walisa an ka teriya kana tiɲɛ, nka a ka taa ɲɛ? Ta’a fɛ ka muɲu tɔw kɔrɔ ani ka sɔn u ka jogow la minnu b’i tɔɔrɔ (Nt. 14:29). An bɛɛ n’an jogow ni an delinakow de don. Wa, tuma caman na, olu tɛ jogo juguw ye. An ye mɔgɔ sugu minnu ye, o jogow bɛ o dɔrɔn de jira. Yala a man di an ye tɔw ka muɲu an kɔrɔ hali ni an ka kow kɛcogo dɔw man di u ye wa? (Efesekaw 4:2 kalan). O la, a nafa ka bon an fana kana kɛ ko gɛlɛn tigiw ye ani ka muɲu tɔw kɔrɔ. Fan dɔ fɛ, mɔgɔ minnu masumalen don ani kuma ka gɛlɛn minnu ma, olu bɛ cɛsiri minnu kɛ walisa k’u magɛrɛ tɔw la ani ka baro kɛ u fɛ, an ka kan ka an hakili to o la. Fan dɔ wɛrɛ fɛ, mɔgɔ minnu sholen don ani minnu ka kuma ka ca, an ka kan ka ta’a fɛ ka muɲu olu fana kɔrɔ. Tiɲɛ don ko teriya sɛbɛ tɛ se ka don an ni balima bɛɛ ni ɲɔgɔn cɛ, nka an ka kan ka to an hakili la ko hali ni an jogow tɛ kelen ye, jɛɲɔgɔnya ɲuman bɛ se ka kɛ an ni ɲɔgɔn cɛ.

14. Muɲuli b’an bila ka mun de kɛ?

¹⁴ Muɲuli bɛ se ka an dɛmɛ ka an sinsin an balimaw ka jogo ɲumanw kan. Ni an ye o kɛ, an tɛna a to danfara minnu bɛ an ni ɲɔgɔn cɛ, o ka an ka teriya tiɲɛ. Misali la, kuncɛbaya tun ye ciden Yakuba ni ciden Yuhana bila u ka jɔyɔrɔba ɲini Ala ka Masaya kɔnɔ. Nka, u ka o laɲini b’a jira ko Ala ka Masaya tun ye fɛn nafamanba de ye u ɲɛ kɔrɔ fana. Yesu ye u ka limaniya kɔlɔsi, wa o tun ye fɛn nafamanba de ye ale ɲɛ kɔrɔ. N’an bɛ to ka an sinsin an teriw ka jogo ɲumanw kan, an bɛ Yesu ani a Fa Jehova ladege.

15. Jɔni de bɛ se ka an dɛmɛ walisa, an ni minnu jogow tɛ kelen ye, an ka ta’a fɛ ka teriya sabati an ni olu cɛ?

¹⁵ Ka fara o kan, a nafa ka bon kosɛbɛ an ka Jehova deli walisa, an ni mɔgɔ minnu jogow tɛ kelen ye, a k’an dɛmɛ an ka ta’a fɛ ka teriya kɛ ni olu ye. Ko minnu bɛ se ka na ni gɛlɛya ye aw ni ɲɔgɔn cɛ, kɔn k’i hakili jagabɔ olu kan, ani ka Jehova deli walisa a ka i dɛmɛ i hakili sigilen ka to n’o ko suguw kɛra. A to i hakili la fana ko, Jehova min ye an Dabaga ye, ale b’a dɔn k’a fɔ ko an si ni si tɛ kelen ye. O la, da a la ko Jehova b’a dɔn i mago bɛ min na tigitigi walisa ka ta’a fɛ ka muɲuli kɛ. O la, ni i y’a kɔlɔsi ko i bɛ ka dɛsɛ ka muɲuli kɛ, Jehova deli a ka hakili senu di i ma walisa i ka se ka i yɛrɛminɛ.—Luka 11:13; Gal. 5:​22, 23.

NI AN BALIMAKƐW NI AN BALIMAMUSOW BƐ TƆƆRƆ LA

16. N’an balimaw bɛ gɛlɛya kɔnɔ, o bɛ se ka nɔ jumɛn de bila u la, ani o bɛ se ka gɛlɛya jumɛn de lase an ma?

¹⁶ A kɔlɔlɔ ye min ye. Ni gɛlɛya bɛ an balimakɛw ni an balimamusow kan farikolo ta fan fɛ walima hakili ta fan fɛ, u bɛ se ka ko dɔw kɛ an na walima ka kuma an fɛ cogoya la min bɛ digi an na. Misali la, a bɛ se ka kɛ ko u t’a fɛ an ka to u kɛrɛfɛ, u t’a fɛ ka kuma an fɛ, u bɛ dimin joona, walima yɛrɛ, u bɛ ko wɛrɛw kɛ minnu bɛ bali an na. U bɛ se ka kumaw fɔ walima ka kow kɛ minnu bɛ digi an na (Job 6:​2, 3). Ikomi an t’a dɔn degun min bɛ an balimaw kan, a bɛ se ka kɛ ko, an b’a fɛ u ka min kɛ, o kɛli man nɔgɔn u ma.

17. Yesu ye fiyentɔkɛ Bartimɛ minɛ cogo min na, an bɛ kalan jumɛn de sɔrɔ ka bɔ o la?

¹⁷ An bɛ se ka kalan jumɛn de sɔrɔ ka bɔ Yesu ka ɲumaya ni a ka makari la? Mɔgɔ minnu bɛ tɔɔrɔ la, hali ni Yesu tun ma deli ka u ye, a tun bɛ ɲumaya ani makari jira u la. E k’i miiri dɔrɔn a ye min kɛ fiyentɔ cɛ Bartimɛ ye. Bartimɛ kɛlen k’a mɛn ko Yesu de bɛ ka tɛmɛn, a ye mankan wuli k’a jɔ ka to k’i pɛrɛn walisa Yesu k’a ye. Jama cɛ la, mɔgɔ dɔ y’a fɔ a ye ko a k’i makun. Nka ikomi a tun b’a fɛ Yesu ka a kɛnɛya, a ye dɔ fara mankan kan. Yala a ye o min kɛ, o digira dɔw la jama cɛ la wa? Laala. Nka Bibulu b’a fɔ ko a “hinɛ donna Yesu la”. O b’a jira ko Yesu ye makariba de jira Bartimɛ la (Mat. 20:34; Mar. 10:​46-52). A kumana a fɛ ni ɲumaya ye, a y’a fo a ka dannaya kosɔn, wa a ye kabako kɛ ka a ɲɛw dayɛlɛ.

18. I teri minnu tɔɔrɔlen don, i ka kan ka olu minɛ cogo di? (1 Tesalonikekaw 5:14)

¹⁸ An bɛ se ka an ka teriyaw sabati cogo di? Ta’a fɛ ka ɲumaya ni makari jira tɔw la. O jogo ɲumanw bɛna i dɛmɛ ka ɲumaya jira i balimaw la minnu tɔɔrɔlen don farikolo ta fan fɛ ani hakili ta fan fɛ, ani ka u dusu saalo (1 Tesalonikekaw 5:14 kalan). A to i hakili la ko, teri sɛbɛ labɛnnen don tuma bɛɛ ka a teri dɛmɛ, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, “tɔɔrɔ waati la” (Nt. 17:17). A tɛ dan dɔrɔn ka hinɛ mɔgɔ tɔɔrɔlenw na. A b’a seko bɛɛ de kɛ fana walisa ka u hakili sigi, ka dusu don u kɔnɔ ani, u mago bɛ dɛmɛ kɛrɛnkɛrɛnnen min na, ka o lase u ma.

19. I bɛ se ka ɲumaya ni makari jira tɔw la cogo di? (Jaw fana lajɛ.)

¹⁹ Cogoya kɛrɛnkɛrɛnnen jumɛn de la, i bɛ se ka ɲumaya ani makari jira tɔw la? Tiɲɛ don ko i tɛ se ka i balimaw ka tɔɔrɔ bɛɛ ban farikolo ta fan fɛ ani hakili ta fan fɛ. Nka, tɔɔrɔ min bɛ a kan, i bɛ se ka i seko bɛɛ kɛ walisa ka o faamuya (Mat. 7:12; 1 Pi. 3:8). O la, a tigi lamɛn ka ɲɛ n’a bɛ ka a dusukunnakow ɲɛfɔ i ye. Ni i ka kan ka kuma, i jija walisa i ka kumaw ka kɛ kumaw ye minnu bɛ a dusu saalo (Nt. 12:25). Kana a miiri ko i b’a tigi ka kow bɛɛ kalama (Nt. 18:13). I muɲu a tigi kɔrɔ, wa kana a ɲini a fɛ a ka kow bɛɛ kɛ k’a dafa.—Efe. 4:32.

20. E b’a fɛ ka kɛ teri sugu jumɛn de ye?

²⁰ Teriya min bɛ an ni an balimaw ni ɲɔgɔn cɛ Jehova ka jɛkuluba kɔnɔ, o ka di an ye kosɛbɛ. Nka, an bɛɛ ye hadamaden dafabaliw de ye, wa ko jugu dɔw bɛ se ka an sɔrɔ an ka ɲɛnamaya kɔnɔ. O de kosɔn, tuma dɔw la, an bɛ ko dɔw kɛ, walima ka kuma dɔw fɔ, minnu bɛ digi tɔw la. O la, an bɛ waleɲumandɔn jira an balimakɛw ni an balimamusow la, minnu majiginnen don, u bɛ muɲu an kɔrɔ, ka an minɛ ni ɲumaya ye, ka hinɛ an na, ani k’a sugandi ka kɛ an teriw ye. An fana b’a fɛ ka kɛ o teri suguw de ye ka ɲɛsin olu ma.