Gha Gbehọkotọ Danmwehọ

1-2. (a) De vbene Jehova ya ma ima emwi vbe ẹdẹnẹrẹ? (Psalm 23:​1, 2, 5) (b) De emwi ne ima khian zẹ iro yan vbe ako iruẹmwi na?

VBE ẹdẹnẹrẹ, e Jehova wa kpemehe evbare orhiọn ne wọrhọwọrhọ ne ima. Ma wa ya ekhọe hia kue ye ẹmwẹ ne Devid tae vbe ihuan nọ so, ọ khare wẹẹ: “E Jehova ọre ọsuohuan mwẹ. I i khian gha rre ivbabọ.”​—Tie Psalm 23:​1, 2, 5.

² Odẹ ọkpa ne Jehova ya ma ima emwi ọre iko ne ima do. Vbe dọmwadẹ iko ne ima do, ma wa mobọ guan kaẹn emwi ne ima ka rẹn nẹ. Ọ gha khọnrẹn wẹẹ ima “deziẹn ye uwu ẹmwata” nẹ, ma wa ye gualọ avbe ayere na. (2 Pit 1:12) Vbọrhirhighayehẹ, ọ lọghọ ruẹ ne u sẹtin gbehọkotọ danmwehọ, vbe a ghaa guan kaẹn emwi na ka guan nẹ inugba nọ khin vbe iko ọghomwa ra? Adeghẹ erriọ ẹre nọ, ako iruẹmwi na gha ru iyobọ nuẹn. Ma gha guan kaẹn evbọzẹe nọ na khẹke ne ima gha gbehọkotọ danmwehọ vbe iko. Ma gha vbe guan kaẹn emwi ne etẹn ni ya ọta guan ra emwi ne etẹn ni mwẹ abọ vbe iko gha ru, nọ gha yae gha khuẹrhẹ ne emwa ya gbehọkotọ danmwehọ vbe iko. Iyeke ọni, ma ghi do guan kaẹn emwi eso nọ gha ru iyobọ ne ima ya gha gbehọkotọ danmwehọ. Sokpan gi ima ka guan kaẹn ọmwa nọ gu ima guan.

GHẸ MIANMIAN WẸẸ E JEHOVA ẸRE Ọ GU IMA GUAN

3. De vbene Jehova ya gu ima guan hẹ, kevbe wẹẹ de vbene eguọmwadia ẹre vbe ya loo Ẹmwẹ ọghẹe hẹ?

³ E Jehova keghi loo Ẹmwẹ ọnrẹn ighẹ e Baibol ya gu ima guan. (2 Tim 3:​16, 17) E Jesu wa rẹn ọna. Te ọ wa guẹ vbene a ya ya Ẹmwẹ Osanobua ma emwa emwi sẹrriọ wẹẹ, emwa na gha kha wẹẹ: “Vbe oko na ya rẹn Ebe Nọhuanrẹn sẹrriọ hẹ yi, ugbẹnvbe a miẹn wẹẹ, ọ ma yo owebe?” (Jọn 7:15) Te odẹ ne Jesu ya gha rhan otọ Ẹmwẹ Osanobua wa gha yẹẹ emwa ni hoo ne iran rẹn Osanobua. Ivbi Otu e Kristi ni ghaa rrọọ vbe ẹghẹ ọghe avbe ukọ vbe na ghee ukọ ighẹ e Pọl vbe Apolọs wa gha loo Ebe Nọhuanrẹn ya ma emwa emwi. (Iwinna 17:​2, 3; 18:​24, 28) Ma ne Avbe Osẹe Jehova wa vbe rẹn wẹẹ, e Baibol ẹre avbe ebe ughughan ne ima mwẹ, e JW Broadcasting, avbe ọta azagba, kevbe vidio ọghomwa hẹnhẹn egbe yan. Te odẹ ne ima ya loo e Baibol vbe iko ọghe ima wa yẹẹ emwa ni bun ni deba ima do iko. Emwa ni mwẹ abọ vbe iko ọghe ima keghi rhie ẹre ma wẹẹ, e Baibol ẹre emwi ne iran ma emwa re ke rre, odẹ ne iran ya ru ọna, ọre ne iran na tie Baibol, iran ghi rhan otọ re, iran ghi vbe gi emwa ni gbẹbu rẹn vbene iran khian ya rhie ẹre ye uyinmwẹ hẹ.​—Luk 24:32.

4. De emwi na ya ẹmwẹ na ighẹ “họn” kevbe “danmwehọ” kha?

⁴ A wa mobọ loo ẹmwẹ na ighẹ “họn” kevbe “danmwehọ” vbe Baibol vbe a ghaa guan kaẹn na gha họn ẹmwẹ ne ọmwa. Nọnaghiyerriọ, ma ghaa tie Baibol vbe iko, te ọ yevbe na miẹn wẹẹ, te Jehova gu ima guan, ma gha rẹn otọ emwi nọ ma ima re, ọ ghi gha khuẹrhẹ ne ima gha họn ẹmwẹ nẹẹn. Ọ khẹke ne ima gha mwẹ ilẹkẹtin wẹẹ, e Jehova wa gbọyẹmwẹ yọ vbe ima ghaa danmwehọ ọre, ma na vbe gha ya Ẹmwẹ ọnrẹn ru emwi.​—Itan 27:11.

VBỌZẸ NỌ NA KHẸKE NE IMA GHA GBEHỌKOTỌ DANMWEHỌ VBE IKO?

5. De emwi ne ahoẹmwọmwa ne ima mwẹ ne Jehova gua ima kpa ya ru? (Jọn 4:​23, 24; 1 Jọn 5:3)

⁵ Ma keghi gbehọkotọ danmwehọ vbe iko rhunmwuda ma hoẹmwẹ e Jehova. (Mat 22:37) Vbene ima ya rẹn e Jehova sayọ erriọ ẹre ahoẹmwọmwa ne ima mwẹ nẹẹn khian vbe ya gha wegbe yọ. Ahoẹmwọmwa na ẹre ọ khian gua ima kpa ya gha danmwehọ ọre, ma ghi gha họn ẹmwẹ nẹẹn, ma ghi vbe gha gae vbe odẹ nọ hoo ne ima ya gha ga irẹn.​—Tie Jọn 4:​23, 24; 1 Jọn 5:3.

6. De ọkpa vbe usun emwi ne ima ruẹ vbe iko?

⁶ Ma keghi danmwehọ vbe iko rhunmwuda ma hoẹmwẹ etẹn ima. (Mat 22:39) Vbe iko ọghomwa, e Jehova keghi ma ima vbene ima khian ya gha ru iyobọ ne etẹn ne ima gba ga kevbe emwa ọvbehe ni ma he suẹn gha gae. Vbe igiemwi, ebe na tie ẹre Hoẹmwẹ Emwa​—Ya Emwa Khian Erhuanegbe wa ru iyobọ ne ima ya gha mwẹ avbe uyinmwẹ esiesi nọ ru iyobọ ne ima vbe ikporhu. Ọ lọghọ ruẹ ne u sẹtin gu emwa zẹ iro vbe ikporhu vbe na miẹn wẹẹ uwa wa gua obọ egbe ra? Ọ ghaa yerriọ, hia ne u gbarokotọ ghee vbene etẹn nikpia kevbe etẹn nikhuo ya ru ọna hẹ vbe orhiema ọghe abọ ọghe owebe vbe iko ne ima do vbe uwu uzọla.

7. Vbọzẹ nọ na ru ekpataki ne ima ye gha danmwehọ e Jehova?

⁷ Ma keghi danmwehọ vbe iko rhunmwuda ma ya aro nọ ghaan ghee arrọọ. Deghẹ ima hoo ne ima gha rrọọ vbe etẹbitẹ, te ọ khẹke ne ima gha họn ẹmwẹ ne Osanobua, eguọmwadia ẹre ni ghaa rrọọ vbe ẹghẹ nẹdẹ wa vbe rẹn ọnọna. (Diut 32:​44-47) Ma ghaa gbehọkotọ danmwehọ vbe iko, ma gha miẹn ẹmwẹ igiọdu nọ gha ru iyobọ ne ima ya zin egbe sẹ ẹghẹ ne agbọn ọgbọn khian ya rre. (Rom 8:25) Te ọ wa ru ekpataki ne ima gha danmwehọ e Jehova nian, rhunmwuda, ẹdẹ okiekie ẹre ima ye kevbe wẹẹ, ma hoo ne ima rhiegba ye ugamwẹ ọnrẹn.​—Mat 24:​42-44; Arhie 1:3.

EMWI NE IMA GHA RU NỌ GHA YAE KHUẸRHẸ NE EMWA YA GBEHỌKOTỌ DANMWEHỌ VBE IKO

8. Vbọzẹ nọ na khẹke ne etẹn ni ya ọta guan vbe iko hia ne iran ye gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne iran ya ma emwa emwi?

⁸ Te ọ khẹke ne etẹn ni ya ọta guan katekate, etẹn ni ya ọta azagba guan hia vbe odẹ ke odẹ ne iran gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne iran ya ya ọta guan. Ọta na gele mu egbe ẹre ẹse gha sẹtin si emwa la odẹ ẹmwata, ọ gha vbe sẹtin ya etẹn da obọ mu odẹ ẹmwata. Te ọ vbe khẹke ne emwa ni mwẹ abọ vbe iko rẹn wẹẹ, abọ ọghe iran gha sẹtin ru iyobọ ne emwa vbe odẹ ne iran ma te ya aro yi. Muẹn roro vbene emwi ne ima khian guan kaẹn na khian ya ru iyobọ nuẹn hẹ, adeghẹ a na rhie ọta nuẹn ya guan. Agharhemiẹn wẹẹ, etẹn ni ya ọta azagba guan ẹre emwi ne ima khian guan kaẹn na wa mobọ kaan, ọ gha vbe sẹtin ru iyobọ ne ima vbe a gha rhie ọta ra abọ nọ rhirhi gha khin ne ima vbe iko.​—2 Tim 4:2; Taitọs 1:9.

9. Vbọzẹ nọ na khẹke ne ọta ne ima ya guan gha khuẹrhẹ na rẹn otọ re?

⁹ Mwamwa ọta ne u khian ya guan ẹse. U ghaa ya ọta guan, ẹ i mwẹ u ma gha hoo ne emwa sẹtin gha rẹn otọ ẹmwẹ ne u ta. Adeghẹ u ma mwamwa ọta ruẹ ẹse, emwa i khian sẹtin gbehọkotọ danmwehọ ruẹ rhunmwuda, iran i khian rẹn eke ne ẹmwẹ rrie ra eke ne ẹmwẹ ke dee. Vbọ khian ru iyobọ nuẹn ya sẹtin mwamwa ọta ruẹ ẹse? Ọna ọre emwi ughughan nọ gha ru iyobọ nuẹn: (1) U gha da mu ọta nii so, hia ne u gi emwa rẹn uhunmwu ẹmwẹ ne u hoo ne u rhie ladian vbe ọta nii. (2) U ghi guan kaẹn avbe uhunmwu ẹmwẹ na ọkade ọkade, vbene u te suẹn gha guan kaẹn uhunmwu ẹmwẹ ọvbehe, ọ gha wa maan deghẹ u na ka gbe amẹ sawọn ne emwa ni danmwehọ ruẹ, mieke ne rẹn wẹẹ, uhunmwu ẹmwẹ ọvbehe ẹre u khian ghi la. (3) U gha khian mu ọta nii sẹ ufomwẹ u ghi rhie olika ẹmwẹ ni rre ọta nii ladian.

10. Vbọzẹ nọ na khẹke ne ima gi ọta ne ima khian ya guan gha gbe ima otiti?

¹⁰ Gi ọta ne u khian ya guan gha gbe ruẹ otiti. Oyaya ẹre ọmwa ya ta emwi nọ gbe ẹre otiti. (Itan 2:​4, 5; Iwinna 4:20) Adeghẹ u hoo ne uhunmwu ẹmwẹ nọ rre ọta ruẹ gha yẹẹ ruẹ, te ọ khẹke ne u muẹn roro avbe ako ọghe ebe nọhuanrẹn kevbe olika ẹmwẹ ni rre nene ọta. Ọ mwẹ ọtẹn nokpia ọkpa nọ rre ukpo 70 nọ ke United State rre, te ọtẹn nokpia na ye ye ẹre rre ọta ọkpa na ya guan vbe ọ waan dee, ọ khare wẹẹ: “I ma mianmian vbene ọtẹn nọ ya ọta nii guan ya rhan otọ vbene ima khian ya gha mu Ẹmwẹ Osanobua roro vbe ima ghaa tie ẹre. Te ọ wa gha si agbada vbe unu guan, ọ na vbe rhan otọ vbene ima khian ya gha mu emwi ne ima tie roro hẹ. Ọta nii wa ru iyobọ mẹ vbe ẹdagbọn mwẹ; I na ghi do gha tie Baibol vbe odẹ nọ khẹke, I na vbe do sikẹ e Jehova sayọ.”

11. Vbọzẹ nọ na khẹke ne u gi emwa rẹn emwi nọ gha gele ru iyobọ ne iran vbe u ghaa ya ọta guan? (1 Timoti 4:​13-16)

¹¹ Gha muẹn roro emwi nọ gha ru iyobọ ne emwa ni danmwehọ ruẹ, u ghi vbe gi iran rẹn vbene iran khian ya rhie emwi ne iran ruẹ ye uyinmwẹ hẹ. Ne u khian wa ya gha ta emwi ne emwa ni danmwehọ ruẹ ka rẹn nẹ, ya e Baibol rhie igiọdu ne iran, u ghi vbe gi iran rẹn emwi eso nọ gha gele ru iyobọ ne iran. Vbe igiemwi, ukọ ighẹ e Pọl keghi tama e Timoti emwi nọ gha gele ru iyobọ nẹẹn ya sikẹ e Jehova sayọ zẹvbe nọ ya gha ru iwinna ugamwẹ ọghẹe vbe Ẹfisọs. (Tie 1 Timoti 4:​13-16.) Muẹn roro emwi nọ gha gele ru iyobọ ne emwa ni danmwehọ ruẹ, u ghi vbe gi iran rẹn vbene iran khian ya rhie emwi ne iran ruẹ re vbe ọta ruẹ ye uyinmwẹ.

12. Vbọzẹ nọ na khẹke ne u gha guan vbe na miẹn wẹẹ, te u gu ọmwa zẹ iro vbe u ghaa ya ọta guan?

¹² U ghaa mu egbe ọta ruẹ, gha guan ladian, ẹghẹ nii, u ghaa ya nene ọta guan ẹ i yevbe na miẹn wẹẹ te u tie ebe. Ọ ma khẹke ne u gha gbẹnnẹ emwi hia ne u khian ta vbe ọta ruẹ ye otọ, ne u wa gha tie ẹre, nọghayeyerriọ, te ọ khẹke ne u gha guan vbe na miẹn wẹẹ, te u gu ọmwa zẹ iro, u gha ru vberriọ, emwa ghi rherhe rẹn otọ ẹmwẹ ne u ta. Ebe na tie ẹre Gha Mwẹ Alaghodaro Vbe Odẹ Ne U Ya Tie Ebe Kevbe Odẹ Ne U Ya Maa Emwa Emwi khare wẹẹ: “Guan vbe odẹ ọghe abiọmwabiẹ, ne u mieke na rhiẹre ma wẹẹ ẹmwẹ ne u ta mu ruẹ ekhọe, kevbe wẹẹ u mwẹ ẹmwẹ iran ni danmwehọ ruẹ vbe orhiọn.” U ghaa si agbada vbe unu guan, ẹmwẹ ne u ta ghi gha gbe emwa ni danmwehọ ruẹ otiti, ọ ghi vbe gua iran kpa ya ru emwi nọ khẹke.

13. Vbọzẹ nọ na khẹke ne etẹn ni ya ọta guan vbe iko tama ọtẹn ọvbehe nọ gua wa ya ọta guan nọ ru iyobọ ne iran? (Vbe ya ghee efoto)

¹³ Tama ọtẹn nọ gua wa ya ọta guan nọ ru iyobọ nuẹn. Vbua khian ya ru ọna hẹ? U sẹtin gi ẹre rẹn ẹmwẹ ne u khian ta vbe ọta ruẹ vbene u te ya ọta nii guan, u ghi vbe lele adia nọ rhie nuẹn vbe u ghaa ya ọta nii guan. Vbe deba ọni, tama rẹn nọ gbehọkotọ danmwehọ ọta ruẹ vbe u ghaa mu egbe ẹre ye otọ, nọ mieke na tama ruẹ, ako nọ khẹke ne u winna yan. (Itan 1:5) Ma hia wa mwẹ eke ne ima na vburriẹ, sokpan ma i rherhe bẹghe ẹre, rhunmwuda ọni, ọtẹn nii sẹtin ru iyobọ nuẹn ya rẹn vbene u gha ya ya ọta nii guan vbe odẹ ne emwa gha ya rherhe rẹn otọ re. Ma hia hoo ne ima gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne ima ya ya ọta guan kevbe odẹ ne ima ya ma emwa emwi, ne ima mieke na sẹtin ru iyobọ ne emwa ya rẹn otọ emwi ne ima ma iran re vbe Baibol kevbe ne iran sẹtin rhie ẹre ye uyinmwẹ.a

EMWI ESO NỌ GHA RU IYOBỌ NE IMA YA GHA GBEHỌKOTỌ DANMWEHỌ

14. Vbe na ghee ọmwa nọ gbẹn ebe Psalm 119, de aro nọ khẹke ne ima ya gha ghee adia nọ ke obọ Osanobua rre? (Psalm 119:​24, 111, 167)

¹⁴ Adeghẹ ima na rẹn wẹẹ, emwi ne Jehova ma ima re kakabọ ru ekpataki, ma ghi gha danmwehọ vbe ima ghaa rre iko. Ma wa gualọ adia ọghe Jehova ne ima mieke na sẹtin zin egbe ọlọghọmwa ughughan ni rhiegbe ma vbe “ẹghẹ nọ wegbe” ne ima ye na. (2 Tim 3:1) Adeghẹ ọ na yevbe na miẹn wẹẹ, emwi ne ima ka rẹn nẹ ẹre a ghi ta vbe iko, aro ne ọmwa nọ gbẹn ebe Psalm 119 ya gha ghee adia nọ ke obọ Osanobua rre, ẹre ọ vbe khẹke ne ima ya gha ghee ẹre.​—Tie Psalm 119:​24, 111, 167.

15. Vbe ima khian ya rhie ẹre ma wẹẹ ima wa ye gbọyẹmwẹ ye emwi ne ima ruẹ vbe iko?

¹⁵ Te ọ khẹke ne ima ye gha ya aro nọ ghaan ghee emwi ne ima ruẹ vbe iko, vbene ọ te khẹke ne Ivbi Izrẹl ya gha ghee mana ne Jehova kpemehe ẹre ne iran vbe uwu ato. (Ẹks 16:​15, 31) Vbe okaro, Ivbi Izrẹl wa gbọyẹmwẹ ye mana ne Jehova kpemehe ẹre ne iran. Obọ e Jehova ẹre ọ ke rre, ọ ghaa rhiẹnrhiẹn, ẹre ọ vbe zẹe ighẹ ohanmwẹ ma gbele iran rua ye uwu ato. Sokpan, vbene ẹghẹ ya khian, egbe mana na re vbe ẹdẹgbegbe na do wọọ eso vbe uwu iran. (Nọm 21:5) Emwi ne ima miẹn ruẹ vbe ọna ọre wẹẹ, ọ ma khẹke ne ima gha ya aro sila sila ghee emwi ne ima ka rẹn nẹ na ruẹ vbe iko, te ọ khẹke ne ima tie ẹre ekhuarho. Te ọ khẹke ne ima rẹn wẹẹ, obọ e Jehova ẹre ọ ke rre. Te ọ khẹke ne ima vbe yerre wẹẹ, te otu e Jehova gbarokotọ ru emwamwa emwi ne iran ma ima re. Te ọ vbe khẹke ne ima kọe ye orhiọn wẹẹ emwi ne ima ruẹ gha sẹtin rhie ẹwaẹn ne ima, ẹwaẹn nii ẹre ọ khian ya ima gha mwẹ arrọọ ọghe etẹbitẹ.​—Itan 3:​13, 16-18; Jọn 17:3.

16. De emwi nọ he ru iyobọ ne etẹn eso ni ga e Jehova ke ukpo ni bun gha dee ya sẹtin gha gbehọkotọ danmwehọ vbe iko? (Ya ghee ẹkpẹti nọ khare wẹẹ, “Emwi Nọ Gha Ru Iyobọ Ne Ima Ya Gha Gbehọkotọ Danmwehọ.”)

¹⁶ Ma gha sẹtin gha gbehọkotọ danmwehọ vbe iko adeghẹ ima na lele adia eso. Gi ma guan kaẹn emwi nọ ru iyobọ ne etẹn eso ni kpẹẹ nẹ vbe otu e Jehova ya sẹtin ye gha gbehọkotọ danmwehọ vbe iko. Ukpo 30 ẹre ọ he ye na ne Ọtẹn Nokhuo Ashley ke ga e Jehova, ọ khare wẹẹ: “Emwi nọ wa mobọ ru iyobọ mẹ ya gbehọkotọ danmwehọ ọre ne I na mu egbe iko ye otọ. Adeghẹ I ma mu egbe ye otọ, ọ ghi gha lọghọ mwẹ ne I sẹtin zẹ ewanniẹn, ẹghẹ nii, ekhọe mwẹ i ghi rre ẹmwẹ na ta.” Ukpo 52 ẹre ọ he ye na ne Ọtẹn Nokpia József ke ga e Jehova, ọ vbe kha wẹẹ: “Ọ wa yẹẹ mwẹ vbe a ghaa guan kaẹn emwi ne I ka rẹn, rhunmwuda I sẹtin do rẹn otọ re vbe odẹ ne i ma te ka ya rẹn otọ re. Adeghẹ ọtẹn nọ ma wa guẹ vbene a ya ya ọta guan ẹre ọ ru abọ vbe iko, I ghi rhie aro tua ẹmwẹ nọ ta, ẹ i re vbene ọ ya tae hẹ, rhunmwuda Ẹmwẹ Osanobua ẹre emwi nọ ta ke rre.”

17. Vbọ khian ru iyobọ nuẹn ya gbehọkotọ danmwehọ vbe iko? (Vbe ya ghee efoto.)

¹⁷ Emwi eso ne ima khian guan kaẹn na sẹtin ru iyobọ nuẹn ya gha gbehọkotọ danmwehọ vbe iko. (1) Ghẹ rri oregbe u ke gha die iko, ne ovbe ghẹ ya rhie ruẹ. (2) Rherhe sẹ iko, ne u mieke na gualọ ehe ne u khian tota yi vbene iko te suẹn. (3) Mu efoni ruẹ ra e tablẹt ruẹ ye silent nẹ ghẹ mieke na tu ladian vbe a ghaa do iko, ghẹ vbe gi ẹre rhie ruẹ ekhọe hin emwi na ta rre. (4) Gha mu emwi ne u khian ruẹ vbe iko roro. (5) Gha ghee ọtẹn nọ ya ọta guan. (6) Gbẹnnẹ olika ẹmwẹ eso ye otọ, ra u sẹtin vinnọ ama eso nọ gha ya ruẹ ye olika ẹmwẹ eso rre. (7) Hia ne u gha muẹn roro avbe ako ebe nọhuanrẹn ne ọta nii wa mobọ hẹnhẹn egbe yan, kevbe odẹ na ya rhan otọ re ọkade ọkade. (8) Nọ egbuẹ wẹẹ, ‘Vbia khian ya ya emwi ne I ruẹ re na ru iyobọ ne ọtẹn vbe uwu iko ra ọmwa ne I kporhu ma?’ (9) Vbene ọ te sẹ ẹdẹ na do asikoko nekherhe ra nọkhua, hia ne u tie uhunmwuta ọghe dọmwadẹ ẹdẹ, uhunmwuta ọghe ọta ughughan na khian ya guan, kevbe avbe ako ebe nọhuanrẹn ne iran hẹnhẹn egbe yan. (10) U ghaa gbehọkotọ danmwehọ e vidio ọghe ihuan na ya suẹn emwamwa asikoko, ọ gha mu ruẹ egbe ye otọ khẹ emwi na khian zẹ iro yan vbe asikoko vbe ẹdẹrriọ.

YE GHA GBEHỌKOTỌ DANMWEHỌ EMWI NE JEHOVA MA RUẸ RE

18. Vbọzẹ nọ na khẹke ne ima ye gha danmwehọ vbe iko?

¹⁸ Te ọ khẹke ne ima ye gha gbehọkotọ danmwehọ vbe iko, rhunmwuda, ma gha ru vberriọ, te ima kie ẹkpotọ yọ ne Jehova gha “su [ima] vbe odẹ ẹmwata.” (Psm 23:3; 31:3) Ma wa gualọ adia nọ ke obọ e Jehova rre ne emwi rhọkpa ghẹ mieke na si ima hin odẹ ẹmwata rre, vbe na ghee okọ ne okpe ẹhoho bi yo bi rre. Nọnaghiyerriọ, wa gi ma “gha yegbe vbe nọ dekaẹn vbene [ima] ya danmwehọ hẹ,” ma ghi vbe gha rhie emwi ne ima ruẹ vbe iko ye uyinmwẹ. (Luk 8:18) Ma ghaa danmwehọ e Jehova, ọyẹnmwẹ ọyẹnmwẹ ẹre ọ khian gha sẹ ima nian, arrọọ ọghe etẹbitẹ ghi vbe sẹ ima obọ.​—Psm 119:​2, 14.