Odẹ Ukpo 70 Ẹre Ọ He Ye Na Ne I Ke Ga E Jehova Vbe Cuba

I wa ye yerre wẹẹ, te igue nii wa fu ima egbe rre. Ẹgbẹe ọghe ima ni bun wa vbe lẹga ima vbe evba nii. Ma wa gha miẹn evbare re, te ima wa gha rri orhiẹnrhiẹn agbọn.

Vbe I ghi rre odẹ ukpo isẹn, ọtẹn nokpia ọkpa na tie ẹre Walton Jones na suẹn gha gu evbibiẹ mwẹ ruẹ e Baibol. Ọtẹn nọ wa gha zọghae ẹre wa gha nọ, ọ rhie odẹ ughaẹdẹ igbe ne ọtẹn na ya ya owẹ khian, ọ ke sẹ igue ima. Ẹghẹ ke ẹghẹ nọ ya rre, etẹn mwẹ ni bun ghi si egbe koko vbe owa erha ima nọkhua, ọ ghi gha ma iran e Baibol vbe ọwara ughaẹdẹ ni bun. Evbibiẹ mwẹ, ọtiẹn erha mwẹ nokpia ighẹ e Pedro kevbe ọtiẹn erha mwẹ nokhuo ighẹ Ela keghi wa gbọyẹmwẹ ye emwi ne iran ruẹ, iran na ghi dinmwiamẹ zẹvbe ọkpa vbe Avbe Osẹe Jehova. Odẹ ukpo 100 ẹre Ela ghi ye nian, ọ ye ga zẹvbe arọndẹ ọghe ẹghẹ hia vbe cuba.

Vbe ẹghẹ nii, a kpasẹ yọ ne Avbe Osẹe Jehova gha ru iwinna iran vbe Cuba. Te emwa wa rẹn ima ye emwa ni kporhu ke owa ya sẹ owa, kevbe ni mu ẹkpo nọ vuọn ne ebe ughughan ni rhan otọ e Baibol. Te ima wa gha ya owẹ khian la ehe ughughan! Ẹko wa sẹ mwẹ ọyẹnmwẹ ẹghẹ ke ẹghẹ ne I ya ye ẹre rre vbene I ya rhiegbe ye ugamwẹ e Jehova vbe I waan dee vbe “ẹghẹ nọ rhiẹnrhiẹn” na. Sokpan, “ẹghẹ nọ wegbe” wa ye khẹ ima vbe odaro.​—2 Tim 4:2.

ẸGHẸ NE EMWI YA WEGBE VBE CUBA

Vbe I rre odẹ ukpo isẹn, erha mwẹ vbe ọtiọnrẹn nokpia keghi mu okhian gha rrie otọ ọvbehe ne amẹ lẹga ne iran ya do asikoko vbe evba. Vbe ẹghẹ ne iran ya yo okhian na, iran eva keghi mu emianmwẹ na tie ẹre typhoid fever rhunmwuda amẹ nọ gbiruẹn ne iran wọn vbe evba. I ye yerre wẹẹ, vbe iran sẹ owa, eto ma ghi gha rre ọtiẹn erha mwẹ uhunmwu, sokpan ọ ye miẹn uhunmwu. Vbọrhirhighayehẹ, erha mwẹ ma miẹn uhunmwu. Ukpo 32 kẹkan ẹre ọ ghaa ye vbe ọ wu.

Erha mwẹ ghi wu nẹ, iye mwẹ keghi viọ ima hia gha rrie owa ọtiọnrẹn nokpia nọ ghaa rre igue ọkpa na tie ẹre Lombillo. Ma keghi si kpa hin eke ne erha ima vbe iye ima nọkhua ye rre, ẹgbẹe ọghe ima eso vbe gha rre evba, ọna wa kakabọ da ima. Sokpan, mẹ vbe ẹgbẹe mwẹ na ye koko gha ga e Jehova.

Vbọ ghi rre August 26, 1957, I keghi dinmwiamẹ vbe odighi ọkpa nọ rre ọkpẹn Lombillo. Ukpo igbe ẹre I ghaa ye vbe ẹghẹ nii. I ma te rẹn wẹẹ, a gha mu awua ye iwinna Avbe Osẹe Jehova vbe Cuba vbe odẹ ukpo eva nọ lelẹe. Vbe ukpo 1959, emwa keghi ya ẹtin vbe iwegbe miẹn arriọba ukpo.

Ototọ arriọba nọ wa hoo ne emwa deba ivbiyokuo ẹre ima ghi gha ye. Ọna keghi wa ya agbọn gha lọghọ Avbe Osẹe Jehova rhunmwuda iran i deba ivbiyokuo, iran i vbe rhie obọ ba ẹmwẹ otu azẹ. Rhunmwuda ọni, ma ma ghi sẹtin gha ru iwinna ugamwẹ ima vbene ọ ka ye. Ọ ghi sẹ ẹghẹ arriọba na mu awua ye iwinna Avbe Osẹe Jehova, iran na vbe mu etẹn ni bun ye eghan. Ẹghẹ hia ẹre a ya gha viọ obọ ne eso vbe uwu iran, a ma vbe gha rhie evbare ne iran. Ugbẹnso, etẹn ima ma rri evbare na mu ne iran rhunmwuda iran rẹnrẹn wẹẹ, ọ gbodan ghee ilele nọ rre Baibol nọ khare wẹẹ na ghẹ rri esagiẹn.

Vbe uwu avbe ọlọghọmwa na hia, te ima ye gha si egbe koko ga e Jehova. (Hib 10:25) Ma kue gha do asikoko vbe ẹgbo ra ihe ọvbehe vberriọ vbe ẹvbo nii. I ye yerre vbe asẹ ọkpa ne ọtẹn nokpia ọkpa ya mu eke nọ na koko ohuan ne ima, ne ima ya do asikoko. Ma ma sẹtin viọ avbe ohuan ni rre evba hin ọ ke sẹ ẹdẹ ne ima khian do asikoko amaiwẹ te ima khian kpe evba nii huan. Ọrheyerriọ ma ye do asikoko nii vbe evba​—ohuan kẹkan kevbe ohuan ọghe Jehova ẹre ọ koko do asikoko vbe ẹdẹrriọ!​—Mai 2:12.

Ma wa gbọyẹmwẹ ye iwinna ne etẹn ru ne ima mieke na sẹtin gha miẹn evbare orhiọn re. Vbe igiemwi, e kasẹt ẹre a ghaa rrẹkọd emwamwa ọghe asikoko yi. Iyeke ọni, etẹn ghi ghae ẹre ne etẹn hia ni rre Cuba. Ugbẹnvbe a miẹn wẹẹ, te etẹn ghaa lẹre rrẹkọd emwamwa ọghe asikoko na, ma ghaa danmwehọ ẹre vbe ugbẹnso, ma ghi họn urhu ọkpa nọ viẹ kevbe owogho ọghe emwi ọvbehe vberriọ vbe uwu ẹre. Ọ mwẹ vbene ima ya gha miẹn ukpa hẹ vbe ima gha do asikoko vbe eke ne ukpa i ye, ọ mwẹ emadogua ọkpa nọ rhie ukpa rre, a keghi kọnẹt emadogua na ginna ikẹkẹ ọkpa, ọtẹn nokpia ọkpa ghi gha fi ikẹkẹ nii, sokpan ikẹkẹ nii i kpa hin eke nọ ye rre, vbene ọ ya fi ẹre, erriọ ẹre ima ya gha miẹn ukpa. Evba nii ẹre ima na gha miẹn ukpa ne ima ya gha kpee kasẹt na rrẹkọd emwamwa ọghe asikoko nii yi. Ẹmwata nọ wẹẹ ma ma sẹtin gha ru iwinna ugamwẹ ima vbene ọ te khẹke nọ gha ye, ma ma vbe gha mwẹ avbe ebe ọghomwa vbene etẹn ni rre ẹvbo ọvbehe ye, sokpan te ima wa ye gha miẹn evbare orhiọn re. Erriọ ẹre ima vbe ya gha sọyẹnmwẹ ugamwẹ ne ima rhie ne Jehova.​—Neh 8:10.

VBE IMẸ VBE ỌVBOKHAN MWẸ GHAA RU IWINNA ARỌNDẸ VBE IMA MWẸ EMỌ NẸ

Vbe I ghi rre ukpo 18, I na suẹn gha ga zẹvbe arọndẹ ọghe ẹghẹ hia vbe ẹvbo ọkpa nọ rre Florida. Vbọ ghi rre odẹ ukpo ọkpa vba, otu na wẹẹ ne I gha ga zẹvbe arọndẹ ne kpataki vbe ẹvbo ọkpa na tie ẹre Camagüey nọ ghaa re isi ẹvbo vbe ikinkin nii. Evba nii ẹre I na miẹn ọtẹn nokhuo ọkpa ne mose mose na tie ẹre Emilia, e Santiago de Cuba ẹre ọ ke rre. Ma na ghi suẹn gha si egbe obọ, vbe uwu ukpo ọkpa vba ma na ru orọnmwẹ.

I keghi suẹn gha winna vbe ekọmpini ọkpa nọ ru e sugar, arriọba ẹre ọ yan ekọmpini na. Mẹ vbe ọvbokhan mwẹ ma ghi sẹtin gha ru iwinna arọndẹ; ọrheyerriọ, te ima wa ye gha hoo ne ima rhiegba ye ugamwẹ e Jehova. Rhunmwuda ọni, I na ghi ru emwamwa ne I gha winna ke ẹgogo 3:00 a.m. vbe asọn, ya sẹ 11:00 a.m. vbe owiẹ. Ọ ma gha khuẹrhẹ mẹ ne I sẹtin gha rhiọrre vbe owiẹ fioro vberriọ, sokpan ọna ru iyobọ mẹ ya rhiegba ye iwinna ikporhu iyẹn nọ maan, I na vbe sẹtin gha deba ọvbokhan mwẹ yo iko vbe ẹghẹ hia.

Ukpo 1969 ẹre ima biẹ ovbi ima nokpia nọdiọn na tie ẹre Gustavo. Vbe asẹ nii, otu na wẹẹ ne I do gha ga zẹvbe ọgbaroghe ọghe otako. Etẹn ni bun ni mwẹ emọ wa mobọ gha ga zẹvbe ọgbaroghe ọghe otako vbe Cuba vbe ẹghẹ nii. Ọna ma gha re iwinna nekherhe sokpan te ọyẹnmwẹ wa gha sẹ ima. Te imẹ vbe ọvbokhan mwẹ wa gha roro ẹre wẹẹ uyi nọkhua ẹre a mu ye ima egbe ne ẹkpotọ na kie ne ima ya gha ga etẹn ima zẹvbe ọgbaroghe ọghe otako. Ma suẹn iwinna ọgbaroghe ọghe otako nẹ vbe ima biẹ ovbi ima nokpia na tie ẹre Obed, iyeke ọni, ma na biẹ Abner, ukpo eso ghi gberra nẹ, ma na ghi biẹ ovbi ima nokhuo na tie ẹre Mahely.

I gha ya yerre ẹghẹ ne ima ya gha ru iwinna ọgbaroghe ọghe otako, ọyẹnmwẹ ghi wa gha sẹ mwẹ, rhunmwuda vbene Jehova ya fiangbe emwa rẹn vbe Cuba. E Jehova wa vbe ru iyobọ ne ima, ne ima ya koko ivbi ima ẹse vbe odẹ ẹmwata, te iran wa hoẹmwẹ e Jehova. Gu mwẹ tama uwa vbene emwi ghaa ye hẹ vbe ima ghaa ru iwinna ọgbaroghe ọghe otako.

VBE I GHAA RU IWINNA ỌGBAROGHE ỌGHE OTAKO VBE ẸGHẸ NA YA MU AWUA YE IWINNA ỌGHE IMA

Vbe odẹ ukpo 1960 ya mu odẹ ukpo 1970, te obọ wa gha da Avbe Osẹe Jehova rhunmwuda na na mu awua ye iwinna ima. A keghi khui avbe Ọgua Arriọba ọghe ima. Iran na khu avbe arọndẹ na gie yo isi hin ẹvbo nii rre. A na mu etẹn nikpia ni bun ni ye re igbama ye eghan. A na vbe khui abotu ọghe ima nọ rre Havana.

Rhunmwuda na mu awua ye iwinna ima, ufomwẹ uzọla ẹre ima ya gha mu otuẹ yo iko. Rhunmwuda ọni, ma gha mu otuẹ gie iko ọkpa vbe ufomwẹ uzọla, ufomwẹ uzọla nọ lelẹe ma ghi dọlegbe vbe mu otuẹ gie iran. Ma i viọ emwi ni bun lele egbe, ikẹkẹ ẹre ima mobọ ghaa loo, ne emwa ghẹ mieke na rhie aro ye ima egbe. Te ima ghaa ru ẹre lẹre, ma ghi kue ru ẹre vbene a miẹn wẹẹ emwa ima vbe uwu ẹgbẹe ẹre ima khian ya tuẹ. Ọna ma zẹdẹ gha lọghọ ima na ru rhunmwuda ma gua obọ etẹn nẹ. Vbene ima ghi sikẹ etẹn ima sẹ, ugbẹnso ọ kẹ kherhe ne ima mianmian wẹẹ, te ima rre do ru iwinna ọgbaroghe ọghe otako. (Mak 10:​29, 30) Ọrheyerriọ, te ima wa ye gha begbe. Avbe olakpa wa mobọ gha lele ima, erriọ ẹre iran vbe ya gha zọlọ ima ọta. Akpawẹ iran mu ima, iran gha te mu etẹn ni rhie owa ne ima dia ye eghan.​—Rom 16:4.

Vbe uwu ẹghẹ na, ẹkpotọ keghi kie ne ima ya miẹn etẹn ni ya ekhọe hia zẹ emwi obọ agharhemiẹn wẹẹ obọ ma sẹ iran re. Imuẹn nọ rre ẹdogbo eso kue bun sẹ emwa ni rre ẹdogbo nii, sokpan, etẹn ghi ye mu e nẹt ọghe imuẹn ne iran loo ne ima, ne ima mieke na sẹtin vbiẹ ẹse. Eso wa vbe mu egbe ne iran ya rhie ima la owa agharhemiẹn wẹẹ, evbare kherhe ẹre iran mwẹ. Uhiẹn ugbẹnso, te ima kue mu evbare lele egbe, ne iran mieke na vbe deba ima re vbọ.

Ma ma sẹtin gha viọ ivbi ima hia lele egbe vbe ima ghaa mu otuẹ yo iko. Rhunmwuda ọni, ovbi ima ọkpa ẹre ima ghaa rhie lele egbe, ma ghi sẹ ivbi ima nikẹre rae ne iye mwẹ vbe ọtẹn mwẹ nokhuo ne iran gu ima gbaroghe iran. Ọghe ne ẹmwata, ne ima na mu ovbi ima lele egbe wa gele ru iyobọ ne ima. Ọ mwẹ asẹ ọkpa ne avbe olakpa ya gha zanzan emwi ne ima mu, sokpan uwu ẹkpo ne ima viọ e pampers ọghe ọmọmọ na loo nẹ yi, ẹre ima viọ ebe ọghomwa lẹre yi, rhunmwuda, ma rẹnrẹn wẹẹ avbe olakpa i zanzan egbe ẹkpo vberriọ.

I wa ya ekhọe hia gbọyẹmwẹ ye iyobọ ne ọvbokhan mwẹ ru mẹ, ọ gbaroghe ivbi ima, erriọ ẹre ọ vbe ya ru iyobọ mẹ vbe ọwara ukpo ni bun ne ima ke ru iwinna ugamwẹ ẹghẹ hia. I wa sẹtin ye gha ru iwinna ne I ghaa ru vbe ekọmpini nọ ru sugar nii kevbe iwinna ọgbaroghe ọghe otako kugbe. Odẹ vbo? Ugbẹnso, I winna vbe ẹdẹ nọ ma te khẹke ne I winna ne I ghẹ mieke na winna vbe ufomwẹ uzọla. Ọ ghi sẹ ẹghẹ, iwinna ne I te gha ru vbe ekọmpini nii na fi werriẹ. Mẹ ẹre ọ ghi gha dia iwinna eso ne ima ru vbe ekọmpini nii, rhunmwuda ọni, ikpẹdẹ ihinrọn vbe uzọla ẹre I ya gha winna. I ma sẹtin kha wẹẹ I i ru iwinna na. Sokpan ọ mwẹ emwi ọkpa nọ ru iyobọ mẹ, I kegha mu iwinna nọ bun ne emwa ne ima gba winna ne iran miẹn ru vbe ufomwẹ uzọla, odẹ vberriọ iran i ghi tama ọmwa rhọkpa wẹẹ, I mu otuẹ gha rrie iko. I ma yayi wẹẹ, eniwanrẹn ọghe isi iwinna nii rẹnrẹn wẹẹ, I ma gha rrie iwinna vbe ufomwẹ uzọla!

VBENE I YA SẸTIN GHA SỌYẸNMWẸ VBE IWINNA UGAMWẸ NE I RU FI WERRIẸ

Vbe ẹdẹ ọkpa vbe ukpo 1994, etẹn ni mu asanikaro vbe Cuba keghi kha wẹẹ, iran khian gu ọgbaroghe ọghe otako hia ni rre ẹvbo nii nọ re 80 do iko ne kpataki vbe Havana. Ẹko wa gha sẹ ima ọyẹnmwẹ wẹẹ ima hia sẹtin miẹn egbe! Vbe iko nii, ma na ka guan kaẹn afiwerriẹ eso nọ rhiegbe ma vbe otu ọghomwa. Iyeke ọni, ayawewe ne ima ghi họn keghi wa kpa ima odin. Avbe etẹn na keghi tama ima wẹẹ, iran hoo ne iran rhie eni ima ne avbe arriọba! Vbe iran khian gu ru egbe emwi vberriọ?

Iran keghi tama ima wẹẹ, ẹ i re ban ẹre iran ke gu avbe ukọ arriọba do iko, rhunmwuda iran hoo ne arriọba gha ya obọ esi mu Avbe Osẹe Jehova. Arriọba ẹre ọ wẹẹ ne etẹn na rhie eni ọgbaroghe ọghe otako hia ne iran. Ma hia keghi kue yọ ne iran rhie eni ima ne iran. Ke ẹghẹ nii kpa, iran na ghi do gha ya obọ esi mu ima.

Vbene ẹghẹ ya khian ma ma ghi gha lẹre do iko, ma na vbe sẹtin gha kporhu ke owa ya sẹ owa, agharhemiẹn wẹẹ, a ma he wa kpasẹ yọ ne ima mu ugamwẹ ima gbọọ vbe ẹvbo nii. Okiekie ẹre ima ghi do ya rẹn wẹẹ avbe arriọba ka rẹn eni ọgbaroghe ọghe otako eso nẹ, te iran wa gha hoo ne iran rẹn deghẹ eni nọ gu iran gbae.

Vbe September 1994, iran keghi kpasẹ yọ ne ima kie abotu ọghomwa. Uhiẹn abotu ne iran ka khui vbe ọwara ukpo 20 ẹre ima ghi suẹn gha loo.

Vbọ ghi rre ukpo 1996, a keghi tie imẹ vbe ọvbokhan mwẹ vbe efoni, a na wẹẹ ne ima do ga vbe Bẹtẹl. Te ọna wa kpa mwẹ odin, I na ghi tama iran wẹẹ, I ye mwẹ emọ eva vbe owa ne I gbaroghe. Avbe etẹn na na wẹẹ ne I ka ya muẹn roro nẹ, sokpan iran na tama mwẹ wẹẹ, iran hoo ne I ye do ga vbe Bẹtẹl. Ma keghi miẹn iwinna ugamwẹ na yi, ẹre ima na suẹn gha ru emwamwa ne imẹ vbe ẹgbẹe mwẹ si hin eke ne ima ye rre gha rrie Havana.

Ne I ta ẹmwata ma uwa, I ma zẹdẹ gha sọyẹnmwẹ iwinna ne I ru vbe Bẹtẹl vbe ẹghẹ okaro. I gbe ukpo ni bun nẹ vbe iwinna ọgbaroghe ọghe otako rhunmwuda ọni, iwinna nii ẹre ekhọe mwẹ wa gha ye. Iwinna ọfisi ma zẹdẹ gua mwẹ egbe ro. Sokpan, etẹn ne ima gba rre Bẹtẹl katekate ọvbokhan mwẹ keghi ru iyobọ mẹ ya dia iziro mwẹ. Vbene ẹghẹ ya khian I na dọlegbe do gha sọyẹnmwẹ iwinna ugamwẹ mwẹ, I wa ye ga vbe Bẹtẹl nian.

Mẹ vbe ọvbokhan mwẹ khian ọmaẹn nẹ nian. Sokpan ọyẹnmwẹ nọ sẹ ima i gia gie vbe ima gha muẹn roro ẹkpotọ nọ kie ne ima ya deba etẹn ughughan winna vbe ọwara ukpo ni bun vbe ugamwẹ e Jehova. Ẹko ima hia wa vuọn ne oghọghọ vbe ima ghaa bẹghe ivbi ima kevbe eyẹ ọghe ima ga e Jehova. Egbe ọyẹnmwẹ nọ ghaa sẹ ukọ ighẹ e Jọn ẹre ọ sẹ ima, ọ khare wẹẹ: “Emwi nọ ghi ya ẹko rhiẹnrhiẹn mwẹ sẹ ọna i rrọọ, vbe I gha họn wẹẹ, ivbi mwẹ ye lele odẹ ẹmwata khian.”​—3 Jọn 4.

Odẹ ukpo 30 ẹre ọ he ye na ne imẹ vbe ọvbokhan mwẹ ke ga vbe Bẹtẹl. Ma wa ye hia vbene ẹtin ma sẹ vbe ugamwẹ e Jehova agharhemiẹn wẹẹ ima khian ọmaẹn nẹ kevbe wẹẹ obọ emianmwẹ na tie ẹre kansa wa da ima. Ma wa miẹn ọlọghọmwa ni bun vbe ugamwẹ e Jehova, sokpan te ọyẹnmwẹ wa sẹ ima wẹẹ ma sẹtin ga e Jehova ne “Osa nọ mwẹ oghọghọ” vbe ọwara ukpo 70 vbe otọ ne amẹ lẹga vbe Cuba!​—1 Tim 1:11; Psm 97:1.