Hia Ne U Gha Re Ọmwa “Nọ Gua Ma Emwa Emwi” Vbe Ikporhu

1. De emwi nọ khẹke ne ima fuẹro ẹre, kevbe wẹẹ, vbọzẹ? (2 Timoti 4:2) (Vbe ya ghee efoto.)

JESU tama erhuanegbe ẹre wẹẹ: “[Wa] ya emwa ni rre agbẹnvbo hia khian erhuanegbe mwẹ . . . , wa ghi gha ma iran ẹre, ne iran gha ru emwi hia ne I yi ẹre iyi ne uwa.” (Mat 28:​19, 20) Ọna rhie ma wẹẹ, te ọ khẹke ne Ivbi Otu e Kristi hia gua gha ma emwa emwi. Ẹmwata nọ wẹẹ, e Jehova si “emwa hia ni mu egbe, ne iran ya ru emwi nọ gha ya iran gha mwẹ arrọọ ọghe etẹbitẹ” kẹ egbe, avbe odibo ọghẹe wa vbe ru iyobọ ne ima ya miẹn egbe emwa vbenian. (Iwinna 13:48; Jọn 6:44; Arhie 14:6) Ọrheyerriọ, te ọ khẹke ne ima ye gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne ima ya ma emwa emwi. Gia guan kaẹn igiemwi ọghe ukọ ighẹ e Pọl vbe Banabas. E Baibol khare wẹẹ, vbe iran ghi kporhu vbe sinagọg nọ rre Aikoniọm, “odẹ ne iran ya guan keghi mu emwa ekhọe sẹrriọ wẹẹ, Ivbi e Ju kevbe Ivbi e Grik ni bun na do khian emwa iyayi.” (Iwinna 14:1) Vbe nai na gbawawẹ, e Pọl vbe Banabas wa gele fuẹro vbene a ya “ma emwa emwi” hẹ. (Tie 2 Timoti 4:2.) Te ọ wa khẹke ne Ivbi Otu e Kristi hia fuẹro vbene a ya ma emwa emwi hẹ.

2. Vbọzẹ ne Ivbi Otu e Kristi eso na roro ẹre wẹẹ, iran i khian sẹtin gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne iran ya ma emwa emwi?

² Etẹn eso sẹtin gha roro ẹre wẹẹ, iran i khian sẹtin fuẹro vbene a ya ma emwa emwi rhunmwuda, iran ma yo owebe nọ yo, iran sẹtin vbe gha roro ẹre wẹẹ, iran i re emwa nọ gua ma emwa emwi. Ikpia eso ne Baibol guan kaẹn vbe gha mwẹ egbe iziro vbenian. (Ẹks 4:10; Jer 1:6) Egbe sẹtin vbe wọọ eso rhunmwuda, vbene iran hia sẹ, ikporhu ọghe iran i biẹ ọmọ esi vbene ọghe etẹn ọvbehe biẹ ọmọ esi. Ẹmwata nọ wẹẹ, ẹ i re emwa hia ne ima wa miẹn ẹre ọ khian rhie ehọ ne ima ta yi. Vbe deba ọni, ẹ i wa re vbene ima guẹ sẹ hẹ ẹre ọ khian tae deghẹ emwa gha danmwehọ ima. Zẹvbe ne ima ka tae ban, e Jehova kevbe avbe odibo ọghẹe keghi ru iyobọ ne emwa ni mwẹ ekhọe ata ya do miẹn odẹ ẹmwata. Ọrheyerriọ, te ọ ye khẹke ne ima hia ne ima gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne ima ya kporhu iyẹn nọ maan ma emwa. Vbe ako iruẹmwi na, ma gha guan kaẹn odẹ eha ne ima khian ya sẹtin gha mwẹ alaghodaro vbe ima ghaa ma emwa emwi vbe ikporhu.

GHA MU ẸMWẸ EMWA NI DANMWEHỌ RUẸ RORO

3. Vbọzẹ ne Jesu na sẹtin ta ẹmwẹ nọ mu ekhọe emwa ni ghaa danmwehọ ọre?

³ E Baibol khare wẹẹ, e Jesu “rẹn emwi nọ rre emwa ekhọe.” (Jọn 2:25) Te Jesu wa gele rẹn emwi nọ rre emwa nagbọn ekhọe, ọ vbe rẹn emwi nọ si ẹre ne iran na ru emwi ne iran ru. Jesu keghi sẹtin ta emwi nọ gha mu emwa ni danmwehọ ọre ekhọe, rhunmwuda, ọ rẹn emwi nọ gha ru iyobọ ne iran. E Jesu rẹnrẹn wẹẹ, te emwa wa gha gualọ ibude kevbe ifuẹko, rhunmwuda te avbe ọkaolotu ugamwẹ wa gha ya agbọn lọghọ emwa rhunmwuda avbe ilele na lele vbe ẹvbo kevbe iyi ne iran tobọ iran yi. (Mat 9:36; 23:4) Ọna rre usun emwi ne Jesu guan kaẹn vbe ọ kporhu vbe uhunmwu oke. Te ikporhu ne Jesu ghaa kpee wa gha yẹẹ emwa ni bun rhunmwuda, emwi ni kpokpo iran vbe orhiọn ẹre ọ ghaa guan kaẹn.

4. Vbe ima khian ya rhie ẹre ma hẹ wẹẹ, ma hoẹmwẹ emwa? (Vbe ya ghee avbe efoto.)

⁴ Ma gha sẹtin rhie ẹre ma wẹẹ, ma hoẹmwẹ emwa ne ima kporhu ma adeghẹ ima na hia ne ima rẹn emwi nọ kpokpo iran vbe orhiọn. Emwa hia ne ima miẹn vbe ikporhu wa mwẹ ọlọghọmwa ne iran gu vẹn vbe agbọn Esu na. Ma ghaa ye ọna rre vbe ẹghẹ hia, ọ ghi gha khuẹrhẹ ne ima sẹtin ru iyobọ ne iran. Vbe igiemwi, emwi rhọkpa rrọọ nọ sunu vbe ẹdogbo ne u na kporhu, ne u gha sẹtin loo ya kporhu ma ọmwa ra? Vbe ẹdogbo ne u ye, evbibiẹ emọ eso si osi ne emwi ghẹ ya sunu daa ivbi iran ni rre esuku ra? Ọ vbe lọghọ emwa ke miẹn iwinna vbe ẹdogbo ne u na kporhu ra? Muẹn roro vbene emwi ye emwa hẹ vbe “ẹghẹ nọ wegbe” ne ima ye na. Nọ ghi wa yae khọọ sẹ ọre wẹẹ, iran ma ya aro ye emwi ne Baibol we Osanobua khian ru ne ima.​—2 Tim 3:1; Aiz 65:​13, 14.

5. De vbene Jesu ya lughaẹn ne avbe Farisi hẹ? (Matiu 11:​28-30)

⁵ E Jesu hoẹmwẹ emwa nọ ghaa kporhu ma, obọ nọ ya gha mu iran ya iran rẹn wẹẹ, ọ gele hoẹmwẹ iran. Te Jesu wa lughaẹn ne avbe Farisi, rhunmwuda te avbe Farisi wa gha ghee egbe iran gidii, erriọ ẹre iran vbe ya gha ya obọ yẹnyẹn emwa mu otọ! (Mat 23:13; Jọn 7:49) Sokpan te Jesu wa gha ya obọ esi mu emwa, erriọ ẹre ọ vbe ya gha rhie ọghọ ne iran. “Ọmwa nọ fu kevbe nọ ya ekhọe hia mu egbe rriotọ,” ẹre Jesu ghaa khin, ọna rre usun emwi nọ si ẹre nọ na gha re ọmamwaemwi nọ fuẹro. (Tie Matiu 11:​28-30.) Te ọ wa vbe khẹke ne ima gha ya obọ esi mu emwa ne ima kporhu ma, ne ima vbe gha rhie ọghọ ne iran.

6. Vbe ima khian ya sẹtin gha ya obọ esi mu emwa ni gbodan ghee ima, ne ima vbe gha rhie ọghọ ne iran?

⁶ Emwa eso sẹtin fi ehọ ye amẹ vbe ima ghaa kporhu ma iran, eso ghi kue gha gbodan ghee ima. De emwi nọ khẹke ne ima ru? E Jesu gi ima rẹn wẹẹ, te ọ khẹke ne ima zin egbe vbe emwa ghaa gbodan ghee ima, sokpan ọ mwẹ emwi ọvbehe nọ vbe we ne ima ru. Ọ we ne ima “gha ru emwi esi ne emwa ni khẹko” ima, ne ima “gha fiangbe emwa ni tie ihẹn” ne ima kevbe ne ima kue “gha na erhunmwu ne emwa ni rhovbiẹ” ima. (Luk 6:​27, 28) Ma gha sẹtin ru ena hia adeghẹ ima na rẹn wẹẹ, ọ sẹtin gha mwẹ emwi eso nọ si ẹre ne iran i na hoo ne iran danmwehọ ima. Ẹmwata nọ wẹẹ, emwa eso wa hoo ne iran mu idobo ye iwinna ikporhu ọghe ima. Vbọrhirhighayehẹ, a sẹtin miẹn wẹẹ, ọlọghọmwa ọghe ẹgbẹe ra osi nọ si emwa eso ẹre ọ si ẹre ne iran i na hoo ne iran danmwehọ ima. Ọ gha kẹ, orhiọn iran ma sẹ otọ vbe ẹghẹ ne ima ya dekun iran. Vbe nọ rhirhi gha ye hẹ, wa gi ima lele ẹmwẹ ibude nọ rre Baibol nọ khare wẹẹ, ne ima “gi ẹmwẹ [ima] gha re nọ rhiẹnrhiẹn vbe ehọ vbe ẹghẹ hia, ọ ghi gha re na ya umwẹ yi, ne [ima] miehe na rẹn vbene [ima] gha ya zẹ ẹmwẹ wanniẹn edọmwadẹ ọghẹe hẹ.” (Kọl 4:6) Adeghẹ ima na gha mwẹ ẹnina ọmwa, ma na vbe gha hia ne ima rẹn vbene emwi ye emwa hẹ, emwi ne iran ru i khian gha sọnnọ ima, nọghayayerriọ, ma ghi sẹtin ma iran emwi nọ gha ru iyobọ ne iran.

GHA YA ẸMWẸ OSANOBUA MA EMWA EMWI

7. De emwi ne Jesu ya gha ma emwa emwi? (Jọn 7:​14-16)

⁷ E Jesu ma gha ya ẹmwẹ obọ ọre ma emwa emwi. Ẹmwẹ Osanobua ẹre ọ ghaa loo, ọ ghi vbe rhan otọ ọre vbe odẹ ne emwa ni danmwehọ ọre gha na rherhe rẹn otọ emwi nọ ma iran re, vbene iran i na mianmian. E Baibol gi ima rẹn wẹẹ, te Jesu ghaa ma emwa emwi “vbe na ghee ọmwa nọ mwẹ asẹ, ọ ma yevbe avbe skraib.” Te ọna wa gha “yan [emwa] unu ruan.” (Mak 1:22; ghee study note nọ khare wẹẹ, “not as the scribes.”) Vbe ẹghẹ nii, emwi ne avbe rabai na họn usi ẹre rre tae, ẹre avbe skraib ghaa ma emwa re, ne emwa mieke na ya ẹmwẹ ne iran ta yi. Sokpan Ẹmwẹ Osanobua ẹre Jesu ghaa loo. Zẹvbe Ovbi Osanobua nọ ka gha rre ẹrinmwi, ọ gha te sẹtin ya emwi nọ rẹnrẹn gha ghagha ma emwa nọ kporhu ma, ọ sẹtin kue gha ta emwi nọ rẹnrẹn wẹẹ, iran i khian sẹtin rẹn otọ ọre. Sokpan, e Jesu ma ru vberriọ. Nọghayayerriọ, Ẹmwẹ Osanobua ẹre ọ ghaa loo ya ma emwa emwi ne Osanobua hoo. (Tie Jọn 7:​14-16.) Te Jesu wa gele rhie igiemwi esi ye otọ ne ima.

8. De vbene ukọ ighẹ e Pita ya ya egbe taa e Jesu hẹ?

⁸ Ẹmwẹ Osanobua ẹre erhuanegbe Jesu vbe ya gha ma emwa emwi. Vbe igiemwi, gi ima zẹ iro yan emwi ne ukọ ighẹ e Pita tae vbe ẹdẹ Pẹntikọst 33 C.E. E Pita ma yo owebe vberriọ. Ọrheyerriọ, odẹ nọ ya rhan otọ ẹmwẹ akhasẹ ni dekaẹn e Jesu keghi wa mu emwa ekhọe. (Iwinna 2:​14-37) Vbọ ghi sunu? “Emwa ni ya ekhọe hia miẹn ẹmwẹ nọ tae yi keghi dinmwiamẹ. Emwa ni do deba iran vbe ẹdẹrriọ, kegha re odẹ orhunmwu arriaisẹn eha (3,000).”​—Iwinna 2:41.

9. Vbọzẹ nọ na khẹke ne ima gha loo Ẹmwẹ Osanobua vbe ima ghaa ma emwa emwi?

⁹ E Baibol ọkpa ẹre ọ khian sẹtin ru iyobọ ne emwa ya ru afiwerriẹ nọ khẹke ne iran mieke na sikẹ Osanobua. (Hib 4:12) Rhunmwuda ọni, e Baibol ẹre ọ khẹke ne ima gha loo vbe ima ghaa ma emwa emwi. Ma hoo ne ima “ya ẹmwẹ Osanobua wewe,” ẹ i re ẹmwẹ obọ ima. (2 Tim 4:2) Ebe Itan 2:6 khare wẹẹ: “E Jehova tobọre ẹre ọ rhie ẹwaẹn ne ọmwa. Obọ ọre ẹre ẹwaẹn kevbe irẹnmwi ke rre.” Nọnaghiyerriọ, ma ghaa ya e Baibol ma emwa emwi, te ọ yevbe te ima kie ẹkpotọ ne Jehova ya gu emwa ne ima kporhu ma guan. (Mal 2:7) Ma hoo ne emwa rẹn wẹẹ, ẹ i re kherhe ẹre ibude nọ rre Baibol ya maan sẹ adia nọ ke obọ emwa nagbọn rre. Ẹmwẹ nọ ke obọ Osanobua rre nọ, ọ vbe ru iyobọ ne ima ya sẹtin ru emwi nọ gha ya ẹko rhiẹnrhiẹn Ayi ọghe ima, vbe deba ọni, ma tobọ ima ghi vbe gha ghọghọ.​—2 Tim 3:​16, 17.

10. Vbọ khẹke ne ima ru, ne ọmwa ne ima gu ruẹ emwi mieke na rẹn wẹẹ, emwi nọ rre Ẹmwẹ Osanobua ẹre ima ma irẹn re?

¹⁰ Vbene u te ya gu ọmwa ruẹ e Baibol, u ghi hia ne u gualọ vbene u khian ya ru iyobọ nẹẹn hẹ, nọ mieke na rẹn wẹẹ, emwi nọ rre Baibol ẹre u ya ma ẹre emwi. U ghaa gu ọmwa ruẹ e Baibol, te ọ khẹke ne u gi ọmwa nii rẹn wẹẹ, agharhemiẹn wẹẹ, avbe efoto kevbe vidio wa ru iyobọ ne ima vbe ima ghaa ruẹ emwi, ẹmwẹ nọ rre Baibol ẹre ọ ru ekpataki sẹ. Nọnaghiyerriọ, wa ghaa ruẹ emwi, gualọ ako e Baibol nọ gha ru iyobọ ne ọmwa ne u ma ẹre emwi ya rẹn otọ emwi nọ ruẹ, wa ghi vbe koko zẹ iro yan rẹn. U ghaa loo avbe efoto kevbe vidio, u ghi hia ne u gi ọmwa ne u gu ruẹ emwi rẹn vbene ọ ya rhilo ginna emwi ne Baibol tae hẹ. Esa i rrọọ, ne u ya gha ta ẹmwẹ nọ bun gbe, ra ne u wa tie ako e Baibol ni bun ne u mieke na sẹtin ru ọna. Nọghayayerriọ, ru iyobọ ne ọmwa ne u gu ruẹ emwi ya mu edọmwadẹ ako e Baibol ne uwa tie re roro, uhiẹn, wa sẹtin kue dọlegbe tie eso adeghẹ esa na gha rrọọ. Odẹ vberriọ, emwi ne Baibol khare ẹre ima ma emwa re, ẹ i re emwi ne ebe, efoto ra e vidio khare.​—1 Kọr 2:13.

11-12. (a) Vbe ima khian ya sẹtin gha mwẹ izinegbe vbe egbe emwa ne ima gu ruẹ emwi? (Iwinna 17:​1-4) (Vbe ya ghee efoto.) (b) De emwi nọ khẹke ne emwa eso rẹn vbekpa e Baibol, kevbe wẹẹ, vbe ima khian ya sẹtin ru iyobọ ne iran hẹ?

¹¹ Adeghẹ ọ na gha lọghọ ọmwa ne u gu ruẹ e Baibol ya miẹn ọnrẹn yi emwi eso ne u ma ẹre, u ghi yerre wẹẹ, te ọ khẹke ne u “gha ya ẹmwẹ Osanobua wewe . . . u ghi gha ya izinegbe ru” ẹre. Emwa eso rherhe rẹn otọ emwi ne iran ruẹ, sokpan ẹ i yerriọ ne eso. Imamwaemwi ne ima tobọ ima ghee wẹẹ, ẹ i lọghọ na rẹn otọ ọre, emwa eso ke do rẹn otọ ọre, ọ ghi ba kua. Ẹ i re avbiẹ inugba ẹre Pọl kporhu ma Ivbi e Ju ni rre Tẹsalonaika, ọ na ye gha rhan otọ e Baibol ma iran, eso vbọ ke do sẹtin rẹn otọ ọre.​—Tie Iwinna 17:​1-4.

¹² Odẹ ọvbehe ne ima gha ya sẹtin rhie ẹre ma wẹẹ, ma mwẹ izinegbe ọre ne ima nọ emwa ne ima gu ruẹ emwi ọta eso, ne ima mieke na rẹn emwi nọ rre iran ekhọe sokpan, ma ghi hia ne ima ghẹ ta ẹmwẹ nọ bun gbe. Gbehọkotọ danmwehọ iran, u ghi vbe hia ne u rẹn otọ emwi nọ rre iran ekhọe. Wa ghi vbe koko tie ako eso vbe Baibol, u ghi ru iyobọ ne iran ya rẹn emwi ne Osanobua gualọ. Vbe kọe ye orhiọn wẹẹ: Emwa ni bun ma he zẹdẹ ya aro kaẹn e Baibol, amaiwẹ te iran khian rẹn emwi nọ rre uwu ẹre. Ọ gha wa ru iyobọ ne iran deghẹ ima na mu e Baibol na print ma iran. U sẹtin gie ẹre ma iran uhunmwuta nọ khare wẹẹ, “Emwi Eso Ni Rre Uwu Ẹmwẹ Osanobua,” nọ rre ipapa 5 vbe Izedu Agbọn Ọgbọn, ọna gha ru iyobọ ne iran ya rẹn emwi ughughan ne iran gha sẹtin ruẹ vbe uwu e Baibol. Iyeke ọni, u sẹtin ya ako e Baibol ọkpa ra eva nọ rre ototọ inọta 15 ya ru iyobọ nẹẹn ya rẹn wẹẹ, e Baibol gha sẹtin ru iyobọ ne ọmwa ya gha ghọghọ. Adeghẹ u na gi ọmwa ne u gu ruẹ emwi rẹn vbene Baibol ru ekpataki sẹ hẹ, ọ ghi gha rhie emwi nọ ruẹ ye uyinmwẹ, ọ ghi vbe gha hoo nọ ruẹ sayọ.

RU IYOBỌ NE IRAN YA RẸN E JEHOVA

13. Ma ghaa ma emwa emwi, de ọmwa nọ khẹke ne ima mobọ gha guan kaẹn? Ru igiemwi yọ.

¹³ Ma hoo ne ima ru iyobọ ne emwa ya do rẹn e Jehova kevbe ne iran vbe do gha re ọsiọre. (Jems 4:8) Rhunmwuda ọni, ma gha sẹtin ya iwinna ne ima ru gie ọmwa nọ da urhukpa yi vbe eke nọ so ebiebi. Ẹ i khian mu urhukpa nii daa egbe ẹre. Nọghayayerriọ, ọ ghi mu urhukpa nii daa emwi nọ hoo nọ bẹghe. Erriọ ẹre ọ vbe ye, ma ghaa ma emwa emwi, ọ ma khẹke ne ima gha ta ẹmwẹ nọ gha ya emwa rhie aro ye ima egbe, nọghayayerriọ, ma ghi gi iran rẹn wẹẹ, e Jehova ẹre ọ ma iran emwi kevbe wẹẹ, Ẹmwẹ ọghẹe ẹre ọ ru ekpataki sẹ.

14. Vbe ima khian ya ru iyobọ ne ọmwa ne ima gu ruẹ e Baibol nọ mieke na sẹtin ya ẹko rhiẹnrhiẹn e Jehova?

¹⁴ U ghaa ma ọmwa emwi, ru iyobọ ne ọmwa nii ya do hoẹmwẹ e Jehova nọ mieke na gha hoo nọ ru emwi nọ yẹẹ ọre. (Itan 27:11) Ẹ i re te u wa ma ẹre emwi nọ khẹke kevbe emwi nọ ma khẹke nọ ru, nọ mieke na sẹtin do gha re Osẹe Jehova. Sokpan, te u hoo nọ ru afiwerriẹ nọ khẹke nọ mieke na ya ẹko rhiẹnrhiẹn e Jehova. Vbe igiemwi, adeghẹ ọ na gha lọghọ ọmwa ne u gu ruẹ emwi nọ sẹtin ban uyinmwẹ dan nọ gua ẹre obọ ro, u sẹtin nọ rẹn wẹẹ: “Vbọzẹ ne emwi ne u ru na, na sọnnọ e Jehova? Vbọzẹ ne Jehova na hoo ne u ban emwi ne u sọyẹnmwẹ ọnrẹn? De vbene emwi ne Jehova hoo ne u ru na ya rhie ẹre ma wẹẹ, ọ hoẹmwẹ ruẹ?” U ghaa ru iyobọ ne ọmwa ne u ma ẹre emwi ya gha mu ẹmwẹ e Jehova roro vbe ẹghẹ hia, ọ ghi do rẹn wẹẹ, Erha nọ hoẹmwẹ ima ẹre Jehova khin. Ọna ghi ru iyobọ nẹẹn ya gha hoo nọ ya ẹko rhiẹnrhiẹn e Jehova.

GHA MWẸ ALAGHODARO VBE ODẸ NE U YA MA EMWA EMWI

15. Vbọ khian ru iyobọ nuẹn ya gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne u ya ma emwa emwi?

¹⁵ U gha sẹtin nọ e Jehova vbe erhunmwu nọ ru iyobọ nuẹn ya rẹn ako ne u gha winna yan, ne u mieke na gha mwẹ alaghodaro. (1 Jọn 5:14) Iyeke ọni, u ghi vbe hia ne u gha zẹ owẹ lele emwi ne Jehova ma ima re vbe iko, nọ ya ima mwẹ alaghodaro vbe ikporhu. U sẹtin we ne ọtẹn nọ wẹro deba ruẹ vbe u gha khian ya gu ọmwa ruẹ emwi. Iyeke ọni, u ghi we nọ tama ruẹ ako ne u gha winna yan. Vbe yerre wẹẹ, agharhemiẹn wẹẹ, u kakabọ rẹn otọ ebe ne u ya ma ọmwa emwi, ọmwa ne u ma ẹre emwi ma rẹn otọ ọre vberriọ. Mu egbuẹ ye ihe ọmwa ne u ma ẹre emwi. U ghi vbe ru iyobọ nẹẹn ya do bẹghe ẹre wẹẹ, iyẹn nọ maan ẹre ima gele ya wewe. Ọna gha ru iyobọ nẹẹn ya gu e Jehova ru ọse, ọ ghi vbe gha mwẹ ọyẹnmwẹ nọ sẹ otọ ẹko.​—Psm 1:​1-3.

16. De ere ne ima gha lae miẹn adeghẹ ima na gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne ima ya ma emwa emwi?

¹⁶ Oghọghọ na lae miẹn vbe a ghaa ma emwa ọvbehe emwi vbekpa e Jehova i gia gie. Te ima khian wa ye gha ma emwa emwi, uhiẹn vbe ima gha la agbọn ọgbọn nẹ. Nọnaghiyerriọ, wa gi ima ye gha rhie ẹre ma wẹẹ, ima hoẹmwẹ emwa ne ima kporhu ma, gi ima gha loo Ẹmwẹ Osanobua, ne ima vbe gha ru iyobọ ne emwa ya do rẹn e Jehova zẹvbe ne ima ya kporhu iyẹn nọ maan. Ma ghaa ru ena hia, ma ghi sẹtin gha mwẹ alaghodaro vbe odẹ ne ima ya ma emwa emwi.