Iˇ cuꞈ shawˇ˗eu aˇ tiˆ˗ahˇ le keuˆ nya˗eu gʼaˇ duˬ leh jeh daˆ leꞈ

1. (a) Iˇ cuꞈ shawˇ naˇ aˬ jeˬ jeˇ˗euˬ guiˬ lahˬ za˗eu nga? (b) Aˬ dui heu kawˆ laꞈ kʼoeˇ aˬ jeˬ˗euˬ gaˇ kawˆ ja sawˇ˗eu nga?

Nawˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ a nehˬ˗awˇ iˇ cuꞈ shawˇ dzeuˇ˗euˬ tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ de laˬ? Toˆ˗ehˇ naˇ nawˇ siˬ nya˗eu nui ma shawˇ ni Miˬyehˇ˗ahˇ shaˇ dzeuˇ˗euˬ jeˬ pyeuꞈ meh. (1 Beˬtuˆluˆ 3:21) Nawˬ neh teu loꞈ˗ehˇ jahˇ˗euˬ teu naˇ, aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ zaˬ guˬ deuˬ hawˇ˗eu tsawˇ shuiꞈ deuˬ˗euˬ gʼaˇ duˬ dzaw geuꞈ duˬ pyeuꞈ ngaˇ. Nawˬ neh noeˬ tsehˆ˗euˬ heu muiˬ dui dui ngaˇ. Ehˇ kʼawꞈ nawˇ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ˗euˬ siˬ naˇ tawˇ neh? Nawˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ gaˬ˗awˇ aˬ yawꞈ˗euˬ nui kʼahˇ mˇ mawꞈ tehꞈ˗a. Iˬ baˇ bi pyehˬ˗eu gʼaˇ duˬ hawˇ˗eu Miˬyehˇ nehˬ˗ehˇ muiˬ˗eu cawˬ cawˬ˗eu jeˬ jaˆ˗eu gʼaˇ duˬ iˇ cuꞈ ya shawˇ meh lehˇ jiˇ siˬ nya taˬ˗euˬ meh. (Gʼaˬkʼehˇ 2:38-40) Ehˇ kʼawꞈ nawˇ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ peuˬ ni shaˬ luꞈ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Aˬ jeˬ nga nawˬ˗ahˇ caw ba nehˬ nya˗eu? Heu kawˆ laꞈ kʼoeˇ aˬ dui (1) tiˬ gʼaˬ na aˬ jeˬ miˇ neh iˇ cuꞈ shawˇ˗eu gʼaˇ duˬ nyi naˬ˗eu nga, (2) aˇ saˬ saˬ˗eu keuˆ le shaw˗iˬ meh lehˇ nui ma laꞈ kʼoeˇ noeˬ tsoˆ taˬ˗eu aˬ jeˬ miˇ neh aˇ yeˇ huiˬ nga, (3) nyi naˬ nyi naˬ˗ehˇ maˬ jawˇ ni iˇ cuꞈ shawˇ naˇ, aˬ jeˬ muiˬ˗eu jeˬ za˗eu nga lehˇ naˇ haˬ˗eu jeˬ heu deuˬ˗ahˇ ja sawˇ ma.

Tiˬ gʼaˬ na aˬ jeˬ miˇ neh iˇ cuꞈ shawˇ˗eu gʼaˇ duˬ nyi naˬ˗eu nga?

2. Tiˬ gʼaˬ na aˬ jeˬ miˇ neh iˇ cuꞈ shawˇ˗eu gʼaˇ duˬ nyi naˬ luꞈ˗eu nga?

² Tiˬ gʼaˬ na guˆ˗eu nui ma baˬ da neh iˇ cuꞈ shawˇ˗eu nyi naˬ nyi naˬ˗ehˇ jawˇ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ uˬ duˬ tahˬ mawꞈ kʼawꞈ ni Yeˬhawˇbaˬ nui kʼahˇ shiˇ ni maˬ mˇ nya˗eu paˬ lehˇ noeˬ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˬ˗ahˇ teu loꞈ˗ehˇ noeˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nawˇ byah kuꞈ gaˇ maˬ noeˬ tmˬ˗a. Nawˇ kʼaˇ gʼeh nya˗eu tiˆ˗ahˇ neh mˇ gaˇ nui kʼahˇ shiˇ meh lehˇ ehˇ taˬ˗euˬ Jaˇliꞈ aˇ deuˆ deuˬ˗ahˇ noeˬ mawˇ. (Ja ceuˬ 103:13, 14; Gawˇlawˇsehˇ 3:23) Nawˬ˗ahˇ cehꞈ lehꞈ ka laˇ gaˇ guˆ naˇ, Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ˗eu tiˬ gʼaˬ neh “Sahˬpaˬ Miˬyehˇ ngaˬ nehˬ˗ehˇ jawˇ˗eu miˇ neh, ngaˇ maˬ guˆ. Aˬ suˇ gʼaˬ ngaˬ˗ahˇ aˬ jeˬ paˇ jahˇ laˇ nya ta” lehˇ ehˇ˗eu loꞈ˗ehˇ nui kʼaˬ tsmˬ nya ni caw ba nehˬ laꞈ lehˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ shaˇ˗awˬ.—Ja ceuˬ 118:6.

3. Tiˬ deuˬ na iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni aˬ jeˬ baˬ da neh nyi naˬ nyi naˬ˗ehˇ jawˇ˗eu nga? (Sahˬ boꞈ baˆ kʼoˆ˗euˬ aˇ baˇ˗ahˇ jiˇ haw.)

³ Tiˬ gʼaˬ na naˇ, Jaˇliꞈ˗euˬ zaˬ siˬ nui gahˇ yaw kʼaˆ˗ehˇ maˬ loꞈ nya lehˇ noeˬ˗eu miˇ neh iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni nyi naˬ luꞈ˗eu meh. Iˇ cuꞈ shawˇ˗eu gʼaˇ duˬ Jaˇliꞈ˗euˬ zaˬ siˬ nui gahˇ aˇ naˆ keuˆ ni siˬ nya˗eu loˬ nga? Dahˬ beh˗eu Ka li zaˬ saˇ ka˗ahˇ˗euˬ tawˬ˗ahˇ loꞈ˗eu tiˬ gʼaˬ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ pehˬ˗euˬ nymˇ jiˇ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Ja pyuˬ ni miˇ luˆ luˆ laˇ gʼaˬ ngeh tawˬ˗ahˇ bi nyehꞈ uˇ taˬ˗euˬ Pawˇluˆ hawˇ˗eu Siˬlaˆ tawˬ˗ahˇ haw˗eu gʼaˬ hawˇ˗eu aˬ yawꞈ pehˬ˗euˬ nymˇ jiˇ˗ahˇ tsaꞈ gaˬ˗eu aˬ kawˬ˗aˬ za˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ pehˬ zaˬ zahˬ leˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu jeˬ heu Miˬyehˇ neh bi pyeuꞈ laˇ˗euˬ lehˇ ya siˬ˗euˬ gaˇ duˇ˗eu meh. Kʼoeˇ naˇ teu ngeh miˇ aˬ yawꞈ maꞈ Yeˬhawˇbaˬ hawˇ˗eu Yeˬsuˇ nehˬ˗ehˇ taꞈ leˇ˗eu aˇ yeˇ huiˬ˗eu gaˇ kawˆ jiˇ ya siˬ nya˗euˬ meh. Teu miˇ neh aˬ yawꞈ maꞈ “tiˬ poˆ tehꞈ˗ehˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗euˬ meh.” (Gʼaˬkʼehˇ 16:25-33) Nawˇ jiˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ siˬ nya˗awˇ nui ma gʼawˇ mawˇ dawˬ tawˆ luꞈ gaˬ naˇ, Jaˇliꞈ laꞈ kʼoeˇ˗euˬ ya dzaw dahˬ beh˗eu gaˇ kawˆ deuˬ˗ahˇ siˬ nya naˇ, iˬ baˇ˗ahˇ neh noeˬ poˆ noeˬ paˬ dzeuˇ˗euˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ tsaˬ˗eu dawˇ˗eu zahˇ˗ahˇ dehꞈ caw˗eu lehˇ noeˬ tsehˆ taˬ˗euˬ naˇ, iˇ cuꞈ shawˇ˗eu gʼaˇ duˬ dah laˇ taˬ˗euˬ meh.—Maˬkuˆ 12:30.

4. Tiˬ deuˬ na aˬ jeˬ miˇ neh iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni jawˇ˗eu nga? (Aˇ baˇ˗ahˇ jiˇ haw.)

⁴ Tiˬ gʼaˬ na naˇ, Miˬyehˇ nui kʼahˇ shiˇ˗eu jeˬ mˇ mawꞈ kʼawꞈ gʼawˬ mya jeˬ ya byehˇ dzeh˗eu miˇ neh shaˬ zahˬ mˇ˗eu meh. Maˇ diˇ naˇ aˬ jeˬ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ maˬ kaˬ, teu loꞈ˗ehˇ noeˬ tsehˆ naˇ, aˬ jeˬ jeˇ˗ahˇ ya byehˇ dzeh nga lehˇ jeˬ hu neh shaˇ noeˬ taˬ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu meh. (Luˇkaꞈ 14:27-30) Ehˇ kʼawꞈ tiˬ gʼaˬ na, Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ mˇ laˇ˗eu gʼaˇ duˬ yawˬ ha gaˬ˗eu tiˬ jeˬ na˗ahˇ ya byehˇ dzeh gaˇ guˆ˗eu meh. Mehˇ nmˇ Gaˬdehˇ teu loꞈ˗ehˇ ya puˬ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ naˇ nyiˇ ngeh Jaˇliꞈ ya dzaw˗euˬ kʼawꞈ, ya siˬ˗euˬ jeˬ˗ahˇ maˬ dehꞈ caw˗aˬ. Huiˬ laˇ ngeh Jaˇliꞈ paˇ dzaw kʼoꞈ laˇ˗euˬ kʼawꞈ dehꞈ poˆ dehꞈ paˇ mˇ˗eu gʼaˇ duˬ ya shaˬ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ “Yeˬhawˇbaˬ nui kʼahˇ bi shiˇ˗eu gʼaˇ duˬ ngaˇ aˬ jeˬ ya jahˇ˗eu lehˇ siˬ nya ma. Ehˇ kʼawꞈ ngaˬ˗euˬ nui ma laꞈ kʼoeˇ miˇ tsaˬ zaˬ deuˬ loꞈ˗ehˇ dehꞈ˗eu nui kʼahˇ jaˆ˗eu miˇ neh shaˬ nya. Teu deuˬ˗ahˇ byehˇ dzeh˗eu maˬ awˬ nya” lehˇ ehˇ˗eu meh. Tiˬ gʼaˬ na naˇ, Miˬyehˇ˗euˬ tsaˬ˗eu dawˇ˗eu zahˇ aˇ dzehˬ goˇ dzeuˇ˗eu miˇ neh maˬ caw teh nya nya lehˇ noeˬ˗eu meh. Iˇ cuꞈ shawˇ˗awˇ huiˬ˗eu iˬ baˇ mˇ naˇ, aˇ muˇ laꞈ kʼoeˇ neh ya bi teh doˆ gaˇ guˆ˗eu meh. Nawˇ teu loꞈ˗ehˇ noeˬ luꞈ naˇ aˬ jeˬ jahˇ nya nga?

5. Iˇ cuꞈ maˬ shawˇ peuˬ ni gʼeh naˇ, aˬ jeˬ˗ahˇ ya haw tsoˆ taˬ˗eu nga? (Maꞈtehˬ 13:44-46)

⁵ Aˬ myah myah naˇ aˬ dui myawˬ zeuˇ ngeh, aˇ naˆ ni poeˬ˗eu nga lehˇ tehꞈ˗ehˇ maˬ ngeuˇ˗eu yawˬ ha˗ahˇ aˇ naˆ ni gaˇ dahˇ tsoeˬ˗eu nga lehˇ jiˇ haw˗eu meh. Aˬ dui˗ahˇ gaˇ dahˇ tsoeˬ˗eu myawˬ pyeuꞈ naˇ, yaw poeˬ kʼawꞈ zeuˇ˗eu meh. Teu gaˇ duˇ ni aˬ dui iˇ cuꞈ shawˇ ngeh aˬ jeˬ jeˇ˗ahˇ ya byehˇ dzeh˗eu nga lehˇ tehꞈ˗ehˇ maˬ ya haw˗a. Aˬ dui˗euˬ dehꞈ ziˇ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ˗ehˇ gʼoeˇ laˇ˗euˬ miˇ neh aˇ naˆ ni muiˬ laˇ˗euˬ ngeh lehˇ ya haw˗eu meh. Yeˬsuˇ gaˇ kawˆ teu˗ahˇ mehˬ˗eu gʼaˇ duˬ yaw jeˬ ma jeˬ nyiˬ kawˆ˗ahˇ zmˬ˗euˬ meh. (Maꞈtehˬ 13:44-46-ahˇ gui.) Yaw jeˬ ma jeˬ heu laꞈ kʼoeˇ˗euˬ heu nyiˬ gʼaˬ, aˬ yawꞈ nyaꞈ neh ya mawˇ˗euˬ poeˬ dui dui˗eu myawˬ˗ahˇ zeuˇ˗eu gʼaˇ duˬ yawˬ ha laꞈ kʼoeˇ kʼaˇ jaˆ˗eu myawˬ deuˬ dawˬ tawˆ luꞈ ahˬ dzeh jiˇ˗euˬ meh. Nawˇ jiˇ ni aˇ poeˬ kʼaˆ dui dui˗eu myawˬ˗ahˇ duˇ˗eu Miˬyehˇ Miˇkʼahˬ gaˇ kawˆ nehˬ˗ehˇ taꞈ˗eu yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ poˆ mawˇ taˬ˗euˬ meh. Miˬyehˇ neh mehˬ nehˬ˗euˬ gaˇ ma heu˗ahˇ cah˗eu yaw shaˬ nya lehˇ noeˬ naˇ, Yeˬsuˇ neh mehˬ nehˬ˗euˬ yaw jeˬ ma jeˬ heu˗ahˇ noeˬ mawˇ. Yawˬ ha˗ahˇ heu loꞈ˗ehˇ naˇ haˬ. ‘Ngaˇ ngaˬ neh poˆ mawˇ˗euˬ jeˬ heu˗ahˇ aˇ poeˬ baw dui dui˗eu jeˬ pyeuꞈ˗eu leh jah miˇ˗a laˬ? Ngaˇ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ˗ehˇ cawˬ cawˬ˗eu jeˬ˗ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw miˇ˗a laˬ? Ngaˇ mehˬ hu paw˗euˬ noeˬ tmˬ˗eu jeˬ hawˇ˗eu nui gaˬ keuˆ˗eu mehˇ nmˇ deuˬ˗ahˇ aˇ poeˬ taˬ baw miˇ˗a laˬ?’ Nawˬ˗euˬ dawˬ kʼoꞈ heu naˇ, nawˇ yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ˗ahˇ aˇ naˆ ni aˇ poeˬ taˬ baw˗eu lehˇ bi mawˇ laˇ˗awˇ, nawˬ˗ahˇ iˇ cuꞈ maˬ bi shawˇ ni gʼeu naˬ taˬ˗euˬ jeˬ naˇ, aˬ jeˬ nga lehˇ mawˇ laˇ ni caw ba nehˬ˗eu meh.

6. Aˬ dui muiˬ˗eu nui ma aˬ joˆ˗ehˇ ahˇ laˇ nya˗eu nga?

⁶ Iˇ cuꞈ shawˇ˗eu aˇ tiˆ˗ahˇ le keuˆ maˬ le keuˆ nya˗eu heu naˇ, nui ma laꞈ kʼoeˇ pyeuꞈ luꞈ˗eu jeˬ nehˬ˗ehˇ taꞈ˗eu lehˇ bi siˬ˗eu gʼaˇ duˬ, Yeˬsuˇ siˬ yoeˬ sehˬ˗eu tiˬ gʼaˬ˗euˬ yaw jeˬ ma jeˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ ja˗euˬ meh. Yeˬsuˇ neh ja˗euˬ yaw jeˬ ma jeˬ teu laꞈ kʼoeˇ Yeˬsuˇ tiˬ gʼaˬ na˗aˬ “dawˇ coe ni gʼeh˗eu muiˬ˗eu jaˬ˗eu nui ma” ahˇ meh lehˇ ehˇ˗eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ Miˬyehˇ Miˇkʼahˬ gaˇ kawˆ laˬ kʼaˬ cehˇ˗eu guiˬ lahˬ dawˬ˗ahˇ ya gaˬ ngeh ha geuꞈ˗eu meh. (Luˇkaꞈ 8:5-15) Nawˇ nawˬ neh ya dzaw siˬ˗euˬ jeˬ˗ahˇ mˇ caw nya˗eu maˬ siˬ miˇ˗a lehˇ kʼahˬ lahˇ naˇ, gʼaˬ taˬ baˬ siˬ. Miˬyehˇ nawˬ˗ahˇ aˬ yawꞈ˗euˬ ehˇ dawˬ˗ahˇ naˇ haˬ mawꞈ˗eu ‘nui ma yaw shuiꞈ’ ahˇ laˇ ni caw ba nehˬ nya meh. Teu miˇ neh nawˇ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ muiˬ˗eu nui ma ahˇ laˇ ni hawˇ˗eu yaw tsaˬ yaw dawˇ jeˬ˗ahˇ ha geuꞈ nya ni caw ba nehˬ laꞈ lehˇ guiˬ laˬ ya shaˇ˗eu meh.—Yeˬsaˬgeˬlaˇ 18:31; 36:26.

7-8. Zaˬ guˬ tiˬ gʼaˬ na aˬ jeˬ miˇ neh iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni jawˇ˗eu nga? (Aˇ baˇ˗ahˇ jiˇ haw.)

⁷ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ gaˬ˗eu zaˬ guˬ tiˬ gʼaˬ na iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni nyi naˬ˗eu heu naˇ, aˬ cawˬ˗euˬ nui noeˬ neh bi uˆ lahˇ˗euˬ miˇ neh meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, saˬ laˬ ma tiˬ gʼaˬ na dzaw zaˬ deuˬ˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ tsaˬ˗eu dawˇ˗eu zahˇ nehˬ˗ehˇ maˬ tsaˬ˗eu dehꞈ jeˬ dehꞈ kawˆ tiˬ jeˬ na˗ahˇ ha geuꞈ haw lehˇ gʼaˬ biꞈ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Ehˇ kʼawꞈ maˇ diˇ naˇ toˆ˗ehˇ gʼeh˗eu nui noeˬ nui duˇ heu naˇ lehˬ laˇ ca laˇ nya˗eu meh. (Ja ceuˬ 1:1, 2; Dawˬdaˬ 7:1-5) Aˬ dui lehˬ laˇ ca laˇ˗eu jeˬ heu˗ahˇ yahˇ pawˇ nya˗eu gʼaˇ duˬ, Ja ceuˬ sahˬ boꞈ boꞈ˗euˬ tiˬ gʼaˬ˗ahˇ dzaw geuꞈ nya meh. Aˬ yawꞈ Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ “Nawˇ mehˬ nehˬ tsoˆ nehˬ laꞈ˗euˬ dawˬ˗ahˇ ngaˇ shaˇ sawˇ geuꞈ˗eu miˇ neh, ngaˬ˗ahˇ mehˬ˗eu tsoˆ˗eu deuˬ naˆ maˬ tseˇ ngaˇ noeˬ siˬ noeˬ mawˇ nya˗eu ma” lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ meh—Ja ceuˬ 119:99.

⁸ Saˇ kiˇ pyeuꞈ˗eu aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ deuˬ iˇ cuꞈ shawˇ˗eu aˇ tiˆ˗ahˇ maˬ le keuˆ nya˗eu heu naˇ, aˬ yawꞈ maꞈ baˬ da neh pyeuꞈ nya meh lehˇ maˬ noeˬ keuˆ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Yaw jeˬ ma jeˬ, aˬ da aˬ ma deuˬ zaˬ˗ahˇ sahˬ boꞈ dzaw˗eu paw, gaˇ mˇ˗eu paw bi leh jeh˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya˗awˇ, nui jah paw huiˬ laˇ mahˇ laˇ ni aˇ pyaˇ daˬ ni gʼaˬ maˬ biꞈ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˬ˗ahˇ nawˬ da nawˬ ma heu naˆ maˬ tseˇ caw ba nehˬ paˬ˗ehˇ gʼeh meh lehˇ noeˬ naˇ, aˬ joˆ˗ehˇ jahˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga? Nawˇ aˬ yawꞈ maꞈ nehˬ˗ehˇ gaˇ kawˆ heu ngehˬ cawˬ haw˗eu maˬ ngeuˇ maˇ˗iˬ. Nawˇ aˬ geu shehˆ pyeuꞈ˗eu maˬ kaˬ Yeˬhawˇbaˬ nehˬ˗ehˇ gʼoeˇ nya˗eu yaw duˬ baw meh.—Dawˬdaˬ 20:11.

9. Tiˬ gʼaˬ na aˬ jeˬ miˇ neh iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni jawˇ˗eu nga?

⁹ Iˇ cuꞈ shawˇ nya laˇ˗euˬ tiˬ gʼaˬ na yawˬ ha˗euˬ cawˬ maˬ ngeuˇ naˇ yawˬ ha gaˬ˗eu gʼaˬ nehˬ˗ehˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ shawˇ mawꞈ˗eu miˇ neh nyi naˬ luꞈ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Nawˇ yawˬ ha gaˬ˗eu gʼaˬ nehˬ˗ehˇ tiˬ kawˆ loꞈ˗ehˇ iˇ cuꞈ shawˇ nya˗eu yaw duˬ baw meh. Ehˇ kʼawꞈ gaˇ kawˆ teu baˬ da neh nawˇ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni jawˇ paˬ˗ehˇ gʼeh ngaˇ laˬ? Miˬyehˇ˗ahˇ a nehˬ˗eu jeˬ heu naˇ, nawˇ hawˇ˗eu Miˬyehˇ yaw kaˬ saˇ jaˇ dzaˬ˗eu jeˬ pyeuꞈ meh lehˇ taˬ ngehˇ. Nawˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗eu heu naˇ, aˬ cawˬ˗ahˇ haw haw˗ehˇ ya jawˇ˗eu gaˇ kawˆ maˬ ngeuˇ˗a.—Loˇmaˆ 14:12.

Aˇ saˬ saˬ˗eu aˇ yamˬ˗ahˇ aˬ jeˬ miˇ neh aˬ myah luꞈ ya noeˬ keuˆ˗eu nga?

10. Tiˬ deuˬ na aˬ jeˬ baˬ da neh nga siˬ, iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni jawˇ˗eu?

¹⁰ Heu gaˇ ja sawˇ laꞈ˗euˬ heu tehꞈ˗ehˇ maˬ ngeuˇ˗eu tiˬ gʼaˬ na iˇ cuꞈ maˬ shawˇ ni nyi naˬ˗eu heu naˇ, aˇ saˬ saˬ˗eu aˇ nah oe˗eu gʼawˬ myahˇ ni ca nga siˬ lehˇ noeˬ˗eu miˇ neh kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Toˆ˗ehˇ noeˬ˗eu teu naˇ tsaˬ ngaˇ laˬ? Yeˬsuˇ aˬ yawꞈ˗euˬ gʼaˬ kʼehˇ deuˬ˗ahˇ “Naw maꞈ yaw muiˬ˗ehˇ lehˬ hmˬ taˬ˗awˬ. Aˬ jeˬ miˇ neh ehˇ naˇ, naw maꞈ maˬ noeˬ maˬ duˇ˗ehˇ jawˇ ngeh, tsawˇ haˬ˗euˬ Zaˬmaˇ oe tehꞈ˗a” lehˇ saˇ tiˇ biꞈ˗euˬ meh.—Luˇkaꞈ 12:40.

11. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ ngehˬ˗ehˇ siˬ nya naˇ ngehˬ˗ehˇ aˬ jeˬ mˇ mawꞈ laˇ˗eu nga? Aˬ jeˬ miˇ neh? (Ja ceuˬ 119:60)

¹¹ Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ a nehˬ mawꞈ˗eu heu naˇ, aˬ yawꞈ˗ahˇ gaˬ˗eu miˇ neh ma. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ˗ahˇ ngehˬ˗ehˇ siˬ nya laˇ naˇ ngehˬ˗ehˇ aˬ yawꞈ˗euˬ zahˇ dawˬ˗ahˇ gaˬ dzehˬ laˇ˗awˇ kawˇ ma˗ehˇ mˇ caw mawꞈ laˇ˗eu meh. (Ja ceuˬ 119:60-ahˇ gui.) Kʼoeˇ naˇ Yaˬkoˆ jiˇ aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ zahˇ dawˬ˗ahˇ kawˇ ma˗ehˇ mˇ caw paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu aˇ yeˇ huiˬ˗eu tiˬ kawˆ˗ahˇ paˇ ehˇ˗eu meh. Teu naˇ ni shawˬ nah aˬ dui˗euˬ dehꞈ ziˇ aˬ jeˬ pyeuꞈ laˇ˗eu maˬ siˬ nya˗a. Aˬ dui “yawˬ ha mˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu jeˬ” mˇ˗eu gʼaˇ duˬ ni shawˬ nah keuˆ maˬ ya dehꞈ keuˆ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Teu miˇ neh aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ bi mˇ mawꞈ˗eu jeˬ˗ahˇ nymˬ˗mˇ neh ya mˇ˗eu meh.—Yaˬkoˆ 4:13-17.

12. Yeˬsuˇ neh ja˗euˬ aˬ gaꞈ yaˇ kmˇ˗euˬ yaw jeˬ ma jeˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ neh aˬ dui aˬ jeˬ ya siˬ˗euˬ nga?

¹² Yeˬsuˇ neh ja˗euˬ aˬ gaꞈ yaˇ kmˇ˗euˬ yaw jeˬ ma jeˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Yeˬsuˇ gaˇ naˬ liˬ tiˬ laꞈ tehꞈ˗ehˇ mˇ˗euˬ deuˬ kʼawꞈ, nah ga ni mˇ˗euˬ deuˬ loꞈ˗ehˇ gʼaˬ gaˇ aˇ poeˬ za˗euˬ meh lehˇ ehˇ˗eu meh. Gaˇ naˬ liˬ tiˬ laꞈ tehꞈ˗ehˇ mˇ˗euˬ deuˬ aˬ jeˬ miˇ neh yaw naꞈ˗ehˇ maˬ mˇ le˗euˬ nga? Aˬ yawꞈ maꞈ “tsawˇ haˬ tiˬ gʼaˬ˗iˬ nga maꞈ˗ahˇ gaˇ bi mˇ˗eu lehˇ maˬ poˆ le˗euˬ miˇ neh, heu loꞈ˗ehˇ jawˇ luꞈ˗eu ma” lehˇ ehˇ˗eu meh. Aˬ yawꞈ maꞈ yaw doeˇ doeˇ˗eu miˇ neh maˬ ngeuˇ˗a. Gaˇ maˬ mˇ nahˇ˗eu miˇ neh maˬ ngeuˇ˗a. Ehˇ kʼawꞈ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ gaˇ mˇ le lehˇ tiˬ gʼa˗iˬ maˬ kuˇ˗eu miˇ neh meh. Aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ gaˇ mˇ le lehˇ kuˇ laˇ ngeh, aˬ yawꞈ maꞈ jiˇ taˆ lehˇ mˇ le˗euˬ meh. (Maꞈtehˬ 20:1-16) Teu gaˇ duˇ ni nymˬ˗mˇ iˬ nah jiˇ Yeˬsuˇ aˬ dui˗ahˇ aˬ yawꞈ˗euˬ zaˬ lahˇ pyeuꞈ laˇ˗awˇ Miˬyehˇ Miˇ kʼahˬ gaˇ kawˆ laˬ kʼaˬ cehˇ˗eu guiˬ lahˬ dawˬ tsaꞈ gaˬ laˇ˗awˬ lehˇ kuˇ˗eu meh. Teu miˇ neh aˬ dui Yeˬsuˇ kuˇ gaˇ kʼaˇ gʼeh nya gaˇ neh kawˇ ma˗ehˇ ha geuꞈ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu meh.

13. Aˬ dui Lawˇtaˬ˗euˬ miˬ zaˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ neh aˬ jeˬ ya siˬ˗euˬ nga?

¹³ Tiˬ gʼaˬ na Miˬyehˇ˗euˬ gaˇ maˬ mˇ laˇ ni nyi naˬ˗eu teu naˇ, aˇ saˬ saˬ˗eu aˇ nah keuˆ laˇ dui dui˗awˇ neh tehꞈ˗ehˇ laˆ poˆ laˆ paˇ ma lehˇ noeˬ˗eu miˇ neh kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Ehˇ kʼawꞈ noeˬ˗eu loꞈ˗ehˇ maˬ awˬ˗eu kʼawꞈ pyeuꞈ nya meh. Yeˬsuˇ gaˇ kawˆ teu˗ahˇ siˬ nya˗eu miˇ neh zaˬ lahˇ deuˬ˗ahˇ “Lawˇtaˬ˗euˬ miˬ zaˬ˗euˬ gaˇ kawˆ noeˬ mawˇ˗awˬ” lehˇ saˇ tiˇ biꞈ˗euˬ meh. (Luˇkaꞈ 17:31-35) Lawˇtaˬ˗euˬ miˬ zaˬ Yeˬhawˇbaˬ Sawˇdoˬ meuˬ hawˇ˗eu Gawˇmawˇlaˆ meuˬ˗ahˇ laˆ cawˆ˗eu yaw duˬ baw meh lehˇ yaw muiˬ˗ehˇ siˬ nya˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ aˬ yawꞈ myawˬ gahˬ deuˬ˗ahˇ byehˇ dzeh yaꞈ coeˇ gaˇ maˬ duˇ˗a. (Aˇdahˬbeh˗eu 19:23-26) Aˬ yawꞈ˗euˬ gaˇ kawˆ teu naˇ, aˬ dui˗ahˇ Yeˬhawˇbaˬ aˬ dui˗ahˇ aˬ myah luꞈ aˇ yamˬ hawˇ˗eu aˬ kawˬ˗aˬ biꞈ nehˬ laꞈ˗eu maˬ ngeuˇ˗a lehˇ saˇ tiˇ biꞈ nehˬ laꞈ˗eu meh. Aˬ yamˬ tsaˬ laˇ ngeh Yeˬhawˇbaˬ haiˬ˗eu miˇ tsaˬ heu˗ahˇ laˆ cawˆ˗eu yaw duˬ baw meh. Dehꞈ poˆ dehꞈ paˇ maˬ mˇ˗eu deuˬ teu ngeh jeˬ nahˬ ga˗iˇ shaw meh.—Luˇkaꞈ 13:24, 25.

14. Haiˬ˗eu miˇ tsaˬ heu aˇ saˬ saˬ˗eu maˬ keuˆ laˇ miˇ ehˇ taˬ˗euˬ dawˬ, nawˬ˗ahˇ gaˇ dahˇ aˬ joˆ˗ehˇ bi tsoeˬ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga?

¹⁴ Nawˇ miˇ tsaˬ kʼoeˇ taˆ pyeuꞈ luꞈ˗eu gaˇ kawˆ heu, Jaˇliꞈ laꞈ kʼoeˇ ehˇ taˬ˗euˬ haiˬ˗eu miˇ tsaˬ nehˬ˗ehˇ taꞈ˗eu maˬ keuˆ laˇ miˇ ehˇ taˬ˗euˬ dawˬ laꞈ kʼoeˇ ehˇ taˬ˗euˬ loꞈ˗ehˇ pyeuꞈ laˇ luꞈ gaˇ ya mawˇ˗euˬ tehꞈ˗a. Maˬ muiˬ˗eu yaw doeˇ gaˇ kawˆ heu deuˬ nawˬ˗ahˇ maˬ keuˆ le˗euˬ siˬ kʼawꞈ, nymˬ˗mˇ miˇ kʼahˬ doe ni maˇ diˇ pyeuꞈ laˇ luꞈ˗eu jeˬ heu˗ahˇ ya mawˇ˗eu heu naˇ nawˬ˗ahˇ kawˇ ma˗ehˇ huiˬ laˇ mahˇ laˇ ni jahˇ˗awˇ, iˇ cuꞈ shawˇ ni laˆ noeˬ nehˬ˗euˬ tehꞈ˗aˬ. Dahˬ beh˗euˬ Ka li zaˬ saˇ ka˗ahˇ shaˇ noeˬ haw sheˇ. Gʼaˬ kʼehˇ Beˬtuˆluˆ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ “Yawˬ jeˬ na luꞈ laꞈ kʼoeˇ aˇ saˬ saˬ˗eu aˇ yamˬ peh le” luꞈ˗eu miˇ neh “yaw beuˇ beuˇ˗ehˇ dehꞈ˗awˬ” lehˇ saˇ tiˇ biꞈ nehˬ˗euˬ meh. (1 Beˬtuˆluˆ 4:7) Beˬtuˆluˆ neh “aˇ saˬ saˬ˗eu” lehˇ ehˇ taˬ˗euˬ heu dawˬ naˇ, Yeˬluˇsaˬleh meuˬ hawˇ˗eu uˬ duˬ tahˬ nymˇ nymˇ ma bi laˆ cawˆ gaˇ ehˇ˗eu meh. Beˬtuˆluˆ neh boꞈ˗euˬ sahˬ boꞈ˗ahˇ za˗euˬ Ka li zaˬ deuˬ naˇ, Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ nehˬ˗ehˇ gaˇ mahˇ kaˬ dui dui gaˇ jawˇ˗eu meh. Teu miˇ neh Yeˬluˇsaˬlehˬ meuˬ bi laˆ cawˆ ngeh aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ deuˬ laˇ˗euˬ jeˬ ma jaˆ˗a. (1 Beˬtuˆluˆ 1:1) Ehˇ kʼawꞈ aˬ yawꞈ maꞈ maˬ keuˆ laˇ miˇ ehˇ taˬ˗euˬ dawˬ heu maˇ diˇ byah laˇ gaˇ ya mawˇ ngeh, Yeˬhawˇbaˬ neh dzaˬ taˬ˗euˬ saˇ jaˇ dawˬ nui deuˬ jiˇ maˇ diˇ byah laˇ ngaˇ lehˇ jah ziꞈ leˇ˗euˬ yaw duˬ baw meh. Teu gaˇ duˇ ni aˇ saˬ saˬ˗eu aˇ yamˬ peh laˇ dui dui ngaˬ˗aˇ lehˇ bi siˬ laꞈ˗eu maˬ keuˆ laˇ miˇ ehˇ taˬ˗euˬ dawˬ deuˬ maˬ diˇ byah laˇ gaˇ ya mawˇ ngeh, nawˬ˗ahˇ jiˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗eu gʼaˇ duˬ kʼaˇ jahˇ nya˗eu jeˬ jahˇ ni laˆ noeˬ nehˬ tehꞈ˗a.

15. Aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ aˇ nah˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ haw paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga? (2 Beˬtuˆluˆ 3:10-13)

¹⁵ Beˬtuˆluˆ˗euˬ sahˬ boꞈ nyiˬ taꞈ aˬ yawꞈ taꞈ˗ahˇ aˬ dui Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ aˇ nah˗ahˇ aˬ joˆ˗ehˇ haw paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu nga lehˇ dzawˇ nehˬ taˬ˗euˬ meh. Dahˬ beh˗euˬ Ka li zaˬ saˇ kaˇ˗ahˇ˗euˬ gʼaˇ duˬ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ aˇ nah gaˇ mahˇ kaˬ dui dui gaˇ jaˆ˗eu meh. Ehˇ kʼawꞈ Beˬtuˆluˆ aˬ yawꞈ maꞈ˗ahˇ aˬ myah luꞈ “dawˬ” lehˇ ehˇ nehˬ˗euˬ meh. Teu naˇ aˬ yawꞈ maꞈ “Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ aˇ nah kawˇ ma˗ehˇ keuˆ le gaˇ mawˇ mawꞈ˗eu nui ma bi ahˇ paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu meh” lehˇ ehˇ mawꞈ˗eu meh. (2 Beˬtuˆluˆ 3:10-13-ahˇ gui.) Aˬ dui aˬ myah luꞈ dawˬ˗awˇ Yeˬhawˇbaˬ˗euˬ aˇ nah kawˇ ma˗ehˇ keuˆ le gaˇ mawˇ mawꞈ˗eu lehˇ mˇ mawˇ nya˗eu jeˬ naˇ “[Aˬ dui] yaw dehꞈ dehꞈ˗eu jeˬ˗aˬ, muiˬ˗awˇ shawˇ˗awˇ, Miˬyehˇ˗ahˇ a nehˬ taˬ˗euˬ” loꞈ˗ehˇ dehꞈ˗eu heu meh. Shaˇ noeˬ haw sheˇ, Yeˬhawˇbaˬ nawˇ “Miˬyehˇ˗ahˇ a nehˬ taˬ˗euˬ” loꞈ˗ehˇ dehꞈ gaˇ ya mawˇ ngeh aˇ naˆ ni nui kʼahˇ shiˇ paˬ nga. Miˬyehˇ nawˇ a nehˬ˗awˇ iˇ cuꞈ shawˇ gaˇ ya mawˇ ngeh laˬ kʼaˬ cehˇ dui dui˗eu yaw duˬ baw meh.

Maˬ nyi naˬ ni iˇ cuꞈ shawˇ˗awˬ

16. Huiˬ laˇ mahˇ laˇ ni jahˇ˗awˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗eu gʼaˇ duˬ kʼaˇ muiˬ˗eu aˇ yamˬ naˇ, aˬ geu ngeh nga? (2 Gawˇliˬtu 6:1, 2) (Aˇ baˇ˗ahˇ jiˇ haw.)

¹⁶ Nymˬ˗mˇ naˇ huiˬ laˇ mahˇ laˇ ni jahˇ˗awˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗eu gʼaˇ duˬ tsaˬ dui dui˗eu aˇ yamˬ pyeuꞈ meh. (2 Gawˇliˬtu 6:1, 2-ahˇ gui.) Piˇliˇpuˆ nehˬ˗ehˇ ngehˬ cawˬ˗euˬ Iˬdiˬyoˇbyaˇ yaw huiˬ yaw mahˇ teu gʼaˬ laˬ kʼaˬ cehˇ˗eu guiˬ lahˬ dawˬ˗ahˇ gʼoˆ shaw˗awˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗eu yehꞈ laˇ taˬ gaˇ ya mawˇ ngeh, aˬ yawꞈ tiˬ jeˬ paˬ ya jahˇ nga lehˇ ya siˬ˗euˬ meh. Aˬ yawꞈ ‘Ngaˬ˗ahˇ ui cuiˆ na paˇ dzaw lahˬ mawꞈ nya siˬ. Mehˬ hu paw jiˇ iˇ cuꞈ jaˆ tehꞈ˗a’ lehˇ noeˬ noeˬ˗ehˇ maˬ jawˇ˗aˬ. Kʼoeˇ uˬ taꞈ, aˬ yawꞈ Piˇliˇpuˆ˗ahˇ “Heu gaˇ iˇ cuꞈ jaˆ ngaˇ. Ngaˇ iˇ cuꞈ shawˇ gaˇ aˬ jeˬ laˆ tsoeˬ˗eu jaˆ ta” lehˇ paˇ naˇ haˬ˗euˬ meh. (Gʼaˬkʼehˇ 8:26, 27, 35-39) Iˬdiˬyoˇbyaˇ yaw huiˬ yaw mahˇ heu gʼaˬ naˇ, aˬ dui dzaw geuꞈ dui dui paˬ˗ehˇ gʼeh˗eu tiˬ gʼaˬ pyeuꞈ ngaˇ. Aˬ yawꞈ iˇ cuꞈ shawˇ gʼaˬ ngeh tiˬ jawˇ “laˬ kʼaˬ cehˇ dui dui˗eu laꞈ kʼoeˇ gʼoꞈ˗iˇ˗euˬ meh.”

17. Aˬ dui aˬ jeˬ˗euˬ gaˇ kawˆ˗ahˇ jah ziꞈ nya˗eu nga?

¹⁷ Nawˬ˗ahˇ iˇ cuꞈ maˬ shawˇ peuˬ ni gʼeh luꞈ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nawˬ˗ahˇ aˬ yawꞈ nehˬ˗ehˇ gʼoeˇ laˇ ni caw ba nehˬ˗eu gʼaˇ duˬ lehˬ hmˬ deuˇ taˬ˗euˬ meh lehˇ jah ziꞈ luꞈ˗uˇ. (Loˇmaˆ 2:4) Miˬyehˇ nawˬ˗ahˇ maˬ bi huiˬ maˬ bi mahˇ laˇ ni laˆ tsoeˬ˗eu guˆ˗eu jeˬ˗ahˇ maˬ ehˇ, noeˬ shaˬ kʼahˬ lahˇ˗eu jeˬ˗ahˇ maˬ ehˇ, aˬ cawˬ˗euˬ nui noeˬ˗ahˇ maˬ ehˇ, deuˆ gʼaˬ nya ni caw ba nehˬ meh. Nawˇ iˇ cuꞈ shawˇ naˇ, Yeˬhawˇbaˬ nui kʼahˇ shiˇ ni mˇ˗euˬ ma lehˇ siˬ nya˗eu miˇ neh laˬ kʼaˬ cehˇ˗eu meh. Teu ngeh nawˇ dzeuˇ yaꞈ ngeh nawˬ neh aˇ yeˇ huiˬ˗eu jeˬ pyeuꞈ˗eu lehˇ noeˬ˗euˬ “naˇ kʼah paw mˇ dzeuˇ yaꞈ˗euˬ jeˬ” aˇ yeˇ maˬ paˇ huiˬ ni pyeuꞈ˗iˇ˗eu meh. (Piˇliˇpiˆ 3:8, 13) Teu naˇ nawˇ ‘mehˬ hu paw jaˆ luꞈ˗eu jeˬ˗ahˇ’ haw tsoˆ taˬ˗euˬ miˇ neh meh. Mehˬ hu paw jaˆ˗eu jeˬ teu naˇ, Yeˬhawˇbaˬ neh aˬ yawꞈ˗ahˇ a nehˬ˗awˇ iˇ cuꞈ shawˇ˗euˬ deuˬ˗ahˇ biꞈ nehˬ ma lehˇ saˇ jaˇ dzaˬ taˬ˗euˬ guiˬ lahˬ deuˬ pyeuꞈ meh.—Gʼaˬkʼehˇ 3:19.