Mɩnla Yɛ Bayɩbʋlʋ Kã Wɔ Kʋnɛ Mɔɔ Bɛfa Bɔmbʋ Bedi Egyima Wɔ Nu Nɩ Nwʋ a?
Iluwakɛɛ oyuwadɩ nu adumivʋlɔ yɩ bɔkɔ zʋlɔ bɛyɛ bɔmbʋ nɩɩ akʋndɩ azʋlɔtʋ besiye nɩ ti, ye oyuwadɩ eyi kɔhɔ zʋlɔ kɛla asianɩ nu. Eyi yɛ mmenii sʋ̃maa adwɩnɩndwɩnɩ, iluwakɛɛ bosunzu kɛɛ ɩlɛ́yɛ sɩ kɛɛ kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ nu nɩ kɔwɔ yɩ tʋ, iluwa bɔmbʋ nɩɩ akʋndɩ mɔɔ ɩzʋnɩ nɩ ti. Mmenii kunlu tu kɛɛ sɛ manlɩ be fa bɔmbʋ mɔɔ yi munwa ɩáyɛ sɩ po bɔ kʋnɛ tʋ a, sa ɩkʋla ɩkɔ ɩfa kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ mɔɔ yi munwa yɛ sɩ bedi egyima wɔ nu nɩ ɩba, mɔɔ sa ɩkʋla ɩsɩkɛ azɩlɛ yɩ po. Kɛmɔ Bulletin of the Atomic Scientists hanlɩ nɩ: “yɛda oyuwadɩ be nu mɔɔ kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ numɔ nɩ kɔhʋla kɛyɩ yi ti mmɩlɩ bela.”
Asʋ̃ eyi dɩ nɔhʋanlɛ a? Sɛ ɔzɔ a, kɛ ɩkɛhã yɛ azɩlɛ yɩ ikeze a? Na kɛ yɛkɛyɛ na yɛagyina adwɩnɩndwɩnɩ mɔɔ ɩfa ɩba nɩ yi munwa a? Mɩnla yɛ Bayɩbʋlʋ yɩ kã a?
Bɛma yezunzu ndwokɔɣizialɛ eyimmɔ nwʋ
Asʋ̃ Bayɩbʋlʋ yɩ kã kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ nu nɩ nwʋ odwokɔ a?
Asʋ̃ Nyamɩnlɩ kɛma kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ nu nɩ nwʋ ɔhʋanɩ a?
Kɛ yɛkɛyɛ na yɛagyina adwɩnɩndwɩnɩ mɔɔ ɩfa ɩba nɩ yi munwa a?
Asʋ̃ Bayɩbʋlʋ yɩ hyɛ Amagadɔnʋ nwʋ nkɔmɩ kɛɛ bɛkɛva bɔmbʋ bekeli egyima wɔ nu a?
Asʋ̃ Yikile buuku yi kã kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ nu nɩ nwʋ odwokɔ a?
Asʋ̃ Bayɩbʋlʋ yɩ kã kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ nu nɩ nwʋ odwokɔ a?
Bayɩbʋlʋ yɩ ɩáhyɛda ɩkã kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ nu nɩ nwʋ odwokɔ. Naasʋ̃, ɩkã kezimɔ enii yi subanɩ nɩɩ yɩ nyɛlɩyɛ azʋlɔtʋ nɩ fa asianɩ ba, na isia ɩkã kezimɔ kʋnɛ kɛɣa awielɩyɛ sʋ̃ nwʋ odwokɔ.
Fa mɔɔ Bayɩbʋlʋ hã nɩ tindiã mɔɔ ɩkɔlɩɩ zʋ wɔ oyuwadɩ yɩ nu wɔ nnɛ nɩ nwʋ:
Mɔɔ Bayɩbʋlʋ yɩ kã: Gyisɛsɩ yɩ adʋwavʋlɔ yɩ hanlɩ hileli yɩ kɛɛ: “Kã mmɩlɩ mɔ eyi ɩbayɛ ɔzɔ kile yɛ, na kile yɛ sɛnkyɩlɛdɩ mɔɔ ɩkɛma yɛkɔnwʋ kɛɛ wʋ ɛɣalɩyɛ nɩ idwu na oyuwadɩ ɩbaa awielɩyɛ.” Gyisɛsɩ wuwalɩ bɛ kɛɛ: “Manlɩ ikodwodwu manlɩ zʋ, bulombunli manlɩ ikodwodwu bulombunli manlɩ zʋ.”—Matiyu 24:3, 7.
Nninyeni mɔɔ isizii: Amanlɩ sʋ̃maa ta fa bɔ nwʋ wula kʋnɛ nu, mɔɔ amanlɩ mɔɔ bɔkʋla bɛyɛ bɔmbʋ sʋ̃ kɩnla nwʋmɔ.
Armed Conflict Location & Event Data Project kã kɛɛ “Oyuwadɩ eyi ile salɛ nu, na kʋnɛ nwʋ amanɩyɛwɔlɛ sʋ̃ hɔ yi anyunu.”
Mɔɔ Bayɩbʋlʋ yɩ kã: “Wɔ awielɩyɛ mmɩlɩ yɩ nu nɩ, manlɩ ngyakɛ bulombunli yi ɩ nɩɩ [manlɩ ti sʋlɔ bulombunli] yi kebinyiabinyia bɔ nwʋ.”—Danɩyɛlɩ 11:40.
Nninyeni mɔɔ isizii: Kɛmɔ Bayɩbʋlʋ yɩ hanlɩ nɩ, amanlɩ mɔɔ bɛtanɩ bɔ nwʋ nɩɩ bɛ mɛdalilɛmaa bɛpɩlɩɩ tumililɛ nwʋ. Ɩwɔ numɔ, kɛ mmɩlɩ munwatĩĩ yɛ bɔkʋ̃ betiyia bɔ nwʋ dɩyɛ, naasʋ̃ bɛpɩbɛ ahʋanɩ azʋlɔtʋ mɔɔ ɩkɛma bokodu mpʋnɩ wɔ bɔmbʋ nɩɩ akʋndɩ azʋlɔtʋ yɛlɛ nu.
Uppsala Conflict Data Program kã kɛɛ “Yɛnwʋ yɩ wɔ alʋbɔ bunlu mɔɔ idua nu nɩ nu kɛɛ amanlɩ bɔkʋ̃ betiyia bɔ nwʋ bɔ nwʋ mɔɔ numɔ sʋ̃maa nɩ, oyuwadɩ adumivʋlɔ nɩ kyina amanlɩ nɩ mɛda.”
Mɔɔ Bayɩbʋlʋ yɩ kã: ‘Kakɛ eyi, kɛɛ wɔ mmɩlɩ mɔ ili awielɩyɛ nɩ nu nɩ, anwʋhyɩlɩyɛ sʋ̃maa ɩkɛɣa. Mmenii bɛbayɛ mmenii mɔɔ bɛáhʋla bɛ nɩɩ bɛ yɛ nhyɩhyɛlɩyɛ, dimazɩkɛlɛmaa, mmenii mɔɔ bɛáhʋla bɛhyɛ bɔ nwʋ zʋ, bɔ nwʋ kɛyɛ ɛyɛlɛ.’—2 Timoti 3:1-3.
Nninyeni mɔɔ isizii: Dɩkɛɛ mɔɔ mmenii sʋ̃maa bɛta bɛyɛ wɔ nnɛ nɩ, oyuwadɩ yi nu adumivʋlɔ sʋ̃ bɛ nɩɩ bɔ nwʋ bɔ nwʋ ɩáyɛ adwɩnɩ. Meti kɛ ankɩ bokoluwa azʋ̃nudwolɩyɛ ɔhʋanɩ zʋ bekeziyeziye bɛ avinli nɩ, boduwa nhyɛ zʋ mfomi na mɛyɩ kowieli kʋnɛ nu.
S. Saran nɩɩ J. Harman hanlɩ wɔ World Economic Forum tʋ kɛɛ “Sɛ mmenii bɛápɩbɛ ɔhʋanɩ baaba mɔɔ bokoluwa zʋlɔ bɛ nɩɩ bɔ nwʋ bɔ nwʋ keli yi bʋwɔ a, eɣile bela kʋnɛ mɔɔ ɩyɛ ɛyɛlɛ kɔhɔlɩ zʋ.”
Asʋ̃ Nyamɩnlɩ kɛma kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ nu nɩ nwʋ ɔhʋanɩ a?
Bayɩbʋlʋ yɩ ɩáhã. Mfomi ɩkã kɛɛ “nninyeni ɛyɛlɛ ɛyɛlɛ” kezizi wɔ yɛ mmɩlɩ yi nu. (Luuku 21:11) Nwʋmɔ ndianwʋ be yɛ lɛ bɔmbʋ mɔɔ bɔdʋdʋlɩ wɔ Oyuwadɩ Kʋnɛ Mɔɔ Ɩtɔ Zʋlɔ Anwɩ̃ yɩ nu nɩ. Bayɩbʋlʋ yɩ kilehile sianti mɔɔ Nyamɩnlɩ ma kʋnɛ nwʋ ɔhʋanɩ nɩ nu. Sɛ ɛpɛ kɛɛ osuma sʋ̃maa a, kila vidiyo mɔɔ ise Mɩnla Ti Mɔɔ Nyamɩnlɩ Ɩma Tanɩ Nɩɩ Amanɩyɛnwʋnlɛ Nwʋ Ɔhʋanɩ a?
Kɛ ɩkɛhã yɛ Azɩlɛ yɩ ikeze a?
Azɩlɛ nɩ ɩlɛ́sɩkɛ. Sɛ enii fa bɔmbʋ mɔɔ yi munwa yɛ ɛhyɩmɛ kɛ mɩnla la po di egyima a, Nyamɩnlɩ lɛ́ma ɔhʋanɩ ma ɩkɛzɩkɛ azɩlɛ munli yi munwatĩĩ kʋlaa kʋlaa. Bayɩbʋlʋ kã kɛɛ, sɛ ɛfa azɩlɛ yɩ mɔɔ ɩkɔwʋwa ɛkɛnɩ daabaa nɩ tiã ahanlɩ a, sa mmenii kʋla bʋwa zʋlɔ sʋ̃ eɣile bela.
Abiyemmɔ sunzu kɛɛ ikodwu mmɩlɩ be nɩ, nɩ mmenii ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ be la yɛ bɛha wɔ azɩlɛ yɩ zʋ a iluwa kezimɔ bɛkɛva bɔmbʋ nɩɩ akʋndɩ azʋlɔtʋ bɛkɛzɩkɛ azɩlɛ yɩ nɩ ti. Naasʋ̃, Bayɩbʋlʋ yɩ kã kɛɛ sa besiyeziye azɩlɛ yɩ ɩávalɩ nwʋmɔ kezimɔ bɛkɛzɩkɛ yɩ bela nɩ.
Nyamɩnlɩ pɛ kɛɛ yɛfa anyɩnlɩlelɛ yɛbʋwa azɩlɛ kɩnlɩma be zʋ
Yɛ Wɔlɛvʋlɔ nɩ yɛlɩ azɩlɛ yɩ wɔ ɔhʋanɩ be zʋ mɔɔ ɩkʋla isiyeziye yɩ nwʋ. Yezi sʋ̃ kɛɛ Nyamɩnlɩ kɛva yi tumi keziyeziye azɩlɛ yɩ; na ɩahɔ zʋlɔ ɩayɛ desanii yi awudo mɔɔ ɩkã ahʋnlɩnɩ.—Ndwomi 37:11, 29; Yikile 21:5.
Kɛ yɛkɛyɛ na yɛagyina adwɩnɩndwɩnɩ mɔɔ ɩfa ɩba nɩ yi munwa a?
Kʋnɛ mɔɔ bɛfa bɔmbʋ bedi egyima wɔ nu nɩ kɔhʋla kɛma adwɩnɩndwɩnɩ kɛhyɛ mmenii sʋ̃maa zʋ iluwa mɔɔ kʋnɛ nɩ fa ba nɩ ti. Bayɩbʋlʋ nu anʋhʋba nɩɩ fʋlɔdulɛ kɔhʋla kɔwʋwa bɛzabɛ mɔɔ inyia bɔ zʋ tumi nɩ ma bekeli bɔlɔ zʋ. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ a?
Bayɩbʋlʋ yɩ kã eɣile be mɔɔ ɩyɛ anyɩnlɩlelɛ nwʋ odwokɔ falɩ azɩlɛ yɩ nɩɩ bɛzabɛ mɔɔ bɛda zʋlɔ nɩ nwʋ. Sɛ yesuma anyɩnlɩlazʋ mɔɔ ɩdɩ zɔ nwʋ dɩyɛ a, sa ɩkʋla ɩyɛ kɛɛ “sɩkyɛ ɩma yɛ ɛkɛla” na ɩadɩ yɛ adwɩnɩndwɩnɩ zʋ. (Hibulumaa 6:19) Sa yɛkʋla sʋ̃ yɛtɩ yɛ adwɩnɩndwɩnɩ zʋ iluwa eɣile be nwʋ odwokɔ mɔɔ yɛlɛ́ma ikelile yɛ nɩ zʋ. Kɛmɔ Gyisɛsɩ hanlɩ nɩ, “ɛhyɩ̃ yɩzayɩ ɩ nɩɩ yi ti nwʋ adwɩnɩndwɩnɩ dɩyɛ nɩ boluwa.”—Matiyu 6:34.
Nɔhʋanlɛ nu nɩ ihyinyia paa kɛɛ yekila yɛ nwʋ bʋwɔ na ama yɛahʋla yɛadwɩ̃ bʋwɔ na bɔlɔ ɩáhanlɩ yɛ. Eyi pɩbɛ kɛɛ yɛkɛdɩ kezimɔ yɛkɩnga, yetiye anzɛnyɩɩ yekila amanɩyɛwɔlɛ mɔɔ ɩfa adwɩnɩndwɩnɩ ɩba nɩ zʋ, ebiye yɛ lɛ nkɔmmɔwɔlɛ nɩɩ mmenii bɛ adwɩnɩhilelɛ azʋlɔtʋ mɔɔ ɩfalɩ anyunumihɔlɛ mɔɔ akʋndɩ yɛlɛmaa benyiaa nɩ. Naasʋ̃ eyi iáhile kɛɛ yebuu yɛ anyɩ yekogua nninyeni zʋ o. Mfomi, ikile kɛɛ yɛyɛɛ mɔɔ yɛkɔhʋla bela kɛɛ yekeyiaki nninyeni mɔɔ yéni zʋlɔ tumi na ebiye po a ɩlɔ́kʋla ikezi nɩ nwʋ ɔdwɩnɩnlɛ.
Yiaki kɛɛ ɔkɔdwɩnɩndwɩnɩ ndwokɔ tanɩ nwʋ na fa wʋ adwɩnɩ siye nninyeniba mɔɔ izi wɔ wʋ ɛbɩlawɔlɛ nu nɩ zʋ mfomi.
Bayɩbʋlʋ yɩ kã eɣile be nwʋ anyɩnlɩlazʋ mɔɔ ɩdɩ nɔhʋanlɛ nɩ nwʋ odwokɔ
Sɛ osuma Nyamɩnlɩ yɩ anʋhʋba yɩ nwʋ dɩyɛ a, sa enyia anyɩnlɩlazʋ, anyɩnlɩlelɛ, nɩɩ wu ti nwʋ azʋ̃nudwolɩyɛ.
Asʋ̃ Bayɩbʋlʋ yɩ hyɛ Amagadɔnʋ nwʋ nkɔmɩ kɛɛ bɛkɛva bɔmbʋ bekeli egyima wɔ nu a?
Ebiyemmɔ sunzu kɛɛ Amagadɔnʋ dɩ amansɔnɩ kʋnɛ be mɔɔ bɛkɛva bɔmbʋ nɩɩ akʋndɩ azʋlɔtʋ bekeli egyima wɔ nu. Meti mɔɔ bosunzu kɛɛ ɩkɛzɩkɛ dɩyɛ zɔ yɩ a.
Naasʋ̃ Bayɩbʋlʋ yɩ fa “Amagadɔnʋ” di egyima fa kile kʋnɛ mɔɔ ɩkɔhɔlɩ zʋ wɔ “awulombunli munwatĩĩ mɔɔ bɔwɔ oyuwadɩ nu,” anzɛnyɩɩ enii aɣanɩ nɩɩ Nyamɩnlɩ bɛ avinli.a (Yikile 16:14, 16) Amagadɔnʋ ilókuhũ mmenii mbʋanlɩ mbʋanlɩ na ɩazɩkɛ azɩlɛ yɩ dɩkɛɛ mɔɔ bɔmbʋ nɩɩ akʋndɩ azʋlɔtʋ yɛ nɩ. Mfomi, Nyamɩnlɩ koluwa zʋlɔ kɛzɩkɛ tanɩyɛlɛmaa na ama azʋ̃nudwolɩyɛ nɩɩ banɩwɔlɛ ɩaɣa azɩlɛ yɩ zʋ.—Ndwomi 37:9, 10; Ayɩzaya 32:17, 18; Matiyu 6:10.
Mɩnla yɛ Bayɩbʋlʋ yɩ kã kɛɛ ɩkɛma kʋnɛ keyiaki a?
Gyehovab Nyamɩnlɩ kehile yi tumi wɔ amanlɩ mɔɔ bɛpɛ kʋnɛ nɩ zʋ iluwa kʋnɛ mɔɔ ikodualɩ zʋ na ɩazɩkɛ bɛ akʋndɩ nɩ. Sa iduwa yi Bulombunlililɛ yɩ zʋ na ɩayɛ eyi. Ɔzɔ mmɩlɩ nɩ, sʋlɔ aɣanɩ nɩ kɛɣa keziye azɩlɛ yɩ zʋ dɩyɛ nɩ yi agyia nu.—Danɩyɛlɩ 2:44.
Nyamɩnlɩ yi Bulombunlililɛ yɩ kehilehile mmenii kezimɔ bɔkɔwʋwa azʋ̃nudwolɩyɛ nɩɩ ɔkʋ̃yɛlɛ nu. Iluwakɛɛ aɣanɩ ɔkʋ̃ pɛ yɛ ikeli azɩlɛ yɩ munwatĩĩ zʋ nɩ ti, yɛlɔ́nwʋ aɣanɩ mɔɔ bɛádɩ bɔ nwʋ tʋ dɔkʋ̃; mmenii bolósuma kezimɔ bɔkʋ̃ po dɔkʋ̃! (Mika 4:1-3) Mɩnla yɛ ɩzʋ̃ numɔ ɩkɛɣa a? “Bo nu bela kɔwʋwa yɩ nwanyɩ nɩɩ fɩgɩ owudo tʋ, na abiyela ilótudu bo kunlu.”—Mika 4:4
a Kila odwokɔ mɔɔ ise “Mɩnla Yɛ Lɛ Amagadɔnʋ Kʋnɛ Yɩ a?”
b Gyehova dɩ Nyamɩnlɩ yɩzayɩ yi dima. (Ndwomi 83:18) Kila odwokɔ mɔɔ ise “Aninyia Yɛ Lɛ Gyehova a?”