DƖYƐZUMANLƐ ODWOKƆ 46
NDWOMI 17 “Mɩpɛ”
Gyisɛsɩ Dɩ Yɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani Mɔɔ Ɩwɔ Nwɔkɛnwʋnlɛ
“Yɛ Azɔfʋ mbanimbani nu ebani kezile eyi, ɩdɩ enii mɔɔ ɩnwʋ yɛ nwɔkɛ wɔ ye sinidɔlɛ nu.”—HIB. 4:15.
BƲTAYƖ
Yekehila sianti mɔɔ yɛkʋla yɛkã kɛɛ Gyisɛsɩ yɛ lɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani mɔɔ ɩtɛla ebiyela nɩɩ kezimɔ ɩbʋwa yɛ wɔ ahʋanɩ azʋlɔtʋ zʋ wɔ nnɛ nɩ.
1-2. (a) Mɩnla ti mɔɔ Gyehova zʋ̃manlɩ yɩ Ɣa yɩ ma ɩɣalɩ azɩlɛ yɩ zʋ a? (b) Mɩnla yɛ yekozunzu nwʋmɔ wɔ dɩyɛzumanlɛ eyi nu a? (Hibulumaa 5:7-9)
KƐYƐ alʋbɔ 2,000 mɔɔ idua nu nɩ, Gyehova Nyamɩnlɩ zʋ̃manlɩ yɩ Dɔɣalɛ yɩ ma ɩɣalɩ azɩlɛ yɩ zʋ. Mɩnla ti a? Sianti mɔɔ ɩzʋ̃manlɩ yɩ nɩ, numɔ ɔkʋ̃ yɛ lɛ kɛɛ ɩkɛɣa kele adasamaa wɔ tanɩ nɩɩ owulo tʋ na iaziyeziye ɔhawʋ mɔɔ Setanɩ va ɣa nɩ. (Dwɔ. 3:16; 1 Dwɔ. 3:8) Nɩ Gyehova zi kɛɛ sɛ Gyisɛsɩ ba azɩlɛ yɩ zʋ kɛɛ enii a, ikeziyeziye yi ma ɩkɛɣa kɛyɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani mɔɔ ɩwɔ nwɔkɛnwʋnlɛ nɩɩ kunlumiyɩbalɛ. Gyisɛsɩ wɔlɩ tʋ kɛɛ ɩsʋ̃mɩɩ kɛɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani mmɩlɩ mɔ inlumanlɩ wɔ ɔlʋbɔ 29 Y.M.a nu nɩ.
2 Wɔ dɩyɛzumanlɛ eyi nu nɩ, yekehila kezimɔ Gyisɛsɩ yɩ ɛbɩlawɔlɛ wɔ azɩlɛ yɩ zʋ nɩ wʋwalɩ yɩ ma ɩvatalɩ kɛɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani mɔɔ ɩwɔ nwɔkɛnwʋnlɛ. Sɛ yɛnwʋ kezimɔ Gyisɛsɩ “ilili munli” wɔ egyimalilɛ eyi nu a, ɩkɛma ɩkɛyɛ mɛlɛkɛ kɛɛ yɛkɔwɔ Gyehova mpayɩ, wɔ mmɩlɩ po mɔ yɛ padi golɔ iluwa yɛ tanɩ anzɛnyɩɩ yɛ mɛlɛkɛyɛlɛ ti nɩ.—Kila Hibulumaa 5:7-9.
NYAMƖNLƖ YƖ DƆƔALƐ NƖ ƔALƖ AZƖLƐ YƖ ZƲ
3-4. Mɩnla nzɩnzanlɩyɛ yɛ ɩɣalɩ Gyisɛsɩ yɩ ɛbɩlawɔlɛ nu mmɩlɩ mɔ ɩɣalɩ azɩlɛ yɩ zʋ nɩ a?
3 Ye nu sʋ̃maa wɔ kɛnɩ mɔɔ nzɩnzanlɩyɛ ɣa yɛ bʋwabɩlɛ nu kyɩ̃. Ebiye a, nɩ ɩsɛ kɛɛ yetu wɔ dɩka mɔɔ yɛ anyɩ deli kɛnɩ nwʋ yɛkɔ dɩka fʋlɔ na yetiã ye mmusunwamaa nɩɩ yɛ ɔhɔnwʋmmɔ kɛnɩ. Ɩ́la azɩ kɛɛ yɛkɛyɛ nzɩnzanlɩyɛ mɔɔ ɩdɩ zɔ. Naasʋ̃ enii bela íni kɛnɩ mɔɔ ɩyɛ nzɩnzanlɩyɛ mɔɔ Gyisɛsɩ yɛlɩ nɩ be kyɩ̃. Mmɩlɩ mɔ ɩwɔ sʋlɔ nɩ, mɛyɩ yɛ nɩ ɩdɩ abiye mɔɔ yɩ nwʋ hyinyia paa wɔ Gyehova yɩ awɔvʋlɔ munwatĩĩ nu a. Nɩ Gyehova dɔ yɩ na eɣile bela yɩ anyɩ de paa iluwakɛɛ nɩ ɩ nɩɩ yɩ Zɩ bɔ numɔ yɛ egyima. (Ndw. 16:11; Ɛɣɛ. 8:30) Naasʋ̃, Fɩlɩpɩmaa 2:7 kã kɛɛ ɩzʋ̃ yɩ pɛ nu “ɩvalɩ yi nninyeni munwatĩĩ mɔɔ ɩlɛ bɛ nɩ iziyeli ahanlɩ,” na ɩ nɩɩ mmenii mɔɔ bɛáli munli ɣa wʋwalɩ azɩlɛ yɩ zʋ.
4 Akʋ̃ sunzu bʋwabɩlɛ mɔɔ nɩ idua Gyisɛsɩ nwʋ iyiyia mmɩlɩ mɔ bɔwʋlɩ yɩ fʋlɔ nɩɩ mmɩlɩ mɔ inyii nɩ nwʋ kila. Bɔwʋlɩ Gyisɛsɩ wɔ abusunwa mɔɔ nɩ bedi hyinyia nu, na yɛnwʋ yɩ zɔ iluwakɛɛ nninyeni ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ bela yɛ yɩ awʋvʋlɔ va hɔ wɔlɩ afɔlɩ mmɩlɩ mɔ bɔwʋlɩ yɩ fʋlɔ nɩ a. (Lɛv. 12:8; Lk. 2:24) Mmɩlɩ mɔ Bulombunli Hɛlɔdʋ tinuzɩzɩbɛvʋlɔ yɩ dɩlɩ kɛɛ bɔwʋ Gyisɛsɩ nɩ, ɩwɔlɩ mmɔdɩnɩ kɛɛ ikohũ yi. Sɛ nɩ bɔkɔhʋla kɔwɔ Gyisɛsɩ nnwʋanlɩ nwʋ banɩ wɔ Hɛlɔdʋ nwʋ a, nɩ ɩsɛ kɛɛ botu bɔkɔ Igyibiti. (Mt. 2:13, 15) Nɩ Gyisɛsɩ yɩ ɛbɩlawɔlɛ wɔ azɩlɛ yɩ zʋ nɩ dɩ sʋnʋnkʋ̃ kʋlaa wɔ kezimɔ nɩ ɩdɩ wɔ sʋlɔ nɩ nwʋ!
5. Mɩnla yɛ Gyisɛsɩ nwʋnlɩ yɩ wɔ azɩlɛ yɩ zʋ a, na mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ azɩlɛ yɩ zʋ wʋwalɛ manlɩ ɩyɛlɩ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani mɔɔ ɩwɔ nwɔkɛnwʋnlɛ a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)
5 Mmɩlɩ mɔ Gyisɛsɩ wɔ azɩlɛ yɩ zʋ nɩ, nɩ ɩnwʋ kɛɛ mmenii mɔɔ bodua yɩ nwʋ beyiyia nɩ bɛfɛɛ. Gyisɛsɩ nwʋnlɩ kezimɔ abiye yɩ dɔvʋlɔ be wu a ɩyɛ ɛyɛkɛ nɩ, na ebiye a ɩnwʋnlɩ ɩdɩlɛ mɔɔ ɩdɩ mmɩlɩ mɔ yɩ papa Dwosefi wuli nɩ. Mmɩlɩ mɔ Gyisɛsɩ ɩyɛɛ yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ egyima yɩ nɩ, ɩnwʋnlɩ mmenii mɔɔ kwata yɛ bɛ, mmenii mɔɔ bɛ anyɩ zũ, mmubuwa, awʋvʋlɔ mɔɔ bo nnwuakula wuwu, na inyianlɩ kunlumiyɩbalɛ ɩmanlɩ bɛ. (Mt. 9:2, 6; 15:30; 20:34; Mk. 1:40, 41; Lk. 7:13) Ɩwɔ numɔ, mmɩlɩ mɔ nɩ ɩwɔ sʋlɔ nɩ, ɩnwʋnlɩ kɛɛ mmenii bɔnwʋʋ amanɩyɛ, naasʋ̃ sikalɛyɩ mɔɔ nɩ ɩwɔ azɩlɛ yɩ zʋ kɛɛ enii nɩ, nɩ ɩkʋla ɩtɩ adasamaa bɛ amanɩyɛnwʋnlɛ yɩ tʋ bʋwɔ paa. (Ayɩ. 53:4) Azɩlɛ yɩ zʋ mɔɔ ɩɣalɩ nɩ manlɩ ɩdɩlɩ kezimɔ ɛbɩlawɔlɛ mɔɔ numɔ yɛ sɩ nɩ ma adasamaa tɩ nɣanlɩ na bedi ɛyɛkɛ nɩ tʋ bʋwɔ. Kezimɔ adasamaa tɩ nɣanlɩ nɩ, yɩzayɩ sʋ̃ ɩdɩlɩ ebiye. Kɛ ndianwʋ nɩ, ɩyɛ a nɩ ɩfɛ, alɔbɔlilɛ hyɛ yɩ zʋ, na isũ.
Nɩ Gyisɛsɩ dwɩnɩ bɛzabɛ mɔɔ bodua yɩ nwʋ beyiyia nɩ bɛ nɣanlɩdɩlɛ nɩɩ amanɩyɛ mɔɔ bɔnwʋʋ yɩ nɩ nwʋ paa (Kila nkyɩkyɛmi 5)
GYISƐSƖ DA KUNLUMIYƖBALƐ ALI KILE MMENII
6. Mɩnla yɛ ndindianwʋ mɔɔ Ayɩzaya va lili egyima nɩ kehilehile yɛ falɩ Gyisɛsɩ yɩ nwɔkɛnwʋnlɛ nɩɩ yi kunlumiyɩbalɛ nwʋ a? (Ayɩzaya 42:3)
6 Wɔ Gyisɛsɩ yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ egyima yɩ nu munwala nɩ, ɩlalɩ kunlumiyɩbalɛ ali ihileli mmenii mɔɔ bɛyɛ mɛlɛkɛ nɩɩ mmenii mɔɔ bɛ nɩɩ bɛ áli yi bʋwɔ nɩ. Ɔzɔ mɔɔ ɩyɛlɩ nɩ manlɩ nkɔmɩhyɛ be ɣalɩ numɔ. Wɔ Hibulu Ɛhɛlɛlɛ yɩ nu nɩ, bɛta bɛfa bɛzabɛ mɔɔ bɔwɔ anwʋnyia na bɔ nwʋ yɛ sɩ nɩ betindiã toolo be mɔɔ nzulo sʋ̃maa wɔ numɔ anzɛnyɩɩ owudo tɩndɩnlɩ kezile be nwʋ. (Ndw. 92:12; Ayɩ. 61:3; Gyɛ. 31:12) Naasʋ̃ nɩ bɛfa ahyinyiamaa nɩɩ bɛzabɛ mɔɔ bɛáwu bɛ nɩ betindiã bɛka mɔɔ numɔ wu anzɛnyɩɩ kɩnlanɩyɛ nu wiiki mɔɔ yɩ sɩnɩ ɩyɛɛ ikonlu nwʋ, nɩ bobu numɔ bela kɛɛ mfasʋ íni zʋlɔ. (Kɩnga Ayɩzaya 42:3; Mt. 12:20) Gyehova manlɩ Ayɩzaya valɩ ndindianwʋ eyi lili egyima va hyɛlɩ kezimɔ nɩ Gyisɛsɩ kɛla ɔlɔlɛ nɩɩ kunlumiyɩbalɛ ali kehile mmenii mɔɔ nɩ bobu bɛ kɛɛ mfasʋ íni bɔ zʋ nɩ.
7-8. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Gyisɛsɩ manlɩ Ayɩzaya yɩ nkɔmɩhyɛ yɩ ɣalɩ nu a?
7 Matiyu manlɩ ɩlalɩ ali kɛɛ Gyisɛsɩ manlɩ Ayɩzaya yɩ nkɔmɩhyɛ eyi ɣalɩ nu: “Ilóbu bɛka bela mɔɔ numɔ wu nɩ nu, na ilónuma wiiki mɔɔ ɩla kɩnlanɩyɛ nu mɔɔ yɩ sɩnɩ ɩyɛɛ konlu nɩ.” Nnwʋánlɩ nninyeni mɔɔ Gyisɛsɩ yɛlɩ nɩ wʋwalɩ bɛzabɛ mɔɔ nɩ bɛáwu bɛ mɔɔ nɩ bɛtɩ nɣanlɩ dɩkɛɛ bɛka mɔɔ numɔ wu anzɛnyɩɩ bɛzabɛ mɔɔ nɩ bɛ anyɩnlɩlazʋ ɩzã mɔɔ bɛtɩ nɣanlɩ dɩkɛɛ wiiki mɔɔ yɩ sɩnɩ ɩyɛɛ konlu nɩ. Kɛ ndianwʋ nɩ, Gyisɛsɩ yiyialɩ benyia be mɔɔ nɩ kwata yɛ yɩ nwʋ munwala. Ɩkɛyɛ kɛɛ nɩ íni anyɩnlɩlazʋ bela kɛɛ ikenyia adimakɛlɛzalɛ na iazia ɩ nɩɩ yi mmusunwamaa nɩɩ yɩ ɔhɔnwʋmmɔ bɛawɔ numɔ dɔkʋ̃. (Lk. 5:12, 13) Mmɩlɩ be sʋ̃, iyiyialɩ benyia be mɔɔ nɩ yɩ azʋ̃ di na ɩáhʋla tɩndɛ baaba. Mɔwʋ kila kezimɔ ɩkɛdɩ nɣanlɩ mmɩlɩ mɔ ɩnwʋ kɛɛ abiyemmɔ bɔbɔɔ nkɔmmɔ na mɛyɩ ɩáhʋla ɩtɩ ebiye anzɛnyɩɩ ɩkã ebiye nɩ. (Mk. 7:32, 33) Naasʋ̃ iázi kɛnɩ la.
8 Wɔ Gyisɛsɩ yɩ mmɩlɩ zʋ nɩ, nɩ Dwuumaa sʋ̃maa de di kɛɛ sɛ abiye ɩnwʋʋ amanɩyɛ a, nɩ ɩdɩ yɩzayɩ yɩ tanɩ anzɛnyɩɩ bɛ awʋvʋlɔ bɛ tanɩ nwʋ azʋ̃nlɩhwɩnlɛ a. (Dwɔ. 9:2) Iluwa ɔzɔ dedi mɔɔ nɩ bɛlɛ yɩ ti, nɩ bɛ nɩɩ mmenii mɔɔ bɔnwʋʋ amanɩyɛ nɩ iáli yi bʋwɔ na bɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ bɛázɛlɩ hwɩɩ. Gyisɛsɩ manlɩ Ayɩzaya yɩ nkɔmɩhyɛ yɩ ɣalɩ numɔ iluwa bɛzabɛ mɔɔ bɛádɩ pɔkɔ mɔɔ ɩzalɩ bɛ adimakɛlɛ nɩɩ anyɩnlɩlazʋ mɔɔ ɩmanlɩ bezia benyianlɩ wɔ Nyamɩnlɩ nu nɩ. Mɩnla anwʋlazʋ yɛ eyi ma yenyia a?
9. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Hibulumaa 4:15, 16 ma yɛnwʋ kɛɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani yi da nwɔkɛnwʋnlɛ ali kile mmenii mɔɔ bɛáli munli nɩ a?
9 Kɩnga Hibulumaa 4:15, 16. Yɛkɔhʋla kenyia anwʋlazʋ paa kɛɛ Gyisɛsɩ kɛla kunlumiyɩbalɛ ali kehile yɛ mmɩlɩ munwala. Kɛ yɩ tʋ kile a? Kunlumiyɩbalɛvʋlɔ yɛ lɛ abiye mɔɔ sɛ ɩnwʋ kɛɛ mbiyemmɔ tɩ ɛyɛkɛ a, ɩyɛ debe ɩbʋwa bɛ. Giliki odwokɔpɔkɔ mɔɔ bekile yɩ tʋ kɛɛ “kunlumiyɩbalɛ” nɩ kile kɛɛ ɛkɛdɩ ɛyɛkɛ nɩɩ atɩɩtɩɩ mɔɔ mmenii mvʋlɔ duwa numɔ nɩ tʋ na wʋayɛ debe wʋawʋwa bɛ. Sɛ yɛkɩnga Bayɩbʋlʋ yɩ na yɛnwʋ kezimɔ Gyisɛsɩ wʋwalɩ mmenii nɩ a, ɩma yɛnwʋ kɛɛ nɩ ɩwɔ kunlumiyɩbalɛ kezile ɩma bɛ. Ɩása mmenii bɛ adimakɛlɛ iluwakɛɛ nɩ ɩsɛ kɛɛ ɩyɛ ɔzɔ nɩ ti. Mfomi, ɩyɛlɩ zɔ iluwakɛɛ nɩ ɩdwɩnɩ bɔ nwʋ na ɩpɛ kɛɛ ɩbʋwa bɛ. Kɛ ndianwʋ nɩ, nɩ Gyisɛsɩ iáhyinyia kɛɛ ɩsɔ benyia mɔɔ kwata ɩyɛ nɩ nu ansaana ɩadɩ pɔkɔ naasʋ̃ Gyisɛsɩ zɔlɩ yi nu. Na ɩkɛyɛ kɛɛ nɩ eyi yɛ ɩdɩ mmɩlɩ mɔɔ ili bɔmʋnlɩ mɔɔ abiye zɔ benyia yɩ nu a. Gyisɛsɩ valɩ benyia mɔɔ yɩ azʋ̃ di nɩ hɔlɩ ahanlɩ dɩka be mɔɔ ɔlɔmɩ béni kɛnɩ hɔ izialɩ yi adimakɛlɛ. Akʋ̃ kila mɔɔ izili mmɩlɩ mɔ baalɛ be mɔɔ inlunli yɩ nwʋ wɔ yɩ tanɩ nwʋ ɩvalɩ yɩ anyɩ tʋ mʋnlɩ ɩwʋwʋlɩ Gyisɛsɩ yɩ agyia nwʋ na ɩvalɩ yi nyinli ɩbɩbalɩ nɩ. Falasiinii be dɩndɛlɩ baalɛ nɩ yɩ anyunu, naasʋ̃ Gyisɛsɩ wɔlɩ baalɛ yɩ nwʋ banɩ na ihwili Falasiinii nɩ yɩ anyunu. (Mt. 8:3; Mk. 7:33; Lk. 7:44) Gyisɛsɩ iábu yɩ anyɩ ikua bɛzabɛ mɔɔ nɩ bɔ nwʋ ba bɛ anzɛnyɩɩ bɛyɛ tanɩ nɣezile nɩ zʋ. Mfomi ɩdʋlɩ salɛ ɩvʋlɔlɩ bɛ na ɩlalɩ ɔlɔlɛ nɩɩ kunlumiyɩbalɛ ali ihileli bɛ. Sa yɛkʋla yenyia anwʋlazʋ kɛɛ ɔzɔ la yɛ ɩkɛla nwɔkɛnwʋnlɛ ali kehile amɩyɛ sʋ̃ a.
KEZIMƆ YESUMAZUMA YƐ AZƆFƲ MBANIMBANI NU EBANI YI WƆ NNƐ
10. Mɩnla sunzuma ɔfʋã nu nhyɩhyɛlɩyɛ yɛ yɛkɔhʋla kɛva kɔwʋwa bɛzabɛ mɔɔ bɛ azʋ̃ di anzɛnyɩɩ bɛ anyɩ zũ wɔ nnɛ a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)
10 Kɛ Gyisɛsɩ yɩ mɛdalilɛmaa nɔhʋanlɛmaa nɩ, yɛbɔ mmɔdɩnɩ yesumazuma yɩ na yɛda ɔlɔlɛ nɩɩ kunlumiyɩbalɛ ali yekile mmenii mvʋlɔ. (1 Pit. 2:21; 3:8) Ɩwɔ numɔ kɛɛ yɛlɔ́kʋla kɛza bɛzabɛ mɔɔ bɛ azʋ̃ di anzɛnyɩɩ bɛ anyɩ zũ nɩ adimakɛlɛ dɩyɛ, naasʋ̃ sa yɛkʋla yɛbʋwa bɛ wɔ sunzuma ɔfʋã nu. Kɛ ndianwʋ nɩ, yɛyɛ Bayɩbʋlʋ nwʋ awuuku mɔɔ ɩbʋ 100 wɔ omumunlo ndɛnɩ nu. Mɔɔ ɩkɔwʋwa bɛzabɛ mɔɔ bɛ anyɩ zũ nɩ, yɛyɛ braille awuuku wɔ ndɛnɩ mɔɔ ɩbʋ 60 nu na yɛyɛ vidiyo mɔɔ bɛfa nnɩ bekilehile numɔ wɔ ndɛnɩ mɔɔ ɩbʋ 100 nu. Nhyɩhyɛlɩyɛ eyi bʋwa bɛzabɛ mɔɔ bɛ azʋ̃ di nɩɩ bɛzabɛ mɔɔ bɛ anyɩ zũ nɩ ma bɔtwɩ̃ bebike Gyehova nɩɩ yɩ Ɣa yɩ.
Behile yɛ Bayɩbʋlʋ nwʋ awuuku azʋlɔtʋ yɩ tʋ bɔhɔ ndɛnɩ mɔɔ ɩbʋ 1,000 nu
Bɛnɩ zʋ: Omumunlo ndɛnɩ mɔɔ ɩbʋ 100
Nyini zʋ: Ndɛnɩ mɔɔ ɩbʋ 60 wɔ braille nu
(Kila nkyɩkyɛmi 10)
11. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Gyehova ahyɩhyɛdɩ yɩ da Gyisɛsɩ yɩ kunlumiyɩbalɛ yɩ be ali kile mmenii azʋlɔtʋ munwala a? (Egyima 2:5-7, 33) (Kila mfonyini yi sʋ̃.)
11 Gyehova ahyɩhyɛdɩ yɩ bɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ bɔkɔwʋwa mmenii azʋlɔtʋ munwala ma bɔkɔhwɩ̃ keɣike Gyehova. Kakɛ kɛɛ, wɔ Gyisɛsɩ yɩ awudunwolɩyɛ mɛda nɩ, iluwalɩ sunzuma nwanzanwanza yɩ zʋ ɩmanlɩ abiyela mɔɔ nɩ ɩwɔ Pɛntɩkɔsʋ awuwa yɩ tʋ nɩ ma ɩdɩlɩ odwokɔba yɩ wɔ “yɩ twonwa zʋ ɛdɩndɛlɛ” nu. (Kɩnga Egyima 2:5-7, 33.) Mɔɔ ɩkɛyɛ na yɛali yi ndianwʋ mɛda nɩ, yɛ ahyɩhyɛdɩ yɩ yɛ Bayɩbʋlʋ nwʋ awuuku wɔ ndɛnɩ mɔɔ ɩbʋ 1,000 nu, na numɔ be wɔ kɛnɩ po a, mmenii okuwu ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ bela yɛ bɛkã a. Kɛ ndianwʋ nɩ, sɛ ɔkɔ North nɩɩ South America a, ndɛnɩ azʋlɔtʋ be wɔ kɛnɩ a, mmenii ɛgyɩkɩ̃ɩ̃ bela yɛ bɛkã a. Naasʋ̃, behile yɛ awuuku azʋlɔtʋ yɩ tʋ bɔhɔ ndɛnɩ azʋlɔtʋ eyi numɔ 160 nɩɩ yɩ mɛda nu na ama bo nu sʋ̃maa bɛadɩ odwokɔba yɩ be. Akʋ̃ sʋ̃, behile yɛ awuuku azʋlɔtʋ yɩ tʋ wɔ Romany ndɛnɩ azʋlɔtʋ mɔɔ ɩbʋ 20 nu. Mmenii mɔɔ bɛkã ndɛnɩ eyimmɔ nɩ, bo nu sʋ̃maa bɛɣa bele nɔhʋanlɛ yɩ.
Bɛnɩ zʋ: North nɩɩ South America ndɛnɩ mɔɔ ɩbʋ 160
Nyini zʋ: Romany ndɛnɩ azʋlɔtʋ mɔɔ ɩbʋ 20
(Kila nkyɩkyɛmi 11)
12. Mɩnla mmʋwalɩyɛ fʋlɔ yɛ Gyehova ahyɩhyɛdɩ yɩ fa ma a?
12 Odwokɔbahanlɛ egyima mɔɔ Gyehova ahyɩhyɛdɩ yɩ kila zʋlɔ nɩ la ahanlɩ a, bɛfa asianɩ mmɩlɩ nu mmʋwalɩyɛ bɛma bɛzabɛ mɔɔ asianɩ azʋlɔtʋ ma bɔ nwʋ hã nɩ. Wɔ ɔzɔ mmɩlɩ yɩ nu nɩ, mmeliyema abʋmɩ abʋmɩ sʋ̃maa tu bɔ nwʋ ma kɔ bʋwa be mmeliyema mɔɔ bɔ nwʋ hã nɩ. Akʋ̃ sʋ̃, ahyɩhyɛdɩ yɩ bʋwa ma yenyia nnɩka mɔɔ ɩfata mɔɔ mmenii kʋla yiyia numɔ suma ɔlɔlɛ mɔɔ Nyamɩnlɩ wɔ ma bɛ nɩ nwʋ dɩyɛ sʋ̃maa.
YƐ AZƆFƲ MBANIMBANI NU EBANI YI KƆHƲLA KƆWƲWA WƲ
13. Ahʋanɩ mɔɔ Gyisɛsɩ duwa zʋlɔ bʋwa yɛ nɩ, ebiye yɛ lɛ mɩnla a?
13 Kɛ mmuwuanɩzʋhilalɛvʋlɔ baaba nɩ, Gyisɛsɩ kila kɛɛ ye nu bela yɩ sa kɛhã yi sunzuma ɔfʋã nu ahyinyiadɩ. (Dwɔ. 10:14; Ɛfɩ. 4:7) Ɩyɛ a, yɛ bʋwabɩlɛ kɔhʋla kɛma yɛkɛdɩ nɣanlɩ dɩkɛɛ wiiki mɔɔ yɩ sɩnɩ ɩyɛɛ ikonlu anzɛnyɩɩ bɛka mɔɔ numɔ wu. Yɛ padi kɔhʋla kogolɔ iluwa adimakɛlɛ be mɔɔ numɔ yɛ sɩ, yɛ mɛlɛkɛyɛlɛ, anzɛnyɩɩ yɛ nɩɩ eliyema be avinli abusunwawɔlɛ mɔɔ ɩzɩkɛ nɩ ti. Ɩkɔhʋla kɛyɛ sɩ kɛɛ yɛkɛyɩ yɛ adwɩnɩ wɔ ye ndwokɔzɩzɩbɛ nɩɩ ɛyɛkɛ mɔɔ yedi wɔ nnɛ nɩ zʋ na yɛava yɛ adwɩnɩ yeaziye yɛ eɣile be nwʋ anyɩnlɩlazʋ yɩ zʋ. Naasʋ̃ kakɛ kɛɛ, Gyisɛsɩ zi mɔɔ oduwaa numɔ na ɩtɩ kezimɔ ɛtɩ nɣanlɩ nɩ tʋ. Gyisɛsɩ wɔ kunlumiyɩbalɛ ma wʋ, meti ɩpɛ kɛɛ ɩbʋwa wʋ. Kɛ ndianwʋ nɩ, sa ɩkʋla iduwa sunzuma nwanzanwanza yɩ zʋ ɩhyɛ wʋ ɛzɩzɩbɛ mmɩlɩ mɔ ɛyɛ mɛlɛkɛ nɩ. (Dwɔ. 16:7; Tay 3:6) Akʋ̃ sʋ̃, sa ɩkʋla iduwa asafʋ nu mbanimbani nɩɩ wʋ mmeliyema zʋ ɩhyɛ wʋ ɛzɩzɩbɛ na ɩbʋwa wʋ.—Ɛfɩ. 4:8.
14. Sɛ yɛ padi kolɔ a, mɩnla yɛ yɛkɔhʋla kɛyɛ a?
14 Sɛ wʋ padi golɔ a, kakɛ kɛɛ Gyisɛsɩ yɛ lɛ yɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani, na dwɩnɩndwɩnɩ kezimɔ ɩkɔhʋla kɔwʋwa wʋ nɩ nwʋ. Kakɛ kɛɛ, Gyehova ɩásʋ̃ma yɩ Ɣa yɩ wɔ azɩlɛ yɩ zʋ kɛɛ ɩvá yɩ nnwʋanlɩ ɩɣa ɩyɛ elelɛdɩyɛ nkʋ̃ la, mfomi kɛɛ ɩkɔwʋwa yɩ ma ɩkɛdɩ ɔhawʋ mɔɔ adasamaa mɔɔ bɛáli munli yiyia nɩ tʋ bʋwɔ. Sɛ ye padi kolɔ iluwa tanɩ be mɔɔ yɛyɛ anzɛnyɩɩ yɛ mɛlɛkɛyɛlɛ be ti a, Gyisɛsɩ iziyeziye yɩ nwʋ kɛɛ ɩkɔwʋwa yɛ wɔ “mmɩlɩ mɔ yekehyinyia nɩ nu.”—Hib. 4:15, 16.
15. Kã ozumanlɛnwʋnlɛ be mɔɔ ɩfalɩ kezimɔ bɔwʋwalɩ abiye mɔɔ nɩ ɩhwɩ̃ yɩ nwʋ wɔ Gyehova nwʋ ma izia ɩɣalɩ asafʋ yɩ nu.
15 Akʋ̃ sʋ̃, Gyisɛsɩ bʋwa yi mmenii mmɩlɩ mɔ bɛpɩbɛɛ bɛzabɛ mɔɔ bɔhwɩ̃ bɔ nwʋ wɔ Gyehova nwʋ na bɛawʋwa bɛ ma bɛazia bɛaɣa yɩ pɛ nɩ. (Mt. 18:12, 13) Ma yehilá Stefanob yi ozumanlɛnwʋnlɛ yɩ. Bɛyɩlɩ yɩ wɔ asafʋ yɩ nu, na alʋbɔ 12 mɛda nɩ, izili pɔkɔ kɛɛ ikezia kɔhɔ dɩyɛzumanlɛ. Ɩkã kɛɛ, “Nɩ ɩyɛ anyɩnlɩdʋnlɛ paa, naasʋ̃ nɩ mɩpɛ kɛɛ mɩba mɩkɩnla Gyehova yɩ abusunwa mɔɔ ɔlɔlɛ wɔ numɔ yɩ nwʋ dɔkʋ̃. Asafʋ nu mbanimbani mɔɔ beyiyialɩ mɩ nɩ manlɩ mɩ ahʋnlɩnɩ dɔlɩ mu kunlu. Nɩ ɩyɛ a, midi mɔɔ izili yɩ nwʋ ɛyɛkɛ nkʋ̃ʋ̃ ma mɩtɩ nɣanlɩ kɛɛ miyiakí mmɔdɩnɩ mɔɔ mʋbɔɔ nɩ. Naasʋ̃ mmeliyema yɩ hakɛlɩ mɩ kɛɛ, Gyehova nɩɩ Gyisɛsɩ pɛ kɛɛ mikyina pindinyii. Mmɩlɩ mɔ bezia beleli mɩ nɩ, asafʋ yɩ nu maa munwatĩĩ valɩ anyɩnlɩlelɛ manlɩ mɩ nɩɩ mɩ abusunwa yɩ akwaaba. Aɣinzi yi, mɩ yɩ leli dianlɩ numɔ ma bɛ nɩɩ yɩ zumanlɩ Bayɩbʋlʋ yɩ, na nnɛ ye munwala bɔ numɔ sʋ̃mɩ Gyehova.” Kila kezimɔ yɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani mɔɔ ɩwɔ ɔlɔlɛ nɩ yɩ anyɩ kele mmɩlɩ mɔ ɩnwʋ kɛɛ bɛzabɛ mɔɔ bonlu bɔ nwʋ nɩ, bɛ sa hã mmʋwalɩyɛ mɔɔ behyinyia ma bezia bɛɣa asafʋ yɩ nu!
16. Mɩnla ti mɔɔ ɩyɛ wʋ fɛ kɛɛ yɛwɔ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani mɔɔ ɩwɔ nwɔkɛnwʋnlɛ zɔ a?
16 Gyisɛsɩ wɔ azɩlɛ yɩ zʋ nɩ, ɩwʋwalɩ mmenii sʋ̃maa wɔ mmɩlɩ mɔ ɩfata nu. Nnɛ, sa yɛkʋla yenyia yi nu anwʋlazʋ paa kɛɛ ɩkɔwʋwa yɛ wɔ mmɩlɩ bela mɔɔ yehyinyia yɩ nɩ. Na wɔ oyuwadɩ fʋlɔ yɩ nu nɩ, ɩkɔwʋwa adasamaa mɔɔ bɛyɛ sutiye munwala ma bekele bɔ nwʋ wɔ ɔhawʋ mɔɔ tanɩ nɩɩ sinidɔlɛ va ɣa nɩ nu. Yɛla yɛ Nyamɩnlɩ Gyehova mɔɔ ɩwɔ ɔlɔlɛ nɩɩ nwɔkɛnwʋnlɛ kezile nɩ asɩ kɛɛ ɩyɩlɩ yɩ Ɣa yɩ kɛɛ ɩyɛ́ yɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani mɔɔ ɩwɔ nwɔkɛnwʋnlɛ!
NDWOMI 13 Kɩlayɩsɩ Ɩyɛ Ndianwʋ Ɩma Yɛ
a Sɛ ɛpɛɛ kezimɔ Gyisɛsɩ yi dibilɛ kɛɛ Azɔfʋ Mbanimbani Nu Ebani nɩ ɣa ziyeli Dwuumaa bɛ azɔfʋ mbanimbani yi bɛ agyia nu nɩ nwʋ ndwokɔ a, kila odwokɔ mɔɔ ise “Ma Wʋ Anyɩ Ɩzɔ Ɔnwʋmɔ Ɔhʋanɩ Mɔɔ Ɛlɛ Kɛɛ Ɔsʋ̃mɩɩ Gyehova Wɔ Yi Sunzuma Ɔfʋã Nu Asɔlɩ Aliyia Kezile Yi Nu” wɔ October 2023 Ɔwɩɛnɩlɛ Aɣanɩ, owu. 26, nky. 7-9.
b Bɛzɩnza dima yɩ.