ISAHLUKO 1
Ngingakhuluma Kanjani Nabazali Bami?
“Ngazama ngempela ukutshela abazali bami indlela engangizizwa ngayo, kodwa ngahluleka ukuchaza kahle—bavele banganginaka. Kwadingeka ngiqunge isibindi ukuze ngikhulume, kodwa lutho, ngavele ngabheda!”—URosa.
NGESIKHATHI usemncane, cishe wawugijimela kubazali bakho kuqala ukuze uthole iseluleko. Wawubaxoxela zonke izinto, ezinkulu nezincane. Kwakulula ukubatshela okucabangayo nendlela ozizwa ngayo, futhi wawusethemba iseluleko sabo.
Kodwa manje ungase ube nomuzwa wokuthi abazali bakho abasakuqondi nhlobo. Intombazane okuthiwa u-Edie ithi: “Ngelinye ilanga lapho sidla ukudla kwakusihlwa ngaqala ukukhala, ngabathululela isifuba sami. Bangilalela, kodwa ngabona sengathi abangiqondi.” Waba yini umphumela? “Ngavele ngaziyela ekamelweni lami ngasikhihla isililo!”
Ngakolunye uhlangothi, ngezinye izikhathi ungase ukhethe ukungabatsheli konke abazali bakho. Umfana okuthiwa uChristopher uthi: “Ziningi izinto engizixoxa nabazali bami. Kodwa kuyangijabulisa ukuthi ngezinye izikhathi abakwazi konke engikucabangayo.”
Ingabe akulungile ukungazivezi zonke izinto ozicabangayo? Akunjalo ngempela—uma nje kungekhona ukuthi uyabakhohlisa. (IzAga 3:32) Noma kunjalo, kungakhathaliseki ukuthi abazali bakho babonakala bengakuqondi noma wena awuthandisisi ukuxoxa nabo, kuneqiniso elilodwa nje: Kuyadingeka ukhulume nabazali bakho—futhi kuyadingeka bezwe ukuthi ucabangani nokuthi uzizwa kanjani.
Qhubeka Uzama Ukukhuluma!
Ukukhuluma nabazali bakho kuthi akufane nokushayela imoto. Uma uthola umgwaqo uvaliwe, awuluyeki uhambo; uthatha enye indlela. Cabanga ngalezi zibonelo ezimbili.
ISITHIYO 1 Ufuna ukukhuluma, kodwa kubonakala sengathi abazali bakho abakulalele. Intombazane okuthiwa uLeah ithi: “Ngikuthola kunzima ukukhuluma nobaba. Ngezinye izikhathi ngikhuluma naye isikhashana, ngemva kwalokho athi, ‘Oh, ubukhuluma nami?’”
UMBUZO: Kuthiwani uma uLeah efuna ngempela ukukhuluma ngenkinga ethile? Angakhetha phakathi kwezindlela ezintathu.
Indlela Yokuqala
Uthethisa uyise. ULeah uyathetha: “Baba, kubalulekile lokhu! Ngilalele!”
Indlela Yesibili
Uyayeka ukukhuluma noyise. ULeah uvele ayeke ukuzama ukukhuluma ngezinkinga zakhe.
Indlela Yesithathu
Ulinda isikhathi esingcono sokukhuluma. ULeah ukhuluma noyise ubuso nobuso ngesinye isikhathi, noma ambhalele incwadi amtshele ngenkinga yakhe.
Iyiphi indlela wena ocabanga ukuthi uLeah kufanele ayikhethe? ․․․․․
Ake sihlole indlela ngayinye sibone ukuthi ibingasiholelaphi.
Ubaba kaLeah umatasa ngokuthile—akaboni ukuthi indodakazi yakhe ikhathazekile. Ngakho uma uLeah ekhetha Indlela Yokuqala, uyise angase adideke nje ukuthi sekwenzenjani. Cishe futhi le ndlela ngeke imenze ubaba kaLeah amlalele, futhi ngeke ibonise ukuthi uyamhlonipha. (Efesu 6:2) Ngakho le ndlela ngeke iphumelele.
Nakuba Indlela Yesibili ingase ibe lula, kodwa ayihlakaniphile. Ngani? Ngoba “amacebo ayashafa lapho kungekho khona inkulumo eyisifuba.” (IzAga 15:22) Ukuze uLeah aphumelele ekuxazululeni izinkinga zakhe, kudingeka akhulume nobaba wakhe—futhi ukuze amsize, kudingeka azi ukuthi kwenzekani ekuphileni kwakhe. Ukuduba ngeke kufeze lutho.
Endleleni Yesithathu uLeah akavumeli iziphazamiso zimvimbe. Kunalokho uzama ukukhuluma ngenkinga yakhe ngesinye isikhathi. Futhi uma ekhetha ukubhalela uyise incwadi, angase azizwe engcono ngokushesha. Ukubhala incwadi kungase kumsize akubeke kahle afuna ukukusho. Lapho uyise eyifunda incwadi, uyothola ukuthi ibizama ukuthini kuye indodakazi yakhe, okungase kumsize ayiqonde kangcono inkinga yayo. Ngakho indlela yesithathu ibazuzisa bobabili uLeah noyise.
Yiziphi ezinye izindlela angase azisebenzise uLeah? Awucabange enye yazo, bese uyibhala ngezansi. Yibe usubhala ukuthi leyo ndlela ingase iholelephi.
․․․․․
ISITHIYO 2 Abazali bakho bafuna ukukhuluma nawe, kodwa wena awuthandi. “Ayikho into engidina njengokuphonswa imibuzo lapho ngifika nje ngivela esikoleni,” kusho intombazane okuthiwa uSarah. “Ngisuke ngingafuni lutho oluphathelene nesikole, kodwa ngithi ngifika nje abazali bangibuze: ‘Bekunjani esikoleni? Zibe khona izinkinga?’” Akungabazeki ukuthi abazali bakaSarah basuke benezinhloso ezinhle lapho bebuza le mibuzo. Noma kunjalo, uyazikhalela, “Kunzima ukuxoxa ngesikole uma ngikhathele futhi ngicindezelekile.”
UMBUZO: Yini angayenza uSarah kulesi simo? Njengasesibonelweni esidlule, zintathu izindlela angakhetha kuzo.
Indlela Yokuqala
Uyenqaba ukukhuluma. USarah uthi: “Ngicela ningiyeke. Angifuni ukukhuluma okwamanje!”
Indlela Yesibili
Uyakhuluma. Nakuba ecinde-zelekile, uSarah uphendula imibuzo yabazali bakhe ngisho noma engafuni ukukhuluma.
Indlela Yesithathu
Uyayidlulisa indaba yesikole akhulume ngokunye. USarah usikisela ukuba baxoxe ngesi- kole ngesinye isikhathi aziyo ukuthi uyobe esengcono ngaso ukuba angakhuluma. Ngesitha-kazelo esiqotho angabe esethi: “Lube njani olwenu usuku?”
Iyiphi indlela wena ocabanga ukuthi uSarah kufanele ayikhethe? ․․․․․
Ake siphinde sihlole indlela ngayinye sibone ukuthi ingasiholelaphi.
USarah ucindezelekile, akafune kukhuluma. Uma ekhetha Indlela Yokuqala, uzoqhubeka ecindezelekile kodwa futhi kuzomphatha kabi ukuthi ukhulume nabazali ngokhahlo.—IzAga 29:11.
Abazali bakaSarah nabo ngeke bakuthande ukukhuluma kwakhe nabo kanjalo—noma ukuthula kwakhe angakhulumi ngemva kwalokho. Bangase basole ukuthi kukhona akufihlayo. Bangase bazame nokumumba, okuyinto engamcasula nakakhulu. Ekugcineni, le ndlela ayisizi muntu.
Indlela Yesibili ingcono kuneyokuqala. Phela uSarah nabazali bakhe bayakhuluma. Kodwa njengoba ingxoxo ingaveli enhliziyweni, uSarah nabazali bakhe ngeke bakuthole abakufunayo—ukuxoxa ngendlela ekhululekile.
Kodwa Ngendlela Yesithathu, uSarah uzozizwa engcono ngoba okwamanje akakhulumi ngezinto zasesikoleni. Abazali bakhe bazojabula ngokuthi uyawenza umzamo wokuxoxa nabo. Le ndlela cishe izophumelela kakhulu ngoba uSarah nabazali basebenzisa isimiso esikweyabaseFilipi 2:4, esithi: “Khathalelani abanye, hhayi nje nina siqu kuphela.”—Today’s English Version.
Gwema Ukusho Izinto Ezizonenza Ningaqondani Kahle
Khumbula, ngezinye izikhathi lapho usho okuthile, abazali bakho bacabanga ukuthi usho enye into. Ngokwesibonelo, bakubuza ukuthi ucasulwe yini. Wena uthi, “Angithandi ukukhuluma ngakho.” Kodwa abazali bacabanga ukuthi uthi: “Anginethembi nina. Ngizoxoxa nabangane bami ngenkinga yami, hhayi nani.” Zama lokhu okulandelayo bese ubhala izimpendulo. Ake sithi ubhekene nenkinga enkulu futhi abazali bakho bacela ukukusiza.
Uma uthi: “Ningakhathazeki. Ngizozixazululela yona.”
Abazali bangase bacabange ukuthi uthi: ․․․․․
Impendulo engcono kungaba ukuthi: ․․․․․
Yini ebalulekile okufanele uyikhumbule? Wakhethe kahle amazwi ozowasho. Washo ngenhlonipho. (Kolose 4:6) Bheka abazali bakho njengabangane abazokusiza, hhayi izitha. Futhi masivume: Udinga lonke usizo ongaluthola ukuze ukwazi ukubhekana ngempumelelo nezinselele.
Kuthiwani uma ukukhuluma nabazali bakho kungeyona inkinga—kodwa inkinga iwukuthi uma nje nithi niyaxoxa, niyaxabana?
UMBHALO OYINHLOKO
“Ngikhuluma ngokusuka enhliziyweni yami futhi ngikhuluma ngobuqotho.”—Jobe 33:3, The Holy Bible in the Language of Today, kaWilliam Beck.
ICEBISO
Uma kunzima ukuhlala phansi uxoxe nomzali wakho (abazali) ngenkinga ethile, xoxani ngayo lapho nihamba ngezinyawo, ngemoto noma lapho niyothenga.
UBUWAZI . . . ?
Njengoba nje kungaba nzima ukukhuluma nabazali bakho ngezindaba ezibalulekile, kungase kungabi lula nangabo ukukhuluma nawe ngazo.
ENGIZOKWENZA!
Uma ngizwa kuthi angiyeke ukukhuluma nabazali bami, ngizo- ․․․․․
Uma umzali wami engiphoqa ukuba ngikhulume ngendaba engingafuni ukukhuluma ngayo, ngizothi ․․․․․
Engingathanda ukukubuza umzali wami (abazali) ngale ndaba ․․․․․
UCABANGANI?
● Isikhathi okhetha ukukhuluma ngaso sinayiphi indima ekukhulumisaneni okuhle?—IzAga 25:11.
● Kungani kufaneleka ukuba uzame ukukhuluma nabazali bakho?—Jobe 12:12.
[Amazwi acashunwe esihlokweni ekhasini 10]
“Akulula ngaso sonke isikhathi ukuxoxa nabazali bakho, kodwa lapho ukhuluma nabo, kuba sengathi kususwe umthwalo omkhulu engqondweni yakho.”—UDevenye
[Isithombe ekhasini 8]
Njengoba nje umgwaqo ovaliwe ungasho ukuthi yeka uhambo, nawe ungayithola indlela yokukhuluma nabazali bakho!