Ngani sya Ndale Syasikukwanilisya Yakulochesya ya m’Baibulo
Masiku agano, ŵandu ali ŵakugaŵikangana mnope pangani sya ndale. Jemanjaji ŵangakamulana ni malamusi gakusasosekwa kuti ajendeleje paumi wawo, soni akusasala nganisyo syawo mwakujikanganichisya boma. M’boma, ŵandu ŵakusapanganya malamusi soni ŵane ŵakwete maudindo ŵangasaka kupikana nganisyo sya ŵane. Ligongo lya kulekangana nganisyoku yikusatendekasya kuti yiŵeje yakusawusya kuti maboma gakamuleje chenene masengo.
Mnopemnope ngani sya ndalesi sikusatendekwa m’chilambo cha United States soni Britain (chachikusamanyikasoni kuti United Kingdom). Ligongo chichi tukuŵecheta myoyo? Baibulo jasasile kala kuti maboma gaŵiliga pagachilamulilaga, Uchimwene wa Mlungu uchitanda kulamulila ŵandu mwamti uchityosya maulamusi gosope ga ŵandu.
Ngani sya ndale “m’masiku gakumalisya”
M’Baibulo mwana chakulochesya chakutesya chidwi chatukusaŵalanga m’buku ja Daniyele. Mu chakulochesyachi, Mlungu jwayimanyikasisye yindu “yayichitendekwa m’masiku gakumalisya,” Daniyele pelepa jwasalaga ya yindu yayichitendekwa msogolo mu mbili ja ŵandu.—Daniyele 2:28.
Mlungu ni juŵamtendekasisye mwenye jwa ku Babulo kuti asagamile sagamisi syakwamba ya chakulochesya cha m’Baibulochi. Mu sagamisisi, mwenyeju ŵachiweni chiwanichisyo chekulungwa mnope chachapanganyidwe ni yindu yakulekanganalekangana. Kaneko, jwakulochesya Daniyele jwalondesye yakwamba chiwanichisyochi kuti kutyochela kumtwe mpaka ku sajo, chajimilaga maulamusi gamachili mnope ga pachilambo chapasi.a Nambo kaneko, chiwanichisyochi chakasidwe ni liganga lyalyajimilaga Uchimwene, kapena boma, jakupanganyidwa ni Mlungu.—Daniyele 2:36-45.
Mwakamulana ni chakulochesyachi, Uchimwene wa Mlungu uchilamulila mmalo mwa maboma gosope ga ŵandu. Uchimwenewu ni wele Yesu ŵasalile ŵakumkuya ŵakwe kuti awupopeleleje kuti: “Uchimwene wawo uyiche.”—Mateyu 6:10.
Nambo, ana ni papi m’Baibulo patukusaŵalanga ya chakulochesyachi? Amanyilile kuti sajo sya chiwanichisyochi sili syewanganyichilane ni “chisyano soni litaka.” (Daniyele 2:33) Kuwanganyichilanaku kwaliji kwakulekangana ni mbali jine ja chiwanichisyochi. Yeleyi yalosyaga kuti pachipagwa ulamusi wine wamachili mnope wawuchiŵa wakulekangana ni maulamusi ganego. Mwamti uli? Kwende tukambilane chakulochesya cha Daniyelechi.
Mwakamulana ni chakulochesyachi, ulamusi wamachili uwajimilaga sajo sya chiwanichisyochi uchisimana ni yakusawusya yayikusayika ligongo lya ndale. Pandaŵi jawuchilamulilaga ulamusiwu, ŵandu chachiwutendekasya kuŵa mpela wangali machili.
Yakulochesya ya Daniyele yikukwanilichikwa masiku agano
Sajo sya chiwanichisyochi sikwimila ulamusi wamachili mnope wawuli mkamulano wa chilambo cha United States soni Britain. Ana yayikutendekwa masiku agano yikulosya chamti uli kuti yilamboyi yikulamulila?
Sajo sya chiwanichisyochi syapanganyidwe ni “chisyano soni litaka.” Kuwanganyichilana kweleku kutendekasisye kuti maulamusiga gakaŵasoni ga machili. (Daniyele 2:42) Masiku agano, ulamusi wa United States soni Britain utandite kunandipa machili atamose kwa ŵandu ŵakusatama m’yilamboyi. Mwamti ŵandu ŵa m’yilamboyi ndaŵi sine akusasimanaga ni yachiwawa. Ŵandu akusatenda yachiwawa pakusaka kuchenjela ufulu wawo. Yisagula payitendekwe ŵakulamulilaŵa akusalepela kukwanilisya yaŵasasile kuti chachitenda. Ligongo lyakuti ŵandu wawo ali ŵakugaŵikangana, ndaŵi sine maboma gosopega gakusalepela kutenda yindu yaŵasakaga kutenda.
Yakulochesya yakwamba ma ulamusi yalembedwe m’buku ja Daniyele chaputala 2
Aganichisye ngopolelo ja yakulochesya ya Daniyele soni kulola yayikuti pakukwanilichikwa masiku agano:
Chakulochesya: “Uchimwenewo tiwuchiŵa wagaŵikana, nambope tiwuchiŵa wamachili panandi ligongo lya chisyano chila.”—Daniyele 2:41.
Yayikugopolela: Atamose kuti ŵandu ŵa m’yilamboyi ali ŵagawikangana pa ngani sya ndale, nambope chilambo cha United States soni Britain chikwete asilikali ŵamachili mnope. Ligongo lya yeleyi, jemanjaji mpaka atende chilichose champaka chakwaye ŵandu pachilambopa ligongo ali ŵamachili mpela chisyano.
Kukwanilichikwa kwakwe
Mu 2023, chilambo cha United States soni United Kingdom chakamulichisye masengo mbiya syejinji mnope pakwakamuchisya asilikali ku ngondo kupunda mbiya syaŵakamulichisye masengo yilambo yakwana 12.—Stockholm International Peace Research Institute.
Nyusipepala jine ja Epulo 2024 (Strategic Command, U.K. Ministry of Defence) jatite “Asilikali ŵa ku United States soni ku Britain. . . Akamulene yakuti chaŵe ŵamachili, soni mkamulano wa yilamboyi ngasiwumala. . . . Tukamuleje yimpepe masengo, tukamusyanganeje, tuputileje ngondo yalumo.”
Chakulochesya: “Mpela yala ku sajo yiyaliji litaka lyewanganye ni chisyano, ni kuti uchimwenewo tiwuchiŵa wakulimba mbali jine, soni mbali jine tiwuchiŵa wangalimba.”—Daniyele 2:42.
Yayikugopolela: Mwangasamala kandu kuti chilambo cha United States soni Britain chikwete asilikali ŵamachili, nambope nganakombola kutenda chilichose ligongo lya yindu yakusatenda achakulungwakulungwa ŵa boma. Naga ŵandu ŵajinji ngakukamulana ni yasagwile achakulungakulungwa ŵa boma yikusaŵa yakusawusya kwa achakulungwakulungwawo kutenda yindu yasachileje kuti ayitende.
Kukwanilichikwa kwakwe
Ŵandu ŵane ŵakumanyilila ya ndale ŵasasile kuti, “Kugaŵikangana kwa ulamusi wa America kukutendekasya kuŵa yakusawusya kuti chilambo cha United States kuti chitendeje yindu yasachileje kutenda. Mwachisyasyo, pangani ja chiteteyo kapena malonda.”—“The Wall Street Journal.”
“Nombe nacho chilambo cha Britain chiŵele chili mkusimana ni yakusawusya yejinji yanganiyitendekwejepo, soni yakusawusyo yiŵele yili mkwakwaya ŵakusayikuya ya ndale. Yakuyichisya yakwe ŵandu ŵakusakamula masengo m’bomab alepele kuchenga yindu pakusaka kwakamuchisya ŵandu ŵawo.”—Institute for Government.
Chakulochesya: “Myoyosoni ŵandu tachiwanganyichilana nipo ngasakamulana mnope.”—Daniyele 2:43.
Yayikugopolela: Ŵandu ŵanganaŵa ŵa ndale ndaŵi sine mpaka akole machili ni yindu yayikutendekwa m’boma, mwamti yakuyichisya yakwe ŵandu ŵangachimbichisyaga.
Kukwanilichikwa kwakwe
“Masiku agano ŵandu ŵajinji ŵa ku America akwete nganisyo syakulemwecheka pakwamba ya ndale soni ŵandu ŵakusatenda ya ndale.”—Pew Research Center.
“Masiku agano ŵandu ŵa ku Britain alesile kwakulupilila ŵakulamulila soni ŵandu ŵa ndale kulekangana ni mwayaŵelele yaka 50 yipiteyo.”—“National Centre for Social Research.”
Mwayichikwanilichikwa yakulochesya ya Daniyele kusogolo
Mwakamulana ni chakulochesya cha Daniyele, mkamulano wa chilambo cha United States soni Britain uchiŵa ŵamachilipe mpaka pandaŵi jele Uchimwene wa Mlungu uchityosya maboma gosope ga ŵandu.—Daniel 2:44.
Chakulochesya chakulandana ni chelechi chikusasimanikwa m’buku ja Chiwunukuko, chikusalosya kuti “mamwenye ga pachilambo chosope chapasi” gachisongana kuti galimbane ni Yehofac Mlungu ku ngondo ja Alamagedo. Jwalakwe chachitenda yeleyi “kuti ŵasonganganye pampepe ku ngondo ja lisiku lyekulungwa lya Mlungu Jwamachiligosope.” (Chiwunukuko 16:14, 16; 19:19-21) Pangondoji, Yehofa chachigajonanga maulamusi gosope ga ŵandu mwamti yeleyi payichitendekwa, pachiŵasoni pali pangali ulamusi wine wamachili wawuchijimilaga chiwanichisyo cha m’buku ja Daniyele.
Kuti amanyilile yejinji, aŵalanje ngani ja Chichewa ja mtwe wakuti “Kodi Nkhondo ya Aramagedo Idzakhala Yotani?”
Umbone wawukusapagwa ni chakulochesya cha Daniyele chakwamba ngani sya ndale
Baibulo jasasile yisyesyene pakwamba yandale yayikutendekwa masiku agano pasikati pa chilambo cha United States soni Britain. Soni kulijiganya yakwamba yeleyi mpaka kwakamuchisye kuti yakutendekwayi mu litala line.
Chachipikanichisya ligongo lyakwe Yesu ŵasakaga kuti ŵakumkuya ŵakwe akajinjililaga ya ndale yayikusatendekwa m’chilambochi. (Yohane 17:16) Myoyo chachipikanichisya ligongo lyakwe Mlungu ŵamsagwile Yesu, kuti aŵe mlongola mu Uchimwene wakwe mwamti Yesuju jwasasile kuti: “Nambo Uchimwene wangu nganiwuŵa wakutyochela ku chilambochi.”—Yohane 18:36.
Kumanyilila yakwamba chembecheyo cha Mlungu chakwamba Uchimwene wakwe soni yindu yambone yawuchiyikasya kuchalimbikasya wawojo.—Chiwunukuko 21:3, 4.
Tukusosekwa kola chikulupi pa yatukwembecheya kusogolo soni ngatukusosekwa kudandaula kuti yakusawusya yapasikati pa yilambo yichinjonanga chilambochi.—Masalimo 37:11, 29.
Yakulochesya ya Daniyele yikulosya kuti mkamulano wa chilambo cha United States soni Britain, waukwimila sajo mu chiwanichisyo chila, uli ulamusi wamachili wakumalisya wawuchalamulila ŵandu. Kaneko Uchimwene wa Mlungu uchitanda kulamulila.
Kuti amanyilile yawuchitenda Uchimwene wa Mlunguwu kwa ŵandu alolele fidiyo jakuti Ana Uchimwene wa Mlungu Uli Chichi?
a Alole libokosi lya mtwe wakuti “Ana ni Maulamusi Gamachili Gapi Gaŵagasasile Daniyele?”
b Ŵandu ŵakusakamula masengo m’boma ali “ŵandu wosope ŵiŵalembedwe ni boma kuti akamuleje masengo.”—Merriam-Webster’s Unabridged Dictionary.
c Yehofa lili lina lya Mlungu. (Salimo 83:18) Alole ngani jamtwe wakuti “Ana Yehofa Ali Ŵani?”