LAIBULALE JA PA INTANETI ja Watchtower
Sanja ja Mlonda
LAIBULALE JA PA INTANETI
Chiyao
  • BAIBULO
  • MABUKU
  • MISONGANO
  • ijwbq chap. 193
  • Ana Baibulo jikusasala Yamtuli Pakwamba ya Daniele?

Mbali jeleji pangali fidiyo.

Pepani, pana chachitendekasisye kuti fidiyoji jikawugula

  • Ana Baibulo jikusasala Yamtuli Pakwamba ya Daniele?
  • Kwanga kwa Yiwusyo ya m’Baibulo
  • Tumitwe
  • Yajikusasala Baibulo
  • Ana Daniele ŵaliji ŵani?
Kwanga kwa Yiwusyo ya m’Baibulo
ijwbq chap. 193
Jwakulochesya Daniele akupopela kwa Mlungu ali m’lisimbo lya masimba.

Ana Baibulo jikusasala Yamtuli Pakwamba ya Daniele?

Yajikusasala Baibulo

Daniele jwaliji jwakulochesya jwakumanyika jwa Chiyuda juŵatemi ni umi mkati mwa yaka ya m’ma 700 mpaka 600 B.C.E. Mlungu ŵampele machili gakugopolela sagamisi, kugawona mesomkulola ga yindu yayichitendekwa msogolo, soni ŵamkamuchisye kuti alembe buku jijamanyikaga ni lina lyakwe.—Daniele 1:17; 2:19.

Ana Daniele ŵaliji ŵani?

Daniele jwakulile mu uchimwene wa Chiyuda, mu msinda wa Yelusalemu kukwaliji nyumba jakulambilila ja Ayuda. M’chaka cha 617 B.C.E., mwenye jwa Babiloni, Nebukadinesa, jwawusumwile msinda wa Yelusalemu ni ŵajigele “ŵandu ŵakupikanika ŵa m’chilambomo” ni kwawula nawo ku ukapolo ku Babiloni. (2 Ayimwene 24:15; Daniele 1:1) Nombe najo Daniele, juŵaliji mnyamata pandaŵiji ŵamjigele.

Achilonda akumpechesya Daniele ni anyamata ŵane ku nyumba ja mwenye jwa ku Babiloni.

Daniele yalumo ni anyamata ŵane (kupwatikapo Shadileki, Misheki, soni Abedenego) ŵajawisye ku nyumba ja mwenye kuti akapochele majiganyo gapadela gakwakamuchisya kukamula masengo m’boma. Atamose kuti jemanjaji ŵasimene ni yindu yakulinga chikulupi chawo, nambope Daniele yalumo ni achimjakwe ŵatatuŵa ŵapitilisye kuŵa ŵakulupichika kwa Mlungu jwawo, Yehofa. (Daniele 1:3-8) Panyuma pakulijiganya kwa yaka yitatu, Mwenye Nebukadinesa ŵayamichile jemanjaji ligongo lya lunda soni umanyilisi uŵakwete. Mwamti ŵasasile kuti jemanjaji “ni ŵiŵaliji ŵakupunda mnope kulekangana ni ŵamatipwi ni ŵakulondola yisango wosope ŵa mu uchimwene wakwe.” Mwamti mwenye ŵamsagwile Daniele ni achimjakwe ŵala kuti atumichileje ku nyumba ja mwenye.—Daniele 1:18-20.

Pali papitile yaka yejinji, Daniele ali akwete yaka ya m’ma 90, ŵaŵilanjidwe kuti akatameje ku nyumba ja mwenye. Mundu jwine lina lyakwe Belishesala, juŵalamulilaga Babiloni pandaŵijo, ŵamŵilasile Daniele kuti agopolele maloŵe gigalembedwe mwakusimonjesya pepupa. Daniele mwakulongoleledwa ni msimu wa Yehofa, ŵagopolele kuti Babiloni chagomechedwe ni Ulamusi wa Amedi ni Apelesi. Mwamti ndaŵi jijojo yatendekwe yaŵasasile Daniele yila.—Daniele 5:1, 13-31.

Daniele akugopolela maloŵe gagalembedwe pepupa.

Sambano, mu ulamusi wa Amedi ni Apelesi, Daniele ŵampele udindo wekulungwa mnope soni Mwenye Daliyasi ŵaganisisye yakumkwesyasoni udindowo. (Daniele 6:1-3) Ŵandu ŵa jelasi ŵaŵalijisoni pa udindo ŵatendekasisye yakuti Daniele aponyedwe m’lisimbo lya masimba. Nambope Yehofa ŵamkulupwisye Danielejo. (Daniele 6:4-23) Paŵaliji ni umi Daniele, lilayika lya Yehofa lyayiche kwa jwalakwe ni lyamsalile kaŵili kose kuti jwaliji “mundu jwakunonyelwa mnope.”—Daniele 10:11, 19.

Alolele sewelo ja m’Baibulo ja mtwe wakuti Daniele—Jwakulupichiche kwa Umi Wakwe Wosope.

Ana mbili jikusasala yamtuli pakwamba ya buku ja Daniele?

Yaŵasasile Daniele: Nebukadinesa jwapanganyisye chiwanichisyo ni ŵalamwile ŵandu ŵakwe kuti achitindiŵalile. Soni ŵandu ŵiŵakanile kutenda yiŵalamwile mwenyeyi ŵalamulidwe kuti aponyedwe mu ng’aso jamoto.—Daniele 3:1-6.

Ana mbili jikusasala yamtuli: Mwakamulana ni Encyclopædia Britannica, Mwenye Nebukadinesa ŵatamilikasisye masengo ga yakutaŵa “pakusaka kulichimbichisya jikape nambosoni pakusaka kujichimbichisya milungu jaunami.” “Jwalakwe ni juŵatendekasisye ŵandu kuti ‘alambileje milungu jaunami.’”

Kalakala ku Babiloni ŵandu ŵaponyaga pamoto mwakulamulidwa ni mwenye. Mwamti buku jine jasasile yawatendaga ulamusi wa Nebukadinesa pakupeleka chilango kwa ŵandu ŵanganajichimbichisyaga milungu jaunami ja ku Babiloni. Bukujo jatite kuti: “Ŵanduwo ajonanjidweje, ajochedweje, aŵambidweje, . . . pa ufuni wakutelechela . . . soni awujonjechesye machili motowo ni chakulinga chakuti asanduche lilamba lya moto kaneko ni aŵe liwuliwupe.”a

Yaŵasasile Daniele: Mwenye Nebukadinesa jwalikwesyaga ni yindu yaŵakombwele kutaŵa.—Daniele 4:29, 30.

Njelwa sisyagumbidwaga ku Babiloni ŵadindagapo lina lyakuti Nebukadinesa

Ana mbili jikusasala yamtuli: “Mbili jiŵalembile Nebukadinesa jikusalosya kuti jwalakwejo jwaganisyaga kuti ali mwenye jwamkulungwa juŵaliwonaga kuti ali jwachilungamo soni jwamachili.”b Mwachisyasyo, maloŵe gakulikwesya gaŵalembile Nebukadinesa pa nyumba jine galiji gakuti: “Unetu ndaŵile lipupa lyelewu soni lyakulimba mpelaga litumbi, lyakuti mundu nganaŵa akombwele kulisejesya. . . Kulimba kwa msinda wa Esagila soni Babiloni chikutamilikasye lina lyangu lya uchimwene mpaka kalakala.”c Njelwa sisyagumbidwaga ku Babiloni ŵadindagapo lina lyakuti Nebukadinesa.

Yaŵasasile Daniele: Mwenye Belishesala ŵamsagwile Daniele kuti aŵe “jwakulamulila jwatatu” mu Babiloni.—Daniele 5:1, 13-16.

agumba yakala yakuwoneka mpela mabotolo yakutyochela m’yaka ya m’ma 550 B.C.E. yalosyaga ya mwenye Nabonidasi soni mwanache jwakwe jwamlume, Belishesala

Ana mbili jikusasala yamtuli: Pandaŵi jiŵalembaga yakutendekwa yayili mu chaputala 5 cha buku ja Daniele, Nabonidasi jwaliji mwenye. Nambope, Nabonidasi jwaliji mwenye jwa Babiloni ali mkutama ku Arabia. Ana ŵani ŵiŵalamulilaga Babiloni m’malo mwa Nabonidasi? Jwakulemba mbili jwakala Raymond Philip Dougherty jwalembile m’buku jakwe (Nabonidus and Belshazzar) kuti “Nabonidasi jwapeleche uchimwene wakwe kwa mwanache jwakwe jwamkulungwa juŵaliji Belishesala. Myoyo Belishesala jwalamulilaga mu lina lya babagwe.” Ligongo lyakuti Nabonidasi jwaliji mwenye pele Belishesala jwaliji jwaŵili mu uchimwenewu, myoyo Belishesala ŵamŵisile Daniele kuŵa jwatatu mu uchimwenewu.

a Journal of Biblical Literature, Volume 128, Number 2, mapeji 279, 284.

b Babylon—City of Wonders, by Irving Finkel and Michael Seymour, peji 17.

c Archæology and the Bible, by George Barton, peji 479.

    Mabuku ga Chiyao (2000-2026)
    Akopoche
    Ajinjile
    • Chiyao
    • Ŵagaŵile ŵane
    • Yakusaka
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Malamusi
    • Yindu Yachimsisi
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Ajinjile
    Ŵagaŵile ŵane