Yiwusyo Yakutyochela kwa Ŵakuŵalanga
Ana lipenu lya nyumba ja Mlungu jaŵataŵile Solomo lyaliji lyelewu chamti uli?
Pepenupa ni papaliji mlango wakwinjilila kumalo Geswela gagaliji mkati mwa nyumba ja Mlunguji. Ma Baibulo ga Chilambo Chasambano ga Malemba Geswela gagakopweche mkanichikwane chaka cha 2023 gasasile kuti, “lipenu lya kumeso kwa nyumbajo lyaliji makono 20 mchilewu mwakulandanasoni ni m’chijipi, soni kwawula mwinani ulewu wakwe waliji 120.” (2 Mbi. 3:4) Ma Baibulo gane gasasilesoni kuti ulewu wa lipenuli waliji “makono 120” kwawula mwinani, gagali mamita 53.
Nambope, Baibulo ja Chilambo Chasambano ja Chisungu jajapulintidwe mu 2023 jikusasala kuti lipenu lya nyumba ja Mlungu jaŵataŵile Solomo lyaliji “lyelewu makono 20 kwawula mwinani” kapena kuti mamita 9.a Kwende tulole magongo gagatendekasisye kuti papagwe kuchengaku.
Ulewu wa lipenuli kwawula mwinani nganawusala pa 1 Ayimwene 6:3. Mundimeji, Yelemiya jwagambile kusala ya ukulu walipenuli nambo nganasala ya ulewu wakwe kwawula mwinani. Mu chaputala chakuyichisya, jwalakwe jwalondesisye chenene yindu yine yayaliji m’nyumbaji. Yindu yakwe yaliji, tanki ja kopa, yakunyakulila 10, soni yipilala yiŵili ya kopa yaŵayijimiche mumbali mwa lipenuli. (1 Ayi. 7:15-37) Naga ulewu wa lipenuli waliji mamita gakupunda 50 kwawula mwinani wawaliji ulewu wakupunda nyumba ja Mlunguji, ligongo chichi Yelemiya jwalepele kusala ulewu wakwe? Pali papitile yaka yejinji, ŵakulemba ŵa Chiyuda ŵane ŵasasile kuti lipenuli nganiliŵa lyelewu mnope kupunda nyumba ja Mlungu jaŵataŵile Solomo.
Ŵalijiganye ya Baibulo ŵane akusakayichila yakuti lipenu lya nyumba ja Mlungu lyaliji lyelewu makono 120 kupunda nyumbaji. Kalakala yindu yelewu mnope yaŵayitaŵaga pakamulichisya masengo maganga soni njelwa, mpela yaŵatite pakutaŵa geti ja panyumba ja Mlungu ja ku Iguputo yaŵaga yekulungwa pasi soni yanandipaga mwinani. Nambo nyumba ja Mlungu jaŵataŵile Solomo nganajitaŵa m’litala lyeleli. Ŵalijiganye ya Baibulo akusaganisya kuti kandapala kwa lipupa lya nyumbaji kwaliji kwakupunda mamita 2.7. Yeleyi ni yayamtendekasisye jwakulemba ya mbili jakala jwine lina lyakwe Theodor Busink kusala kuti: “Pakujigalila kakandapale ka mapupa [gapamlango ŵakwinjilila m’nyumba Mlungu] ngamkaniyikomboleka kuti lipenu lyakwe liŵe [lyelewu] makono 120 kwawula mwinani.”
Komboleka kuti paŵakopelaga lilemba lya 2 Mbili 3:4 ŵakopele mwakulemwecheka. Atamose kuti yakulemba yine yakala yasasile kuti “120” pa ndimeji, nambope mpukutu wa Codex Alexandrinus wawalembedwe yaka yakupunda 1,500 yipiteyo soni mpukutu wa Codex Ambrosianus wawalembedwe yaka yakupunda 1,400 yipiteyo jikusasala kuti “makono 20.” Ligongo chichi jwakopelaju jwakopele mwakulemwecheka ni kulemba “120”? Liloŵe lya Chihebeli lyakuti “handilede” likusalandana ni liloŵe lyakuti “makono.” Myoyo komboleka kuti jwakopelaju jwalembile “handilede” mmalo mwa “makono.”
Atamose kuti tukusasaka kupikanichisya chenene mujaŵelele nyumba ja Mlungu jaŵataŵile Solomo, nambope patukutenda yeleyi tukusaganichisyaga mnope yajikusajimila nyumbaji pakwamba ya nyumba jekulungwa ja Mlungu jausimu. Kusala yisyene, yili yakusangalasya mnope kuti Yehofa atukundile wosopewe kuti tutumichileje m’nyumba jeleji.—Aheb. 9:11-14; Chiw. 3:12; 7:9-17.
a Maloŵe gamwiŵanda gakusalondesya kuti “mipukutu jine jakala jikusasala kuti ‘120,’ nambo mipikutu jine soni ma Baibulo gane gakusasala kuti ‘makono 20.’”