LAIBULALE JA PA INTANETI ja Watchtower
Sanja ja Mlonda
LAIBULALE JA PA INTANETI
Chiyao
  • BAIBULO
  • MABUKU
  • MISONGANO
  • w19 Julayi pp. 25-29
  • Yehofa Jwambele Yindu Yejinji Kupunda Yanajembeceyaga Kuti Mpaka Mbate

Mbali jeleji pangali fidiyo.

Pepani, pana chachitendekasisye kuti fidiyoji jikawugula

  • Yehofa Jwambele Yindu Yejinji Kupunda Yanajembeceyaga Kuti Mpaka Mbate
  • Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2019
  • Tumitwe
  • Ngani Syakulandana ni Jeleji
  • YANATITE PAKUMALANA NI KUTENDA SOONI
  • KULIJIGANYA YINDU YAKUSOSEKWA MNOPE KU GILIYADI
  • MAJIGANYO GAPENANI GA UMISHONALE
  • KUTUMICILA KU KENYA
  • TWAPATILE YINDU YAMBONE MNOPE KU ETHIOPIA
  • YEHOFA ŴAPITILISYE KUTUKAMUCISYA
  • Tuli Ŵakusangalala Soni Tulijiganyisye Yejinji Ligongo Lyakumtumichila Yehofa
    Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya) (2023)
  • Tuŵele Tuli Mkulijiganya Kutyochela Kwa Mkwiganya Jwetu Jwamkulungwa
    Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2025
  • Yehofa Aŵele Ali Mkunjiganya Kutandila Ndili Mnyamata
    Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2026
Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2019
w19 Julayi pp. 25-29
Manfred soni Gail Tonak palisiku lya ulombela wawo

Mbili Jangu

Yehofa Jwambele Yindu Yejinji Kupunda Yanajembeceyaga Kuti Mpaka Mbate

Jakuŵecetedwa ni Manfred Tonak

‘NAKWETE yakulinga yakutenda upayiniya. Nambo nakayicilaga naga kutenda upayiniya kucindendekasya kuŵa jwakusangalala.’ Naganonyelaga mnope masengo ganakamulaga ku Germany. Masengoga galiji gakutumisya yakulya m’misinda ja ku Africa, mpela Dar es Salaam, Elisabethville, soni Asmara. Nganinganisyejepo kuti ndaŵi jine cinjimtumicila Yehofa mwakutenda undumetume wandaŵi syosope m’mikuli jeleji soni jine mu Africa.

Pambesi pakwe, panyumba pakumalana ni kulikayicila pangani jakutenda upayiniya, yindu paumi wangu yacenjile m’litala lyanganinjembeceyaga. (Aef. 3:20) Mwine mpaka asimonje kuti ana yeleyi yakombolece camtuli. Kwende nasalile muyaŵelele kutandila pandanda pene.

Napagwile mu msinda wa Berlin, ku Germany, pali pagambile kumala miyesi jamnono citandile Ngondo Jaŵili Japacilambo Cosope mu 1939. Ngondoji pajasigele panandi kumala mu 1945, ndege syangondo syagwisyaga mabomba mu msinda wa Berlin. Lisiku line payatendekwaga yeleyi, libomba line lyawulice kumalo kwatwatamaga. Kaneko acinangolo ŵetu ŵatujigele ni kutilila kumalo kwinekwakwe kuja kuuŵa. Pakusaka kulupuka, twatilile mu msinda wa Erfurt. Msinda welewu ni uŵapagwile mama ŵangu.

Manfred Tonak ali ni acinangolo ŵakwe soni mlumbu gwakwe ku Germany, ca m’ma 1950

Ndili ni acinangolo ŵangu soni mlumbu gwangu ku Germany, c. 1950

Mama ŵasacililaga mnope kumanyilila usyesyene. Ŵaŵalangaga mnope mabuku ga lunda lwa ŵandu, soni ŵawungunyaga dini syejinji nambo nganajikutilaga. Ca m’ma 1948, Ŵamboni sya Yehofa ŵaŵili ŵayice kunyumba jetu. Mama ŵasalile kuti ajinjile m’Nyumba, kaneko ŵawusisye yiwusyo yejinji yakulekanganalekangana. Mkanipamale awala jimo, mamawo ŵatusalile une ni mcemwali gwangu kuti, “Mbatile usyesyene!” Mkanipapite ndaŵi, mama, mcemwali gwangu, soni une twatandite kwawula ku misongano mu msinda wa Erfurt.

Mu 1950, twawujile ku Berlin, kweleko twasonganaga pampepe ni mpingo wa Berlin-Kreuzberg. Tuli tusamile ni kwawula mu mkuli wine mu msinda wa Berlin pewu, twasonganaga ni mpingo wa Berlin-Tempelhof. Kaneko mama ŵabatiswe, nambo une nalikayicilaga. Ana nalikayicilaga ligongo cici?

YANATITE PAKUMALANA NI KUTENDA SOONI

Yasawusyaga kwawula pasogolo mwausimu ligongo naliji jwa sooni mnope. Atamose kuti najinjilaga mu undumetume kwa yaka ciŵandika yiŵili, nambo nalepelaga kulalicila atamose kwa mundu jumo. Nambo kaneko yindu yacenjile mnope panatandite kunguluka ni abale soni alongo ŵajinji ŵaŵalosisye kulimba mtima soni kulipeleka mnope kwa Yehofa. Ŵane mwa jemanjaji ŵapilile paŵaliji ku ndende jakulagacisya ŵandu ja Nazi. Ŵane ŵaŵikaga pangosi umi wawo mwakusyembesya mabuku kwawusyaga ku East Germany. Kusala yisyene yisyasyo yawoyi yangamucisye mnope. Naganisisye kuti naga jemanjaji ŵaŵisile pangosi umi wawo soni ufulu waŵakwete pakusaka kumtumicila Yehofa soni abale ŵawo, nayiweni kuti uneji ngusosekwa kutendapo kandu kuti malane ni sooni syanakwete.

Natandite kumalana ni soonisi panajigele nawo mbali pa kulalicila kwapajika kwakwatendekwe mu 1955. Mu cikalata cacaliji mu Undumetume wa Ucimwene,a M’bale Nathan Knorr jwapelece cimanyisyo cakuti masengo gakulalicila kwapajikaku galiji gekulungwa mnope ganganigatendekwejepo mu likugali. Jwalakwe ŵasasile kuti naga ŵakulalicila wosope akujigala nawo mbali, “nikuti mwesi welewu ciwupunde miyesi josope ja munyumamu pangani jakulalicila.” Kusala yisyene yeleyi ni yayatendekwe! Mkanipapite ndaŵi, nalipelece kwa Yehofa, kaneko mu 1956, nabatiswe pampepe ni baba soni mcemwali gwangu. Nambo kaneko nasosekwaga kutenda cisagula cakusosekwa mnope.

Kwa yaka yejinji nayiwonaga kuti kutenda upayiniya cili cakulinga cakusosekwa mnope canasakaga kutenda. Nambo nagambaga kuti cinjitendape kusogoloku. Pandanda naganisisye yakulijiganya bisinesi ja kusuma soni kusumisya yindu m’yilambo yine. Panyuma pakulijiganya masengoga, naganisisye ya kutanda kamula kaje masengogo kuti ngole umanyilisi wekulungwa mkanindande upayiniya. M’yoyo, mu 1961, natandite masengo mu msinda wa Hamburg, wawaliji likulungwa lya misinda jakocesya maboti ku Germany. Panaganonyelaga mnope masengoga ni panatutilagasoni kusogolo masiku gakutendela upayiniya. Ana ngatesile wuli pelepa?

Ngusayamicila Yehofa ligongo lyakwakamulicisya masengo abale pakungamucisya kuyiwona kuti kumtumicila jwalakwe cili cindu cakusosekwa mnope. Acimjangu ŵajinji ŵaliji ali atandite upayiniya mwamti ŵambaga cisyasyo cambone. Konjecesya pelepa, M’bale Erich Mundt juŵaliji ndaŵi jine kundende ja Nazi, ŵanimbikasisye kuti namdalileje mnope Yehofa. Jwasasile kuti abale ŵaŵalidalilaga acimisyene kundende ja Nazi, panyuma pakwe ŵatengwice. Nambo wosope ŵaŵamdalile Yehofa ŵaŵele ŵakudalilicika mu likuga lya Yehofa.

Manfred Tonak mu 1963

Ndili ndandite upayiniya, mu 1963

Nambosoni, M’bale Martin Poetzinger, jwele panyuma pakwe jwatumicile mu Likuga Lyakulongolela, jwajendelecele kwalimbikasya abale mwakuŵeceta kuti, “Kulimba mtima kuli cindu cakusosekwa mnope!” Panyuma pakuganicisya maloŵe gelega, pambesi pakwe natandite upayiniya mu Juni 1963. Celeci caliji cisagula cambone mnope canganindendeje! Panyuma pa miyesi jiŵili, soni mkanindande kusosasosa masengo gasambano, naŵilanjidwe kuti ngatumicileje mpela mpayiniya jwapajika. Pali pamasile yaka yamnono, Yehofa ŵambele yindu yanganinayijembeceyaga. Naŵilanjidwe kuja kwinjila nawo kalasi ja nambala 44 ja Sukulu ja Giliyadi.

KULIJIGANYA YINDU YAKUSOSEKWA MNOPE KU GILIYADI

Cindu cakusosekwa mnope canalijiganyisye ku Sukuluji kutyocela kwa M’bale Nathan Knorr soni Lyman Swingle, caliji cakuti, “Akasatengukaga mwacitema ni undumetume wawo.” Ŵatulimbikasisye kupitilisya kutenda undumetume wetu atamose kuti yaliji yakusawusya. M’bale Knorr jwasasile kuti, “Ana cakaganicisyeje mnope ya cici? Ana cakaganicisyeje ya luwundu, tulombo twakuluma twa mnyumba, kulaga? Kapena cakaganicisye ya kawonece ka yitela, maluŵa, soni ngope syakusangalala? Jemanja akusosekwa akanonyeleje ŵandu! Lisiku line M’bale Swingle pajwalondesyaga cindu cacikusatendekasya abale ŵane kutenguka mwacitema, jwalasile mnope mwamti jwayikene pakugwisya misosi mmeso mwakwe. Jwalakwe jwajimicile ngani jakwe mpaka pandaŵi jele mtima ŵakwe ŵawujilile mmalo. Yangwayiye mnope, mwamti nayiwonaga mpela kuti namtengwisye Klistu nambosoni abale ni alongo.—Mat. 25:40.

Manfred Tonak, Claude Lindsay, soni Heinrich Dehnbostel pa undumetume wawo wa umishonale ku Lubumbashi, Congo, mu 1967

Une, Claude, soni Heinrich ku undumetume wetu wa umishonale ku Lubumbashi, ku Congo, 1967

Paŵatusalile undumetume wacitukatendeje, abale ni alongo ŵane ŵaŵatumicilaga pa Beteli ŵasacililaga kumanyilila kumalo kwaŵatusalile kuti tukatumicileje. Jemanjaji ŵaŵecetaga ya maumbone ga undumetume uliwose watwapocele. Paŵambusyaga une najangaga kuti, “Ngwawula ku Congo (Kinshasa).” Kaneko ŵajimicilaga kaje ni kuŵeceta kuti, “Akwawula ku Congo eti! Yehofa aŵe ni wawojo!” Pandaŵijo, ku Congo kwapikanikaga malipoti gakuti kwana ngondo soni ŵandu akuwulagana. Nambo nakumbucilaga yanalijiganyisye kusukulu ja Giliyadi. Panyuma pakuwugalila sukuluji mu Sepetemba 1967, Heinrich Dehnbostel, Claude Lindsay, pampepe ni une twanyakwice kwawula ku msinda wa Kinshasa, ku Congo.

MAJIGANYO GAPENANI GA UMISHONALE

Tuli tuyice ku Kinshasa, twalijiganyisye Cifalansa kwa miyesi jitatu. Kaneko twapite ku Lubumbashi, kukwakolanjikwaga kuti Elisabethville, ciŵandika ni malile ga Zambia ca kummwela kwa Congo. Twayicile m’Nyumba ja amishonale jajaliji mkatikati mwa msinda.

Pakuŵa mkuli wa Lubumbashi waliji wakuti nganiwulalicidweje, m’weji twaliji ŵakusangalala kuŵa ŵandanda kwajiganya ŵandu usyesyene. Mkanipapite ndaŵi jelewu, twakwete majiganyo ga Baibulo gejinji, mwamti twalepelaga kutendesya gane. Twalalicilagasoni kwa acakulungwakulungwa ŵa boma. Ŵajinji ŵagacimbicisyaga Maloŵe ga Mlungu soni masengo getu gakulalicila. Ŵandu ŵajinji ŵaŵecetaga Ciswahili soni une ni Claude Lindsay twalijiganyisye ciŵecetoci. Kaneko, ŵatutumisye ku mpingo wa Ciswahili.

Atamose kuti twasangalalaga ni yindu yejinji yatwasimanaga nawo, nambo pane twasimanagasoni ni yakusawusya. Twasosekwaga kulimbana ni asilikali soni ŵapolisi ŵaŵatulambucisyaga yindu yanganitutenda. Lisiku line ŵapolisi ŵaŵajigele wuti ŵayice kukusokonasya misongano ja mpingo jatwatendelaga ku nyumba ja amishonale. Kaneko ŵatujigele acalumepe ni kutujawusya ku ofesi jawo, kweleko ŵagambile kutuleka paluŵala mpaka 10 koloko jacilo mkanatusalile kuti tujawuleje.

Mu 1969, natandite undumetume wakulolela mkuli. Panatandite kulolela mkuli najendaga m’mikuli jelewu, misewu ja matope, soni mwewutale mnope, yeleyi yili yakuwanda m’mikuli jejinji ku Africa. Ndili kumusi wine, nguku syagonaga kusi kwa bedi jangu. Nganimba ndiŵalile yasyatendaga ngukusi pakunjimusya kumasikusiku sili mkutenda lisegwe. Ngusasangalala pangukumbucila ndili ni abale tuli mkota moto ligulo kwineku tuli mkukambilana ya usyesyene.

Cakulingwa cekulungwa catwalimbene naco, caliji kulimbana ni likuga lya abale ŵaŵalambucisyaga kuŵa Ŵamboni sya Yehofa citamileco ali ŵa mu likuga lya Kitawala.b Ŵane mwa jemanjaji ŵabatiswe soni ŵane ŵayikene pakuŵa acakulungwa ŵa mumpingo. Ŵajinji mwa jemanjaji ŵaŵaliji mpela “maganga gakusisika” mumpingo, ŵalepele kwalambusya abale ni alongo ŵakulupicika. (Yud. 12, NW) Nambo Yehofa ŵatyosisye jemanjaji mumpingo. Panyuma pakwe ŵandu ŵajinji ŵalijiganyisye usyesyene.

Mu 1971, natandite undumetume wa pa ofesi ja nyambi ku Kinshasa. Kweleko nakamulaga masengo mpela gakulemba soni kupocela yikalata, kuwodesya mabuku soni yindu yine. Ku Beteli, nalijiganyisye kulolela masengo m’cilambo cekulungwa cele madipatimenti gane nganigajendaga cenene. Ndaŵi syejinji, pajigalaga miyesi jejinji kuti mabuku gakayice m’mipingo. Mabukuga gayikaga pa ndege kaneko ni kugatulucisya m’maboti. Nambope pakwenda m’mesi, mabotiga gakolekwaga ni yakumela yine ya m’mesi. Mwangasamala kandu ya yeleyi, masengoga gakombolekagape atamose kuti papali yakusawusya.

Nasimonjile ni yaŵatite abale pakulinganya malo ga msongano pakamulicisya masengo mbiya syamnono. Ŵalinganyaga pesugulu ni kutaŵapo pulatifomu. Jemanjaji ŵataŵaga lutenje soni kulinganya yakutamila pakamulicisya masengo matete. Ŵakamulicisyaga masengo milasi kuti jiŵe njalamila, nambosoni penani ŵaŵikagapo maugono. Ŵasongolaga tutela ni kutukamulicisyaga masengo mpela misomali. Nganinakamucisyaga, nambo natendaga lung’wanu ni yindu yaŵatendaga abale ni alongowo. Nanonyelaga mnope jemanjaji. Kusala yisyene nasoŵile mnope jemanjaji panacenjile undumetume wangu!

KUTUMICILA KU KENYA

Mu 1974, ŵandumisye ku ofesi ja nyambi mu msinda wa Nairobi, m’cilambo ca Kenya. Twakwete masengo gejinji. Ligongo ofesi ja nyambi ja ku Kenya jakamucisyaga pa masengo gakulalicila ga m’yilambo yakwana 10 yakuŵandikana ni cilamboci, soni yine mwa yilamboyi masengo gakulalicila ŵagalekasisye. Ŵapitilisye kundumisya kukwendela yilambo yeleyi mnopemnope cilambo ca Ethiopia, kwele abale ŵetu ŵalagasidwaga mnope soni ŵasimanaga ni yakusawusya yejinji. Ŵajinji mwa abaleŵa ŵalagasidwaga mnope soni ŵaŵikaga mu ndende, mwamti ŵane ŵayikene pakuwulajidwa. Nambo ŵakombwele kupilila mwakulupicika ligongo lyakuti ŵaliji pa unasi wambone ni Yehofa soni acalongo acimjawo.

Mu 1980, cindu cakusangalasya mnope catendekwe pa umi wangu panalombene ni Gail Matheson, jwaŵatyocelaga ku Canada, soni twajinjile kalasi jimpepe ja sukulu ja Giliyadi. Twalumbikanaga mwakulembelana yikalata. Gail jwatumicilaga pa undumetume wakwe wa umishonale ku Bolivia. Pali pamasile yaka 12 twasimenesoni mu msinda wa New York. Kaneko twalombene ku Kenya. Ngusasangalala mnope ni Gail ligongo lyakuti akusanonyela yindu ya usimu soni akusajikutila ni yindu yakwete. Jwalakwe akupitilisyape kungamucisya mnope soni kuŵa mjangu jwacinonyelo.

Mu 1986, Gail ni une twatandite undumetume wakulolela mkuli, kwineku ndili mkutumicilasoni mu Komiti ja Nyambi. Twajendelaga mipingo jajaloleledwaga ni nyambi ja Kenya.

Manfred Tonak akuŵeceta ngani pa msongano wa upande ku Asmara (ku Eritrea), mu 1992

Kuŵeceta ngani pa msongano waupande ku Asmara, 1992

Ngusakumbucila tuli mkukosecela msongano ku Asmara (ku Eritrea) mu 1992 kwele masengo getu ŵagajiticisye mu mkuli welewo. Yaliji yakusawusya kupata malo gakutendela msongano, mwamti malo gagapatikene gakwe galiji libalani line lyakwe lyalyaliji lyangawoneka cenene kutandila mkati ni kusa kwakwe. Pa lisiku lya msongano, nasimonjile mnope pakuyiwona yaŵatite abale pakugalinganya maloga kuti gaŵe malo gakusalala gakumlambilila Yehofa. Ŵandu ŵajinji ŵajigele nguwo syawo ni kusiŵa malo gosope ganganigawonekaga cenene. Twasangalele mnope ni msonganowu, papasimanikwe ŵandu ŵakwana 1,279.

Masengo gakwendajendaga, gacenjile mnope umi wetu ligongo lyakuti wiki jilijose twasamaga. Pane twatamaga m’nyumba jekulungwa mnope jajaŵandikene ni nyasa. Ndaŵi jine twatamaga mtujumba twa malata, twakola yimbusi yayaliji yakutalikangana ni tujumbato ciŵandika mamita 100. Nambo mwangasamala kandu ni yeleyi, twakumbucilaga mnope kutenda undumetume wetu ni apayiniya ŵakulimbicila pampepe ni ŵakulalicila ŵane. Patwapocele undumetume wine, twatyosile ni kwaleka acimjetu ŵakunonyelwaŵa soni twasoŵile mnope.

TWAPATILE YINDU YAMBONE MNOPE KU ETHIOPIA

Kutandila yaka ya m’ma 1980 mpaka m’ma 1990, masengo getu gakulalicila ŵagajiticisisye mwalilamusi mu yilambo yejinji yayaloleledwaga ni Ofesi ja Nyambi ja ku Kenya. Yakuyicisya yakwe, maofesi ga nyambi soni maofesi gane gagakusataŵidwa m’yilambo yele mwangali nyambi gataŵidwe. Mu 1993, ŵatusalile kuti tukatumicileje ku ofesi jajaliji mu msinda wa Addis Ababa, ku Ethiopia, kwele pandaŵiji ŵaliji ali atamilikasisye mwalilamusi masengo gakulalicila panyuma pa yaka yejinji.

Manfred and Gail Tonak in Ethiopia, in 1996

Pa masengo gakulolela mkuli m’cilambo ca Ethiopia, 1996

Yehofa ŵagajaliwe masengo ga ku Ethiopia. Abale ni alongo ŵajinji ŵatandite undumetume wa upayiniya. Ŵakulalicila ŵakupunda 20 pa 100 jilijose ŵatendaga upayiniya wakutamilicika caka cilicose kutandila mu 2012. Konjecesya pelepa, abale apatile majiganyo gakusosekwa kupitila mu sukulu syakwiganya undumetume. Soni sitaŵidwe Nyumba sya Ucimwene syakupunda 120. Mu 2004, liŵasa lya Beteli lyatandite kutama pamalo gakutaŵidwa mwasambano, nambosoni kutaŵidwa kwa Nyumba ja Ucimwene ciŵandika maloga, kwaliji upile wekulungwa.

Kwa yaka yejinji, Gail ni une twakwete upile wekulungwa wakulimbisya unasi wetu ni abale ni alongo ku Ethiopia. Twanonyelaga mnope ligongo ŵaliji ŵambone mtima soni ŵatunonyelaga. Apano tukwete yakusawusya ya m’cilu ligongo lya ukalamba, yeleyi ni yatendekasisye kuti atusalile yakuja kutumicila ku ofesi ja nyambi ja ku Central Europe. Akuno tukusamalilidwa mwacinonyelo, nambope tukusitwasoŵa mnope acimjetu ŵa ku Ethiopia.

YEHOFA ŴAPITILISYE KUTUKAMUCISYA

Tuŵele tuli mkulola yatite Yehofa pakwawusya pasogolo masengo gakwe. (1 Akoli. 3:6, 9) Mwacisyasyo, panalalicilaga kandanda kwa ŵandu ŵa ku Rwanda ŵaŵayice ku Congo kukusosa kopa, pandaŵijo kwaliji kuli kwangali jwakulalicila jwalijose. Sambano m’cilambo celeci mwana abale ni alongo ŵakupunda 30,000. Mu 1967 ku Congo (Kinshasa) ciŵalanjilo ca ŵakulalicila caliji 6,000. Apano m’cilamboci mwana ŵakulalicila ciŵandika 230,000, nambosoni ŵandu ŵakupunda 1 miliyoni ŵasimanikwe pa cikumbucilo ca mu 2018. Yilambo yosope yayaloleledwaga ni nyambi ja ku Kenya, apano yiŵalanjilo ya ŵakulalicila yipundile pa 100,000.

Manfred soni Gail Tonak mwaŵele apano

Yaka ciŵandika 50 yipiteyo, Yehofa ŵakamulicisyaga masengo abale ŵakulekanganalekangana pakungamucisya kuti ndande undumetume wandaŵi syosyope wapajika. Atamose kuti apano ndili ciŵela jwasooni, nambope nalijiganyisye kumdalila Yehofa ni mtima wosope. Yindu yanasimene nayo ku Africa yangamucisye kulijiganya kuwusimana mtima soni kwikutila. Une ni ŵamkwangu Gail tukusitwayamicila mnope abale ni alongo ŵaŵatupocelaga msimangwawo, kupilila yakusawusya, soni ŵaŵamdalilaga Yehofa. Ngusayamicila mnope ligongo lya canasa cekulungwa ca Yehofa. Upile wambele Yehofa uli yindu yejinji kupunda yanajembeceyaga kuti mpaka mbate.—Sal. 37:4.

a Pandanda twawukolangaga kuti Undumetume wa Ucimwene wele apano tukusawukolanga kuti Yakutendekwa Pamsongano wa Undumetume ni Umi Waciklistu.

b Maloŵe gakuti, “Kitawala” gatyocele ku liloŵe lya Ciswahili lyalikusagopolela kuti “kulamula kapena kulongolela.” Cakulinga ca kakugaka caliji cakutenda yandale pakusaka kuti cilambo ca Congo cilijimile pajika ku ulamusi wa Belgium. Kakuga ka Kitawala kakamulicisyaga masengo, kulijiganya nambosoni kuŵandisya mabuku ga Mboni sya Yehofa. Jemanjaji ŵacengaga yijiganyo ya m’Baibulo pakusaka kuti yikamulaneje ni ndale, yausaŵi nambosoni ndamo syakusakala.

    Mabuku ga Chiyao (2000-2026)
    Akopoche
    Ajinjile
    • Chiyao
    • Ŵagaŵile ŵane
    • Yakusaka
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Malamusi
    • Yindu Yachimsisi
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Ajinjile
    Ŵagaŵile ŵane