LAIBULALE JA PA INTANETI ja Watchtower
Sanja ja Mlonda
LAIBULALE JA PA INTANETI
Chiyao
  • BAIBULO
  • MABUKU
  • MISONGANO
  • w17 Okotoba pp. 3-6
  • Kutenda Yatuŵendile Yehofa Kukusayikasya Majali

Mbali jeleji pangali fidiyo.

Pepani, pana chachitendekasisye kuti fidiyoji jikawugula

  • Kutenda Yatuŵendile Yehofa Kukusayikasya Majali
  • Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2017
  • Tumitwe
  • Ngani Syakulandana ni Jeleji
  • MJANGU JWASAMBANO
  • “PANGALI CAKUSAWUSYA, CITUTENDE!”
  • KUWUJILA KU ENGLAND, KANEKO KU SCOTLAND
  • UNDUMETUME WASAMBANO KU IRELAND
  • CINDU CACILENDO MU MBILI JA CILAMBO CA IRELAND
  • KUCENGA KWEKULUNGWA
  • 1921—Yaka 100 Yipiteyo
    Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2021
  • Mbele Ndili Mkwawona Ŵandu Ŵakulupichika Yindu Yili Mkwajendela Chenene
    Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya) (2023)
  • Yehofa Atulosisye Umbone Mtima Wakwe M’matala Gejinji
    Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2017
  • 1922—Yaka 100 Yipiteyo
    Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2022
Sanja ja Mlonda Jakwenesya Ucimwene wa Yehofa (Jakulijiganya)—2017
w17 Okotoba pp. 3-6
Olive Matthews

MBILI JANGU

Kutenda Yatuŵendile Yehofa Kukusayikasya Majali

Jakuŵecetedwa ni Olive Matthews

Ŵamkwangu ni une, soni acimwene ni ŵamkwawo twapocele undumetume wapajika. Pakwiticisya undumetumewu, mwacitemacitema twatite, “Pangali cakusawusya, citutende!” Ana ligongo cici twajiticisye undumetumewu, soni ana Yehofa jwatujaliwe wuli? Uli candanda nasalile kaje mbili jangu!

NAPALI mu 1923, mu katawuni ka Hemsworth, ku Yorkshire, m’cilambo ca England. Mwiŵasa mwetu, twapali ŵanace ŵaŵilipe, une ni acimwene lina lyawo a Bob. Baba ŵetu ŵaŵenganaga ni yacinyengo yayatendekwaga mu dini. Panaliji ni yaka ciŵandika 9, baba ŵapocele mabuku gakusala kogoya kwa yijiganyo ya dini syaunami. Ŵaganonyele mnope mabukuga! Pali papite yaka yamnono, mundu jwine lina lyakwe Bob Atkinson jwayice kumangwetu ni galamafoni. Jwatuwugulile cinduci kuti tupikanile ngani sya M’bale Rutherford. Papopo, twamanyilile kuti ŵakuwandisya nganisi ni mabuku gala ali ŵampepe! Mama ni baba ŵaganisisye yakuti M’bale Atkinson alyeje kunyumba ligulo lililyose kwineku kuti atujanjeje yiwusyo yetu kutyocela m’Baibulo. Mkupita kwa ndaŵi, ŵatuŵilanjile kumisongano ja mpingo jaŵatendelaga m’nyumba ja m’bale jwine. Twatandite kusimanikwa pa misonganoji mwakutamilicika, mwamti mpaka ŵatamilikasisye kampingo kamwana mu katawuni ka Hemsworth. Mu ndaŵi jamnono, ŵakulolela mkuli ŵatandite kuyicilaga kumangwetu. Twaŵilanjilagasoni apayiniya ŵane kuti tulileje nawo pampepe. Yeleyi yasangalasyaga kwabasi.

Peŵasa petu twatandite masengo gakupanganya ni kusumisya mipando ni yindu yine yamatabwa. Lisiku line baba ŵasalile acimwene kuti, “Naga mkusaka kutenda upayiniya, citumkunde, mwamti yamatabwayi citugambe kuyileka.” Amwenewo ŵakundile. Ŵatyosile pamlango petu kuja kukutanda upayiniya ali ni yaka 21. Pambesi pa yaka yiŵili, ndili ni yaka 16, naŵele mpayiniya. Kumbesi kwa cijuma nalalicilaga ni ŵane, nambo mkati mwa cijuma ndaŵi syejinji naŵaga jika. Pakulalicila nakamulicisyaga masengo tumakadi soni galamafoni. Kaneko mpaka napatile lijiganyo lya Baibulo lyambone. Mundujo jwapite pasogolo mwacitema mpaka jwabatiswe, mwamti nombe nawo ŵamwiŵasa mwakwe ŵapocele usyesyene. Ngusam’yamika Yehofa pelepa. M’caka cakuyicisya, naŵele mpayiniya jwapajika, pampepe ni Mary Henshall. Ŵatusalile kuti tukalalicileje ku Cheshire. Kumaloku kwaliji kwangali ŵakulalicila.

Pandaŵiji, Ngondo Jaŵili ja Pacilambo Cosope jaliji jili mkati. Acakongwe ŵalamwile kuti akamucisyeje nawo pangondo. M’weji mpela apayiniya, twajembeceyaga kuti ngatusosekwa kamucisya pangondo, pakuŵa papali lilamusi lyakwalekasya kutenda yeleyi ŵandu ŵaŵatendaga mnope ya dini. Nambope m’weji ŵatukanganicisye kuti tukamucisye nawo. Patwakanile, ŵatujawisye ku koti ni kutulamula kuti tutame mundende kwa masiku 31. M’caka cakuyicisya panakwanisye yaka 19, nalembesye kuti nganimba njinjile usilikali ligongo lya cikulupi cangu. Ŵanjigalile ku koti kakwana kaŵili, nambo kaneko magambo ŵagambile kugamasya. Mu yosopeyi, namanyililaga kuti msimu weswela ukungamucisya, soni kuti Yehofa akamwile mkono wangu kuti alimbisye.—Yes. 41:10, 13.

MJANGU JWASAMBANO

Nawonegene ni Arthur Matthews mu 1946 panapite kunyumba. Paŵamalisisye kamula ukayidi wa miyesi jitatu ligongo lyangaputa nawo ngondo, Arthur jwajile kutama pampepe ni mpwakwe, lina lyakwe Dennis ku Hemsworth. Dennis jwaliji mpayiniya jwapajika. Baba ŵawo ŵajiganyisye ya Yehofa kutandila ali ŵanace mwamti ŵabatiswe ali ŵacinyamata. Mkanipapite ndaŵi jelewu, Dennis ŵamtumisye m’cilambo ca Ireland, ni kumleka Arthur jikajikape. Acinangolo ŵangu pakum’wona Arthur kuti ali mpayiniya jwakulimbicila, ŵamsalile kuti atameje najo. Pambite kunyumba, pambesi pa kulya, Arthur ni une twalipelekaga kucapa mbale. Panawujile ku undumetume wangu, twatandite kulembelana yikalata. Mu 1948, Arthur ŵamtaŵilesoni kwa miyesi jitatu. Une ni Arthur twatesile ulombela wetu mu January 1949. Twaliŵicile cakulinga cakuti tuŵe mu undumetume wa ndaŵi syosope kwandaŵi jelewu. Ni cikamucisyo ca Yehofa soni cisamalilo cakwe, masiku ganapumulaga pa undumetume, twatendaga ganyu jakaŵa yisogosi kuti tupateje mbiya syakutukamucisya pa upayiniya.

Arthur ni Olive Matthews mu 1949

Tuli tutesile kwene ulombela wetu ku Hemsworth mu 1949

Pacagambile kumala caka cimpepe, ŵatuŵendile kuti tujawule m’cilambo ca Northern Ireland. Ŵatite tukatame mu tawuni ja Armagh, kaneko citujawule ku tawuni ja Newry. Dini ja Katolika jajigele malo mnope m’matawuni gosopega, mwamti twasosekwaga kuŵa ŵakusamala pakulalicila. Misongano twatendelaga m’nyumba ja m’bale. Kuja kwika kwa m’baleju waliji ulendo wa makilomita 16 kutyocela kutwatamaga. Palisiku lyandanda, twasongene ŵandu 8. Masiku gane twagonaga kukoko, mwamti ŵatutandicilaga pasi, soni kundaŵi kwakwe ŵatutelecelaga yakulya yakunong’a. Yili yakusangalasya kumanyilila kuti apano mumkuliwo mwana Mboni syejinji.

“PANGALI CAKUSAWUSYA, CITUTENDE!”

Acimwene ni ŵamkwawo lina lyawo a Lottie, ŵaliji ali mkutumicila kala ku Northern Ireland mpela apayiniya ŵapajika. Mu 1952, ŵandu mcecewe twajile kutenda msongano waupande mumsinda wa Belfast. M’bale jwine jwalipelece kuti wosopewe tukagoneje kumangwakwe, pampepesoni ni m’bale Pryce Hughes, juŵaliji jwakulongolela yindu pa nyambi ja Britain pandaŵijo. Cilo cine twatandite kutagulilana ya kabuku kane kakuti, Litala lya Mlungu Lili Cinonyelo. Kabukuka ŵalinganyile ŵandu ŵa ku Ireland. M’bale Hughes jwasasile yakwamba yakusawusya pakwayicila ŵandu ŵa Cikatolika. Ŵambopesi ŵa Cikatolika ŵalimbikasyaga ŵandu kuti ŵatendeleje yangalwe abale, mwamti ŵane ŵatopolaga m’nyumba syawo. M’bale Hughes jwatite, “Tukusaka maŵasa gagakwete magalimoto kuti gakamule masengo gagaŵa kabukuka m’cilambo cosopeci.”a Mwacitemacitema twajanjile kuti, “Pangali cakusawusya, citutende!”

Arthur ni Olive Matthews ni apayiniya acimjawo ali pa njinga jamoto ja kangolo ka mumbali

Tuli ni apayiniya acimjetu pa njinga jamoto ja kangolo ka mumbali

Apayiniya payice mumsinda wa Dublin, ŵanonyelaga kutama kwa mlongo jwine jwakulupicika lina lyakwe Ma Rutland. M’wejisoni twajile kutama kwa mlongoju kwakandaŵi. Patwasumisye yindu yetu yine, wosope mcecewe twajigalene pa njinga ja moto ja acimwene jakola kangolo ka mumbali. Ulendowu waliji wakusosasosa galimoto. Twajipatile galimoto jambone, ni kujisuma. Pakuŵa wosopewe nganitumanyililaga kwendesya, twamsalile msyenejo kuti atujendecesye mpaka kutwatamaga. Ŵamkwangu cilo cosope ŵaliji citamile pabedi ni kulinjililaga kajendesye ka galimoto. Kundaŵi kwakwe, paŵalinjililaga kwendesya galimoto jisyesyenejo, pagambile kopocela m’mishonale jwine lina lyakwe Mildred Willett. (mlongoju kaneko jwalombegwe ni John Barr.) Jwalakwejo jwakombolaga kwendesya galimoto. Paŵatujiganyisye panandi, twaliji ŵakoseka sano ulendo wetu!

Arthur ni Olive Matthews ali pagalimoto jawo ni pakanyumba kakwenda nako

Galimoto jetu ni kanyumba kampela kangolo

Kaneko, twasosekwaga kupata malo gakutama. Abale ŵatusalile kuti tukagonaga mu kanyumba kakwenda nako ligongo ŵandu ŵakusisya mpaka akacome moto. Twatandite kusosasosa nyumba nambo nganitujipata. Cilo celeco wosope mcecewe twagonile mu galimoto. Nambo palisiku lyakuyicisya, catwapatile calijipe kanyumba kamwana kakwenda nako kampela kangolo kakola mabedi gaŵili gesajikane. Keleka sano kaŵele kanyumba ketu. Kupata malo gakwimika kangoloka kwaliji kwangasawusya, ligongo twagambaga kuŵenda pa mgunda wa mundu ni kukajimika. Twakalekaga kangoloka ni kwenda makilomita 16 kapena 24 kuja kulalicila. Kaneko patupite kukutama mu mkuli wine, twawujilaga pakaliji kangolo kala ni kwalalicilaga ŵandu ŵa m’musimo.

Twalalicile nyumba syosope sya kum’mwela kwa cilambo ca Ireland. Kusala yisyene, mumkuliwu nganitusimana ni yakusawusya kusyesyene. Twagaŵile tumabuku twakwana 20,000 soni twatumisye ku nyambi ja Britain mena ga ŵandu ŵalung’wanu. Yili yakusangalasya kuti apano kumaloku kwana Mboni syejinji.

KUWUJILA KU ENGLAND, KANEKO KU SCOTLAND

Pali papite ndaŵi, ŵatusalile kuti tuwujile mumsinda wa London m’cilambo ca England. M’yijuma yamnono, Arthur jwapocele foni kutyocela ku ofesi ja nyambi ja Britain, jakumsalila kuti malaŵi gakwe atande kulolela mkuli. Pambesi pakulijiganya masengoga kwa cijuma cimo, ŵatutumisye m’cilambo ca Scotland. Arthur yakutenda yamtupilaga, mwamti kosecela ngani kwamsawusyaga. Nambo jwaliji jwakoseka kutenda cilicose pakumtumicila Yehofa, yeleyi yanimbikasyaga mnope. Twasangalalaga kwabasi ni kwendela mipingo. Ligongo kwa yaka yejinji twaŵele tuli mkutumicila mumkuli wangali ŵakulalicila, nambo pandaŵi aji twatumicilaga pampepe ni abale ni alongo ŵajinji.

Mu 1962, Arthur ŵam’ŵilanjile ku Sukulu ja Gileadi ja miyesi 10. Pelepatu, twasosekwaga kutenda cakusagula cekulungwa. Pambesi pakujiganicisya nganiji twatite yangali kandu kuti une cisigale nambo Arthur akajasa upilewu. Pakuŵa ŵamkwangu sano ŵaliji kusukulu, ofesi jasalile kuti mbujile ku Hemsworth ngatumicileje mpela mpayiniya jwapajika. Arthur paŵawusile kusukulu m’caka cakuyicisya, ŵatupele masengo gakulolela upande. Upande wetu waliji, cilambo cosope ca Scotland, kumpoto kwa England, ni cilambo ca Northern Ireland.

UNDUMETUME WASAMBANO KU IRELAND

Mu 1964, Arthur jwapocele undumetume wasambano kuti aŵe jwakulongolela masengo ku nyambi m’cilambo ca Ireland. Twanonyelaga mnope kwendela mipingo, nambo sano ni kucengaku, pandanda nganisangalala nako. Kaneko, pambesi paganicisya undumetume watwatesile, nayiweni kuti welewu walijisoni upile kuti ngatumicile pa Beteli. Sano simicisye kuti naga mkwiticisya kutenda undumetume winewakwe wele mwine mkuganisya kuti ngawumsangalasya, Yehofa akusakujaliwa. Ku Beteli nakamulaga masengo ga mu ofesi, ga kulonganya mabuku, kuteleka, soni kuswejesya. Kwakandaŵi, twawujilesoni ku masengo gakulolela upande, mwamti twasangalele kumanyigana ni abale ŵajinji. Yeleyi, pampepe ni kulola ŵakulijiganya Baibulo ŵetu ali mkwawula pasogolo ni kubatiswa, yaliji yakulimbikasya kwabasi. Gelegatu gali majali gekulungwa!

CINDU CACILENDO MU MBILI JA CILAMBO CA IRELAND

Msongano wa yilambo wandanda kutendecela m’cilambo ca Ireland, waliji mu 1965 mumsinda wa Dublin.b Atamose kuti paliji yakusawusya yine ni yine, nambope caliji cimsongano! Twasongene ŵandu ŵakwana 3,948, soni ŵakubatiswa ŵaliji 65. Acalendo ŵakutyocela m’yilambo yine ŵakwana 3,500 ŵayicile m’yumba sya abale. Acimsyene nyumbasyo ŵapocele yikalata yakwayamicila kutyocela ku nyambi ja Ireland. Nombe jemanjawosoni ŵayamicile ndamo sya acalendowo. Kwaliji kutanda kutendekwa yindu mpela yeleyi m’cilambo ca Ireland.

Arthur Matthews ni Nathan Knorr mu 1965

Arthur akumpocela Nathan Knorr paŵayice ku msongano mu 1965

Arthur Matthews akukoposya “Buku Jangu ja Ngani sya M’Baibulo” ja mu Cigaeliki mu 1983

Arthur akukoposya Buku Jangu ja Ngani sya M’Baibulo ja mu Cigaeliki mu 1983

Mu 1966 nyambi ja Dublin jatandite kulolela masengo gakulalicila kumpoto ni kummwela kwa cilambo ca Ireland, mwamti yeleyi yalimbikasisye mnope mkamulano. Nambo mkamulano mpela welewu waliji wakusoŵa pa cilumbaci kwa ŵajinji ligongo lya ndale ni dini. Yaliji yakusangalasya kwawona Akatolika ŵajinji ali mkulijiganya usyesyene ni kutanda kutumicila pampepe ni abale ŵane ŵaŵaliji ŵa dini ja Cipulotesitanti kalakala.

KUCENGA KWEKULUNGWA

Mu 2011 yindu yacenjile mnope paumi wetu. Jeleji jaliji ndaŵi jele nyambi ja Britain ni ja Ireland ŵasipwatikenye. M’weji ŵatusalile kuti tutumicileje pa Beteli ja London, ku Britain. Ndaŵi jijijisoni ni jiŵatandite Arthur kulwalalwala. Ŵamkamwile ni ulwele wa mu ututu, wakumlepelekasya mundu kwenda. Pa May 20, 2015, ŵamkwangu ŵajasice ali ni yaka 66.

Kutyocela paŵajasice ŵamkwangu, nalagaga mnope nganisyo, soni nakwete canasa cekulungwa. Nakumbucilaga kuti ndaŵi syosope Arthur ŵangamucisyaga. Ngusinasoŵa kwabasi ŵamkwangu! Nambo mundaŵi jakusawusya, ukusatanda kumjegamila mnope Yehofa. Yiŵelesoni yakundamika mtima pasi kumanyilila kuti ŵandu ŵajinji ŵamnonyelaga Arthur. Ŵandu ŵa ku Ireland, ku Britain, atamosesoni ŵa ku United States aŵele ali mkundumicisya yikalata yakundondoya. Yikalatayi, pampepe ni citondoyo cakutyocela kwa apwawo ŵamkwangu, a Dennis, ŵamkwawo a Mavis ni ŵanace ŵawo ŵaŵili a Ruth, ni a Judy, yiŵele yakungamucisya mnope, mwamti nganingola Ciyawo.

Lilemba lyalingamucisye mnope lili lya Yesaya 30:18. Lyalikusati, “Yehofa akusaka nditu kuti ŵasalalile mtima. Ali cile kuti ŵatendele canasa, ligongo Yehofa ali Mlungu jwacilungamo. Wosope ŵakusakulupilila jwalakwe akwete upile.” Yiŵele yakundondoya kwabasi kumanyilila kuti Yehofa ali cile kuti alinganye yindu m’cilamboci, ni kutupa masengo gakusangalasya mnope m’cilambo casambano.

Kulola kwatutyocele, ngusasimicisya kuti Yehofa aŵele ali mkulongolela masengo gakwe ku Ireland soni kugajaliwa! Ngusawuwona kuŵa upile kuti nakamucisye nawo panandi pajakwe pamasengoga. Yili yisyene kuti kutenda yatuŵendile Yehofa kukusayikasya majali ndaŵi syosope.

a Alole buku japacaka ja Mboni sya Yehofa ja 1988 pa peji 101-102.

b Alole buku japacaka ja 1988, peji 109-112.

    Mabuku ga Chiyao (2000-2026)
    Akopoche
    Ajinjile
    • Chiyao
    • Ŵagaŵile ŵane
    • Yakusaka
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Malamusi
    • Yindu Yachimsisi
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Ajinjile
    Ŵagaŵile ŵane