Ana Ŵani Ŵakulongolela Ŵandu ŵa Mlungu Masiku Agano?
“Mwakumbucileje ŵakulongolela pasikati penu.”—AHE. 13:7.
1, 2. Panyuma pakuti Yesu apite kwinani, ana komboleka kuti ŵandumetume ŵakwe ŵaliwusyaga ya cici?
ŴANDUMETUME ŵa Yesu ŵajimi pa Litumbi lya Maolifi ni kulolaga kwinani. Jemanjaji ŵaliji ali agambile kum’wona mlongola jwawo soni mjawo, Yesu, ali mkwawula kwinani ni kusiŵika ni mawunde. (Mase. 1:9, 10) Kwa yaka yiŵili, Yesu ŵaŵele ali mkwajiganya, kwalimbikasya soni kwalongolela. Nambo sambano jwalakwe apite kwinani. Ana catende wuli?
2 Yesu mkanajawule kwinani, ŵapele ŵandumetume ŵakwe masengo gakuti atende. Jwalakwe ŵasalile kuti, “Cimciŵa mboni syangu mu Yelusalemu, ku Yudeya kosope soni ku Samaliya, mpaka kumbesi kwa cilambo capasi.” (Mase. 1:8) Ana jemanjaji akakombwele catuli kutenda masengo gelega? Yesu ŵaliji ali ŵasimicisye kuti cacipocela msimu weswela wawucakamucisya. (Mase. 1:5) Nambope, kuti masengo gakulalicila pacilambo cosopega gajende cenene pasosekwaga jwakulongolela. Mundaŵi ja Ayisalayeli, Yehofa ŵasagulaga ŵandu ŵaŵamjimilaga kuti alongoleleje. Ni sambano, komboleka kuti ŵandumetumeŵa ŵaliwusyaga kuti, ‘Ana Yehofa casagule mlongola jwasambano?’
3. (a) Panyuma pakuti Yesu apite kwinani, ana ŵandumetume ŵakwe ŵakulupicika ŵatesile cici? (b) Ana mungani ajino citutagulilane cici?
3 Mkaniyimale yijuma yiŵili, ŵandumetume ŵa Yesu ŵatandite kuwungunya Malemba, kupopela kuti Mlungu ŵakamucisye, soni kaneko ŵasagwile Matiya kuti ajinjile m’malo mwa Yudasi Isikaliyoti mpela jwandumetume jwa nambala 12. (Mase. 1:15-26) Ligongo cici yaŵatesileyi yaliji yakusosekwa kwa jemanjajo soni kwa Yehofa? Matiya ŵakwanilisye mbali jakusosekwa mnope mu likuga.a Yesu nganiŵasagula ŵandumetume ŵakwe pakusaka kuti ajendeje nawope mu undumetume, nambo kuti akamule masengo gakusosekwa mnope pasikati pa ŵandu ŵa Mlungu. Ana masengo gelega galiji gatuli, soni ana Yehofa kupitila mwa Yesu ŵakamucisye catuli kwanilisya masengogo? Ana pana kulandana kwatuli ni mwayikutendecela yindu pasikati pa ŵandu ŵa Mlungu masiku agano? Soni ana mpaka ‘twakumbucileje catuli ŵakulongolela’ pasikati petu, mnopemnope wosope ŵakupanganya “kapolo jwakulupicika ni jwalunda”?—Ahe. 13:7; Mat. 24:45.
LIKUGA LYAKUWONEKA LYALIKULONGOLELEDWA NI MLONGOLA JWANGAONEKA
4. Ana ŵandumetume soni acakulungwa ŵane ku Yelusalemu ŵakamulaga masengo gatuli?
4 Pa Pentekosite mu 33 C.E., ŵandumetume ŵatandite kulongolela mpingo wa Ciklistu. Pa cakutendekwa celeci, “Petulo ni ŵandumetume ŵane 11 ŵala ŵajimi” ni kulisalila likuga lya Ayuda soni ŵandu ŵane ŵaŵapitikucile ku Ciyuda usyesyene wakulupusya umi. (Mase. 2:14, 15) Ŵajinji mwa ŵandu ŵeleŵa ŵaŵele ŵakulupilila. Kaneko, Aklistu ŵasambanoŵa “ŵajendelecele kulipeleka pakupikanila yaŵajiganyaga ŵandumetumewo.” (Mase. 2:42) Ŵandumetumeŵa ŵalolelaga musyajendelaga mbiya sya mpingo. (Mase. 4:34, 35) Ŵalolecesyagasoni kuti ŵandu ŵa Mlungu akusamalilidwa mwausimu. Jemanjaji ŵasasile kuti “M’we citulipelece pa kupopela ni pa undumetume wakwayana ni maloŵe ga Mlungu.” (Mase. 6:4) Ŵasagwilesoni Aklistu ŵakumanyilila cenene yindu kuti akalalicile m’mikuli jasambano. (Mase. 8:14, 15) Pali papite ndaŵi, acakulungwa ŵane ŵaŵaliji ŵasagulwe ni msimu ŵajinjilesoni mu likuga lyakulongolela. Mpela likuga lyakulongolela, ŵakwete ukumu wakulolela mipingo josope.—Mase. 15:2.
5, 6. (a) Ana msimu weswela walipaga catuli macili likuga lyakulongolela? (Alole ciwulili cacili kundanda kwa nganiji.) (b) Ana malayika galikamucisyaga catuli likuga lyakulongolela? (c) Ana likuga lyakulongolela lyalongoleledwaga catuli ni Maloŵe ga Mlungu?
5 Aklistu ŵa mu yaka 100 yandanda ŵamanyililaga kuti Yehofa Mlungu ni juŵalilongolelaga likuga lyakulongolela kupitila mwa Mlongola jwawo, Yesu. Nambo ana ŵasimicisye catuli yeleyi? Candanda, msimu weswela walipaga macili likuga lyakulongolela. (Yoh. 16:13) Aklistu wosope ŵasagulwe ŵapocele msimu weswela, nambo kwa ŵandumetume soni acakulungwa ŵane ku Yelusalemu, msimuwo wakamucisyagasoni kuti akombole kwanilisya cenene mbali jawo mpela ŵakulolela. Mwambone, mu 49 C.E., msimu weswela walikamucisye likuga lyakulongolela kusagula cenene pangani ja kuwumbala. Mipingo ‘jajendelecele kuŵa jakulimba m’cikulupi soni jajonjecekwaga lisiku lililyose’ ligongo lyakuti jakuyaga yalyasalaga likuga lyakulongolelali. (Mase. 16:4, 5) Cikalata cacasalaga yalyasagwile likuga lyakulongolelalyo calosisye kuti likugali lyakwete ndamo syele msimu wa Mlungu ukusakoposya, kupwatikapo cinonyelo soni cikulupi.—Mase. 15:11, 25-29; Aga. 5:22, 23.
6 Caŵili, malayika galikamucisyaga likuga lyakulongolelali. Koneliyo mkanabatiswe kuŵa mundu jwandanda kwinjila Ciklistu mwa ŵandu ŵanganaŵa Ayuda, lilayika lyamlongolele jwalakwe kuti am’ŵilanje ndumetume Petulo. Panyuma pakuti Petulo amlalicile Koneliyo soni ŵacibale ŵakwe, jemanjaji ŵapocele msimu weswela atamose kuti ŵaliji ŵangawumbala. Yeleyi yatendekasisye ŵandumetume soni abale ŵane kuti akuye yaŵasakaga Mlungu, mwati ŵatandite kwakunda ŵandu ŵangawumbala kwinjila mu mpingo wa Ciklistu. (Mase. 11:13-18) Konjecesya pelepa, malayika gakamucisyaga kuti masengo gakulalicila gagalongoleledwaga ni likuga lyakulongolela gajawuleje pasogolo mnope. (Mase. 5:19, 20) Catatu, likuga lyakulongolelali lyalongoleledwaga ni Maloŵe ga Mlungu. Lyakuyaga yagasalaga Malemba pakusaka kumalana ni ngani syakwayana ni yikulupi yaciklistu kapena pakwasalila Aklistu yakusosekwa kuya.—Mase. 1:20-22; 15:15-20.
7. Ligongo cici mpaka tusale kuti Yesu ŵalongolelaga mpingo waciklistu wandanda?
7 Atamose kuti likuga lyakulongolela lyakwete ukumu wakulongolela mpingo waciklistu wandanda, nambo lyamanyililaga kuti Mlongola jwawo ali Yesu. Ndumetume Paulo ŵalembile kuti, ‘Jwalakwe [Klistu] ŵaŵisile ŵane mpela ŵandumetume.’ Ŵasasilesoni kuti, “Kwende tukule mu yindu yosope kupitila m’cinonyelo, pasi pa Klistu, jwali mtwe.” (Aef. 4:11, 15) Mmalo mwakulikolanga ni lina lya jwandumetume jwakumanyika mnope, ‘ŵakulijiganyawo ŵatandite kolanjikwa kuti Aklistu, mwakulongoleledwa ni Mlungu.’ (Mase. 11:26) Paulo ŵakuwonaga kusosekwa kwa ‘kuya misyungu’ kapena yijiganyo ya m’Malemba yaŵajiganyaga ŵandumetume soni acalume ŵane ŵaŵalongolelaga. Nambope, jwalakwe ŵasasile kuti, “Ngusaka amanyilile kuti mtwe wa jwamlume julijose [kupwatikapo jwalijose jwali mu likuga lyakulongolela] ali Klistu; . . . soni mtwe wa Klistu ali Mlungu.” (1 Akoli. 11:2, 3) Yisyene, Yehofa ŵam’ŵisile Klistu Yesu kuti alongoleleje mpingowo.
“MASENGOGA NGANIGAŴA GA MUNDU”
8, 9. Kutandila mu 1870, ana M’bale Russell ŵakamulaga masengo gakusosekwa mnope gapi?
8 Kutandila mu 1870, Charles Taze Russell soni acimjakwe ŵalinjilelinjile mwamtawu kuti atamilikasyesoni kulambila kusyesyene. Kuti akombole kuwandisya usyesyene wa m’Baibulo m’yiŵeceto yakulekanganalekangana, ŵatamilikasisye ciwanja cakwiticika ni lilamusi cakolanjikwa Zion’s Watch Tower Tract Society mu 1884.b M’bale Russell ni juŵaliji pulesidenti jwakwe. Jwalakwe ŵalijiganyaga Baibulo mwamtawu, soni ŵasalaga mwangali woga kuti yijiganyo yine yadini mpela ca utatu soni cakuti mundu akwete msimu wangawa yili yaunami. Jwalakwe ŵalijigenyesoni kuti Klistu caciwujila mwangawoneka soni kuti “ndaŵi sya ŵamitundu” sicimala mu 1914. (Luk. 21:24) M’bale Russell ŵakamulicisyaga masengo ndaŵi, macili, soni mbiya syakwe kuti awandisye usyesyene welewu kwa ŵandu ŵane. Kusala yisyene, pandaŵi jeleji, Yehofa, soni Yesu ŵamkamulicisyaga masengo M’bale Russell.
9 Mbale Russell nganasakaga kulipatila ucimbicimbi. Mu 1896, jwalakwe ŵalembile kuti, “Ngatukusaka kuti ŵandu atulumbeje kapena atucimbicisyeje kapenasoni kuyilumba yakulemba yetu. Ngatukusakasoni kolanjikwa kuti ŵakulongolela kapena ŵakwiganya. Soni ngatukusaka kuti ŵane akolanjikweje ni mena getu.” Kaneko jwalakwe ŵasasile kuti, “Masengoga nganigaŵa ga mundu.”
10. (a) Ana Yesu ŵasagwile cakaci “kapolo jwakulupicika ni jwalunda”? (b) Asale kulekangana kwakupali pasikati pa Likuga Lyakulongolela ni ciwanja ca Watch Tower Society.
10 Mu 1919, pali papite yaka yitatu ciwile M’bale Russell, Yesu ŵasagwile “kapolo jwakulupicika ni jwalunda.” Ligongo cici ŵasagwile kapoloju? Kuti apeleceje kwa ŵamasengo ŵakwe “cakulya pandaŵi jakuŵajilwa.” (Mat. 24:45) Atamose pandaŵi jelejo, likuga lyamwana lya abale ŵasagulwe ŵaŵatumicilaga ku likulu ku Brooklyn, mu msinda wa New York, ŵalinganyaga soni kwagaŵila ŵakumkuya ŵa Yesu cakulya causimu. Maloŵe gakuti “likuga lyakulongolela” gatandite kusimanikwa m’mabuku getu panyuma pa caka ca 1940. Pa ndaŵi jelejo, ŵandu ŵaganisyaga kuti likuga lyakulongolela lili mbali ja ciwanja ca Watch Tower Bible and Tract Society. Nambo, mu 1971, yamanyice kuti Likuga Lyakulongolela lyakamulaga masengo gakulekangana ni ciwanja ca Watch Tower Society, cele masengo gakwe gamakulungwa galiji kusamalila ngani syakwayana ni malamusi. Kutandila ndaŵi jelejo, m’Likuga Lyakulongolela mwaŵaga abale ŵane ŵasagulwe ngaŵaga ŵaŵalongolelaga ciwanja ca Watch Tower Society. Yaka yapacangakaŵapa, abale ŵane ŵa maukumu ŵali ŵa “ngondolo sine” ni ŵaŵele ali mkutumicila mpela ŵakulongolela ciwanja ca Watch Tower Society, soni yiwanja yine yakusakamulicisya masengo ŵandu ŵa Mlungu. Yeleyi yikamucisye kuti Likuga Lyakulongolela ligambeje kamula masengo gakupeleka cakulya causimu soni yakusosekwa kuti ŵandu ŵa Mlungu ayikuyeje. (Yoh. 10:16; Mase. 6:4.) Sanja ja Mlonda ja July 15, 2013, jasasile kuti “kapolo jwakulupicika ni jwalunda” ali likuga lyamwana lya abale ŵasagulwe, ŵakupanganya Likuga Lyakulongolela.
Likuga Lyakulongolela lya m’yaka ya m’ma 1950
11. Ana Likuga Lyakulongolela likusajenda catuli?
11 Likuga Lyakulongolela likusatenda yakusagula yakusosekwa mnope mpela likuga. Ana likusatenda catuli yeleyi? Abale ŵali m’Likugali akusatenda msongano cijuma cilicose yayikusatendekasya kuti aŵecetaneje mwagopoka soni aŵeje ŵakamulana. (Miy. 20:18) Caka cilicose, jumo jwa mu Likugali akusasagulidwa kuti aŵe ceyamani pa misongano jeleji, pakuŵa pangali jwalijose jwakusaŵa jwakusosekwa mnope kwapunda ŵane. (1 Pet. 5:1) Komiti jilijose mwa makomiti 6 ga Likuga Lyakulongolela jikusatendasoni yakulandanayo mwakusagula ceyamani caka cilicose. M’bale jwalijose jwali m’likuga lyakulongolela ngakusaliwona mpela jwakwalongolela abale acimjakwe, nambo akusaliwona mpela ‘jwamasengo’ jwakusapocela cakulya causimu soni kupikanila yakusasala kapolo jwakulupicika.
Kutandila pajwasagulidwe mu 1919, kapolo jwakulupicika juŵele juli mkupeleka cakulya causimu kwa ŵandu ŵa Mlungu (Alole ndime 10, 11)
“ANA KUSYESYENE KAPOLO JWAKULUPICIKA NI JWALUNDA ALI ŴANI?”
12. Pakuŵa Likuga Lyakulongolela ngalikusasalilidwa ni msimu weswela soni nganiliŵa lyamlama, ana pakusapagwa yiwusyo yatuli?
12 Likuga lyakulongolela ngalikusasalilidwa ni msimu weswela soni nganiliŵa lyamlama. M’yoyo, ndaŵi sine mpaka likombolece kulemwesya pakalondesye ka yijiganyo yine ya m’Baibulo kapena pakusala yakusosekwa kuya ŵandu ŵa Mlungu. Ni ligongo lyakwe, Kabuku Kakamucisya Kuwungunya Ngani ka Mboni sya Yehofa pa mtwe wakuti “Kusala ya Yikulupi Yetu” kakusasala ngani syasikutagulila kucenga kwa kapikane ketu ka Malemba. Nambosoni Yesu nganatusalila kuti kapolo jwakulupicika cacipelekaga cakulya causimu camlama. Sambano, ana mpaka tujanje catuli ciwusyo ca Yesu cakuti, “Ana kusyesyene kapolo jwakulupicika ni jwalunda ali ŵani?” (Mat. 24:45) Ana pana maumboni gatuli gakulosya kuti Likuga Lyakulongolela ni lyalili kapolo jwakulupicika ni jwalundaju? Kwende tutagulilanesoni yindu yitatu yayalikamucisyaga likuga lyakulongolela lya m’yaka 100 yandanda.
13. Ana msimu wa Mlungu uŵele uli mkulikamucisya catuli Likuga Lyakulongolela?
13 Msimu weswela ukusalikamucisya Likuga Lyakulongolela. Msimu weswela ulikamucisye Likuga Lyakulongolela kupikanicisya usyesyene wa m’Malemba wanganituwupikanicisyaga munyuma. Mwambone, aganicisye ya ngani syakusala ya kucenga kwa kapikane ketu ka malemba syakusisala mu kabuku katukakolasile mu ndime 12 kala. Kusala yisyene, pangali mundu jwakuŵajilwa kumlumba ligongo lyakopocela soni kutagulila “yindu yakusokoka ya Mlungu” yeleyi. (Aŵalanje 1 Akolinto 2:10.) Likuga Lyakulongolela likusayiwona yindu mpela muŵayiwonelaga ndumetume Paulo juŵalembile kuti, “Tukusaŵeceta yindu yeleyi, ngaŵaga ni maloŵe gakwiganyidwa ni lunda lwa ŵandu, nambo ni maloŵe gele msimu ukusatujiganya.” (1 Akoli. 2:13) Panyuma pakuŵa m’cipi causimu kwa yaka yejinji, ligongo cici ŵandu ŵa Mlungu aŵele ali mkupikanicisya malemba cati m’yiyi kutandila mu 1919? Kusala yisyene, msimu wa Mlungu uŵele uli mkulikamucisya Likuga Lyakulongolela.
14. Mwakamulana ni Ciunukuko 14:6, 7, ana malayika gakusakamucisya catuli ŵandu ŵa Mlungu masiku agano?
14 Malayika gakusalikamucisya Likuga Lyakulongolela. Likuga Lyakulongolela likwete ukumu wekulungwa mnope wakulolela masengo gakulalicila gagakutendedwa pacilambo cosope ni ŵandu ŵakupunda 8,000,000. Ligongo cici masengo gelega gaŵele gali mkwawula pasogolo mnope? Ligongo limo lili lyakuti malayika gakusakamucisyaga. (Aŵalanje Ciunukuko 14:6, 7.) Ndaŵi syejinji, ŵakulalicila aŵele ali mkusimana ni ŵandu ŵaŵaliji ali agambile kum’ŵenda kwene Yehofa kuti ŵakamucisye.c Atamose kuti m’yilambo yine akusalekasya masengo getu gakulalicila soni kupanganya ŵakulijiganya, nambope masengoga gaŵele gali mkwawula pasogolo mnope. Yosopeyi yikukomboleka ligongo lyakuti malayika gakusatukamucisya.
15. Ana Likuga Lyakulongolela likusalekangana catuli ni acimlongola ŵadini? Apelece cisyasyo.
15 Likuga Lyakulongolela likusalongoleledwa ni Maloŵe ga Mlungu. (Aŵalanje Yohane 17:17.) Aganicisye yayatendekwe mu 1973. Mu Sanja ja Mlonda ja June 1 mwaliji ciwusyo cakuti: “Ana . . . ŵandu ŵanganalece cisyoŵe cakwemba sona akuŵajilwa kubatiswa?” Kwanga kwakwe kwaliji kwakuti, “Yagakusasala Malemba yikulosya kuti jemanjaji ngakuŵajilwa kubatiswa.” Panyuma pakusala malemba gagakusakamulana ni nganiji, Sanjajo jalondesyesoni ligongo lyakwe mundu jwangakuleka kwemba sona akusosekwa kutyosegwa mumpingo. (1 Akoli. 5:7; 2 Akoli. 7:1) Jasasile kuti, ‘Yeleyi ngayikutendekwa mwa macili ga mundu, nambo lili lilamusi lyakutyocela kwa Mlungu, jwakusatusalila nganisyo syakwe kupitila m’Maloŵe gakwe gelembedwe.’ Ana pana likuga line lya dini lyaliŵele lyakusacilila kukuya yagakusasala Maloŵe ga Mlungu, atamose pele kutenda yeleyi nganikuŵa kwasangalesye ŵandu ŵane ŵa mudinijo? Buku jine jakusala ya dini jajikopwece pacangakaŵapa ku United States jisasile kuti, “Acimlongola ŵa dini aŵele ali mkucenga yijiganyo yine kuti yikamulane ni yikulupi soni nganisyo sya ŵandu ŵa mudinisyo soni ŵane ŵajinji ni cakulinga cakuti akamulaneje nawo.” Ni naga Likuga Lyakulongolela palikusagula yindu likusakuya yagakusasala Maloŵe ga Mlungu ngaŵaga nganisyo sya ŵandu, ana mpaka tujile kuti jwakulongolela ŵandu ŵa Mlungu masiku agano ali ŵani kusyesyene?
“MWAKUMBUCILEJE ŴAKULONGOLELA PASIKATI PENU”
16. Ana litala limo lyampaka tulikumbucilile Likuga Lyakulongolele lili lyapi?
16 Aŵalanje Ahebeli 13:7. Maloŵe gaŵagagopolele kuti ‘kumbucila’ mpaka gagopolelesoni ‘kolanga.’ M’yoyo, litala limo lyampaka ‘twakumbucilile ŵakulongolela pasikati petu’ lili kulikolanga Likuga Lyakulongolela m’mapopelo getu. (Aef. 6:18) Tuganicisyeje ya ukumu wekulungwa walikwete Likuga Lyakulongolelali wakupeleka cakulya causimu, kulolela masengo gakulalicila pacilambo cosope, soni kulolela kakamulicisye masengo ka mbiya syakusapeleka abale ni alongo soni ŵandu ŵane. Kusala yisyene, tukusosekwa kwapopelelaga jemanjaji mwangalecesya!
17, 18. (a) Ana kukumbucila Likuga Lyakulongolela kukusapwatikaposoni cici? (b) Ana tukusaŵa tuli mkumkamucisya catuli kapolo jwakulupicika soni Yesu patukukamula nawo masengo gakulalicila?
17 Kukumbucila Likuga Lyakulongolela kukusapwatikaposoni kuya yalikusatusalila. Likuga Lyakulongolela likusatusalila yatukusosekwa kuya kupitila m’mabuku getu, misongano jampingo, jamkuli soni jaupande. Nambosoni, likusaŵika ŵakulolela mkuli, ŵelesoni akusaŵika acakulungwa m’mipingo. Ŵakulolela mkuli soni acakulungwa ŵa mumpingo akusalikumbucila Likuga Lyakulongolela mwakukuya yosope yalikusasalila. Wosopewe tukusalosyasoni kuti tukusam’cimbicisya Mlongola jwetu, Yesu, mwakwapikanila abale ŵaŵaŵisile kuti atulongoleleje.—Ahe. 13:17.
18 Litala line lyatukusalikumbucilila Likuga Lyakulongolela lili kamula nawo masengo gakulalicila mwamtawu. Ndumetume Paulo ŵalimbikasisye Aklistu kuti asyasyeje cikulupi ca ŵandu ŵakulongolela pasikati pawo. Kapolo jwakulupicika alosisye cikulupi capajika mnope mwakwawusya pasogolo masengo gakulalicila ya Ucimwene. Naga wawojo ali jumo jwa ŵangondolo sine ŵakwakamucisya Aklistu ŵasagulwe pamasengo gakusosekwa mnopega, cacisangalala mnope pandaŵi jele Mlongola jwetu Yesu cacasalila kuti, “Pa mlingo wumwamtendele yeleyi jumo mwa acabale ŵangu ŵacanandiŵa, mwandendelesoni une.”—Mat. 25:34-40.
19. Ligongo cici ali ŵakusacilila kumkuya Mlongola jwetu, Yesu?
19 Yesu paŵawujile kwinani, ŵajendelecele kwakamucisya ŵakumkuya ŵakwe. (Mat. 28:20) Jwalakwe ŵamanyililaga kuti msimu weswela, malayika, soni Maloŵe ga Mlungu gamkamucisyaga paŵalongolelaga ŵandu ŵa Mlungu pacilambo capasi. M’yoyo, jwalakwe aŵele ali mkupelekasoni cikamucisyo celeci kwa kapolo jwakulupicika masiku agano. Kapolo jwakulupicikaju ‘akusamkuya Mwanace jwa Ngondolo kulikose kwakwawula.’ (Ciu. 14:4) M’yoyo, patukukuya yakusatusalila kapoloju, nikuti tukusaŵa tuli mkumkuya Mlongola jwetu Yesu. Pacangakaŵapa, Yesu catulongolele ku umi wangamala. (Ciu. 7:14-17) Pangali mlongola jwalijose jwaumundu jwampaka alagucisye yeleyi!
a Yikuwoneka kuti Yehofa ŵakwete cakulinga pakola ŵandumetume 12 ŵiŵajimilaga “maganga 12 gakutaŵila yilimbilimbi” ya Yelusalemu Jwasambano. (Ciu. 21:14) Ni ligongo lyakwe naga jwandumetume jwakulupicika amalisisye umi wakwe wa pacilambo capasi, nganipasosekwaga kupata mundu jwine jwakwinjila m’malo mwakwe.
b Kutandila mu 1955, ciwanjaci catandite kolanjikwa kuti Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
c Alole buku jakuti ‘Kuchitira Umboni Mokwanira za Ufumu wa Mulungu’, pp. 58-59.