MBILI JANGU
Yehofa Atulosisye Umbone Mtima Wakwe M’matala Gejinji
MPELA mnyamata jwakogopa Mlungu, baba ŵangu lina lyawo Arthur, ŵasacililaga kuti aŵe mlongola jwa dini ja Methodist. Nambo, ali aŵalasile buku ja Ŵakulijiganya Baibulo ŵacenjile nganisyo syawo ni ŵatandite kusongana nawo. Babaŵa ŵabatiswe mu 1914 ali akwete yaka 17. Ngondo jandanda ja pacilambo cosope pajatendekwaga, baba ŵasalile kuti akajinjile usilikali. Nambo ligongo lyakuti ŵakanile kwinjila usilikaliwo, ŵalamwile kuti akatame mu ukayidi kwa miyesi 10 ku ndende ja Kingston mu msinda wa Ontario, m’cilambo ca Canada. Paŵakopwesye mu ukayidi, ŵatandite undumetume wa ndaŵi syosope mpela kopotala (apano akusakolanjidwa kuti mpayiniya).
Mu 1926, Arthur Guest ŵalombele Hazel Wilkinson, jwele mama ŵakwe ŵaliji ali alijiganyisye usyesyene mu 1908. Une napagwile pa April 24, 1931. Naliji mwanace jwaŵili pa ŵanace mcece ŵatwapali. Liŵasa lyetu lyanonyelaga mnope kulambila Yehofa, soni yaŵatendaga baba pakucimbicisya Maloŵe ga Mlungu yatukamucisye kuti tujendelecele kuganonyela kwa umi wetu wosope. Mpela liŵasa, twanonyelaga kulalicila yalumo ku nyumba ni nyumba.—Mase. 20:20.
MPELA MWAŴATENDELAGA BABA, NAJENDELECELE KUTENDA UPAYINIYA SONI KUŴAMBALA KWINJILILA YA M’CILAMBO
Ngondo jaŵili ja pacilambo cosope jatandite mu 1939, kaneko m’caka cakuyicisya Mboni sya Yehofa ku Canada ŵasilekasisye kulalicila. M’masukulu ŵatandite kutenda misyungu jakulosya kucinonyela cilambo cawo jajapwatikaga kucimbicisya mbendela soni kwimba nyimbo jakulumba cilambo (nyimbo ja fuko). M’cemwali jwangu jwandanda kupagwa, lina lyakwe Dorothy ni une ŵatukundaga kopoka mkalasi pandaŵi jaŵatendaga misyungu jawojo. Nambo lisiku line nasimonjile aticala ali mkundesya sooni mwakuŵeceta kuti naliji jwawoga. Patwaŵelwice, acimjangu ŵanalijiganyaga nawo kalasi jimo ŵanjimucile ni kungwicisya pasi. Nambo yeleyi yalimbisye mnope cikulupi cangu mwati nasimicisye “kumpikanila Mlungu mpela jwakulamula ngaŵaga ŵandu.”—Mase. 5:29.
Mu July 1942, ndili ngwete yaka 11 nabatiswe mu citanki ca mesi mumgunda wine. Pandaŵi janganitujawulaga ku sukulu, nasangalalaga kutenda upayiniya wakamucisya. Caka cine, une ni abale ŵane twajawile kumpoto kwa msinda wa Ontario, kukwalalicila ŵandu ŵaŵakamulaga masengo gagwisya yitela.
Pa May 1, 1949, natandite kutenda upayiniya wakutamilicika. Kaneko naŵilanjidwe kuti ngakamucisye masengo ga yakutaŵataŵa gagatendekwaga pa ofesi ja nyambi. Panyuma pakwe pa December 1, naŵilanjidwe kuti ngaŵe jumo jwa m’liŵasa lya Beteli ja Canada. Ŵasalile kuti ngamuleje masengo ku dipatimenti jakupulinta mabuku, soni nalijiganyisye kakamulicisye masengo ka macini gakupulintila. Ndaŵi jine nakamwile masengo cilo kwa yijuma yejinji ligongo nakamucisyaga kupulinta kapepala kakasalaga ya kulagasidwa kwa ŵandu ŵa Yehofa m’cilambo ca Canada.
Kaneko, natandite kamula masengo ku Dipatimenti ja Undumetume. Ni ŵasalile kuti nawusye apayiniya ŵaŵili ŵaŵapitile kuti alole nyambi paulendo wawo wakwawula kukutumicila ku Quebec, kwele Mboni sya Yehofa ŵasilagasyaga mnope. Mary Zazula juŵatyocelaga mu msinda wa Edmonton, ku Alberta ŵaliji jumo mwa apayiniyaŵa. Jwalakwe yalumo ni mcimwenegwe jwamkulungwa, lina lyakwe Joe, ŵatopoledwe pamlango ni acinangolo ŵawo ŵaŵaliji ŵakulipeleka ku dini ja Orthodox ligongo lyakana kuleka kulijiganya Baibulo. Jemanjaji ŵabatiswe mu June 1951, soni pali pamasile miyesi 6, wosope ŵatandite kutenda upayiniya. Ndili mkati mwakwawusya apayiniyaŵa, nayiweni kuti Mary ŵamnonyelaga mnope Yehofa. Ni naŵecete camumtima kuti, ‘Naga pangali cakulepelekasya, jweleju akuwoneka kuti ali msikana jucinamlombe.’ Twalombene pa January 30, 1954 pali papite miyesi 9. Pali papite cijuma cimo cilombanile, ŵatusalile kuti tukalijiganye masengo gakulolela mkuli. Kwa yaka yiŵili, twaŵele tuli mkutumicila mpela ŵakulolela mkuli kumpoto kwa Ontario.
Masengo gakulalicila pacilambo cosope pagakulaga, pasosekwaga amishonale ŵajinji. Ni twaganisisye kuti naga tukukombola kutama ni umi mwangasamala kandu ya ndaŵi jakusisima mnope akuno ku Canada soni ususu wawukusatuluma mu ndaŵi jacitukuta, nikuti mpaka tukombolesoni kutama ni umi kulikose mwangajigalila yampaka tusimane nayo pa undumetume wetu. Mu July 1956 twamalisisye majiganyo ga Sukulu ja Gileadi mu kalasi nambala 27. Kaneko mu November twatandite undumetume wasambano ku Brazil.
KUTENDA UMISHONALE KU BRAZIL
Patwayice ku ofesi ja nyambi ja Brazil, twatandite kulijiganya Cipwitikisi. Panyuma pakulijiganya mwampaka tutandile kumlalicila mundu soni kwinjisya pamtima yampaka tuŵecete pagaŵila magasini, twatandite kwinjila mu undumetume wamumgunda. Naga msyenenyumba atesile lung’wanu, twasosekwaga kum’ŵalanjila malemba gagasalaga mwawuciŵela umi pasi pa Ucimwene wa Mlungu. Pa lisiku lyandanda kwinjila mu undumetume, twasimene ni jwamkongwe jwine juŵatesile lung’wanu mnope, m’yoyo nam’ŵalanjile lilemba lya Ciunukuko 21:3, 4. Ndili malisisye kuŵalanga lilembali nakomwece. Cilu cangu caliji mkanicisyoŵelele kutama ku malo gacitukuta mnope. M’yoyo najendelecele kulaga.
Undumetume wetu wa umishonale twatendelaga mu msinda wa Campos, kwele apano kwana mipingo 15. Patwayikaga kumaloku, kwaliji kuli kwana likugape soni nyumba ja amishonale mumwatamaga alongo 4. Alongoŵa ŵaliji Esther Tracy, Ramona Bauer, Luiza Schwarz, soni Lorraine Brookes (apano ali mlongo Wallen). Masengo gangu galiji kucapa yakuwala soni kusosa sasu. Lyakulemba line cilo tuli tumalisisye kutenda lijiganyo lya Sanja ja Mlonda, twapocele mlendo juŵayice mwakusisimucisya. Ŵamkwangu ŵaliji ali agonile pa mpando wa sofa kuti apumule aku tuli mkutagulilana mwalyajendele lisikulyo. Paŵajimwisye mtwe wakwe pa pilo jaŵasamile, pakopwece lijoka. Twatesile masegwe mnope ligongo lya yeleyi mpaka panaliwuleje lijokalyo.
Panyuma pakulijiganya Cipwitikisi kwa caka cimo, naŵicidwe kuŵa jwakulolela mkuli. Twalijiganyisye kutama ni umi wangasaka yejinji m’mikuli jakumisi. Twatamaga m’nyumba syangali magesi, kugona pa mkeka soni twajendaga pa mbunda soni ngolo syakuwutidwa ni mbunda. Ndaŵi jine twajesile pa sitima japamkuli kwawula ku msinda wawaliji m’matumbi kukulalicila soni twatesile lendi nyumba jakuti tugonejemo. Ofesi ja nyambi jatutumicisye magasini gakwana 800 kuti tukamulicisyeje masengo mu undumetume wamumgunda. Twasosekwaga kwenda maulendo gejinji kwawula ku positi ofesi kukujigala makatoni ga magasini ni kwika nago kumalo kutwatamaga.
Mu 1962, kusyungulila m’cilambo cosope ca Brazil kwatendekwe Sukulu ja Undumetume wa Ucimwene. Kwa miyesi 6, ŵasalile kuti ngajiganyeje sukuluji m’malo gakulekanganalekangana, nambo Mary namlekaga kunyumba. Najiganyisye sukuluji m’misinda ja Manaus, Belém, Fortaleza, Recife, soni Salvador. Natendesyesoni msongano waupande m’nyumba jakumanyika mnope jakutendela mang’asi gakulekanganalekangana mu msinda wa Manaus. Nambo kwagwile wula jejinji mwati jasakesye mesi gakumwa soni nganitukola malo gambone gakutama kuti tulye yakulya. Namsalile jwamkulungwa jwa asilikali, ni jwalakwe ŵalinganyisye yakutupa mesi gakumwa gakwanila kamulicisya masengo ndaŵi josope ja msonganowo, soni ŵasagwile asilikali kuti akunje yitenti yiŵili yekulungwakulungwa yatwakamulicisye masengo mpela malo gakutelecela soni gakutama pakulya.
Ndaŵi janajiganyaga sukuluji, Mary ŵalalicilaga mu mkuli wa ŵandu ŵakuŵeceta Cipwitikisi ŵangananonyelaga kupikanila. Jwalakwe nganaŵecetana ni jwalijose yakwamba Baibulo, m’yoyo ŵasalile acimjakwe ŵaŵalalicilaga nawo yalumo kuti, “Malo gakumalisya gampaka sace kutama gali cilambo ca Portugal.” Pali pagambile kupita kandaŵi, twasimonjile mnope tuli tupocele cikalata cakutusalila kuti tukatumicileje ku Portugal. Pandaŵiji, masengo getu gakulalicila ŵaliji ali agalekasisye m’cilamboci, nambo twakundilepe kuja kutenda undumetumewu.
KUTENDA UNDUMETUME KU PORTUGAL
Mu August 1964, twayice mu msinda wa Lisbon, m’cilambo ca Portugal. Pandaŵiji ŵapolisi ŵalagasyaga mnope abale ni alongo ŵetu. Yaliji cenene kuti patwayice nganituŵecetana ni abale ŵa mumkuliwo. Pandanda pene twatendaga lendi pa nyumba jakuyicila acalendo aku tuli mkwembeceya kuti tupate yikalata yakutukunda kupata nyumba jetu. Patwapatile yikalatayo, twatesile lendi nyumba jetujetupe. Mu January 1965, twakombwele kuŵecetana ni ofesi ja nyambi. Twaliji ŵakusangalala mnope patwajile kutenda kandanda msongano wa mpingo pali papite miyesi 5.
Twamanyilile kuti ŵapolisi ŵaliji yakaliyakali kwasosa abale ni alongo m’nyumba syawo. Ligongo lyakuti Nyumba sya Ucimwene syawugalidwe, misongano ja mpingo twatendelaga m’nyumba sya abale. Abale ni alongo ŵajinji ŵajigalilaga ku maofesi ga ŵapolisi kuti akawusye yiwusyo. Abaleŵa ŵatendelaga yangalwe pakusaka kwakanganicisya kuti asale mena ga abale ŵa maukumu. Yakuyicisya yakwe abaleŵa ŵalesile kolangana mena ga baba ŵawo ni ŵatandite kolanganaga ni mena gawo gandandape mpela gakuti José kapena Paulo. M’wejisoni twatendaga m’yoyo.
Ngani jekulungwa mnope jaliji kulolecesya kuti abale akupata cakulya causimu. Masengo ga Mary galiji kulemba ngani sya mu Sanja ja Mlonda jakulijiganya soni mabuku gane pa mapepala gapajika.
KUŴICILA KUNYUMA NGANI SYAMBONE MU LUŴALA LWAMAGAMBO
Mu June 1966, ku nganya ja ku Lisbon, abale ni alongo wosope ŵakwana 49 ŵaŵasonganaga mu mpingo wa Feijó, ŵajimbidwe magambo ligongo lyakutenda misongano mwakusisa m’nyumba ja m’bale. Nakosecelesye abaleŵa mwakuŵa mpela jwakwajimba magambo ni nawusyaga yiwusyo. Twamanyilile kuti magambogo cigakatugomele, nambo twayiweni kuti citukatendele umboni ngani syambone. Jwakutujimila pa magambopo jwamalisisye kuŵeceta pakamula maloŵe ga Gamaliyele jwa m’yaka 100 yandanda. (Mase. 5:33-39) Ngani josope jakusala mwagajendele magamboga ŵajilembile mu nyusipepala, soni abale ni alongo wosope ŵakwana 49 ŵatemi kundende ŵane kwa mwesi ni hafu soni ŵane kwa miyesi 5 ni hafu. Nambo twaliji ŵakusangalala kuti juŵatujimilaga pa magambogo ŵakundile kulijiganya Baibulo, soni ŵatandite kusongana mpaka paŵawile.
Mu December 1966, nasagulidwe kuti m’mbe jwakulolela nyambi. M’yoyo namalilaga ndaŵi jejinji pangani syakwayana ni magambo. Twatesile mtawu mnope pakusaka kola ufulu wakuti Mboni sya Yehofa silambileje mwagopoka. (Afi. 1:7) Pambesi pakwe pa December 18, 1974, boma jatujiticisye kuti tulambileje mwagopoka. M’bale Nathan Knorr soni Frederick Franz, ŵaŵatyocelaga ku likulu ŵayice kukusangalala nawe pa msongano wangaliŵalicika wawatendecele mu msinda wa Oporto ni Lisbon. Ciŵalanjilo cosope ca ŵakusongana mbali siŵilisi cakwanile 46,870.
Yehofa ŵawugwilesoni litanga kuti ngani syambone silalicidwe ku yilumba yine kwele ŵandu akusaŵeceta Cipwitikisi, mpela ku Azores, Cape Verde, Madeira, São Tomé soni Príncipe. Ligongo lyakuti ciŵalanjilo ca ŵakulalicila cakulaga, pasosekwaga kuti ofesi ja nyambi ajikusye. Yeleyi yatendekwe mu 1988 nipo pa April 23 m’caka cicoco, M’bale Milton Henschel ŵayice kukuwugulila ofesi ja nyambijo pa meso pa ŵandu ŵaŵaliji ŵakusangalala ŵakwana 45,522. Yaliji yakusangalasya mnope kwawona abale ni alongo ŵakwana 20 ŵaŵatumicilepo mpela amishonale m’cilamboco ali ayice ku cakutendekwa cangaliŵalicikaci.
YISYASYO YA ŴANDU ŴAKULUPICIKA YATUKAMUCISYE MNOPE
Kwa yaka yejinji yatuŵele tuli mkutumicila, kunguluka ni abale wakulupicika kutukamucisye kwabasi. Nalijiganyisye yejinji kutyocela kwa M’bale Theodore Jaracz panamkamucisye paulendo wakwendela nyambi jine. Nyambi jatwajendele jasimanaga ni yakusawusya yekulungwakulungwa, soni abale ŵa m’Komiti ja Nyambi ŵaliji ali atesile yampaka akombole pakusaka kumalana nayo. Pakusaka kwatondoya, M’bale Jaracz ŵaŵecete kuti, “Sambano jili ndaŵi jakuti tuwupe lipesa msimu weswela kuti ukamule masengo.” Yaka yejinji munyumamo, patwapite kukulola ku Brooklyn, Mary ni une twakungulwice ligulo line ni M’bale Franz soni ŵandu ŵane. Patwamsalile M’bale Franz kuti amalisye kungulukako mwakusala cilicose cakwayana ni undumetume wakwe waŵaliji ali atesile kwa yaka yejinji, jwalakwe ŵasasile kuti, “Atamose msimane ni yakusawusya yatuli, mkusosekwa kuŵape m’likuga lyakuwoneka lya Yehofa. Mtendeje masengo gele Yesu ŵalamwile ŵakumkuya ŵakwe kuti atendeje gakulalicila ngani syambone sya Ucimwene wa Mlungu!”
Ŵamkwangu ni une tuŵele ŵakusangalala mnope ligongo lyakutenda yeleyi. Tukusayamicila mnope patukukumbucila maulendo gatwajesile gakwendela nyambi syakulekanganalekangana. Maulendo gelega gatukamucisye kulosya kuyamicila mnope maundumetume gaŵatendaga acakulungwa soni ŵacinyamata, soni twalimbikasyaga kuti ajendelecele kumtumicila Yehofa.
Yaka yejinji yipite, soni apano tukwete yaka ya m’ma 80. Apano Mary akulwalalwala. (2 Akoli. 12:9) Yakulingwa yatwaŵele tuli mkusimana nayo yatukamucisye kuti tulimbisye cikulupi cetu soni kusimicisya kuŵa ŵakulupicika kwa Yehofa. Patukulola yatutesile pa umi wetu munyumamu, tukusamanyilila kuti Yehofa atulosisye umbone mtima wakwe m’matala gejinji.a
a Paŵalembaga nganiji, M’bale Douglas Guest ŵawile ali jwakulupicika kwa Yehofa pa October 25, 2015.
Warner Photographic Ltd.
1954
Lisiku lya ulombela wetu
1956
Lisiku lyatwamalisisye majiganyo ga Gileadi
BRAZIL
1956-1964
Kutenda undumetume wa umishonale ku Brazil
Ndili mkwawula kukuŵeceta ngani ja wosope
Koposya jimo mwa mabuku getu pa TV