“Jwajesile ni Mlungu Jusyesyene”

1, 2. Ana Nowa ni ŵamwiŵasa mwakwe ŵakamulaga masengo gatuli, soni ŵasimene ni yakusawusya yatuli pamasengoga?

TUWANICISYE kuti akum’wona Nowa ali mkulijongola cilu. Jwalakwe atamile cipika ali mkupumulila masengo gakwe kwineku akucilolecesya combo cekulungwaco. Pakupikanika liwungo lya yakumatila, soni pakupikanika namaloŵe pakukamulicisya masengo yida yakomela combo. Nowa akwalolecesya ŵanace ŵakwe ŵakukamula masengo mwamtawu, pakukoma mbali sine sya comboco. Kwa yaka yejinji ŵanace ŵakwe, aciŵamkwawo, soni ŵamkwakwe Nowa, ŵakamucisyanganaga pamasengo gakutaŵa combo. Jemanjaji amalisisye kutaŵa mbali sine sya comboco nambope masengogo gakuwoneka kuti gapalipe.

² Ŵandu wosope mumkuliwo, ŵawonaga mwanja Nowa kuti ŵaliji ŵakupwambwana. Comboco pacamalaga, ŵanduwo ŵamsekaga mnope Nowa ni ŵanace ŵakwe, ligongo ŵaganisyaga kuti pacilambo cosope capasi ngaŵa mkutendekwa cikumba ca mesi. Yaŵakalamusyaga Nowa yakwamba cikumba, ŵanduwo ŵayikayicilaga soni ŵayiwonaga kuŵa yangali mate soni yakupwambwana. Nganakulupililaga yakuti mundu ni ŵamwiŵasa mwakwe mpaka ajonanje ndaŵi jawo pakamula masengo gangali mate mpela gelego. Nambope, Yehofa ŵam’wonaga Nowa mwakulekangana ni ŵanduwo.

3. Ana Nowa jwajesile ni Mlungu mwatuli?

³ Maloŵe ga Mlungu gakusati, “Nowa jwajesile ni Mlungu jusyesyene.” (Aŵalanje Genesis 6:9.) Ana maloŵega gakugopolela cici? Ngaŵa kuti Mlungu jwayice pacilambo capasi, kapena kuti Nowa jwapite kwinani, iyayi. Nambo Nowa jwampikanilaga Mlungu jwakwe ni mtima wosope soni jwamnonyelaga mnope mwati yaliji mpela kuti jwalakwe ŵajendaga ni Yehofa mpela mjakwe. Pali papite yaka yejinji, Baibulo pakwamba ya Nowa jatite, “Mwacikulupi celeco, [cakwe] jwalakwe jwacisisisye cilambo.” (Ahe. 11:7) Ana jwalakwe jwatesile yeleyi mwatuli? Soni ana m’weji mpaka tulijiganye cici kutyocela ku cikulupi cakwe?

Mundu Jwagoloka Pasikati pa Ŵandu Ŵangalumbana

4, 5. Ana mundaŵi ja Nowa cilambo casakele mwatuli?

⁴ Nowa ŵakusile m’cilambo cele yakusakala yagambaga kutupilatupila. Yakusakalayi yatandile mundaŵi ja angangagwe Nowa, Enoki, mundu juŵaliji jwakulungamika juŵajesile ni Mlungu. Enoki jwalocesye kuti lisiku lyakulamula lyaliji mkwisa kwa ŵandu ŵaŵatendaga yakusakalawo. Nambo pakwika m’masiku ga Nowa yindu yasakele mnope. Mwakamulana ni kawone ka yindu ka Yehofa, cilambo capasi cajonasice, ligongo yindu yangalwe yaliji palipose. (Gen. 5:22; 6:11; Yuda 14, 15) Ana cici cacatendekwe kuti yindu yiyice pakusakala mwati m’yiyi?

⁵ Yindu yine yakutesya canasa yatandite kutendekwa pasikati pa ŵanace ŵausimu ŵa Mlungu, gagali malayika. Limo mwa malayikaga lyaliji lili limjimucile kala Yehofa. Jwalakwe jwaŵele Satana ligongo lyakuti jwamlambucisyaga Mlungu soni jwanyenjelele Adamu ni Hawa kuti atende cakulemwa. Sambano mundaŵi ja Nowa, malayika gane gajimucilesoni ulamusi wakulungamika wa Yehofa. Malayikaga galesile malo gawo gaŵapele Mlungu kwinani, ni gasyucile ŵandu nikwika pacilambo capasi kukulombela acakongwe ŵakusalala. Malayika gakulinonyela soni gakusapukaga gajambucisye ŵandu ndamo jakusakala.—Gen. 6:1, 2; Yuda 6, 7.

6. Ana ndamo sya Anefili syaliji ni yakuyicisya yatuli, soni ana Yehofa jwasimicisye kutenda cici?

⁶ Konjecesya pelepa, maulombela gangaŵajilwa ga malayika ni acakongwe gatendekasisye kuti kupagwe ŵandu ŵakulungwakulungwa soni ŵamacili mnope. Baibulo jikusiŵakolanga jemanjaji kuti Anefili, gopolela kuti ŵakwagwisya acimjawo. Ŵandu ŵakwalagasya acimjawoŵa ŵatendekasisye kuti cilambo cigumbale ni ndamo jakusakala ja ngalwe. Ni ligongo lyakwe yili yangasimonjesya kuti Mlungu jwayiŵeni kuti “yitendo ya ŵandu yaliji yakusakala mnope, soni kuti yaŵaganicisyaga mumtima mwawo yaliji yakusakala ndaŵi syosope.” M’yoyo, Yehofa jwasimicisye yakupyajila cilambo cakusakalaco panyuma pa yaka 120.—Aŵalanje Genesis 6:3-5.

7. Ana Nowa ni ŵamkwakwe ŵasimene ni yakusawusya yatuli pakwacenjela ŵanace ŵawo ku ndamo syakusakala?

⁷ Aganicisye ali mkulela ŵanace m’cilambo mpela celeci. Nambope, Nowa jwakombwele kulela ŵanace ŵakwe m’cilamboci. Jwapatile ŵakongwe ŵambone. Jwalakwe ali akwete yaka 500, jwaŵelece ŵanace ŵatatu ŵacalume ŵaŵaliji Semu, Hamu ni Yafeti.a Nowa yimpepe ni ŵamkwakwe ŵacenjelaga ŵanacewo ku ndamo syakusakala syasyaliji palipose. Ndaŵi syejinji ŵanace akusakumbila “ŵandu ŵamacili,” soni “ŵandu ŵakupikanika.” M’yoyo komboleka kuti ŵanacewo ŵakumbilaga Anefili. Mwangakayicila yaliji yakusawusya kuti acinangolowo ŵacenjele ŵanacewo kuti akapikana yakusakala yiliyose yaŵatendaga Anefili, nambope jemanjaji ŵajiganyaga ŵanacewo yindu yambone yakwamba Yehofa Mlungu, jwakusaŵengana ni yindu yakusakala. Ŵakamucisye ŵanacewo kupikanicisya kuti Yehofa yampwetekaga mumtima yindu yangalwe soni yakwimucila yaŵatendaga ŵanduwo.—Gen. 6:6.

8. Ana acinangolo ŵalunda mpaka asyasyeje mwatuli cisyasyo cambone ca Nowa ni ŵamkwakwe?

⁸ Moŵa agano acinangolo mpaka ampikanicisye Nowa soni ŵamkwakwe. Mwakulandana ni m’moŵa ga Nowa, cilamboci cisakele ni yindu yangalwe soni yakwimucila. M’misinda mutupile ŵacinyamata ŵakusatenda yindu yauciswamba. Yindu yakusangalasya yakusiŵapanganyila ŵanace yitupile ni yindu yangalwe. M’yoyo acinangolo ŵalunda akusatenda yiliyose yakomboleka pakwacenjela ŵanace ŵawo mwa kwajiganya yakwamba Mlungu jwa mtendele, Yehofa, jwele lisiku line cacimasya yangalwe yosope. (Sal. 11:5; 37:10, 11) Acinangolo mpaka akombole kwajiganya ŵanace ŵawo kutenda yindu yambone atamose kuti m’cilamboci mutupile yindu yakusakala. Nowa ni ŵamkwakwe ŵakombwele kulela ŵanace m’cilambo cakusakala. Ŵanace ŵawo ŵakusile ni kuŵa ŵandu ŵambone, soni ŵalombele acakongwe ŵaŵalijisoni ŵakusacilila kulongosya yakusaka ya Yehofa paumi wawo.

“M’lipanganyicisye Combo”

9, 10. (a) Ana Yehofa jwamlamwile cici Nowa yayacenjile umi wakwe? (b) Ana Yehofa ŵamsalile yatuli pakwamba ya kataŵe ka combo soni ana cakulinga cakwe caliji catuli?

⁹ Lisiku line, paumi wa Nowa patendekwe cindu cacacenjile umi wakwe mpaka kalakala. Yehofa jwamsalile jwakutumicila jwakwe jwakunonyelwaju kuti akusaka konanga ŵandu wosope ŵakusakala pacilambo capasi. Jwalakwe jwamlamwile Nowa kuti: “M’lipanganyicisye combo kutyocela ku citela ca mjale.”—Gen. 6:14.

¹⁰ Comboci nganiciŵa sitima mpela mwakusaŵecetela ŵane. Soni nganiciŵa mpela liboti, nambo caliji mpela libokosi lyekulungwa. Comboci calandanaga ni liboti ligongo lyakuti cajejeŵalaga. Yehofa ŵamsalile Nowa ukulu wa combo soni kataŵe kakwe. Ŵamsalilesoni kuti mkati ni kusa kwa comboco amate ni yakumatila. Yehofa jwamsalilesoni Nowa ligongo lyaŵasosekwaga kutaŵa combo. Jwalakwe ŵatite, “Cimbikasye cikumba ca mesi pacilambo capasi . . . Cindu cilicose capacilambo capasi cicijonanjikwa.” Nambope, Yehofa jwatesile cilanga ni Nowa kuti: “Cimjinjile m’combomo, m’mwejo, ŵamkwenu soni ŵanace ŵenu ni aciŵamkwawo.” Nowa ŵasosekwagasoni kwinjisya yinyama ya mitundu josope. Ŵandu ni yinyama yayajinjile m’combomo ni yayakulupwice.—Gen. 6:17-20.

11, 12. Ana Nowa ŵasosekwaga kamula masengo gekulungwa gatuli, soni ana ŵatesile wuli ni yakusawusya ya masengogo?

¹¹ Nowa ŵasosekwaga kamula masengo gamakulungwa mnope. Comboci caliji cekulungwa, m’cilewu caliji mamita 133, m’cijipi mamita 22, soni caliji celewu mamita 13 kutyocela pasi mpaka mwinani. Caliji cekulungwa mnope kupunda sitima jilijose jamatabwa japanganyisye ŵandu moŵa agano. Ana Nowa jwawujile munyuma pakamula masengoga, soni kudandawula ni yindu yakusawusya yaŵasimanaga nayo pakutaŵa comboci, kapena ŵacenjile kataŵe ka comboci kuti yiŵe yangasawusya? Baibulo jikusajanga kuti: “Nowa jwajendelecele kutenda mwakamulana ni yosope yaŵamlamwile Mlungu. M’yoyo, jwatesile.”—Gen. 6:22.

¹² Jwalakwe ŵakamwile masengoga kwa yaka yejinji, mwine ciŵandika yaka 40 kapena 50. Pasosekwaga kugwisya yitela, kuyikatanyakatanya, kuyituta, kuyisepa, soni kuyilumbikanya. Comboco cakwete nyumba syesajikanye sitatu, yipinda, soni mumbali mwakwe mwaliji mlango. Cakwetesoni mawindo, soni pasikati pa msakasa paliji penyakuce kuti mesi gakajinjilaga mkati.—Gen. 6:14-16.

13. Ana Nowa ŵakamwilesoni masengo gatuli gagaliji gakusawusya mnope kupunda masengo gakutaŵa, soni ana ŵandu ŵatesile cici?

¹³ Payamalaga yaka, soni kapanganye ka comboco pakatandite kuwonecela, komboleka kuti Nowa ŵasangalalaga mnope kuti liŵasa lyakwe lyamkamucisyaga kamula masengogo. Nambo palijisoni masengo gane gakusawusya mnope kupunda kutaŵa comboco. Baibulo jikusatusalila kuti Nowa ŵaliji “jwakulalicila jwacilungamo.” (Aŵalanje 2 Petulo 2:5.) M’yoyo jwalakwe mwakulimba mtima ŵalongolele kwakalamusya ŵandu ŵakusakala pakwamba ya conasiko cacayikaga kusogolo. Ana ŵanduwo ŵampikanile? Yesu Klistu ŵasasile yayatendekwe mundaŵijo kuti ŵanduwo “nganayikosya.” Jwalakwe ŵaŵecete kuti jemanjajo ŵajigalice mnope ni yakutendekwa yapaumi wawo mpela kulya, kumwa, kulombela, mwati nganayikosya yaŵakalamusyaga Nowa yila. (Mat. 24:37-39) Mwangakayicila ŵandu ŵajinji ŵamnyosyaga jwalakwe yimpepe ni liŵasa lyakwe. Kombolekasoni kuti ŵane ŵamjogoyaga soni kumsisya mwangalwe. Mwine ŵasokonasyagasoni masengo gakutaŵago.

14. Ana maŵasa ga Ciklistu mpaka galijiganye cici kutyocela kwa Nowa ni liŵasa lyakwe?

¹⁴ Nambope, Nowa ni liŵasa lyakwe nganawujila munyuma. Ŵajendelecele kamula masengogo mwakulupicika, atamose kuti ŵandu ŵayiwonaga yaŵatendagayo kuŵa yangali mate soni yakupwambwana. Maŵasa ga Ciklistu mpaka galijiganye yindu yakusosekwa mnope pa cikulupi ca Nowa ni liŵasa lyakwe. Tukaliŵalila kuti m’wejisoni tukutama mundaŵi jele Baibulo jikusajikolanga kuti “moŵa gambesi” ga cilambo cakusakalaci. (2 Tim. 3:1) Yesu ŵasasile kuti ndaŵi ja Nowa jiciŵa jakulandana ni ndaŵi jetu. Aklistu akusosekwa kukumbucila kuti yayamtendecele Nowayi mpaka yakamucisye naga ŵandu ngakwapikanila, akwanyosya kapena kwalagasya pakwasalila ŵandu utenga wa Ucimwene wa Mlungu. Aklistuŵa nganaŵa ŵandanda kusimana ni yakusawusya yeleyi.

“Mjinjile M’combomo”

15. Ana Nowa ŵasimene ni yindu yatuli ali asigele panandi kwanisya yaka 600?

¹⁵ Yaka yamalaga, soni combo mwapanandipanandi camalaga. Yaka ya Nowa payakwanaga ciŵandika 600 acanasi ŵakwe ŵajasice. Babagwe Nowa ŵaŵaliji Lameki ŵajasice.b Pali pamasilesoni yaka msanu Metusela ŵaŵaliji angangagwe Nowa ŵajasice ali akwete yaka 969. Metusela jwatemi yaka yejinji kupunda jwalijose mu mbili ja ŵandu. (Gen. 5:27) Metusela soni Lameki ŵapagwile Adamu ali cijumi.

16, 17. (a) Ana Nowa ŵapocele utenga watuli paŵakwanisyaga yaka 600? (b) Asale yindu yakusangalasya yaŵayiweni Nowa ni liŵasa lyakwe.

¹⁶ Nowa paŵakwanisye yaka 600, ŵapocele utenga kutyocela kwa Yehofa Mlungu wakuti: “Mjinjile m’combo yalumo ni ŵamwiŵasa mwenu.” Soni Mlungu ŵamsalile Nowa kuti ajinjisye m’combomo yinyama yakulekanganalekangana ya mitundu josope. Ŵamsalile kuti pamtundu uliwose wa yinyama yeswejele yayaliji yakuŵajilwa kuyipeleka mbopesi ayijinjisyeje yakwana msanu ni yiŵili, nambo yine yangaswejela ayijinjisyeje yiŵiliyiŵili.—Gen. 7:1-3.

¹⁷ Kulola yindu yeleyi kwaliji kwangaliŵalicika. Yinyama yejinji yatyocelaga m’mikuli jakwanawula yicijendaga, guluka, kwaŵa soni kuliwuta. Yinyamayi yaliji yakulekangana ukulu, kawonece, soni ndamo syakwe. Tukaganicisya kuti Nowa ŵajawulaga acilimbanaga ni yinyamayo pakusaka kuyisonganganya pamo kuti yikajinjile m’combo. Baibulo jikusasala kuti “yajinjile m’combo mwaŵaliji Nowa.”—Gen. 7:9.

18, 19. (a) Ana yiwusyo yapi yampaka tuyiganicisye pakwamba ya yindu yakusakayicila ŵane pa ngani ja Nowa? (b) Ana lunda lwa Yehofa lwawonecele mwatuli pa litala lyaŵasagwile pakulupusya yinyama?

¹⁸ Nambo ŵandu ŵane mpaka aliwusye kuti, ‘Ana mpaka yikombolece catuli kuti yinyama mwajika yisongangane pamo? Soni mpaka yikombolece catuli kuti yinyama yakulekanganalekangana yitameje mwamtendele pamalo gamo?’ Aliwusye kuti, Ana mpaka yiŵe yakusawusya kwa Mkupanganya jwacilambo kuyilamulila soni kuyilanga yinyama ali asacile? Tukaliŵalila kuti Yehofa ni Mlungu juŵapanganyisye yinyama. Pali papite yaka kutyocela pandaŵi ja Cikumba, Mlungu jwagaŵenye Nyasa Jecejewu soni pandaŵi jine jwajimice lyuŵa pamalo gamo. Ana mpaka nditu yimleme kutenda yindu yatukulijiganya mu ngani ja Nowa? Yisyene yakwe niyakuti jwalakwe jwakombwele kutenda yeleyi.

¹⁹ Mlungu akakombwelesoni kuyikulupusya yinyama m’litala line. Nambope, jwalakwe mwalunda ŵasagwile litala lyeleli kuti atukumbusyeje ya ukumu waŵapele ŵandu pandanda wakuti ayisamalileje yinyama pacilambo capasi. (Gen. 1:28) Acinangolo ŵajinji akusakamulicisya masengo ngani ja Nowa pakwajiganya ŵanace ŵawo kuti Yehofa akusayiwona yinyama soni ŵandu kuŵa yakusosekwa.

20. Ana cijuma cakumalisya Cikumba mkanicitendekwe, Nowa ni liŵasa lyakwe ŵakwete masengo gamakulungwa gatuli?

²⁰ Yehofa ŵamsalile Nowa kuti pagambile kusigala cijuma cimo kuti Cikumba citendekwe. Liŵasa lya Nowa lyakwete yakutenda yejinji pandaŵi jeleji. Aganicisye ya masengo gamakulungwa gagapali gakulondesya cenene kwinjisya yinyama, yakulya ya yinyama ni ya liŵasalyo m’combomo. Soni aganicisye ya masengo gamakulungwa gagapali gakwinjisya ndundu syawusito m’combomo. Komboleka kuti ŵamkwakwe Nowa, Semu, Hamu ni Yafeti ŵakwete masengo gamakulungwa gakusamalila m’combomo kuti muwoneceje cenene.

21, 22. (a) Ligongo cici ngatukusosekwa kusimonga ni kumula mtima kwa ŵandu ŵa mundaŵi ja Nowa? (b) Ana ŵandu ŵaŵamnyosyaga Nowa ni liŵasa lyakwe ŵalesile yeleyi cakaci?

²¹ Ana ŵandu ŵakwasyungulila ŵala ŵatendaga cici? Jemanjaji ‘nganayikosya,’ atamose kuti ŵagawonaga maumboni gakuti Yehofa ŵamkamucisyaga Nowa pamasengo gakwe. Jemanjaji nganatenda lung’wanu ni yinyama yayagungumucilaga m’combo mula. Nambo tukasimonga ni kumula mtima kwa ŵanduŵa. Moŵa aganosoni ŵandu ŵangayikosya kuti pana maumboni gamacili gakuti tukutama mundaŵi ja mbesi ja cilambo cakusakalaci. M’yoyo ni ligongo lyakwe ndumetume Petulo jwaŵecete mkanipaŵe kuti kucipagwa ŵakunyosya ŵacacaŵecetela yacipongwe ŵakusapikanila yakusakalamusya Mlungu. (Aŵalanje 2 Petulo 3:3-6.) M’yoyosoni, ŵandu ŵamyosyaga Nowa yalumo ni liŵasa lyakwe.

²² Ana kunyosya kweleku kwamasile cakaci? Baibulo jikusatusalila kuti, kwamasile ndaŵi jimo. Nowa ali ajinjisye ŵamwiŵasa mwakwe soni yinyama, “Yehofa ŵawugele litanga.” Naga ŵakunyosyaŵa ŵapali ciŵandika comboco, komboleka kuti ŵayiweni jika yaŵatesile Mlunguyi, soni nganakola ciyawo. Naga nganapagwapo, nikuti ŵasimonjile wula jili jitandite kunya. Wula jamacili mnope jajendelecele kunya, mpaka cilambo cosope cagumbele mesi mpela muŵaŵecetele Yehofa.—Gen. 7:16-21.

23. (a) Ana tukusamanyilila catuli kuti Yehofa nganasangalala ni ciwa ca ŵandu ŵakusakala ŵa mundaŵi ja Nowa? (b) Ligongo cici luli lunda kusyasya cikulupi ca Nowa moŵa agano?

²³ Ana Yehofa ŵasangalele ni ciwa ca ŵandu ŵakusakalaŵa? Iyayi! (Ezek. 33:11) Jwalakwe ŵapele ndaŵi jakwanila jakuti akakombolece kucenga yitendo yawo nikutendaga yindu yakuŵajilwa. Ana jemanjaji akakombolece kutenda yeleyi mwatuli? Yaŵatesile Nowa yikutukamucisya kwanga ciwusyo celeci. Mwakwenda yalumo ni Yehofa soni kumpikanila, Nowa ŵalosisye kuti yaliji yakomboleka ŵandu kulupuka. Pelepa mpaka tujile kuti mwacikulupi cakwe Nowa ŵasisisye ŵandu ŵa mundaŵi jakwe. Jwalakwe ŵalosisye lilanguka ŵandu ŵakusakala ŵa mundaŵi jakwe. Cikulupi cakwe camkamucisye jwalakwe yalumo ni liŵasa lyakwe kulupuka. Naga akusyasya cikulupi ca Nowa, nombesoni mpaka akulupuce yalumo ni ŵandu ŵakusiŵanonyela. Mpela muŵatendele Nowa, wawojosoni komboleka kwendaga ni Yehofa Mlungu mpela mjawo. Soni mpaka aŵe mjawo mpaka kalakala.