Bạn phải trả giá nào cho công việc làm ăn?

VỢ của vị tổng thống một nước Nam Mỹ bị buộc tội là dồn hàng trăm ngàn đô la vào các hợp đồng với những công ty ma mà người nhà bà đã lập ra. Một người buôn bán chứng khoán 38 tuổi ở Ấn Độ bị bắt và điệu đi khỏi căn phòng xa hoa lộng lẫy và 29 chiếc xe của ông bởi vì ông bị cho là dính líu trong một vụ gây tai tiếng về ngân hàng và thị trường chứng khoán trị giá tới 1,6 tỉ đô la. Ở Phi Luật Tân hàng ngàn dân cư ở một đảo sinh sống bằng cách sản xuất súng ngắn bất hợp pháp. Có tin nói rằng để tiếp tục trong công việc sinh lợi này, họ thường đút lót cho các công chức để không bị gây trở ngại.

Đúng vậy, sự bất lương và gian lận trong thương mại lan tràn trên khắp thế giới. Và thường thường, những người liên lụy phải mất cả địa vị, thanh danh cũng như tiền bạc.

Còn bạn thì sao? Bạn có đang làm kinh doanh không? Hoặc bạn có đang nghĩ đến việc bắt đầu một công việc kinh doanh không? Bạn sẽ phải trả giá nào cho việc này? Chắc chắn muốn làm kinh doanh bạn sẽ phải trả một giá nào đó. Điều này không nhất thiết là xấu. Tuy nhiên, điều khôn ngoan là tính chi phí trước khi bắt tay vào một công việc kinh doanh mạo hiểm hoặc làm các quyết định liên quan đến công việc đã có rồi (Lu-ca 14:28). Khung nơi trang 31 cho thấy một số chi phí mà bạn có lẽ muốn cân nhắc.

Rõ ràng, làm kinh doanh không phải là việc đơn giản. Tín đồ đấng Christ cần nghĩ tới các trách nhiệm thiêng liêng và đạo đức. Bạn có thể trả các giá đó và giữ sự thăng bằng về thiêng liêng không? Có các giá nào đó mà trên phương diện đạo đức bạn không thể chấp nhận được không? Một số các nguyên tắc nào sẽ giúp bạn xác định giá nào thì chấp nhận được và giá nào thì không?

Hãy đặt tiền bạc đúng chỗ

Người ta cần tiền để điều hành một cơ sở kinh doanh, và hy vọng rằng việc kinh doanh sẽ mang lại đủ tiền để nuôi gia đình. Tuy nhiên, những mục tiêu liên quan đến tiền bạc có thể dễ bị bóp méo. Tính tham lam có thể trở thành một nhân tố. Đối với nhiều người, khi nói đến tiền bạc thì mọi thứ khác đều bị dẹp qua một bên. Tuy vậy, một người viết sách Châm-ngôn trong Kinh-thánh là Agur bày tỏ một quan điểm thăng bằng khi ông nói: “Chớ cho tôi nghèo-khổ, hoặc sự giàu-sang; hãy nuôi tôi đủ vật-thực cần-dùng” (Châm-ngôn 30:8). Ông ý thức giá trị của việc thỏa lòng với một số tiền đủ sống—ông không muốn “làm giàu to”, như một số người nói trong giới kinh doanh.

Tuy nhiên, tính tham lam có thể làm cho người ta quên đi nguyên tắc này khi cái gọi là cơ hội vàng chợt đến. Một người truyền giáo lưu động Nhân-chứng Giê-hô-va tại một nước đang phát triển kể lại một trường hợp như vậy. Một công ty nọ cần vốn đầu tư làm cho những người đầu tư có cảm tưởng là họ sẽ tăng gấp đôi tiền của họ một cách nhanh chóng, có lẽ chỉ trong vài tháng. Cơ hội làm tiền dễ dàng này khiến nhiều người đầu tư. Người truyền giáo lưu động nói: “Một số người quá háo hức nhảy vào. Họ đã không dò xét kỹ và họ đã mượn tiền để đầu tư”.

Ngược lại, có hai người đi dò xét cơ sở của công ty này trước khi đầu tư. Khi họ xin được xem các cơ sở sản xuất thì bị từ chối. Điều này làm họ nghi ngờ uy tín của công ty đó. Việc này tỏ ra đã che chở họ vì trong vòng vài tuần, kế hoạch rõ ràng gian lận bị lộ ra và nhiều người bị bắt giữ. Thử nghĩ xem việc đó gây tổn thất bao nhiêu cho những người đã không dò xét trước. Họ không chỉ mất tiền bạc mà có lẽ cả bạn bè là những người cho họ mượn tiền nhưng họ không thể trả lại khi kế hoạch bị đổ vỡ. Trong vấn đề tiền bạc, thật khôn ngoan làm sao khi áp dụng nguyên tắc ở Châm-ngôn 22:3: “Người khôn-ngoan thấy điều tai-vạ, và ẩn mình; nhưng kẻ ngu-muội cứ đi luôn, và mắc phải vạ”.

Hãy giữ lời hứa của bạn

Nếu việc kinh doanh không thành công như bạn mong muốn thì sao? Thi-thiên 15:4 khen ngợi người giữ lời hứa dù là bất lợi cho mình: “Kẻ nào thề-nguyện, dầu phải tổn-hại cũng không đổi-dời gì hết”. Giữ lời hứa khi kinh doanh phát đạt thì dễ. Nhưng khi bị thiệt thòi về tài chính mà phải giữ lời hứa thì việc đó trở thành một sự thử thách về lòng trung kiên.

Hãy nhớ lại một thí dụ trong Kinh-thánh vào thời Giô-suê. Dân Ga-ba-ôn lập mưu kế để các quan trưởng của Y-sơ-ra-ên lập giao ước với họ và không giết họ. Thật ra họ thuộc một dân tộc được coi như là mối đe dọa cho dân Y-sơ-ra-ên. Khi mưu kế bị phát hiện thì “dân Y-sơ-ra-ên không giao chiến cùng dân đó, vì cớ các trưởng-lão của hội-chúng đã chỉ danh Giê-hô-va Đức Chúa Trời của Y-sơ-ra-ên mà thề cùng dân đó” (Giô-suê 9:18). Mặc dù nhóm người này đến từ lãnh thổ của kẻ thù, các trưởng lão cảm thấy việc giữ lời hứa là quan trọng. Các sự kiện sau đó cho thấy rằng Đức Giê-hô-va hài lòng về việc này (Giô-suê 10:6-11).

Bạn cũng sẽ làm đúng theo các sự thỏa thuận và các hợp đồng về kinh doanh của bạn dù sự việc không được như bạn mong muốn không?a Khi làm như thế, bạn sẽ giống Đức Giê-hô-va hơn vì Ngài luôn luôn trung thành với lời hứa của Ngài (Ê-sai 55:11).

Hãy lương thiện

Trong thế giới kinh doanh ngày nay, tính lương thiện rất hiếm nếu không nói là đã biến mất. Những người khác có cơ sở kinh doanh tương tự cơ sở của bạn có thể dùng những cách bất lương để kiếm thêm tiền. Họ có thể không trung thực trong việc quảng cáo. Họ có thể ăn cắp tên của một công ty khác và dùng tên đó trên sản phẩm của họ. Hoặc là họ có thể đưa ra một sản phẩm loại kém nhưng nói đó là đồ tốt. Tất cả những việc này là các hình thức của sự không lương thiện. Những người làm các việc này giống như là “những kẻ ác”, theo lời A-sáp, “của-cải chúng nó thêm lên”, có lẽ bằng cách gian lận (Thi-thiên 73:12).

Là tín đồ đấng Christ, bạn có sẽ dùng những cách bất hợp pháp không? Hay là bạn muốn được nguyên tắc Kinh-thánh hướng dẫn, như là: “Chúng tôi chẳng có làm hại ai, lừa-dối ai, thủ lợi ai”; “chúng tôi từ-bỏ mọi điều hổ-thẹn giấu-kín. Chúng tôi chẳng theo sự dối-gạt”; “trái cân hai thứ lấy làm gớm-ghiếc cho Đức Giê-hô-va; và cây cân giả nào phải vật tốt-lành”? (II Cô-rinh-tô 4:2; 7:2; Châm-ngôn 20:23). Hãy nhớ rằng kẻ đầu tiên có tính bất lương không ai khác hơn là Sa-tan Ma-quỉ là “cha sự nói dối” (Giăng 8:44).

Một số người có thể phản đối và nói: ‘Nếu không dùng cách gian lận như người khác thì khó mà làm kinh doanh’. Đây là lúc mà tín đồ đấng Christ có thể bày tỏ đức tin của mình nơi Đức Giê-hô-va. Tính lương thiện bị thử thách khi nó đòi hỏi người ta phải trả một giá nào đó. Nói rằng một người không thể sinh sống nếu không gian lận thì cũng như là nói rằng Đức Chúa Trời không quan tâm đến những người yêu mến Ngài. Một người có đức tin thật nơi Đức Giê-hô-va biết rằng Đức Chúa Trời có thể cung cấp cho các tôi tớ Ngài ở bất cứ nước nào và trong bất cứ hoàn cảnh nào (Hê-bơ-rơ 13:5). Đành rằng người ta có lẽ phải chấp nhận một số tiền thu nhập ít hơn số mà những người không lương thiện có thể có, nhưng có phải đây là một giá đáng trả hầu có được ân phước của Đức Chúa Trời không?

Hãy nhớ rằng sự bất lương giống như cái bumơrang khi ném đi thì quay trở lại người ném. Nếu một thương gia bị người ta biết là bất lương thì khách hàng và người cung cấp thường sẽ bỏ rơi người ấy. Người đó có thể lừa gạt họ một lần, nhưng đó có thể là lần cuối cùng. Mặt khác, một thương gia lương thiện thường được người khác kính trọng. Hãy cẩn thận đừng để lý luận sai lầm này ảnh hưởng mình: ‘Ai cũng làm vậy cả, cho nên làm thế cũng không sao’. Nguyên tắc Kinh-thánh là: “Ngươi chớ hùa đảng đông đặng làm quấy” (Xuất Ê-díp-tô Ký 23:2).

Giả sử người buôn bán chung lâu năm của bạn không phải là một bạn tín đồ đấng Christ và không luôn luôn đi theo nguyên tắc Kinh-thánh. Nếu viện lý do này để trốn tránh trách nhiệm của chính bạn khi có một việc gì đó làm trái với nguyên tắc Kinh-thánh thì có phải là việc chính đáng không? Hãy nhớ đến gương như A-đam và Sau-lơ. Thay vì tránh phạm tội, họ nhượng bộ trước áp lực của người khác rồi đổ lỗi cho những người cộng tác của họ. Họ đã phải trả một giá đắt làm sao! (Sáng-thế Ký 3:12, 17-19; I Sa-mu-ên 15:20-26).

Hãy đối xử một cách thích đáng với những người cùng đức tin

Khi buôn bán với những người cùng thờ phượng Đức Giê-hô-va, có những phí tổn nào mà bạn cần phải cân nhắc không? Khi nhà tiên tri Giê-rê-mi mua một miếng ruộng của em họ ở quê nhà, A-na-tốt, ông không chỉ đưa tiền cho em họ và bắt tay. Đúng hơn, ông nói: “Tôi viết khế và niêm-phong, mời người làm chứng và cân bạc trong cái cân” (Giê-rê-mi 32:10). Viết xuống các thỏa thuận giúp chúng ta tránh được những sự hiểu lầm có thể xảy ra sau này nếu hoàn cảnh thay đổi.

Nhưng nếu trong việc làm ăn, một tín đồ đấng Christ đối xử có vẻ bất công với bạn thì sao? Bạn có nên mang anh ra tòa không? Kinh-thánh nói rõ về vấn đề này. Phao-lô hỏi: “Khi trong anh em ai có sự nghịch cùng người khác, sao dám để cho kẻ không công-bình đoán-xét hơn là cho các thánh-đồ?” Nhưng nếu vấn đề không được giải quyết ổn thỏa ngay lập tức thì sao? Phao-lô nói tiếp: “Anh em có sự kiện-cáo nhau, là phải tội rồi. Sao chẳng chịu sự trái lẽ là hơn? Sao chẳng đành sự gian-lận là hơn!” Thử nghĩ xem tổ chức tín đồ đấng Christ sẽ bị tiếng xấu làm sao khi người ngoài nghe về việc tín đồ thật của đấng Christ mang nhau ra tòa để dàn xếp mối bất hòa! Có thể nào trong những trường hợp đó sự ham mê tiền bạc đã trở nên mạnh hơn tình yêu thương cho anh em chăng? Hay là vì danh dự bị bôi xấu cho nên một người chỉ nghĩ đến việc trả thù? Lời khuyên của Phao-lô cho thấy rằng trong những trường hợp như thế tốt hơn là chịu thiệt thòi thay vì mang ra tòa (I Cô-rinh-tô 6:1, 7; Rô-ma 12:17-21).

Dĩ nhiên, Kinh-thánh có nói đến cách giải quyết các vụ bất hòa trong vòng hội thánh (Ma-thi-ơ 5:37; 18:15-17). Trong lúc giúp các anh em có dính líu áp dụng các biện pháp đề nghị, các giám thị tín đồ đấng Christ có thể đưa ra vài lời khuyên hữu ích cho tất cả mọi người có liên can. Trong những cuộc bàn luận như thế, đồng ý với các nguyên tắc Kinh-thánh thì có vẻ dễ, nhưng sau đó bạn có sẽ thật sự chứng tỏ rằng bạn đã nghe bằng cách áp dụng lời khuyên không? Lòng yêu mến Đức Chúa Trời và các anh em tín đồ đấng Christ sẽ thúc đẩy chúng ta làm việc này.

Chắc chắn bạn sẽ phải trả một giá nào đó để làm kinh doanh. Hy vọng rằng bạn sẽ trả một giá phải chăng. Khi phải làm những quyết định hay đứng trước một hoàn cảnh đáng nghi ngờ nào, hãy nhớ rằng trong đời sống có nhiều điều quí giá hơn tiền bạc rất nhiều. Bằng cách đặt tiền bạc đúng chỗ, giữ lời mình hứa, ăn ở lương thiện và đối xử với những người cộng tác kinh doanh theo đường lối tín đồ đấng Christ, chúng ta có thể chăm lo sao cho một việc kinh doanh không tốn quá nhiều thì giờ và tiền bạc một cách không cần thiết, và cùng lúc đó chúng ta có thể bảo tồn tình bạn, một lương tâm tốt và một liên lạc tốt với Đức Giê-hô-va.

[Chú thích]

[Hình nơi trang 31]

Những giá mà bạn có thể phải trả cho công việc làm ăn

Thì giờ: Điều hành một việc kinh doanh của riêng mình thì hầu như luôn luôn đòi hỏi nhiều thì giờ hơn là làm việc cho một công ty. Việc này có sẽ gây trở ngại cho chương trình của bạn, và bạn còn lại ít thì giờ cho những hoạt động thiêng liêng quan trọng không? Trên phương diện tích cực, bạn sẽ có thể sắp xếp công việc để dành thêm thì giờ vào việc thực thi ý định của Đức Chúa Trời không? Nếu được vậy thì tốt. Nhưng hãy cẩn thận! Điều này nói dễ hơn làm.

Tiền bạc: Người ta cần chi tiền để làm ra tiền. Việc kinh doanh của bạn đòi hỏi phải có sự đầu tư nào? Bạn có vốn chưa? Hay là bạn sẽ phải mượn tiền? Bạn có đủ sức chịu đựng nếu phải mất một số tiền không? Hay là bạn sẽ không trả được giá đó nếu việc làm không thành công như bạn mong muốn?

Bạn bè: Vì có các vấn đề xảy ra trong các hoạt động hằng ngày cho nên trong nhiều trường hợp, việc kinh doanh làm người chủ hãng buôn mất bạn bè. Mặc dù vẫn có thể kết bạn mới, nhưng các quan hệ rất có thể trở nên căng thẳng. Nếu bạn bè này là anh em tín đồ đấng Christ của chúng ta thì sao?

Một lương tâm tốt: Nói chung, cách làm ăn trong thế gian ngày nay là “Sống chết mặc bay” hoặc là “Có lợi gì cho tôi?” Trên 70% học sinh trong một cuộc thăm dò ở Âu châu xác nhận rằng đạo đức có ít hoặc không có vai trò nào trong đời sống của giới kinh doanh. Thảo nào mà sự gian lận, bất lương và các thực hành mờ ám trong kinh doanh đã trở nên chuyện thông thường. Bạn có sẽ bị lôi kéo làm theo như vậy không?

Mối liên lạc của bạn với Đức Giê-hô-va: Trong kinh doanh bất cứ hành động nào đi nghịch lại luật pháp và nguyên tắc của Đức Chúa Trời, dù điều đó là thông thường trong việc buôn bán, cũng sẽ làm tổn thương mối liên lạc của một người đối với Đấng tạo ra mình. Việc này có thể làm cho người ấy mất đi triển vọng sống đời đời. Giá phải trả này là rõ ràng quá cao cho một tín đồ trung thành của đấng Christ, bất chấp lợi ích vật chất nào, phải không?

[Hình nơi trang 31]

Cái nào sẽ giúp người ta tránh sự hiểu lầm sau này? Lời hứa danh dự hay là một giấy ký kết?