Ukẹcha ri Jihova Nẹrhẹ Me Sa Vwẹ Ẹga Kẹ Vọnvọn

Cecil ọyen oniọvo rọ vwomakpotọ o ji vwo ọdavwẹ rẹ ihwo efa. Udje rọyen, ọ rẹ oni mẹ vẹ iniọvo efa rehẹ ukoko na nẹrhẹ mi vwo ‘owenvwe mi . . . vwo ruiruo,’ yẹrẹ me vwọ ga Jihova vọnvọn. (Filipae 2:13) Ji mi gbikun akpeyeren mẹ kẹ wẹ.

Oruru rẹ Oni Mẹ Cha Vwẹ Uko

E vwiẹ vwẹ vwẹ 1943. Ọsẹ vẹ oni mẹ dia aghwa ọvo rọ kerẹ orere ri Bundaberg rọhẹ orhoma rẹ urhie vwẹ Queensland, Australia. Ọnana ekogho ra da kọn uhwerhe. Ihwo re dia ekogho na vwo ẹkuruemu rẹ ayen vwo kpo orere re koko vwẹ ovwọnvwọn ri Saturday. Vwẹ ẹdẹ ọvo rẹ ayen vwo koko vwẹ 1939, ọsẹ vẹ oni mẹ da mrẹ ekobaro ivẹ (enana Iseri ri Jihova ri ruiruo ọkieje) ri nene ayen ta ota kpahen Baibol na. Ọsẹ vẹ oni mẹ vwo ẹguọnọ rẹ oborẹ ayen yono na, ọke vwọ yanran na ayen da rhe dia Iseri ri Jihova. Ọtiọyena, uwevwin rẹ Inenikristi kọyen a da yọnrọn ovwẹ vẹ oniọvo mẹ ọmọtẹ Jean ghwanre. Ọ da ohwo mamọ nẹ, Ọsẹ mẹ ghwuru ọke ro vwo she vwevunrẹ uwevwin. Ughwu rọyen na da vwẹ mamọ. Ẹgbukpe ighwrẹn yen me hepha vwẹ ọke yena jẹ me karophiyọ nẹ ọgbowian yen o ruẹ, ọ je nabọ jehwẹ. Me rhẹro rẹ ọke me cha vwọ mrẹ vwẹ akpọ ọkpokpọ siẹrẹ a da kparọ nẹ ushi rere me vwọ nabọ vughe!​—Iruo rẹ Iyinkọn Na 24:15.

Oni mẹ ohwo dẹndẹn rọ je nuẹ. Ọ vwẹ uphẹn kẹ vwẹ vẹ oniọvo mẹ vwọ ta ẹwẹn rẹ avwanre kpahen obo ri je avwanre vẹ obo ri je avwanree. Jẹ, a da ta ota kpahen e vwo nene odjekẹ ri Baibol vẹ ẹga ri Jihova, Oni mẹ vwọ hehaa. Ọkieje yen avwanre vwo kpo emẹvwa, oni mẹ si avwanre orhọ nẹ isikuru de kuphiyọ nu, avwanre nene emọ re dia Iseri ri Jihovaa ruẹ kuẹgbe gan nọọ. (1 Kọrẹnt 15:33) Mi de roro kpahọn enẹna, oma vwerhen ovwẹ nẹ oni mẹ yọnrọn uyota na gan.

Oni mẹ jẹ oghwoghwota ro vwo oruru, ọ gare kerẹ ọkobaro ubrọke (re se vacation pioneer vwẹ ọke yena). Me karophiyọ vwẹ ọke yena nẹ, ọkieje yen o vwo kpo iwevwin re vrẹ 50 ra vwẹ Uwevwin Orhẹrẹ vẹ Awake! vwọ kẹ ayen. Tobọ vwẹ ọke rọ vwọ kpakore rẹ ẹgba rọyen rha gan te obo rọ hepha jovwoo, ọ je guọnọ vwẹ ukẹcha kẹ ihwo re guọnọ riẹn uyota na. Fikirẹ ẹguọnọ ro vwo kpahen ihwo efa ma rho kẹ emọ rọyen, avwanre de rhi vwo ẹguọnọ rọyen je davwẹngba vwọ vwẹrokere. Vwẹ 1958 me vwọ hẹ ẹgbukpe 14, me da vwomakpahotọ kẹ Jihova ji bromaphiyame.

Igbeyan re Bọn Vwẹ Gan

Ọmọke vwọ wan nu, Rudolf rọhẹ omarẹ ẹgbukpe 20 fiẹ 30 rọ jehẹ ukoko avwanre de ji bromaphiyame. Ẹkuotọ ri Germany yen o nurhe. Vwẹ urhiọke ri Saturday, me vẹ Rudolf ghwoghwo ota kẹ ihwo ri chidia evunrẹ imoto rayen ọke rẹ ihwo rẹ orua rayen da dẹ orọnvwọn vwẹ ushoghwa.

Rudolf ọyen oniọvo rọ vọnre vẹ oruru, ọ vuẹ vwẹ nẹ me vwomaba ọyen vwẹ iruo rẹ ọkobaro rẹ ubrọke ọke rẹ emọ rẹ isikuru da hẹ họlide. Kerẹ udje, o vwo ọke ọvo rẹ avwanre vwọ ghwọrọ idughwrẹn esan kugbe vwẹ orere ri Gladstone, rọ vwẹ omarẹ iroko 190 yẹrẹ imaili 118 vwo sheri kẹ obohwẹre ọnre ri Bundaberg. Ọdavwẹ rẹ oniọvo Rudolf vwo kpahen ovwẹ na vẹ aghọghọ re me mrẹre vwẹ iruo rẹ ọkobaro rẹ ubrọke na, da nẹrhẹ mi vwo owenvwe me vwọ dia ọkobaro ọkieje. Me vwọ hẹ ẹgbukpe 16, me da rhe dia ọkobaro rẹ ọkieje rọ dia obo re me vwọtua.

Me ton iruo re ọkobaro mẹ phiyọ vwẹ orere rẹ Mackay, orere na hẹ urhie vwẹ obohwẹre rẹ ọnre ri Bundaberg ro ghwe sherabọ kẹ Great Barrier Reef naa. Omarẹ ẹgbukpe ọvo vwọ wan nu, me vwọ hẹ ẹgbukpe 17, a da vwẹ ovwẹ mu ọkobaro rẹ oghẹresana vwẹ ekogho ọvo vwẹ Australia rẹ ihwo buebun ghwa diaa. Oniọvo Bennett (Ben) Brickell re me vẹ ọyen gba ga kerẹ ọkobaro oghẹresan na ọyen oniọvo ra jẹreyọ, ọ vwẹ ẹgbukpe 30 gbẹ vwo vien vwe.b Ọnana uphẹn rẹ oghẹresan me vẹ ọkobaro nana rọ tẹn ona mamọ re ihwo nẹ kerẹ obọdẹn rẹ ọkobaro na vwọ wian kugbe!

Ekogho rẹ avwanre de ghwoghwo vwẹ Queensland hẹ usun rẹ ẹkuotọ re se Gulf Country​—ekogho nana vẹ Gulf of Carpentaria ughwru. Vwẹ ekogho yena rẹ ihwo ghwe bun naa, mẹvwẹ vẹ Ben ọvo yen Iseri ri Jihova re herọ vwẹ ọke yena. Ọkievo, ọ reyọ avwanre inọke evo avwanre ke gua nẹ ọko ọvo kpo ọfa. Ben nabọ gbikun rẹ obo ro rhiẹromrẹ ọke rọ vwọ ton iruo rẹ aghwoghwo rọyen phiyọ vwẹ uvwre rẹ ọke rẹ avwanre vwọ gua imoto vwẹ idjerhe rọ vọnre vẹ ibue na. Ọnana churobọ si ọke ra vwọ vwẹ imoto ro vwo agboroc vwo ghwoghwo iyẹnrẹn esiri na vwẹ uvwre rẹ ọke re vwo phi Ofovwin rẹ Akpọeje II, rọ dia ọke ra vwọ dobọ rẹ iruo rẹ Iseri ri Jihova ji vwẹ Australia.

Vwẹ oba rẹ ẹdẹ na avwanre de ku iruo rẹ aghwoghwo rẹ avwanre phiyọ nu, kẹ avwanre guọnọ amasan ọvo ro fuoma vwẹ orhoma rẹ idjerhe na de rovwoma ji vwerhẹn hrọke.d Avwanre guọnọ irhe vwo koko erhanre re che vwo chere emu rẹ avwanre cha re vwẹ ason yena. Isẹlofini yen me vwọ hwa otọ sherhẹn, mi ji vwo ọchuyovwin kugbe amwa ọvo ri mi vwo rhurhẹ. Me da mrẹ isio rẹ idjuvwu na re nabọ lo kidie urhukpẹ ẹlẹtriki herọ naa, ke me kparobọ kẹ Jihova.

Vwẹ ekogho nana ro si uvun na, imoto de miovwin dje ohwo jẹ o ghwe re. Vwẹ ẹdẹ ọvo, axle rẹ imoto avwanre de miovwin. Uvo na rhonvwa, jẹ ame rẹ avwanre joma re re. Ben da ro ofa kpo Cloncurry ra guọnọ axle ọfa dẹ. Vwẹ ẹdẹ erha soso yen mẹvwẹ vẹ imoto na dia etiyin. Imoto evo da djẹ wan idjerhe na kẹdi kẹdẹ, idraiva evo me kẹ vwẹ ame. Ọshare ọvo da kẹ vwẹ ọbe ro bẹrẹre. Ọ da ta: “Oko, se ọbe nana ọ sa cha wẹ uko.” O gbevwunu mamọ nẹ, ọbe nana ta ota kpahen oborẹ Iseri ri Jihova re mu kpo ọko rẹ oja rioja wan vwẹ Nazi dede nẹ ọ dia Iseri ri Jihova yen tenyenrọ phiaa.

Emerha nuro ẹgbukpe ọvo yen mẹvwẹ vẹ Ben ruiruo rẹ ọkobaro na kugbe. Ota rọ koba rọ vuẹ vwẹ tavwen ọ ke yanjẹ uvwe vwo yen, “Oniọvo, wo jẹ ọ bẹn wẹẹn, davwẹngba wọ vwọ fuevun ọkieje.” Udje rẹ evun-ẹfuọn rẹ oniọvo Ben vẹ oruru rọyen nẹrhẹ owenvwe me vwọ daji ẹga ọkieje ganphiyọ.

Nẹ Giliẹd Vwo Kpo Taiwan

Mi vwo ruiruo ọkobaro vwẹ ekogho evo rẹ ihwo ghwa diaa vwẹ ẹgbukpe evo nu, e de durhie uvwe kpo iruo okinriariẹ, ọnana mudiaphiyọ nẹ me cha rha ghwọrọ udughwrẹn ọvo yẹrẹ vrẹ ọtiọyen vwẹ ukoko ọvuọvo yẹrẹ ẹko rehẹ evunrẹ okinriariẹ na. Vwẹ uvwre rẹ ikpe nana, okinriariẹ ẹne yen mi kinri. Ikoko rehẹ Queensland kugbe New South Wales evo vwẹ usun rayen. Vwẹ 1971 uphẹn oghẹresan ọvo ri mi rhẹro rọyeen de te vwe obọ, e durhie uvwe kpo iklasi 51 ri Giliẹd, rọ dia isikuru rẹ Iseri ri Jihova re de yono ihwo re cha dia imishọnare vwẹ ọke yena rọhẹ New York. Emeranvwe iyorin rẹ avwanre ghwọrọre vwọ nabọ yono Baibol na vwẹ isikuru na, ọbọngan rẹ iniọvo re rhe isikuru na vẹ ọ rẹ iyono na cha vwẹ uko vwo muegbe vwọ kẹ owian rẹ imishọnare re che juvwe ra vwẹ Taiwan.

E ji iniọvo irhirin rehẹ iklasi avwanre na kpo Taiwan, oniọvo Ian Brown ro nẹ New Zealand rhe jehẹ usun rayen. Me vẹ ọyen yen e ji kpo ekogho ọvo. Avwanre riẹn emu vuọvo kpahen Taiwan kakakaa. Avwanre tobọ riẹn asan rọhẹ hephaa rhi te ọke avwanre vwo ni imapu.

Ekogho ri Queensland rọ pha phrerere rẹ ihwo rọyen ghwe buun na kugbe Taiwan fẹnẹre dibidibi! Egbabọse rẹsosuọ rẹ avwanre rhiẹromrẹ yen ejajẹ na rọ dia Chinese. Vwẹ uvwre ọke evo, mi vwo ẹruọ rẹ oborẹ ayen ta vwẹ emẹvwaa, jẹ ọnana yen asan kiriguo re de se yono obo re sa bọn esegbuyota rẹ avwanre gan. Ọ je nẹrhẹ ọ bẹn mi vwo nene iniọvo rẹ ukoko na ta ota. Ẹdia nana nẹrhẹ me vẹ Ian riẹn ọghanrovwẹ rẹ oboresorọ avwanre vwo yono erọnvwọn buebun vwẹ Giliẹd. Iyono ri Giliẹd, iyono ri Baibol ọkieje kugbe ẹrhovwo ẹnẹ yen cha avwanre uko vwo mudia gan. Dede nẹ ejajẹ na sa nẹrhẹ avwanre vẹ iniọvo na vwo ẹruọ rẹ ohwohwoo, jẹ ẹguọnọ rẹ ayen vwo kpahen Jihova vẹ ọ rẹ ayen dje kẹ avwanre bọn avwanre gan.

Avwanre Yono Ejajẹ ri Chinese

Avwanre vwo te Taiwan nu, imishọnare na eje de yono ejajẹ ri Chinese vwẹ ọmọke. Oniọvo aye Kathleen Logane ro nẹ Australia rhe yen oyono rẹ avwanre, o wontọ nẹ iklasi 25 ri Giliẹd. Avwanre nabọ muomaphiyọ eyono rẹ ejajẹ na. Kirobo re yono avwanre, ugege yena kẹ avwanre ghwa reyọ obo re yono avwanre na vwo ruiruo. Vwẹ ẹdẹ rẹsosuọ rẹ avwanre ghwoghwo ota vwẹ Chinese, mẹvwẹ vẹ Ian yono oborẹ avwanre cha ta na kuyovwin. Avwanre vwo kpo ekogho rẹ avwanre de che ghwoghwo na, avwanre de brorhiẹn rẹ ohwo rọ cha ta ota vwẹ anurhoro rẹsosuọ na. Rọ vwọ dianẹ mi vien Ian na, me da vuẹ “vwọrẹ ehwẹjẹ” nẹ ọyen yen ke ke ghwoghwo ota. Ohwo ro vwo uwevwin na ọyen omirigua rọ họhọ ohwo ri Chinese. Ọ nabọ kerhọ rẹ Ian rọ vwọ reyọ Oyibo vwọ gua Chinese ta ota. O gbe avwanre unu rọ vwọ vwẹ Oyibo vwọ nọ avwanre oborẹ avwanre guọnọre! Avwanre gbikun emerha, vwẹ okuphiyọ rẹ ota na, ọ da vuẹ avwanre nẹ avwanre muomaphiyọ eyono rẹ ejajẹ na. Eta rọyen na bọn avwanre gan, ọ nẹrhẹ mi karophiyọ uchebro rẹ oniọvo Ben rọ vwọ ta, “wo jẹ ọ bẹn wẹẹn.”

Ekogho rẹ avwanre de ghwoghwo vwẹ otorere ri Taipei pha rhuarho. Ihwo buebun ji rhi nyo ovuẹ rẹ Uvie naa, kidie ighwoghwota re dia etiyin vwẹ ọke yena ghwe buun. Dedena, ọnana nẹrhẹ udu avwanre kuọrọọn, ọtiọyena mẹvwẹ vẹ Ian da ton iruo aghwoghwo na phiyọ vẹ oruru. Vwẹ ọke yena, avwanre phiẹ ẹbe ujorin buebun phiyọ ada vwẹ emeranvwe ọvo. Vwọrẹ uyota, ihwo buebun reyọ ẹbe na mie avwanre rere ayen sa vwọ riẹn oka rẹ ihwo rẹ avwanre hepha yẹrẹ oborẹ avwanre guọnọ ta! Dedena, avwanre davwẹngba avwanre vwo ghwoghwo ovuẹ rẹ Uvie na, vẹ imuẹro nẹ ubi na sa djẹ vwẹ udu rẹ ihwo re guọnọ nyo.

Aye Mẹ Vwẹ Ukẹcha Kẹ Vwẹ

Vwẹ uvwre rẹ ọke yena, me vẹ oniọvo aye ọvo rọ dia ohwo ri Taiwan re se Wen-hwa da rhe dia ugbeyan. O vwo ẹguọnọ rẹ uyota, ọ je guọnọ vwẹ ukẹcha kẹ ihwo rehẹ ekogho na vwọ mrẹ erere vwo nẹ ovuẹ ri Baibol na rhe kirobo rẹ ọyen komobọ mrẹ erere no rhe. Ọtiọyena, ọ da vwẹ ukẹcha kẹ imishọnare buebun, ji te vwe vwọ riẹn obo ra jẹ ejajẹ na vrẹ obo ri jovwo. Mi de rhi vwo ẹguọnọ rẹ oniọvo aye nana, avwanre da rọvwọn vwẹ 1974.

Wen-hwa vwẹ ukẹcha kẹ imishọnare buebun vwọ tẹn ona rẹ iruo aghwoghwo na. Kerẹ udje, ọ vwẹ ukẹcha kẹ avwanre vwo vwo ẹruọ rẹ ẹkuruemu rẹ ihwo ri Taiwan kugbe oborẹ ayen roro emu wan, ọnana da nẹrhẹ avwanre riẹn ejajẹ na phiyọ. Ọ je vwẹ ukẹcha kẹ avwanre vwọ riẹn oborẹ avwanre cha nuẹ wan siẹrẹ avwanre de ghwoghwo ota kẹ ihwo re ga ẹga ri Buddha kugbe Taoist rehẹ ekogho na. Ẹga rẹ esemọ titiri mamọ vwẹ etiyin, jẹ ihwo buebun ji rhi mrẹ Baibol na yẹrẹ tobọ se dedee. Ọtiọyena kẹ avwanre muẹ ota rẹ avwanre kpahen Ọmemama na​—nẹ odẹ rọyen yen Jihova kugbe oboresorọ o vwo mu avwanre ẹro nẹ ọ herọ yerẹn. Kerẹ udje, ọghwẹrẹ yẹrẹ ohwiyerin da tanẹ “Odjuvwu yen emu rẹ avwanre nẹcha,” avwanre ke nọ nẹ: “Ono yen Ohwo rọ vwẹ emu nana eje vwọ kẹ avwanre? Ọ rha dia Ọghẹnẹ rọ ma erọnvwọn eje, ro vwo ẹgba ro ji fo ohwo ra vwẹ ẹga kẹ?”

Ọke vwọ yanran na, Ọghẹnẹ de bruba ẹgbaẹdavwọn rẹ avwanre​—ovuẹ rẹ Uvie na da rhe mọ emamọ vwẹ ubiudu rẹ ihwo re guọnọ nyo. Evo usun rẹ ihwo ra vwẹ Baibol yono na davwẹngba vwọ sen iyono rẹ efian rẹ ayen segbuyota jovwo ji te ẹkuruemu re vwọso Baibol na. Jẹ womarẹ ukẹcha rẹ imishọnare vẹ iniọvo na, ayen de se gbobọnyẹ ẹkuruemu vẹ iyono rẹ efian na, ji yerin omamọ rẹ akpọ. (Jọn 8:32) A da vwẹ iniọvo eshare buebun vwo mu ekpako kugbe idibo rowian vwẹ ukoko rayen, iniọvo efa da rha vwomakpahotọ vwọ kẹ ẹga rẹ ọkieje, je ga vwẹ Bẹtẹl.

Vwẹ 1976, mi vwo uphẹn me vwọ ga vwẹ Umẹ Rọvwẹrote Oghọn Ukoko vwẹ Taiwan, jẹ me jehẹ ekogho me da ga kerẹ imishọnare. Vwẹ 1981, e de durhie uvwe vẹ Wen-hwa kpo Bẹtẹl, re me da ga vwẹ Umẹ Rọvwẹrote Oghọn Ukoko vwẹ ikpe buebun. Ọ vrẹ ẹgbukpe 60 me vwọ hẹ ẹga rẹ ọkieje re. Ikpe re me ghwọrọ vwẹ Taiwan vrẹ ẹgbukpe 50, me vẹ aye mẹ je rọvwọn te omarẹ ikpe 50 re. Ian Brown rọ dia ugbeyan mẹ re me vẹ ọyen gba ga kerẹ imishọnare jovwo, ji ruiruo rẹ ẹga ọkieje te ọke ro vwo ghwu vwẹ 2013.

Mẹvwẹ vẹ aye mẹ Wen-hwa davwẹngba vwo muomaphiyọ iruo avwanre vwẹ Bẹtẹl, ukoko rẹ avwanre ra da jẹ Chinese, kugbe iruo aghwoghwo na. Avwanre kpẹvwẹ Jihova vwọ kẹ uphẹn eghanghanre nana ri te avwanre obọ. Ọ kẹ vwẹ owenvwe vẹ ẹgba me sa vwọ ga nẹ otọ rẹ ubiudu rhe ọke me vwọ hẹ eghene, o ji ruẹ ọtiọyen kẹ vwẹ vẹ aye mẹ te ọke na.