“Jihova Sivwin Uvwe Ọke Me Vwọ Rioja Kparobọ”

Omarẹ ẹgbukpe erha yen e phiẹ ofovwin na vwẹ Spain, ọnana nẹrhẹ oshọ mu ihwo buebun, je nẹrhẹ ofu dje ayen. Ofu ji dje ọsẹ mẹ. O vwo esegbuyota ọgangan kpahen Ọghẹnẹ, ẹkẹvuọvo ọ vwọ mrẹ nẹ ilori ẹga ri Fada vwobọ vwẹ ofovwin na, ophu de muo gangan. Ọtiọyena, ọ da tanẹ mẹvwẹ vẹ oniọvo mẹ che bromaphiyame vwẹ ẹga ri Fadaa.

Vwẹ 1950, Iseri ri Jihova ivẹ de hworo ẹchẹ avwanre. Ọsẹ mẹ kerhọ rayen je rhọnvwe nẹ ayen yono ọyen Baibol na kudughwrẹn kudughwrẹn. Ẹgbukpe 14 ọvo me hepha ọke yena, jẹ ibọrọ ẹfa jevwe mamọ. Ọsẹ mẹ guọnọre nẹ mi se ẹbe rẹ Iseri na kẹrẹ na, je me rhọnvweree. Vwẹ oghẹruvo ẹdẹ ọvo mi vwo nẹ ibọrọ ẹfa rhe, me da nọ oni mẹ, “Ihwo ri yono ọsẹ mẹ Baibol na je rhe nonẹna?” Oni mẹ da kpahen nẹ, “E, ayen vẹ Ọsẹ wẹn hẹ evunrẹ uwevwin.” Me da djẹ rhivwin ra fa ibọrọ kpakpata!

Me kparobọ kẹ ọsẹ mẹ kidie ọ nabọ muomaphiyọ uyono ri Baibol na dede nẹ o je vwee. Ọ tobọ vwo ẹguọnọ rẹ obo ro yono na mamọ te ẹdia ro de bromaphiyame kerẹ Oseri ri Jihova vwẹ 1953. Me guọnọ riẹn oboresorọ ọsẹ mẹ vwo bromaphiyame, ọtiọyena me da nọ enọ buebun. Me da tanẹ a kẹ vwẹ Baibol. Ọ da vuẹ eghene ọvo rọ dia Oseri re se Máximo Murcia nẹ ọ vwẹ Baibol na yono uvwe. Ẹgbukpe ivẹ vwọ wan nu, me vwọ hẹ ẹgbukpe 19, mi de bromaphiyame kerẹ Oseri ri Jihova vwẹ Urhie ri Jarama, rọhẹ ẹbẹre ọnre va nẹcha ri Madrid.

Iruo rẹ Aghwoghwo na Vwẹ Ọke rẹ Orharhe rẹ Osun Franco Vwo Suẹn

Vwẹ ikpe re kpahen 1950, ọ pha bẹnbẹn re vwo kpo aghwoghwo ji ru emẹvwa. Orharhe rẹ osun Francisco Franco ro suẹn Spain ọke yena guọnọre nẹ ihwo rehẹ ẹkuotọ na eje kpo ẹga ri Fada. Fikirẹ ọtiọyena, elọkpa ki kpokpo Iseri ri Jihova. Kẹ avwanre bẹbẹ koko vwẹ iwevwin rẹ iniọvo je jomaotọ rere ihwo rehẹ ekogho na re sa niyẹnrẹn kẹ elọkpa vwo jẹ avwanre eno sua. Avwanre je vwẹ aghwanre ruiruo rẹ aghwoghwo ri nuwevwin kpuwevwin, avwanre de ghwoghwo vwẹ iwevwin ivẹ yẹrẹ erha vwẹ ekogho ọvo nu, kẹ avwanre rha kparọ kpo ekogho ọfa. Ihwo buebun kerhọ rẹ ovuẹ avwanre, jẹ ọ dia ayen eje yen oma rẹ ovuẹ na vwerhenree.

Me karophiyọ ẹdẹ ọvo me vwọ mrẹ orherẹn rẹ ẹga ri Fada vwẹ anurhoro ọvo. Me vwọ vuẹ oboresorọ avwanre vwọ rhe, ọ da nọ: “Ono yen kẹ ovwan uturhi rẹ ovwan vwo ruiruo nana? Wọ riẹnre nẹ me sa niyẹnrẹn rẹ ovwan kẹ elọkpa?” Me da vuẹ nẹ avwanre rhẹro rẹ orọnvwọn ọtiọyen jovwo. Me da je ta, “Ivwighrẹn ri Jesu Kristi ji muo. Ọtiọyena, o rhe gbe avwanre unu siẹrẹ idibo rọyen da re ọkpọ rẹ oja tiọyeen.” Obo re me tare na miovwo orherẹn na ivun, ọ da ro uwevwin re se elọkpa. Ọtiọyena, mi de vrẹn nẹ etiyin kpakpata.

Vwẹ ogidi nana eje, ighwoghwota re kpahen ujorin vwẹ Spain vwẹ ọke yena je mrẹ nẹ ẹkuotọ na vọnre vẹ ihwo re guọnọ nyo iyẹnrẹn esiri na. Vwẹ February 1956, me vwọ hẹ ẹgbukpe 19, a da vwẹ ovwẹ mu ọkobaro oghẹresan.a Buebun avwanre rẹ ekobaro vwẹ ọke yena ighene, avwanre je ghwa tẹn onaa, ẹkẹvuọvo imishọnare re herọ vwẹ ọke yena yono avwanre ji phiuduphiyọ avwanre awọ. E de ji vwe vẹ ọkobaro ọfa rọ dia eghene kpo orere rẹ Alicante, e ji rhi ghwoghwo iyẹnrẹn esiri na te oboyin jovwoo. Emeranvwe evo vwọ wan nu, avwanre da ton uyono ri Baibol buebun phiyọ, je vwẹ ẹbe ujorin buebun kẹ ihwo.

Ihwo de rhi ni oborẹ avwanre ruẹ so. Avwanre vwọ dia Alicante emeranvwe evo nu, elọkpa de mu avwanre ji ghwẹ Baibol avwanre yanran. Avwanre vwọ dia uwodi ẹdẹ 33 nu, e de mu avwanre kpo Madrid, oboyin kọyen e de siobọnu avwanre. Ọmọke re me dia vwẹ uwodi na ghwa emerha a da vwọ vwanvwe oborẹ mi che rhiẹromrẹ vwẹ obaro na.

Ọke Me Vwọ Rioja Kparobọ

Me vwọ hẹ ẹgbukpe 21, e de durhie uvwe nẹ me rhe vwomaba iruo ri isodje. Mi de kpo ogba rẹ isodje rọhẹ Nador, rọ dia orere ọvo vwẹ otọ rẹ usuon ri Spain vwẹ ọke yena vwẹ obohwẹre ọnre ri Morocco. Me vwọ hẹ obaro rẹ ohwo rọ vwọ kpahen onini rẹ isodje na, me da vuẹ orhiẹn-ebro mẹ nẹ, mi che ruiruo rẹ isodje yẹrẹ ku iwun rayen phiyọọ. Isodje na da reyọ ovwẹ kpo uwodi ri Rostrogordo vwẹ Melilla, re me vwọ hẹrhẹ orhiẹn-ebro rẹ aguare rayen.

Bẹsiẹ ẹdẹ rẹ ẹdjọeguo na ki te, osun ri isodje ri Spain vwẹ Morocco da tanẹ e hwe ẹkpa nuvwe ẹro. Ọtiọyena, ayen da hanrhe ovwẹ, fa isio nuvwe ẹro vwẹ ibrẹro 20, jẹ chiyin uvwe she teyen otọ te ẹdia ri mi de dino shero. Ọyena terii, ọga rẹ uwodi na da reyọ ishu ọgangan rọyen na vwo chiyin uyovwin mẹ muotọ re tẹ ọke ọbara vwo hwẹ norhe. E vwo mu vwe kpo ọfisi rọyen, ọ da van ku vwe: “Wọ nama roro nẹ o re ree, me je cha kẹ wẹ. Enenẹ yen e che rhe hwe we kẹdi kẹdẹ, ọ cha tobọ bra vrẹ enẹ!” Ọ da vuẹ isodje rọ vwẹrote uwodi na nẹ o mu vwe phiyọ isẹro rọhẹ obotọ. Asan na muebri hwi, kọ ghwa họhọ nẹ ọmẹ reri.

Me je karophiyọ ọke yena ri mi vwo sherhẹn otọ rẹ isẹro na, je uyovwin mẹ je vọn vẹ ọbara. Orọnvwọn ọfa etiyiin, jokparẹ amwa mi vwo phopho vẹ eranwevwin re djẹ cha djẹ kpo vwẹ isẹro na. Ẹrhovwo ọvo kọyen me nẹ rhe Jihova nẹ ọ kẹ vwẹ ẹgba mi se vwo chirakon. Ki mi dje ẹrhovwo ẹnẹnẹ vwevunrẹ isẹro yena ro muebri rọ je pha djidjiro na.b

Vwẹ ẹdẹ rọ vwọ kpahọn, isodje ọfa da rhoma hwe vwe. Jẹ ọga rẹ uwodi na tẹnrovio, o vwo vwo imuẹro nẹ ọ nabọ hwe isio nẹ uvwe ẹro. Vwọrẹ uyota, enẹna ki mi roro sẹ mi se ji chirakon rọyen. Vwẹ ason yena mi vwo rhivwin kpo isẹro na, me da rẹ Jihova nẹ ọ cha vwẹ uko.

Vwẹ ẹdẹ rerha, a da rhoma se vwe kpo ọfisi rẹ ọga rẹ uwodi na. Oshọ mu vwe mamọ. Me vwọ rua ọfisi na, me da nẹrhovwo rhe Jihova. Don Esteban,c rọ dia osiọbe rẹ aguare rẹ isodje na hẹrhẹ ovwẹ vwẹ etiyin. Ọ rhere ri fili rẹ ifọmu ra cha vwọ ton ẹdjọ na phiyọ.

Ọke rẹ Don Esteban vwọ mrẹ nẹ a gba uyovwin mẹ, ọ da nọ vwẹ obo re phiare. Mi fobọ vuẹẹ, kidie oshọ mu vwe nẹ ayen sa rhoma hwe vwe vrẹ obo ri jovwo, dedena me je vuẹ obo re phiare eje. Don Esteban vwo nyo obo re phiare na, ọ da ta: “Me cha sa dobọ rẹ ẹdjọeguo na jii, ẹkẹvuọvo jẹ o muwẹro nẹ, ohwo vuọvo rhe che hwe wee.”

Ọtiọyen ọ ghene wan, vwẹ uwre rẹ ọke me vwọ dia uwodi na eje, ohwo vuọvo rhe djobọte vwe ọfaa. Me riẹn oboresorọ oguẹdjọ na vwọ ta ota kẹ vwẹ vwẹ ẹdẹ yenaa. Obo me riẹnre kẹ ọna, Jihova kpahenphiyọ ẹrhovwo mẹ vwẹ idjerhe ri mi rhẹro rọyeen. Me mrẹ oborẹ Jihova sivwin uvwe wan ọke me vwọ rioja kparobọ, ọ rhọnvwere nẹ a davwen ovwẹ ni vrẹ obo ri mi se chirii. (1 Kọrẹnt 10:13) Me da vwẹroso Jihova karekare ọke re vwo guẹdjọ mẹ.

Vwẹ aguare na e de brorhiẹn hwe vwe nẹ me cha dia uwodi vwẹ ẹgbukpe 19, a da vwẹ ẹgbukpe erha vwọ ba nẹ ọyen ọ rẹ mi vwo “jẹmienyo.” Omarẹ emeranvwe 15 vwọ wan nu vwẹ Morocco, e de mu vwe kpo uwodi re muẹ ihwo re churhi ọgangan phiyọ re se Ocaña Penitentiary rere me dia etiyin re te ọke rẹ ikpe na vwọ gba, asan na kẹrẹ Madrid. Ocaña re mu vwe ra na ọyen ebruphiyọ ri Jihova. Ọ pha kerẹ iparadaisi a da vwọ vwanvwe uwodi ri Rostrogordo. Isẹro me hepha na vwo ehwa, ifomu kugbe emwa ehwa. Ọke evo vwọ wan nu, a da vuẹ vwẹ nẹ me vwẹrote igho ra vwọ vwẹrote uwodi na. Jẹ me vwọ dia uwodi na kri re, ke me mrẹ oma mẹ vwẹ ẹdia rẹ ọruvwohwo. Egbabọse rọ ma rho kẹ vwẹ yen iniọvo mẹ ri mi re se kuomagbe ga Jihovaa.

Ọsẹ vẹ oni mẹ nokpẹn mẹ cha ọkievo, jẹ ọyena terii kidie me guọnọ uchebro mamọ. Ayen vuẹ vwẹ nẹ o ji vwo iniọvo efa re rhọnvwe vwomaba iruo rẹ isodjee. Ọtiọyena, me da nẹrhovwo rhi Jihova nẹ o biko, e jẹ e mu oniọvo ọshare ọvo rhe uwodi me hepha. Vwẹ obọfa Jihova da ji kpahenphiyọ ẹrhovwo mẹ na vwẹ idjerhe me rhẹro rọyeen. O krii, a da vwẹ iniọvo erha eghanghanre nana​—Alberto Contijoch, Francisco Díaz, kugbe Antonio Sánchez​—vwọ ba vwẹ vwẹ uwodi rẹ Ocaña ri mi hepha na. Ẹgbukpe ẹne ọyen mẹvwẹ ọvo munudje vwẹ uwodi na, jẹ asaọkiephana mi rhi vwo iniọvo eshare re dia uvi rẹ igbeyan re je bọn vwẹ gan. Avwanre ki yono kuẹgbe ji ghwoghwota kẹ ihwo efa rehẹ uwodi na.

E Siobọnu Vwe Mi de Rhivwin Kpo Iruo

Vwẹ 1964, e de siobọnu vwe jẹ ikpe na je rhe gbaa. E si ẹgbukpe 22 na kpotọ kpo ẹgbukpe 6 gbubro. Mi kpo omẹvwa vwẹ ẹdẹ re siobọnu vwe na, oma vwerhen ovwẹ mamọ. Dede nẹ, igho mi kokori me cha vwọ ro imoto kpo Madrid te emuọvoo, jẹ o mu vwe te oboyin me je fobọ te uyono. Oma vwerhen ovwẹ mamọ nẹ me rhoma kuomagbe iniọvo na! Jẹ ọ dia ọyena ọvoo, me guọnọ rhoma ton iruo ọkobaro na phiyọ ugege yena. Dede nẹ, elọkpa kpokpo avwanre, jẹ ihwo kerhọ rẹ iyẹnrẹn esiri na. Kọyen iruo buebun je herọ re che ru.

Vwẹ uvwre rẹ ọke yena yen me vwọ mrẹ Mercedes, ọyen eghene aye vẹ oruru rọ dia ọkobaro oghẹresan. Mercedes vwomakpotọ, o ji vwo owenvwe ro vwo ghwoghwota kẹ kohwo kohwo rọ mrẹre eje. O vwo uruemu esiri, o ji ruẹ ese. Iruemu nana ro vwori na yen nẹrhẹ o je vwe. Avwanre da kọnphiyọ ohwohwo je rọvwọn ẹgbukpe ọvo vwọ wan nu. Ọyen uvi rẹ ebruphiyọ mẹvwẹ vẹ Mercedes vwọ ga kuẹgbe.

Emeranvwe evo vwọ wan rẹ avwanre vwọ rọvwọn nu, a da vwẹ ovwẹ mu oniruo okinriariẹ. Kẹ avwanre kiẹn ukoko ọvuọvo kudughwrẹn kudughwrẹn, avwanre vẹ iniọvo na ruẹ uyono ji kpo aghwoghwo. Ikoko rehẹ Spain ki buẹnphiyọ buẹnphiyọ, ọtiọyena ayen guọnọ ukẹcha vẹ ọbọngan. Vwẹ umuvwre ọke evo, me je tobọ bẹbẹ wian ẹdẹ evo vwẹ udughwrẹn vwẹ ọfisi rẹ Iseri ri Jihova rọhẹ Barcelona.

Vwẹ 1967, ẹdia avwanre na de rhi wene kidie igọmẹti kẹ emotọ ri Spain eje ugbomọphẹ rẹ ẹga. Vwẹ ukuotọ rọyen vwẹ 1970, a da rhe kẹ Iseri ri Jihova uturhi rẹ ayen vwọ ga ẹga. Enẹna avwanre se vwo Eguan Ruvie, rhie oghọn ukoko je vwoma odedede.

Uphẹn rẹ Ẹga Kpokpọ

Vwẹ 1971, e de durhie uvwe vẹ aye mẹ nẹ avwanre rhe ga vwẹ oghọn ukoko kpokpọ re vwo mu vwẹ Barcelona. Jẹ ẹgbukpe ọvo vwọ wan nu, aye mẹ da mrevun, o de vwiẹ ọmọtẹ rẹ avwanre Abigail. Ọnana da nẹrhẹ avwanre dobọ rẹ iruo avwanre ji vwẹ Bẹtẹl, ji ton iruo kpokpọ phiyọ, kọyen a vwọ vwẹrote ọmọtẹ rẹ avwanre na.

Ọke Abigail vwọ hẹ eghene, oghọn ukoko da nọ avwanre sẹ avwanre se rhivwin kpo iruo rẹ okinriariẹ na. Ẹsosuọ, avwanre da nẹrhovwo je nọ iniọvo ri tedje kpahon. Ọkpako ọvo da ta: “Oniọvo mẹ, ọ da dianẹ a guọnọre nẹ wo rhivwin kpo iruo rẹ okinriariẹ na, biko yanran.” Ọtiọyena avwanre da rhoma ton owian rọ vọnre vẹ erere na phiyọ. Ẹsosuọ, ikoko re kẹrẹ ekogho rẹ avwanre dia yen avwanre kinri, rere avwanre sa vwọ vwẹrote ọmọtẹ avwanre Abigail. Ọke vwọ yanran na, rọ vwọ ghwanre tedje rẹ ọyen ọvo vwọ dia re, uphẹn de rhi rhiephiyọ rẹ avwanre vwo ru bunphiyọ vwẹ iruo rẹ ẹga ọkieje na.

Me vẹ aye mẹ ghwọrọ ẹgbukpe 23 vwẹ iruo rẹ okinriariẹ na. Me nabọ riavwerhen rẹ uphẹn rẹ ẹga nana kidie ọ nẹrhẹ me vwẹ obo ri mi rhiẹromrẹ vwọ bọn ighene gan. Ọkievo mi de yono vwẹ isikuru rẹ ekpako vẹ ighwoghwota ọkieje, Oghọn Ukoko ri Madrid kọyen avwanre dia. Ọ vwerhen oma nẹ omarẹ iroko erha (imaili 2) ọvo yen Oghọn ukoko na vwo sherabọ kẹ Urhie ri Jarama ri mi de bromaphiyame vwẹ 1955. Me nama vwẹ ẹwẹn roro nẹ ikpe buebun da wan nu, me cha rhoma rhivwin rhe ekogho nana rhi yono ighene eshare vẹ eya ayen se vwo vwobọ vwẹ ẹga ri Jihova vọnvọọn.

Rhanvwẹ ukpe ri 2013 yen avwanre vwọ rhoma ton iruo rẹ ọkobaro oghẹresan phiyọ. Vwọrẹ uyota ọ lọhọre re vwo vrẹ nẹ iruo rẹ ikiekin re ruiruo rẹ ọkobaroo, jẹ ọnana obo ri shephiyọ. O krinọọ na, me da muọga evo, a bẹrẹ ubiudu mẹ, omaẹbẹrẹ na ganre mamọ. Me je vwẹroso Jihova vwẹ uvwre rẹ ọke nana, jẹ Jihova ku vwe phiyotọọ, o ji ku vwe phiyotọ dẹvoo. Vwẹ ikpe ri te 56 re na yen aye mẹ Mercedes vwo biẹcha vwẹ, ọ je dia uvi rẹ ọrivẹ ro biẹcha vwẹ vwẹ iruo ra vwọ kẹ vwẹ vwẹ ukoko na.

Mi ji roro kpahen ọke mi vwo yono vwẹ isikuru rẹ ukoko na, je karophiyọ oruru vẹ osasavwe rẹ ighene ri mi yono na. Ọ nẹrhẹ me karophiyọ oruru ri mi vwori ọke me vwọ hẹ eghene re me vwọ ton ẹga ri Jihova phiyọ. Dede nẹ o vwo ọke re me vwọ rioja mamọ, ji mi rhiẹromrẹ erọnvwọn buebun re kẹ vwẹ omavwerhovwẹn. Edavwini egangan ri mi hirharoku yono uvwe iyono eghanghanre​—ọ rọ ma kenu kẹ ọna, nẹ me vwẹrosua ẹgba romobọ mẹẹ. Edavwini ri mi hirharoku nẹrhẹ me mrẹ obọ ọgangan ri Jihova, ọkieje yen ọ vwo cha vwẹ uko, tobọ vwẹ oke me vwọ rioja mamọ.​—Filipae 4:13.