Obo re se Yono Mie Ihwo ri Gibiọn

1-2. Diesorọ o vwo fo re vwo yono kpahen oborẹ Baibol na ta kpahen ihwo ri Gibiọn?

UKPE ri 1473 B.C.E. yen ẹgborho rẹ Izrẹl ka vwọ ton ophikparobọ rẹ Otọ rẹ Ive na phiyọ. Ihwo rẹ Izrẹl ji phi irere rẹ Jẹriko vẹ Ai kparobọ re. Ẹkẹvuọvo, ọke vwọ yanran na, emuọvo re rhẹro rọyeen da rhe phia. Ihwo evo de bru ayen rhe, je tanẹ ugbo oshesheri yen ayen nurhe rere ayen vẹ ihwo rẹ Izrẹl sa vwọ re ọphọ rẹ ufuoma.

² Ihwo ri bru ayen rhe na yen ihwo ri Gibiọn. Ọnana yen obọ rẹsosuọ rẹ Baibol na ke vwo djunute ayen, jẹ ọ dia ọnana yen ọ rọ kobaa. Ikuegbe ri Baibol sansan djerephia nẹ ihwo ri Gibiọn vẹ ihwo rẹ Izrẹl dia kugbe ikpe buebun. O vwo iyono eghanghanre re se yono nẹ ikuegbe nana rhe, o ji vwo erọnvwọn buebun ro che yono avwanre kpahen Jihova.

VWOMAKPOTỌ WO JI VWO ESEGBUYOTA

3. (a) Amono yen ihwo ri Gibiọn? (b) Diesorọ ayen vwọ guọnọ nene ihwo rẹ Izrẹl rhuẹrẹ kugbe?

³ Ọke rẹ ihwo rẹ Izrẹl vwọ ro Otọ rẹ Ive na, o vwo ẹgborho ri Kenan ighwrẹn ro fori nẹ ayen phikparobọ. Ihwo rẹ irere yena ‘pha buebun ayen ji vwo ẹgba nọ’ ihwo rẹ Izrẹl. (Diut. 7:1) Ọvo usun rẹ ẹgborho yena yen Haiv. Gibiọn ọyen orere ọvo vwẹ Haiv ra gbogba riariẹ. Vwọba, ihwo ri Gibiọn ke rha dia egba ofovwin. (Jos. 10:2) Vwọ fẹnẹ ẹgborho ri Kenan ri chekọ, ihwo ri Gibiọn riẹnre nẹ ọyen emu rẹ ẹkpa rẹ ayen vwo nene ihwo rẹ Izrẹl phi ofovwin kidie ayen che se phikparobọọ. Ayen mrẹvughe nẹ Jihova yen họnra vwọ kẹ ihwo rọyen, nẹ o ji ve nẹ ọ cha djẹ ihwo ri Kenan eje nẹ otọ na. (Ẹyan. 34:11; Jos. 9:24) Jẹ, ihwo rẹ Izrẹl vwo phi Jẹriko vẹ Ai kparobọ nu, ihwo ri Gibiọn de ji ihwo evoa bru Joshua ra vwẹ Gilga, ayen vẹ ihwo rẹ Izrẹl sa vwọ rhuẹrẹ kugbe rere e vwo jẹ ayen ẹghwọrọ.

4. (a) Vwo nene obo rehẹ Joshua 9:8-13, idjerhe vọ yen Ihwo ri Gibiọn vwọ phiẹn ihwo rẹ Izrẹl vwo nene ayen re ọphọ rẹ ufuoma? (Ni ifoto na.) (b) Die yen phiare ọke ra vwọ mrẹ aphiphẹn rayen?

⁴ Se Joshua 9:8-13. Ihwo ri Gibiọn di me ru nẹ ugbo oshesheri yen ayen nurhe. Ayen mrẹvughe nẹ Jihova yen vwẹ ukẹcha kẹ ihwo rẹ Izrẹl vwo phi ihwo ri Ijipt kugbe Ivie ivẹ ri Amọ, Saihọn vẹ Ọg kparobọ. Jẹ kidie nẹ ihwo ri Gibiọn egbaghwanre, ayen rha ta ota kpahen obo re phia kẹ Jẹriko vẹ Aii, kidie ayen de ru ọtiọyen ihwo rẹ Izrẹl cha riẹn nẹ ọ dia “asan ro sheri mamọ” yen ayen nurhee. Ihwo re kobaro vwẹ Izrẹl nama nọ mie Jihova sẹ uyota yen ayen taa, ayen de se oborẹ ayen vuẹ ayen na gbuyota ji nene ayen re ọphọ rẹ ufuoma. (Jos. 9:14, 15) O kririi, a da rhe mrẹ aphiphẹn rẹ ihwo ri Gibiọn, dedena ihwo rẹ Izrẹl ji ru nene oborẹ ayen tare kidie ayen ‘vwẹ odẹ ri Jihova vwo duvwun iyorin kẹ ayen nure.’ (Jos. 9:16-19) Ọtiọyena, a da vwẹ owian kẹ ihwo ri Gibiọn nẹ ayen ‘she irhe ji vo ame vwọ kẹ ọghwẹgbe na, ọtiọyen ji te agbada ri Jihova.’​—Jos. 9:27.

5. Idjerhe vọ yen ihwo ri Gibiọn dje esegbuyota kpahen Jihova?

⁵ Ivie rẹ Amọ iyorin vwo nyo nẹ ihwo ri Gibiọn vẹ ihwo rẹ Izrẹl rẹ ọphọ rẹ ufuoma, ayen de siomakoko vwọ kpare ofovwin bru Gibiọn ra. Ihwo ri Gibiọn da rẹ Joshua nẹ ọ vwẹ ukẹcha kẹ ayen. (Jos. 10:3-7) Joshua de sun ituofovwin rẹ Izrẹl kpo ofovwin da ra chochọn rẹ ihwo ri Gibiọn, Jihova de bruba ẹgbaẹdavwọn rayen. Jihova tobọ siobọnẹ imicho ride nẹ i she teyen ituofovwin rẹ Amọ, o ji ru igbevwunu rere ọnre na vwo je eshe bẹsiẹ ayen ki phi ihwo rẹ Amọ kparobọ. (Jos. 10:9-14) Kidie nẹ ihwo ri Gibiọn nene Izrẹl re ọphọ rẹ ufuoma, je rẹ Joshua nẹ ọ vwẹ ukẹcha kẹ ayen ọke rẹ ayen vwọ hẹ ẹdia rẹ imuoshọ, ọyena odjephia nẹ ayen vwo esegbuyota kpahen Jihova​—esegbuyota kpahen ẹgba ro vwori ro vwo ru obo rọ tare ji sivwin ayen.

6. Die yen avwanre yono mie Jihova kpahen obo ro nene ihwo ri Gibiọn yerin wan?

⁶ Die yen ikuegbe nana yono avwanre kpahen Jihova? Jihova ọyen ohwo rọ vwomakpotọ ro ji gbe arodọnvwẹ. Jihova ka vuẹ ihwo rẹ Izrẹl jovwo nẹ ayen “djẹ ihwo eje re dia otọ na” no, ọtiọyen ji te ihwo ri Gibiọn. (Ukeri 33:51, 52) Dedena, fikirẹ ọphọ rẹ ufuoma ihwo rẹ Izrẹl nene ayen re na, Jihova de gbe arodọnvwẹ kẹ ayen jẹ vwẹ uphẹn kẹ ayen nẹ ayen dia otọ na. Jihova ru ọtiọyen dede nẹ ihwo rẹ Izrẹl nọ mie tavwen ayen ke re ọphọ yenaa. Dedena, Jihova da womarẹ ẹgba rọyen vwọ vwẹ ukẹcha kẹ ihwo rẹ Izrẹl vwo ru nene oborẹ ayen veri ji sivwin ihwo ri Gibiọn vwẹ idjerhe rẹ igbevwunu.​—Jos. 9:26; 11:19.

7. Mavọ yen avwanre sa vwọ vwẹrokere esegbuyota vẹ omaevwokpotọ rẹ ihwo ri Gibiọn? (Ni ifoto na.)

⁷ Mavọ yen avwanre sa vwọ vwẹrokere ihwo ri Gibiọn? Ọyen e vwo vwo esegbuyota rọ ganre vwọ kpahen Jihova. Ọ vwọ dianẹ avwanre riẹn erọnvwọn buebun kpahen Jihova vwọ vrẹ ihwo ri Gibiọn rẹ ọke yena, avwanre vwo erọnvwọn buebun re sa nẹrhẹ a vwanre vwẹroso Jihova kakare. (Une 40:4, 5) Avwanre je sa vwẹrokere ihwo ri Gibiọn womarẹ e vwo vwo owenvwe re vwo ru iruo re ni fiemuu vwẹ ẹga ri Jihova. (Jos. 9:23, 27) Oniọvo ọshare ọvo re se Luke karophiyọ uruemu rẹ omaevwokpotọ rẹ oniọvo ọvo rọ ga vwẹ Bẹtẹl ikpe buebun re djephia. Dede nẹ oniọvo yena vwo iruo eghanghanre buebun ro ruẹ vwẹ Bẹtẹl, ọ vwomakpotọ vwọ vwomaze nẹ ọyen cha vwomaba iniọvo efa vwọ rhẹrẹ otọ hrọke vwẹ Ọguan Ruvie ọke ra vwọ bọn. Luke tare nẹ: “Mi yonori nẹ e di vwo no nẹ a vwomakpotọ terii. E djephia vwẹ oborẹ avwanre guọnọ ru vẹ oborẹ avwanre guọnọ ruu.” E je avwanre dje esegbuyota rẹ avwanre phia kpahen Jihova kẹdi kẹdẹ je vwomakpotọ vwo ru kiruo kiruo ra vwọ kẹ avwanre vwẹ ukoko na.

HẸRHẸ JIHOVA NẸ Ọ CHA WẸ UKO VWẸ ỌKE RẸ OSHENYẸ

8. Die yen Ovie Sọl ru ihwo ri Gibiọn?

⁸ A rhoma ta ota kpahen ihwo ri Gibiọn obọfa vwẹ Baibol na ikpe buebun vwọ wan nu. Ovie Sọl vwọso ihwo ri Gibiọn re dia ẹkuotọ rẹ Izrẹl. Ọ davwẹngba vwọ ghwọrọ ihwo ri Gibiọn eje nẹ otọ na “fikirẹ oruru ro vwori rọ vwọ vwẹ ukẹcha kẹ ihwo rẹ Izrẹl vẹ Juda.”b Ọnana da nẹrhẹ o hwe ihwo ri Gibiọn buebun. (2 Sam. 21:2, 5, 6) Ọnana oshenyẹ rode! Sọl muọghọ vwọ kẹ ọphọ rẹ ufuoma rẹ ihwo rẹ Izrẹl vẹ ihwo ri Gibiọn re re ikpe buebun re naa.

9. Ọke vọ yen Jihova vwo gboja kẹ ihwo ri shenyẹ ihwo ri Gibiọn na?

⁹ Ọ dia ugege re vwo shenyẹ ihwo Gibiọn yen Jihova vwo vwo gboja kẹ ihwo ri shenyẹ ayen naa. Ẹkẹvuọvo, ọ hẹrhẹ te ọke rẹ Devid vwọ reyọ usuon mie Sọl tavwen ọ ki ru orọnvwọn kpahen obo re phiare na, owẹnvwe de rhi fi ẹgbukpe erha soso. Ọke ri Devid vwọ nọ Jihova oboresorọ owẹnvwe na vwo fi, ọ da vuẹ nẹ Sọl vẹ evwruwevwin rọyen re abe ọbara fikirẹ ihwo ri Gibiọn rẹ ayen hweri vwẹ obuko re.​—2 Sam. 21:1.

10. Vwo nene obo rehẹ 2 Samuẹl 21:3-6, mavọ yen ota rẹ ihwo ri Gibiọn ta kẹ Devid vwo djephia nẹ ayen muọghọ vwọ kẹ Urhi rẹ Ọghẹnẹ?

¹⁰ Se 2 Samuẹl 21:3-6. Devid da nọ ihwo ri Gibiọn oborẹ ayen guọnọre nẹ ọyen ru vwọ rhuẹrẹ kẹ ayen fikirẹ obo ri Sọl ruru na. Ayen cha nokpẹn igho buebun mie Devid kidie nẹ ọ fobọ rhuẹrẹ ota naa? Ihwo ri Gibiọn nabọ riẹn nẹ ‘ọnana dia ota rẹ idọnọ ọfuanfon yẹrẹ oroo’ kidie Urhi na tare nẹ a cha sa reyọ igho vwọ tan ozighẹẹ. (Ukeri 35:30, 31) Ayen je riẹn nẹ ayen che se hwe ohwoo jokpanẹ Ovie na kọ rhọnvwere. Ukuko na Devid da tanẹ e hwe emeshare rẹ Sọl ighwrẹn, ọ sa dianẹ ayen je vwẹ ukẹcha kẹ Sọl vwo hwe ihwo ri Gibiọn buebun. Ọyena vwọ wan nu, osio da rhe rhọ, owẹnvwe ro firi vwẹ otọ na de rhi vwoba ro djerephia nẹ Jihova kpairoro vrẹ ota na re.​—2 Sam. 21:9, 10, 14.

11. Die yen ikuegbe nana se yono avwanre kpahen Jihova?

¹¹ Die yen ikuegbe nana yono avwanre kpahen Jihova? O phẹnre dẹn nẹ Jihova ọyen Ọghẹnẹ ro brorhiẹn ọsoso. (Une 37:28) Ọ guọnọre nẹ e shenyẹ ohwo vuọvoo, ọtiọyen ji te ihwo rẹ ẹkuruemu vẹ ohọroma rayen fẹnẹ ọ rẹ avwanre. Vwẹ ọke ro fori, Jihova che si koshenyẹ koshenyẹ rẹ idibo rọyen hirharokuẹ vwo no. Vwọba, Jihova je guọnọ nẹ avwanre ru nene ive avwanre kirobo rọ guọnọre nẹ ihwo rẹ Izrẹl ru nene ive rẹ ayen ve kẹ ihwo ri Gibiọn.​—Ni Emọs 1:9.

12. Idjerhe vọ yen a sa vwọ vwẹrokere ihwo ri Gibiọn siẹrẹ e de shenyẹ avwanre?

¹² Mavọ yen avwanre sa vwọ vwẹrokere ihwo ri Gibiọn? Ọ da tobọ dianẹ iniọvo avwanre shenyẹ avwanre, e ji se vwo erhiorin hẹrhẹ Jihova. E de ru ọtiọyen, jẹ e djephia nẹ a vwẹroso Jihova nẹ ọ cha rhuẹrẹ ota na phiyọ vwẹ ọke ro fori. Roro kpahen udje rẹ oniọvo aye re se Laura French. Ọ ton ẹga ri Bẹtẹl phiyọ vwẹ ukpe ri 1926 vwẹ Canada. Omarẹ ikpe ihwe vwọ wan nu, o de rhi rhiẹromrẹ oshenyẹ ọgangan ọvo. E gun efian nyẹ nẹ ọ vwomaba ẹko rẹ ihwo evo re vwosọ ukoko na, fikirẹ ọnana a da djẹ nẹ Bẹtẹl. Kẹ die yen o che ru? Dede nẹ ọ darọ mamọ, jẹ o brenuu. Ukperẹ ọtiọyen, o de muomaphiyọ iruo aghwoghwo na kerẹ ọkobaro vwẹ ẹgbukpe ẹne. Oma vwerhenrọ mamọ nẹ vwẹ 1940, a da rhoma durhie kpo Bẹtẹl. Omarẹ ẹgbukpe 50 yen ọ gare vwẹ Bẹtẹl je fuevun kẹ Jihova te ẹdẹ ughwu. Kerẹ oniọvo aye French, avwanre se yerin ghene oshenyẹ womarẹ avwanre vwo ruẹ obo ri yovwirin je hẹrhẹ Jihova nẹ ọ rhuẹrẹ ota na phiyọ vwẹ ọke ro fori.​—Aiz. 26:3, 4.

FUEVUN BICHA ẸGA RẸ UYOTA

13. Amono yen ihwo rẹ “Nẹtinim” na, kẹ die yen ayen ruru ayen vwo vrẹn nẹ ẹdia rẹ eviẹn vwẹ Babilọn nu?

¹³ Omarẹ ikpe 500 ra vwọ mrẹ ọke rẹ Ovie Devid nu, a je rhoma ta ota kpahen ihwo ri Gibiọn vwẹ Baibol na. Ẹgbukpe 70 yen ihwo ri Ju dia eviẹn vwẹ Babilọn. Ọtiọyena, vwẹ ukpe rẹ 537 B.C.E., ẹko rẹ ihwo ri Ju rẹsosuọ de nene Osun Zẹrubabẹl rhivwin kpo Jerusalẹm. (Ẹzra 2:1, 2, 58) Vwẹ 468 B.C.E., ẹko ọfa de rhe nene Ẹzra rẹ osiọbe na rhivwin. (Ẹzra 7:1-7) Ihwo rẹ orua rẹ “Nẹtinim” jehẹ usun rẹ ẹmẹko ivẹ yena ri rhivwin kpo Jerusalẹm. (Ni eta rehẹ obotọ rẹ Ẹzra 2:58 kugbe 7:7.) Amono yen ihwo ri Nẹtinim na? Ayen idibo rẹ uwevwin rẹ ẹga na re dia ihwo rẹ Izrẹẹl, ọ sa dianẹ buebun rayen nẹ uvwiẹ ri Gibiọn rhe.

14. Idjerhe vọ yen ihwo ri Gibiọn vwo dje evun-ẹfuọn rayen phia kẹ Jihova? (1 Ikun Rivie 9:2 kugbe eta rehẹ obotọ)

¹⁴ Se 1 Ikun Rivie 9:2 kugbe eta rehẹ obotọ. “Idibo rẹ uwevwin rẹ ẹga na” eyen evo usun rẹ ihwo rẹsosuọ ri ke rhivwin kpo Jerusalẹm. Ọyen obo ra jokaphiyọ kidie ọ dia ihwo ri Ju eje yen rhivwin kpoo. Aphro herọọ nẹ, akpọ yovwẹn ihwo ri Ju buebun vwẹ Babilọn, ọtiọyena ayen guọnọ kpairoro vrẹ oka rẹ akpọ rẹ ayen yerẹn ji rhivwin kpo Jerusalẹm ra rhoma bọn orere naa. Ẹkẹvuọvo ihwo ri Ju evo re fuevun, ọtiọyen ji te ihwo evo ri nẹ uvwiẹ ri Gibiọn rhe, guọnọ mrẹ nẹ a rhoma vwẹ ẹga rẹ uyota vwo mu vwẹ uwevwin ẹga na vwẹ Jerusalẹm, ọtiọyena ayen da davwẹngba vwo rhivwin. Dede nẹ ihwo ri Gibiọn vwo otọ rẹ obọ rayen vwẹ Izrẹl kerẹ ihwo ri Juu, ayen ji rhivwin re ruiruo rayen vwẹ uwevwin rẹ ẹga na je tobọ vwẹ ukẹcha phia vwọ rhuẹrẹ igbehẹ rẹ Jerusalẹm.​—Neh. 3:26.

15. Die yen ikuegbe rẹ ihwo ri Gibiọn yono avwanre kpahen Jihova?

¹⁵ Die yen ikuegbe nana yono avwanre kpahen Jihova? Avwanre yonori nẹ Ọghẹnẹ vwẹ ẹro ọghanghanre vwo nẹ ihwo re fuevun ga, ọ je vwẹrote ayen ọkieje. Vwo nẹ ọke rẹ Jihova vwọ sẹro rẹ ihwo ri Gibiọn vwẹ ọke ri Joshua rhi tẹ ọke rẹ ẹdia rẹ eviẹn rẹ ihwo rẹ Izrẹl hepha vwẹ Babilọn vwo vwoba, jẹ ikpe re joma te 1,000 wanvrẹ re. Dedena, o chukoku ayeen. Ihwo ri Gibiọn sivwin rhọ ọke ra vwọ ghwọrọ Juda kugbe Jerusalẹm vwẹ 607 B.C.E. Ayen vwo rhivwin kpo Jerusalẹm nu, ayen ji vwobọ vwẹ ẹga rẹ uyota rẹ ayen vwo nene ihwo ri Livae wian kugbe vwẹ uwevwin rẹ ẹga na. Ọ sa dianẹ evo usun rayen dia kẹrẹ uwevwin rẹ ẹga na. (Ẹzra 2:70; Neh. 11:21) Kidie nẹ ayen wian vwẹ uwevwin rẹ ẹga na, a rha reyọ osa rẹ uyovwin, arhọghọ kugbe osa rẹ idjerhe mie ayeen.​—Ẹzra 7:24.

16. Mavọ yen avwanre sa vwọ vwẹrokere ihwo ri Gibiọn vwẹ ẹga rẹ avwanre vwọ kẹ Jihova?

¹⁶ Mavọ yen avwanre sa vwọ vwẹrokere ihwo ri Gibiọn? E jẹ e ru kemu kemu re se ru eje vwo bicha ẹga rẹ uyota. Kidie nẹ e vwo ẹguọnọ rẹ Jihova, a je guọnọ ru obo re vwerhọn oma, e che vwo owenvwe ra vwọ vwẹ erọnvwọn vwo ze rere a sa vwọ vwẹ ẹga kẹ. Ọnana yen oborẹ Alwin oniọvo ọshare ọvo vwẹ Philippines ruru. Ọ wian vwẹ ikọmpini ra da hwa okposa kẹ. Ẹkẹvuọvo, ọ guọnọ ru bunphiyọ vwẹ ẹga ri Jihova. Ọtiọyena kọke kọke oniruo okinrariẹ de kin ukoko rọyen, Alwin kọ yarẹ uphẹn vwẹ asan ro de ruiruo rere o se vwo vwobọ vwẹ iruo aghwoghwo na vọnvọn. Ọke evo vwọ wan rọ je vwọ nẹrhovwo kpahọn abọ buebun nu, Alwin de brorhiẹn ro vwọ yanjẹ iruo rọyen na vwo je guọnọ iruo rọ cha vwẹ uphẹn kẹ vwọ ga kerẹ ọkobaro rẹ ọkieje. Ọnana cha nẹrhẹ ọ mrẹ igho te obọ rọ mrẹ te jovwoo. Dedena, o ji ruo ghene. Aye rọyen da je vwomaba vwẹ iruo rẹ ọkobaro na, kerẹ aye gbe ọshare, ayen vwẹ ukẹcha kẹ ihwo 21 vwọ mrẹ uyota na vughe re. Aphro herọọ nẹ, Jihova vwẹ ẹro ọghanghanre vwo nẹ ẹgbaẹdavwọn rayen na. Avwanre ji se vwo imuẹro nẹ Jihova vwo ọdavwaro kpahen kemu kemu rẹ avwanre vwo ze vwẹ ẹga rọyen, fikirẹ ọtiọyena, kọke kọke yen ọ cha vwọ vwẹrote avwanre.​—Mat. 6:33.

17. Die yen ikuegbe rẹ ihwo ri Gibiọn yono avwanre?

¹⁷ Ikuegbe rẹ ihwo ri Gibiọn yono avwanre erọnvwọn buebun kpahen iruemu rẹ Jihova. Ọyen ohwo vẹ arodọnvwẹ, rọ vwomakpotọ, brorhiẹn ọsoso je fuevun. Ọkieje yen ọ vwọ hwosa kẹ idibo rọyen re fuevun kẹ. Avwanre ji yono iyono eghanghanre vwo nẹ ikuegbe nana rhe. Kerẹ ihwo ri Gibiọn, e jẹ avwanre vwo esegbuyota rọ ganre kpahen Jihova, je vwẹrosuọ siẹrẹ e de hirharoku ebẹnbẹn. Esegbuyota tiọyena ji che mu avwanre vwọ vwomakpotọ ru kiruo kiruo ra vwọ kẹ avwanre vwẹ ẹga ri Jihova. Avwanre cha vwẹ erhiọrin hẹrhẹ Jihova, ji vwo imuẹro nẹ o che si koshenyẹ koshenyẹ vwo no. Avwanre je cha davwẹngba vwọ fuevun bicha ẹga rẹ uyota. E de ru erọnvwọn nana, jẹ e djephia nẹ e yono erọnvwọn eghanghanre mie ihwo ri Gibiọn.