1924​—Ẹgbukpe Ujorin re Wanre

AYEN REYỌ IREDIO VWO GHWOGHWO

Iniọvo rehẹ Bẹtẹl reyọ ẹgbukpe gbẹ vwọ wian owian rẹ ebanbọn rẹ iredio station ri WBBR rọhẹ Staten Island, New York City. Ayen vwọ gbẹn asan na ji ghwie irhe no nu, ayen da bọn uwevwin ọrhuarho vwọ kẹ ewiowian na kugbe uwevwin ọfa ra cha ghwẹ ekuakua phiyọ. Owian rẹ ebanbọn na vwo re nu, iniọvo na de muegbe rẹ ekuakua ra guọnọre re che vwo ruiruo ri “broadcasting” na phiyọ. Ẹkẹvuọvo, o vwo ebẹnbẹn efa rẹ ayen cha rhuẹrẹphiyọ.

Iniọvo na mrẹrẹ bẹnbẹn rẹ ayen se vwo mu antẹna na vi. Enu rẹ irhe ivẹ ri gron te ichiyin 200 yen a guọnọ vwẹ antẹna nana ro gron te ichiyin 300 na vwọ ya. Vwẹ ẹsosuọ, ayen se ruoo. Ẹkẹvuọvo, kidie nẹ ayen vwẹroso ukẹcha ri Jihova, ayen de ruo efẹrẹvo. Calvin Prosser, ro vwobọ vwẹ iruo na, da ta: “Manẹ kẹ avwanre se mu antẹna na vi ẹsosuọ, avwanre ra yan oma nẹ, ‘Avwanre riẹn iruo dẹn!’ ” Ẹkẹvuọvo, iniọvo na da vwẹ ujiri na vwo rhe Jihova. Jẹ, ọ dia ọyen ebẹnbẹn rayen vwo ree.

Aghwoghwo rẹ iredio tonphiyọ obọ, jẹ ra vwọ mrẹ erọnvwọn re vwo ruẹ aghwoghwo na dẹ pha bẹnbẹn. Ọtiọyena, iniọvo na da vwẹ 500-watt transmitter awanre ra vwẹ obọ vwo ru vwo ruiruo. Ukperẹ ayen vwọ dẹ imaikrofonu, ayen da reyọ ọ rẹ itẹlifonu ghevweghe vwo ruiruo. Vwẹ ason rẹ ẹdẹ ọvo vwẹ February, iniọvo na de brorhiẹn ayen vwọ davwen ekuakua nana ra vwẹ obọ ru na. Ọtiọyena, ayen da so ine rẹ Ukoko na. Ernest Lowe gbikun ọvo rọ nẹrhẹ ihwo phiyọ ehwẹ ọke rẹ ayen vwọ so une na, nẹ Judge Rutherfordb nyo une rẹ ayen sua na vwẹ iredio rọyen rọ vwẹ imaili 15 vwo sheri kẹ Brooklyn, o de se ayen vwẹ ifonu.

Oniọvo Rutherford da vuẹ ayen nẹ, “We fun edo yena, edo rẹ ine rẹ ovwan na ghẹnghẹn erhọ!” Vẹ omavovwẹ, iniọvo na de fun transmitter na kpakpata, ẹkẹvuọvo o mu ayen ẹro nẹ ayen muegbe rẹ ayen vwọ ton aghwoghwo rẹ iredio rẹsosuọ phiyọ re.

Vwẹ February 24, 1924 rẹ ayen vwọ ton aghwoghwo rẹ iredio rẹsosuọ na phiyọ, Oniọvo Rutherford da vwẹ iredio station na vwọkpahotọ “vwọ kẹ iruo rẹ uvie ri Mesaya na.” Ọ tare nẹ ọdavwẹ rẹ iredio station na yen ihwo vwo vwo ẹruọ rẹ ovuẹ ri Baibol kugbe ọghanrovwẹ rẹ ọke rẹ avwanre de yerẹn na, o toro ẹga rẹ ayen raa.”

Aghwoghwo rẹ iredio rẹsosuọ na shephiyọ dẹn. A vwẹ iredio station rẹ WBBR na vwo ghwoghwo ọrhuẹrẹphiyotọ rẹ irueru rẹ Iseri ri Jihova vwẹ ẹgbukpe 33.

AYEN FIUDUGBERI TUEGHE ILORI RẸ ẸGA NA PHIA

Vwẹ July 1924, Emọ Uyono ri Baibol na de siomakoko ru ọghwẹkoko vwẹ Columbus, Ohio. Emọ Uyono ri Baibol na nẹ asan sansan rhe vwẹ akpọ na, a vwẹ eta phia vwẹ ephẹrẹ rẹ Arab, English, French, Germany, Greek, Hungary, Italy, Lithuania, Poland, Russia, Scandinavia, kugbe Ukraine. E hworo ẹbẹre evo rẹ ọghwẹkoko na vwẹ iredio, e ji ru ọrhuẹrẹphiyotọ re vwo si obo re ruẹ vwẹ ẹdẹ ọvuọvo rẹ ọghwẹkoko na phiyọ State Journal rẹ Ohio.

Vwẹ Thursday, July 24, iniọvo re vrẹ 5,000 de ghwoghwo ota vwẹ orere re de ru ọghwẹkoko na. Ayen phi ẹbe re joma te 30,000 phiyọ ada je ton uyono ri Baibol uriorin buebun phiyọ. Uwevwin Orhẹrẹ na tare nẹ ẹdẹ nana “yen ma vwerhoma kparobọ vwẹ ọghwẹkoko na.”

Vwẹ Friday, July 25, ro vwo ruẹ ọdjẹkoko rẹ ọghwẹkoko na, Oniọvo Rutherford de fiudugberi se ọbe ọvo ro tueghe ilori rẹ ẹga na phia. Vwo nene oborẹ urhi tare vwevunrẹ ọbe na, ilori rẹ ẹga, ihwo ri suẹn, kugbe ineki ride, ayen “eshegberudion vwọ kẹ ihwo rere ihwo vwo jẹ uyota ro shekpahen Uvie rẹ Ọghẹnẹ ẹriẹn, rọ dia oborẹ Ọghẹnẹ cha vwọ hwarhiẹ ebruphiyọ rhe ihworakpọ eje.” Vwọba, ọbe na je tanẹ ọ chọre ilori rẹ ẹga “vwo bicha ukoko ri League of Nations ‘je tanẹ ọyen idjerhe rẹ Ọghẹnẹ vwo suẹn akpọ na.’ ” Emọ Uyono ri Baibol na guọnọ uduefiogbere ayen se vwo ghwoghwo ovuẹ nana vwọ kẹ ihwo.

Uwevwin Orhẹrẹ na ru ọdjẹkoko rẹ oborẹ ọghwẹkoko na te ihwo ẹwẹn vwẹ idjerhe ọtiọna: “Ọghwẹkoko nana re ruru vwẹ Columbus na nẹrhẹ esegbuyota rẹ Emọ Uyono ri Baibol na ganphiyọ . . . , ọ kẹ ayen uduefiogbere rẹ ayen vwo ghwoghwo o toro oborẹ ivwighrẹn mukpahen ayen tee.” Leo Claus, ro ji kpo ọghwẹkoko na tare nẹ: “Ọghwẹkoko na vwo kuphiyọ nu, avwanre da rhe vọn vẹ oruru ọgangan re vwo ghwoghwo ovuẹ na vwẹ ekogho rẹ avwanre.”

Vwẹ October, Emọ uyono ri Baibol na da ton ẹgharọ rẹ iduduru rẹ itrati ra teyenphia ro vwo ovuẹ rẹ ọbe rẹ Oniovo Rurherford se phia na. Oniọvo Frank Johnson vwọ ghare itrati na vwẹ omorere ọvo vwẹ Cleveland, Oklahoma nu, ibrẹro 20 ji chekọ tavwen iniọvo evo ke vwomaba. Ọ cha sa hẹrhẹ iniọvo na vwẹ azagbaa kidie eshare evo vwẹ orere na rẹ ophu muẹ fikirẹ ovuẹ ro ghwoghwori na guọnọ. Oniọvo Johnson de siomanu vwẹ ishọshi ọvo rọ kẹrẹ etiyin. Ọ mrẹ ohwo vuọvoo, o de phi itrati na phiyọ Baibol rẹ oyono rayen, je vwẹ itrati evo vwọ kpahen enu agbara rẹ ohwo ọvuọvo. Ọ da ro otafe kpakpata. Ọmọke ji chekọ, ọtiọyena o de kpo ishọshi ivẹ efa, ji phi itrati na phiyọ enu agbara rayen ọvuọvo kpakpata.

Oniọvo Frank de brokpakpa djẹ kpo asan rọ da sa vwomaba iniọvo na. O de siomanu vwẹ obuko asan ra da shẹ ipẹtro, jẹ ọ rhẹrẹ fikirẹ eshare re guọnọ na. Ayen da djẹ imoto wanvrẹ, ẹkẹvuọvo ayen mrẹrẹẹ. Ayen ghwa vwọ djẹ yanran nu, iniọvo na ri ghwoghwo vwẹ ekogho rọ hepha na da djẹ rhe, ayen de muo yanran.

Ọvo usun rẹ iniọvo na da ta: “Ọke rẹ avwanre vwọ vrẹn nẹ orere na, avwanre wanvrẹ ishọshi erha na. Omarẹ ihwo 50 yen mudia obaro rẹ ishọshi ọvuọvo. Evo se itrati na jẹ efa yọnrerọ vwẹ obọ ji dje kẹ oyono na. Avwanre nama ghwọrọ ọke vwẹ etiyiin, kidie avwanre guọnọ okpetuu! Ẹkẹvuọvo, a kpẹvwẹ Jihova rọ sẹro avwanre je kẹ avwanre aghwanre vwo ghwoghwo ovuẹ na dedena obọ rẹ ivwighrẹn te avwanree.”

AYEN FIUDUGBERI GHWOGHWO VWẸ ẸKUOTỌ EFA

Vwẹ ẹkuotọ efa, emọ uyono ri Baibol na ji fiudugberi ghwoghwo. Vwẹ obohwẹre ọnre ri France, Józef Krett ghwoghwo ota kẹ ihwo ri nẹ Poland rhe re tọn otọ guọnọ erọnvwọn. E ru ọrhuẹrẹphiyotọ rọ vwọ vwẹ ota ro vwo uyovwinrota na “A Cha Rhọvwọn Ihwo ri Ghwuru Nushi Kẹrẹkpẹ” vwọphia. Ọke re vwo durhie ihwo re dia orere na, orherẹn rẹ ẹga ọvo vwẹ ekogho na da vwẹ orhọesio vwọ kẹ ihwo ri kpo ẹga rọyen nẹ ayen raa. Ẹkẹvuọvo, ayen kerhọ rọyeen. Ihwo re vrẹ 5,000 kugbe orherẹn na komobọ yen ra kerhọ rẹ ota na! Oniọvo Krett de durhie orherẹn na nẹ o rhi dje obo ro segbuyota fiotọ, ẹkẹvuọvo ọ rhọnvweree. Oniọvo Krett da vwẹ ẹbe ri rhere eje vwọ kẹ ihwo na, kidie o niroso nẹ ihwo na vwo ẹwẹn ayen vwo yono kpahen Ota rẹ Ọghẹnẹ kpobarophiyọ.​—Emọ 8:11.

Claude Brown kpo Africa re ghwoghwo iyẹnrẹn esiri na vwẹ ẹkuotọ ri Gold Coast, ra riẹn phiyọ Ghana enẹna. Eta rọ vwọphia kugbe ẹbe rọ vwọ kẹ ihwo nẹrhẹ uyota na hrabọ ro ẹkuotọ yena. John Blankson, ro yono kpahen ihuvwun vwẹ ọke yena kerhọ rẹ ọvo usun rẹ eta rẹ Oniọvo Brown vwọphia. Ọ da mrẹvughe nẹ ọyen mrẹ uyota na re. Ọ da ta: “Uyota na kẹ vwẹ omavwerhovwẹn, me da vuẹ ihwo buebun kpahọn vwẹ isikuru re me hepha re de yono kpahen ihuvwun na.”

Vwẹ ẹdẹ ọvo, John de kpo ishọshi rẹ Anglican ọvo ra nọ orherẹn na kpahen uyono rẹ eghẹnẹ erha ri kuomakugbe dia ọvo, ri John yono kpahen re nẹ o nẹ Baibol na rhee. Orherẹn na da van kuo, je ta: “Wọ dia Onenikristii; wẹ ọ rẹ Idẹbono. Vrẹn nẹ etinẹ!”

John vwo te uwevwin, o de si ileta rhe orherẹn na vwo durhie nẹ ọ rhe chochọn rẹ uyono rẹ eghẹnẹ erha ri kuomakugbe dia ọvo na vwẹ azagba. Orherẹn na de se John kpo ọfisi rẹ oyono ro suẹn isikuru ro de yono kpahen ihuvwun na, oyono na da nọ John sẹ o ghini si ileta rhe orherẹn na.

John da tanẹ “e, mi ru ọtiọyen.”

Oyono na da vuẹ John nẹ o si ileta vwo yovwunu kẹ orherẹn na. Ọtiọyena, John de si:

“Ọga, oyono Mẹ vuẹ vwẹ nẹ mi si ileta vwo yovwunu kẹ wẹ, mi ji muegbe mi vwo sio siẹrẹ wọ da rhọnvwe nẹ iyono rẹ efian yen wo yono.”

O gbe oyono na unu ọ da nọ, “Blankson, ọna yen obo ru wo siri?”

“E, oyono. Ọna yen obo ri mi se si.”

“A cha djẹ wẹ nẹ isikuru na. Siẹrẹ wọ da vwọso orherẹn rẹ ẹga ri Igọmẹti biẹcha, wọ cha sa dia isikuru nanaa.

“Ẹkẹvuọvo, oyono, . . . Wo de yono avwanre, o de vwo ẹdia evo rẹ avwanre vwo ẹruọ rọyeen avwanre nọ enọ, gbanẹ ọ dia ọtiọyen?”

“Dẹn, we ruẹ ọtiọyen.”

“Oyono, ọna yen obo re phiare. Orherẹn na yono avwanre kpahen Baibol na, me da nọ onọ. Ọ da dianẹ ọ rha sa kpahenphiyọ onọ naa, kẹ diesorọ mi vwo si ileta vwo yovwunu kẹ?”

A rha djẹ Blankson nẹ isikuru naa. O ji si ileta rẹ unueyovwoo.

OMA VWERHEN EMỌ UYONO RI BAIBOL NA AYEN VWO RUIRUO EFA

Re vwo ruẹ ọdjẹkoko rẹ obo re phiare vwẹ ukpe yena, Uwevwin Orhẹrẹ na da ta: “Avwanre sa ta kerẹ Devid nẹ: ‘Wẹ re vwẹ ogangan chobiẹ ovwẹ kerẹ amwa hẹrhẹ ofovwi.’ (Un 18:39) Obo re phiare vwẹ ukpe na ghene bọn avwanre gan, kidie avwanre mrẹ obọ rẹ Ọrovwori na vwẹ iruo na . . . idibo Rọyen ri bromaphiyame re . . . nabọ ruiruo rẹ aghwoghwo na vẹ omavwerhovwẹn.”

Ukpe na vwọ joma toba re, iniọvo na da jiroro rẹ ayen vwọ bọn iredio station ọfa. Ayen bọn iredio station yena phiyọ Chicago, U.S.A. E se iredio station kpokpọ nana OTA. O vwo 5,000-watt transmitter, rọ nẹrhẹ ihwo se nyo ovuẹ rẹ Uvie na vwẹ imaili ujorin buebun, tobọ re te obohwẹre ọnrẹ vwẹ Canada.

Vwẹ ukpe ri 1925, Jihova vwẹ ukẹcha kẹ Emọ Uyono ri Baibol na vwo vwo ẹruọ kpokpọ kpahen Ẹvwọphia uyovwin 12. Ọ so ekprowọ kẹ ihwo evo. Dedena, efa buebun rhiabọreyọ ẹruọ kpokpọ nana vwo vwo ẹruọ rẹ obo re phiare vwẹ odjuvwu kugbe obo ro vwo shekpahen ihwo rẹ Ọghẹnẹ vwẹ otọrakpọ na.