ILAIBRI RỌHẸ INTANẸTI
Ilaibri
RỌHẸ INTANẸTI
Urhobo
  • BAIBOL
  • ẸBE
  • EMẸVWA
  • bt uyovwinrota 3 aruọbe 20-27
  • Ayen “Da Rhe Vọn vẹ Ẹwẹn Ọfuanfon” Na

Ividio herọ vwọ kẹ ọnana wọ sanere naa.

Wọ ghwọọ, emuọvo shechọ ividio na vwọ guọnọ rhie.

  • Ayen “Da Rhe Vọn vẹ Ẹwẹn Ọfuanfon” Na
  • “Soseri ro Fiotọ Kpahen Uvie rẹ Ọghẹnẹ”
  • Iyovwinreta Itete
  • Ọfa ro ji Vwo Ovuẹ Na
  • “Ayen Ejobi de Koko Vwẹ Asan Ọvo” (Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​1-4)
  • “Ayen Ohwo Ọvuọvo Nyo . . . Ejajẹ Robọ Rayen” (Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​5-13)
  • “Pita . . . de Vrẹn Mudia” (Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​14-37)
  • E jẹ “E Bru Ovwan Ohwo Ọvuọvo Phiyame” (Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​38-47)
  • E Ku Ẹwẹn Ọfuanfon Ku Idibo Na
    Obo Wo Se Yono Vwẹ Baibol Na
“Soseri ro Fiotọ Kpahen Uvie rẹ Ọghẹnẹ”
bt uyovwinrota 3 aruọbe 20-27

UYOVWINROTA 3

Ayen “Da Rhe Vọn vẹ Ẹwẹn Ọfuanfon” Na

Obo re phiare ọke re vwo ku ẹwẹn ọfuanfon na vwo ku idibo na vwẹ Pẹntikọst

E muro kpahen Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​1-47

1. Djisẹ rẹ obo re phia vwẹ ẹdẹ rẹ Orẹ ri Pẹntikọst.

IRHUVWUN rehẹ Jerusalẹm eje vọnre vẹ edo rẹ omavwerhovwẹn.a Ivwirhi re brẹ nẹ agbada rẹ izobo rọhẹ uwevwin rẹ ẹga na, jẹ ihwo ri Livae na suine rẹ ẹga re se Hallel (Une rẹ Ejiro 113 re te 118), ọ sa dianẹ ayen suine na vwọ kpahọn ohwohwo. Erhorha vọn irhuvwun rẹ orere na. Asan ri sherabọ yen ayen nurhe, asan kerẹ Elam, Mẹsopotemia, Kapadosha, Pọntus, Ijipt kugbe Rom.b Die yen nẹrhẹ ayen eje rhi siomakoko? Pẹntikọst re ji se “ẹdẹ rẹ emamọ rẹ ẹsosuọ na” yen mu ayen rhe. (Uk 28:26) Orẹ nana re ruẹ kukpe kukpe na yen phioba phiyọ ọke orhọ ri barley, ọ me rha tuẹn ọke rẹ orhọ ri iwiti phiyọ. Ọnana ẹdẹ rẹ aghọghọ dẹn.

Imapu ro dje asan rẹ ihwo ri nyo iyẹnrẹn esiri na vwẹ Pẹntikọst 33 C.E. nurhe. 1. Ekogho: Libia, Ijipt, Etiopia, Bitinia, Pọntus, Kapadosha, Judia, Mẹsopotamia, Babylonia, Elam, Midia, vẹ Patia. 2. Irere: Rom, Alẹxandria, Memfis, Antiọk (ri Siria), Jerusalẹm, kugbe Babilọn. 3. Abadi: Abadi ri Mediterranean, Black Sea, Abadi Ọvwavware, Abadi ri Caspian, kugbe Persian Gulf.

JERUSALẸM​—ESIRI RẸ ẸGA RẸ IHWO RI JU

Erọnvwọn buebun re phiare re si phiyọ iyovwinreta rẹsosuọ rẹ ọbe rẹ Iruo rẹ Iyinkọn Na, Jerusalẹm yen e da phia. Orere nana herọ vwẹ uvwre rẹ igbenu rehẹ uherevie ri Judia, ọ vwẹ omarẹ imaili 34 vwo sheri kẹ ẹbẹre ọnre va nẹcha rẹ Abadi ri Mediterranean. Ovie Devid phi orere ra gbogba rode riariẹ phiyọ rọhẹ enu rẹ Ugbenu ri Zayọn kparobọ vwẹ 1070 B.C.E., orere ọfa ra rhe fan riariẹ ugbenu na phiyọ kọyen rhe dia otorere rẹ ẹgborho rẹ Izrẹl awanre.

Kirobo rẹ ihwo ri Ju rẹ ọke awanre djere, Ugbenu ri Moria rọ kẹrẹ Ugbenu ri Zayọn yen Ebraham de dino vwẹ Aizik vwo ze izobo omarẹ ikpe 1,900 tavwen a ke mrẹ obo re phiare re gbikun rọyen vwẹ ọbe rẹ Iruo rẹ Iyinkọn Na. Ugbenu ri Moria da rhe dia ẹbẹre ọvo rẹ orere na ọke ri Solomọn vwọ bọn uwevwin rẹ ẹga ri Jihova rẹsosuọ phiyọ enu rọyen. Uwevwin rode nana da rhe dia esiri rẹ ẹga vẹ akpeyeren rẹ ihwo ri Ju.

Ọkieje yen ihwo ri Ju ri vwo oruru rẹ ẹga vwẹ ẹbẹre sansan vwẹ akpọ na vwo koko vwẹ uwevwin rẹ ẹga ri Jihova na vwọ kẹ ẹga, izobo eze kugbe erẹ sansan re ruẹ nukpe fiẹ ukpe. Ayen muọghọ kẹ urhi Ọghẹnẹ nana: “Asiarha ẹgbukpe eshare ejobi rẹ ovwan vwẹ oma phia kẹ Ọrovwohwo rẹ Ọghẹnẹ rẹ ovwan vwẹ asan rọ sanọre.” (Urh 16:16) Jerusalẹm yen jehẹ asan rẹ aguare rode rẹ ihwo ri Ju re se Sanhẹdrin Rode hepha. Ayen je vwẹrote usuon rẹ ẹkuotọ na.

2. Emu rẹ igbevwunu vọ yen phiare vwẹ Pẹntikọst 33 C.E.?

2 Omarẹ ughọjọ irhirin rẹ urhiọke rẹ ọke ororo ri 33 C.E., emu ọghanghanre ọvo rọ dia obo ri che gbe ihwo unu vwẹ ikpe buebun da phia. Siẹvuọvo na, “edo ọvo de nẹ obodjuvwu rhe kerẹ edo rẹ odju ọgangan.” (Iru 2:2) Edo ọgangan na da vọn uwevwin rẹ idibo ri Jesu ri te omarẹ 120 hepha. Emu ọfa ro gbe ohwo unu mamọ da rha phia. Ẹrẹnvwe rọ pha kerẹ erhanre da vwomaphia vwẹ enu rẹ uyovwin rẹ idibo na ọvuọvo. Eriyina, idibo na “da rhe vọn vẹ ẹwẹn ọfuanfon,” ayen ke jẹ ejajẹ sansan! Ọke rẹ idibo na vwọ ro otafe, o de gbe erhorha rehẹ irhuvwun ri Jerusalẹm unu, kidie idibo na ki nene ayen ta ota! Vwọrẹ uyota, ayen ohwo ọvuọvo nyo idibo na re “jẹ ejajẹ robọ rayen.”​—Iru 2:​1-6.

3. (a) Diesorọ a sa vwọ tanẹ Pẹntikọst 33 C.E. ọke rẹ oghẹresan vwẹ ikuegbe rẹ ẹga uyota? (b) Mavọ yen eta ri Pita vwo churu si obo ra reyọ “isiaphrẹ rẹ Uvie” na vwo ruiruo wan?

3 Ikuegbe nana djisẹ emu rẹ oghẹresan ọvo vwẹ ẹga rẹ uyota, kọyen ọtonphiyọ rẹ ẹgborho rẹ Izrẹl rẹ ẹwẹn rọ dia ukoko rẹ Inenikristi ra jẹreyọ. (Ga 6:16) Ẹkẹvuọvo, ọ vrẹ ọtiọyen. Ọke rẹ Pita vwọ ta ota kẹ otu na vwẹ ẹdẹ yena, ọ da reyọ ọrẹsosuọ vwẹ usun rẹ erha rẹ “isiaphrẹ rẹ Uvie” na vwọba ta ota. Ọvuọvo rẹ isiaphrẹ na che rhie uphẹn rẹ oghẹresan phiyọ vwọ kẹ ẹko rẹ ihwo sansan. (Mt 16:​18, 19) Usiaphrẹ rẹsosuọ na rhie uphẹn phiyọ vwọ kẹ ihwo ri Ju vẹ ihwo ri kurhẹriẹ kpo ẹga rẹ ihwo ri Ju rẹ ayen se vwo rhiabọreyọ iyẹnrẹn esiri na je nẹrhẹ a sa reyọ ẹwẹn ọfuanfon na vwọ jẹ ayen reyọ.c Womarẹ ọnana, ayen ke sa rhe dia ẹbẹre ọvo rẹ Izrẹl rẹ ẹwẹn na ji vwo iphiẹrophiyọ rẹ ayen vwo sun kerẹ ivie kugbe irherẹn vwẹ Uvie ri Mesaya na. (Ẹvw 5:​9, 10) Ọke vwọ yanran na, uphẹn nana che rhi rhiephiyọ vwọ kẹ ihwo ri Sameria vẹ Ihwo rẹ Ikeferi. Die yen Inenikristi se yono vwo nẹ obo re phiare vwẹ Pẹntikọst 33 C.E. rhe nonẹna?

“Ayen Ejobi de Koko Vwẹ Asan Ọvo” (Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​1-4)

4. Idjerhe vọ yen ukoko rẹ Inenikristi rẹ ọke nana vwọ dia ẹbẹre ọvo rẹ ukoko re vwo mu vwẹ 33 C.E. ye?

4 Ukoko rẹ Inenikristi tonphiyọ vẹ omarẹ idibo 120 ra vwẹ ẹwẹn ọfuanfon jẹreyọ ri “koko vwẹ asan ọvo” vwẹ ubruwevwin rọhẹ obenu. (Iru 2:1) Vwẹ oba rẹ ẹdẹ yena, ihwo ri bromaphiyame vwẹ ukoko na de bun te uriorin buebun. Ọnana ghwa ọtonphiyọ rẹ ebuo rẹ ukoko rọ je hẹrabọ phiyọ rhi te nonẹna! Eshare vẹ eya ri vwo oshọẹdjẹ rẹ Ọghẹnẹ re dia ukoko rẹ Inenikristi rẹ ọke nana yen “ghwoghwo iyẹnrẹn esiri rẹ Uvie na vwẹ akpọ na ejobi, rọ vwọ dia oseri vwọ kẹ ẹgborho na eje” tavwen oba rẹ eyeren nana ki rhi te.​—Mt 24:14.

5. Erere vọ yen a sa mrẹ vwo nẹ ukoko rẹ Inenikristi rẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ vẹ ọ ri nonẹna rhe?

5 Ukoko rẹ Inenikristi na je cha dia esiri rẹ uchebro vwọ kẹ ihwo rehẹ evun rọyen, kọyen ihwo ra jẹreyọ na, kugbe e re dia “igodẹ efa” na ọke vwọ yanran na. (Jọ 10:16) Pọl dje ọdavwaro phia kpahen uvi rẹ obicha rẹ iniọvo rehẹ ukoko na vwọphia ọke ro vwo si ọbe rhe Inenikristi rehẹ Rom: “Urhuru rẹ ovwan si vwe me vwọ vwẹ okẹ evo ri nẹ obọ rẹ Ọghẹnẹ rhe vwọ kẹ ovwan rere ovwan sa vwọ nabọ mudia gan; yẹrẹ avwanre sa vwọ bọn esegbuyota rẹ ohwohwo gan, te ọ rẹ ovwan kugbe ọmẹ.”​—Ro 1:​11, 12.

ROM​—OTORERE RẸ ẸKUOTỌ RODE

Vwẹ uvwre ọke re vwo si ọbe rẹ Iruo rẹ Iyinkọn Na, Rom yen orere rọ ma rho kparobọ. A da ta ota kpahen ẹgba rẹ usuon, ọyen orere ro ji me titi kparobọ vwẹ ọke yena. Ọnana otorere rẹ ẹkuotọ rode ọvo, ọke ro vwo vwo ẹgba mamọ o sun vwo nẹ Britain kpo North Africa, vwo nẹ Atlantic Ocean kpo Persian Gulf.

Rom ọyen asan rẹ ihwo re jẹ ephẹrẹ sansan, ri vwo ẹkuruemu, ohọroma, kugbe esegbuyota sansan dia. Kidie nẹ o vwo omamọ rẹ idjerhe, kọ nẹrhẹ ihwo buebun kugbe ineki ride se nẹ asan sansan kpo etiyin. Unuerhuru rẹ Ostia rọ kẹrẹ orere na, yen asan ikuna ri muẹ emu buebun vẹ ekuakua iyoyovwin sansan cha orere na de mu ayen phiyotọ.

Vwẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ, ihwo re vrẹ oduduru ọvo yen dia Rom. Ọ sa dianẹ ẹbẹre ọvo rẹ ihwo re dia ẹkuotọ na eviẹn re dia inogbozighi re brorhiẹn ughwu hwe, emọ ra shẹre yẹrẹ e rẹ esẹ vẹ ini gbobọnyẹ kugbe ihwo rẹ isodje ri Rom mu rhe ighuvwu. Usun rẹ ihwo re mu kpo Rom kerẹ eviẹn yen ihwo ri Ju ri nẹ Jerusalẹm rhe ọke rẹ Osun ri Rom Rode Pompey vwo phi orere na kparobọ vwẹ 63 B.C.E.

Buebun rẹ ihwo re dia eviẹ-ẹn ke rha dia egenege rẹ igbere ọvo dia, ayen vwẹroso ochọnvwe ro nẹ obọ rẹ igọmẹti cha. Vwọ fẹnẹ ihwo nana, isun ri suẹn vwẹ ubrakpọ sansan rẹ orere na bọn iwevwin iyoyovwin ride ra je rhe mrẹ ọkpọ rayen dẹvo-o phiyọ otorere rayen. Evo vwẹ usun rẹ iwevwin nana yen afieha ride re de ruẹ irueru rẹ oghẹresan kerẹ ohọnre rẹ ihworakpọ vẹ ihworakpọ yẹrẹ ihworakpọ vẹ eranvwe da họnra ghwẹ, kugbe onẹ ra vwẹ iyesi djẹ. Enana eje ughe rẹ ihwo rẹ orere na se ni ọphẹ.

6, 7. Idjerhe vọ yen ukoko rẹ Inenikristi ri nonẹna vwo ruẹ orugba rẹ iji re vwo ghwoghwo kẹ ẹgborho eje?

6 Ọdavwẹ vuọvo ro rhe ukoko rẹ Inenikristi rẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ yen ji rhe ukoko na nonẹna. Jesu vwẹ iruo oyoyovwin ọvo rọ vọnre vẹ egbabọse vwọ kẹ idibo rọyen. Ọ da vuẹ ayen: “Ovwan . . . re yono ihwo rẹ ẹgborho na eje vwọ dia idibo, ovwan bru ayen phiyame vwẹ odẹ rẹ Ọsẹ na, ọ rẹ Ọmọ na kugbe ọ rẹ ẹwẹn ọfuanfon na, ovwan yono ayen rere ayen ru erọnvwọn eje ri mi jurhi rọyen kẹ ovwan.”​—Mt 28:​19, 20.

7 Jihova reyọ ukoko rẹ Inenikristi rẹ Iseri ri Jihova vwo ruẹ iruo rọyen na gba nonẹna. Vwọrẹ uyota, egbabọse herọ e se vwo ghwoghwo kẹ ihwo re jẹ ejajẹ sansan. Dedena, Iseri ri Jihova fan ẹbe rẹ ukoko na kpo ejajẹ re vrẹ 1,000 re. Ofori nẹ oma vwerhen owẹ ọ da dianẹ wọ vwomaba ukoko rẹ Inenikristi na ọkieje ji vwobọ vwẹ iruo rẹ aghwoghwo rẹ Uvie na vẹ odibo egbe na. Wẹ ọvo usun rẹ imihwo ri vwo uphẹn rẹ ayen vwo soseri ro fiotọ kpahen odẹ ri Jihova vwẹ otọrakpọ na nonẹna!

8. Erere vọ yen avwanre mrẹ vwo nẹ ukoko rẹ Inenikristi cha?

8 Jihova kẹ avwanre iniọvo rehẹ akpọeje re sa vwẹ ukẹcha kẹ avwanre vwo chirakon vẹ aghọghọ vwẹ ọke ọgangan nana. Pọl de si rhe Inenikristi rehẹ Hibru: “E jẹ avwanre roro kpahen ohwohwo, rere e se vwo phi oruru phiyọ ohwohwo oma re vwo vwo ẹguọnọ, ji ruiruo esiri, e jẹ avwanre kpairoro vrẹ emẹvwa rẹ avwanre kirobo rẹ ihwo evo ruẹ-ẹ, ẹkẹvuọvo e rhe phiuduphiyọ ohwohwo awọ, ma rho rẹ ovwan vwọ mrẹvughe nẹ ẹdẹ na siẹkẹrẹ re na.” (Hib 10:​24, 25) Ukoko rẹ Inenikristi na ọyen okẹ ro nẹ obọ ri Jihova rhe rọ vwọ chọn avwanre uko vwo phiuduphiyọ ohwohwo awọ, ọ je bọn avwanre gan. Vwẹ ọkieje vwo sikẹrẹ iniọvo rẹ ukoko na. Wọ vwẹ ọke vuọvo vwo gbẹdẹ rẹ emẹvwa rẹ Inenikristi-i!

“Ayen Ohwo Ọvuọvo Nyo . . . Ejajẹ Robọ Rayen” (Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​5-13)

Idibo ri Jesu ghwoghwo ota kẹ ihwo ri Ju vẹ ihwo ri kurhẹriẹ kpọ ẹga rẹ ihwo ri Ju vwẹ urhuvwun rọ vọnre vẹ ihwo.

“Avwanre nyo ayen re vwẹ ejajẹ rẹ avwanre vwọ ta ota kpahen iruo rẹ igbunu rẹ Ọghẹne.”​—Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:11

9, 10. Die yen ihwo evo ruru ayen sa vwọ vwomakpahotọ vwo ghwoghwo kẹ ihwo re jẹ ejajẹ ọfa?

9 Vwẹ ẹwẹn roro aghọghọ rọ vwomaphia vwẹ uvwre rẹ ihwo ri Ju vẹ ihwo ri kurhẹriẹ kpo ẹga rẹ ihwo ri Ju vwẹ Pẹntikọst 33 C.E. Ọ sa dianẹ ejajẹ ri Grik yẹrẹ Hibru rẹ ihwo buebun jẹ yen ayen je jẹ. Ẹkẹvuọvo, enẹna “ayen ohwo ọvuọvo nyo idibo na re jẹ ejajẹ robọ rayen.” (Iru 2:6) Aphro herọ-ọ nẹ iyẹnrẹn esiri na rẹ ihwo na nyori vwẹ ejajẹ romobọ rayen ẹdẹ yena te ayen ẹwẹn mamọ. Vwọrẹ uyota, Inenikristi ri nonẹna vwo okẹ rẹ igbevwunu rẹ ayen vwọ jẹ ejajẹ sansa-an. Ẹkẹvuọvo, buebun rayen vwomakpahotọ ayen vwo ghwoghwo ovuẹ rẹ Uvie na vwọ kẹ ihwo rẹ ẹgborho na eje. Vwẹ idjerhe vọ? Evo yono ejajẹ kpokpọ ayen sa vwọ ga vwẹ ukoko ra da jẹ ejajẹ ọrhorha yẹrẹ kpo ẹkuotọ ọfa ra ga. Ọke buebun na, ayen mrẹ nẹ oma vwerhen ihwo re kerhọ rayen fikirẹ ẹgbaẹdavwọn rayen.

10 Roro kpahen udje rẹ Christine, rọ vẹ iniọvo ighwrẹn efa gbe yono ejajẹ ri Gujarati. Ọke rọ vwọ mrẹ eghene aye ọvo rọ vẹ ọyen gba wian rọ jẹ ejajẹ ri Gujarati na, ọ da vwẹ ejajẹ na vwo yeren. Oma vwerhen aye na mamọ, ọ je guọnọ riẹn oboresorọ Christine vwọ davwẹngba vwo yono ejajẹ ri Gujarati rọ bẹn eyono na. Christine nabọ ghwoghwo ota kẹ. Aye na da vuẹ Christine: “O muẹro dẹn nẹ ovuẹ wẹn na pha ghanghanre.”

11. Die yen avwanre se ru e se vwo ghwoghwo ovuẹ rẹ Uvie na vwọ kẹ ihwo re jẹ ejajẹ efa?

11 Vwọrẹ uyota, ọ dia ihwo eje yen che se yono ejajẹ ọfa-a. Dedena, avwanre ji se muegbe e vwo ghwoghwo ovuẹ rẹ Uvie na vwọ kẹ ihwo re jẹ ejajẹ ọfa. Vwẹ idjerhe vọ? Idjerhe ọvo yen wọ vwọ reyọ aplikeshọni ri JW Language® vwo yono obo wọ sa vwọ reyọ ejajẹ rẹ ihwo ma jẹ vwẹ ekogho wọ hepha vwo yeren ayen. Wo ji se yono emeta evo vwe ejajẹ na wọ sa vwọ kpare urhurusivwe rẹ ihwo ru wo ghwoghwo ota kẹ. Kpọ ẹwẹn rayen vwo kpo jw.org, wo ji dje ividio vẹ ẹbe sansan re herọ vwẹ vwẹ ejajẹ rayen vwọ kẹ ayen. Avwanre da reyọ ekuakua tiọyena vwo ruiruo vwẹ aghwoghwo na, e se vwo oka rẹ aghọghọ ro rhe iniọvo rẹ avwanre rẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ ọke rẹ ihwo ri nẹ ẹkuotọ ọrhorha rhe vwo nyo iyẹnrẹn esiri na vwẹ “ejajẹ robọ rayen.”

IHWO RI JU REHẸ MẸSOPOTEMIA KUGBE IJIPT

Ọbe na The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ (175 B.C.–A.D. 135) da ta: “O vwo ọke ọvo rẹ ihwo rẹ Asiria vẹ ihwo ri Babilọn vwọ djẹ ihwo rẹ Izrẹl kugbe ihwo ri Juda vwo kpo Mẹsopotemia, Midia kugbe Babylonia.” Vwo nene oborẹ Ẹzra 2:64 djere, ihwo rẹ Izrẹl 42,360 ọvo yen rhivwin kpo Jerusalẹm vwo nẹ ighuvwu re mu ayen ra vwẹ Babilọn. Ọnana phiare vwẹ 537 B.C.E. Flavius Josephus tare nẹ vwẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ, ihwo ri Ju “re dia ubrakpọ ri Babylonian” bun te ihwo uriorin buebun. Vwẹ ẹgbukpe ujorin rerha fiẹ ọ riyorin, irere nana de ru obo ra riẹn phiyọ Babylonian Talmud.

Obo re si phiyotọ djerephia nẹ ihwo ri Ju diarọ vwẹ Ijipt vwẹ omarẹ ẹgbukpe ujorin resan tavwen a ke mrẹ ọke ri Kristi. Vwẹ ọke yena, Jerimaya de si ovuẹ vwo rhe ihwo ri Ju re dia ekogho sansan vwẹ Ijipt kugbe e re dia otorere rọyen rọ dia Memfis. (Jer 44:1) Ọ sa dianẹ ihwo buebun yen kua kpo Ijipt ọke rẹ ẹkuruemu rẹ ihwo ri Grik vwọ vwẹ owọ muotọ vwẹ ẹgborho efa. Josephus tare nẹ ihwo ri Ju na hẹ usun rẹ ihwo rẹsosuọ re ka dia Alẹzandria. Ọke vwọ yanran na, a da vwẹ ẹbẹre ọvo rẹ orere nana vwọ kẹ ayen. Vwẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ, osiọbe ọvo rọ dia ohwo ri Ju re se Philo tare nẹ ihwo ri Ju ri te oduduru yen dia Ijipt vwo nẹ “ubrakpọ ri Libia vwo kpo ughwru rẹ Etiopia.”

“Pita . . . de Vrẹn Mudia” (Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​14-37)

12. (a) Idjerhe vọ yen ọmraro Joẹl vwọ rionbọ kpo emu rẹ igbevwunu rọ phiare vwẹ Pẹntikọst 33 C.E.? (b) Diesorọ idibo ri Jesu vwo rhẹro rọyen nẹ eta ri Joẹl na che rugba vwẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ?

12 “Pita . . . de vrẹn mudia” ta ota kẹ ihwo buebun ri nẹ ẹkuotọ sansan rhe na. (Iru 2:14) O de djefiotọ kẹ kohwo kohwo rọ guọnọ kerhọ eje nẹ ẹgba rẹ igbevwunu ra vwọ jẹ ejajẹ sansan na, obọ rẹ Ọghẹnẹ yen o nurhe rere aroẹmrẹ ri Joẹl se vwo rugba: “Ki mi che ku erhi [“ẹwẹn,” NW ] mẹ ku ihwo ejobi.” (Joẹ 2:28) Tavwen Jesu ki kpo odjuvwu, ọ da vuẹ idibo rọyen: “Me cha nọ mie Ọsẹ na, kọ cha kẹ ovwan ọchuko ọfa.” Jesu djerephia nẹ ọchuko yena yen “ẹwẹn” na.​—Jọ 14:​16, 17.

13, 14. Idjerhe vọ yen Pita vwọ davwẹngba vwo te ubiudu rẹ ihwo re kerhọ rọyen, kẹ mavọ yen avwanre sa vwọ vwẹrokere ona rọyen na?

13 Eta ri Pita vwo ku ota rọyen phiyọ vwọ kẹ ihwo na nabọ ghwotọ: “E jẹ uwevwin rẹ Izrẹl ejobi riẹn vwọrẹ imuẹro nẹ, Jesu nana rẹ ovwan hwe mu urhe na yen Ọghẹnẹ vwo mu Ọrovwori kugbe Kristi.” (Iru 2:36) Vwọrẹ uyota, ihwo buebun re kerhọ ri Pita vwẹ ẹdẹ yena herọ ọke ri Jesu vwo ghwu vwẹ urhe rẹ oja-a. Dedena, kidie nẹ ayen ihwo rẹ ẹgborho ri hwe Jesu na, ayen eje kọyen riabe rẹ ughwu rọyen na. Jokaphiyọ nẹ Pita ta ota kẹ ihwo ri Ju na vẹ ọghọ, ota rọyen na de ji te ubiudu rayen. Ọdavwẹ ri Pita yen ọ vwọ vwẹ ukẹcha kẹ ihwo rẹ kerhọ rọyen na ayen vwo kurhẹriẹ ukperẹ o vwo brorhiẹn hwe ayen. Eta ri Pita na so ivun emiovwo kẹ ihwo re kerhọ rọyen na? Ẹjo, kakaka. Ukperẹ ọtiọyen, ota rọyen na de “duvwun ayen te ubiudu.” Ayen da nọ: “Die yen ofori nẹ avwanre ru?” Ọ sa dianẹ idjerhe abavo ri Pita vwọ ta ota vwọ kẹ ihwo na yensorọ o se vwo te ubiudu rayen, ọnana da nẹrhẹ ayen kurhẹriẹ.​—Iru 2:37.

14 Avwanre je sa vwẹrokere idjerhe ri Pita vwọ ta ota ro se vwo te ubiudu rẹ ihwo na. E de ghwoghwo ota, ọ dia kota kota ro nẹ Baibol na rhe-e rẹ ohwo ro vwo uwevwin na tare yen avwanre cha kpahenphiyọ-ọ. Ukperẹ ọtiọyen, avwanre cha tẹnrovi ẹkpo ra vẹ ohwo na de vwo iroro ọvo. A vẹ ohwo na de se vwo iroro ọvo re, ka sa vwẹ idjerhe rẹ ona vwọ ta ota kẹ nẹ Baibol na rhe. Ọke buebun na, a da vuẹ ihwo kpahen uyota ri Baibol na vwẹ idjerhe rẹ abavo, ihwo re ve arhọ ri bẹdẹ na kẹ ki se rhiabọreyọ.

ẸGA RẸ INENIKRISTI VWẸ PỌNTUS

Evo vwẹ usun rẹ ihwo re kerhọ ri Pita vwẹ Pẹntikọst 33 C.E yen ihwo ri Ju ri nẹ Pọntus rọhẹ obohwẹre rẹ Asia Minor rhe. (Iru 2:9) O muẹro nẹ evo vwẹ usun rayen hwarhiẹ iyẹnrẹn esiri na rhivwin kpo orere romobọ rayen kidie Inenikristi re “hra nene” asan kerẹ Pọntus jehẹ usun rẹ ihwo ri Pita si ọbe rẹsosuọ rọyen rhe.f (1Pi 1:1) Obo ro siri djerephia nẹ “edavwini sansan lagha” Inenikristi nana fikirẹ esegbuyota rayen. (1Pi 1:6) Ọ sa dianẹ ọnana ji churobọ si omukpahen vẹ ẹvwọsuọ.

A mrẹ obo ri djerephia nẹ Inenikristi rehẹ Pọntus hirharoku edavwini efa vwo nẹ ileta ri Pliny the Younger rọ dia osun rẹ ubrakpọ ri Bitinia vẹ Pọntus kugbe Osun Rode Trajan si rhe ohwohwo. O vwo siẹ nẹ Pọntus cha vwẹ omarẹ 112 C.E., Pliny tare nẹ oborẹ ẹga rẹ Inenikristi “hrabọ” wan na, ọ cha so imuoshọ vwọ kẹ ihwo eje, o toro edje, ẹdia rẹ ohwo hepha yẹrẹ ọ dia ọshare yẹrẹ aye-e. Pliny vwẹ uphẹn kẹ ihwo re seri Inenikristi ayen vwọ sen oborẹ ayen segbuyota, ihwo re rhọnvwe sen esegbuyota raye-en, ọ da teyen ayen hwe. Kohwo kohwo rọ hanrhe Kristi je nẹrhovwo rhe eghẹnẹ na yẹrẹ oma ri Trajan yen e siobọnẹ. Pliny rhe mrẹvughe nẹ enana erọnvwọn ra “cha sa gba ihwo re ghene dia Inenikristi dẹn vwo ru-u.”

f A reyọ eta na “hra nene” vwo nẹ eta ri Grik ro mudiaphiyọ “hra kpo asan ri sherabọ” rhe. Ota nana vwo obo ro mudiaphiyọ vwọ kẹ ihwo ri Ju, o mudiaphiyọ nẹ buebun rayen ri ke kurhẹriẹ na, irere rẹ ihwo ri Ju yen ayen nurhe.

E jẹ “E Bru Ovwan Ohwo Ọvuọvo Phiyame” (Iruo rẹ Iyinkọn Na 2:​38-47)

15. (a) Die yen Pita tare, kẹ die yen ọnana mu ihwo na vwo ru? (b) Diesorọ ihwo uriorin buebun ri nyo iyẹnrẹn esiri na vwẹ ẹdẹ ri Pẹntikọst na se vwo muwan vwọ kẹ omaebrophiyame vwẹ ẹdẹ vuọvo yena?

15 Vwẹ Pẹntikọst 33 C.E., rọ dia ẹdẹ rẹ omavwerhovwẹn na, Pita da ta kẹ ihwo ri Ju vẹ ihwo ri kurhẹriẹ kpo ẹga rẹ ihwo ri Ju: “Ovwan kurhẹriẹ rere e bru ovwan ohwo ọvuọvo phiyame.” (Iru 2:38) Ukuotọ rọyen, omarẹ ihwo 3,000 de bromaphiyame, ọ sa dianẹ ẹtẹrhe ame rehẹ Jerusalẹm yẹrẹ e re kẹrerẹ yen e de bru ayen phiyame.d Ọnana di mu phia? Ikuegbe nana yono avwanre nẹ ihwo ra vwẹ Baibol yono yẹrẹ emọ rẹ Inenikristi brokpakpa bromaphiyame dede nẹ ayen ji rhi muwa-an? Ẹjo, kakaka. Karophiyọ nẹ ihwo ri Ju vẹ ihwo ri kurhẹriẹ kpo ẹga rẹ ihwo ri Ju ri bromaphiyame vwẹ ẹdẹ ri Pẹntikọst 33 C.E. na omamọ rẹ emọ uyono rẹ Ota rẹ Ọghẹnẹ, ayen je ẹbẹre ọvo rẹ ẹgborho ra vwọ kpahotọ vwọ kẹ Jihova. Kpobarophiyọ, ayen ji dje oruru rayen phia jovwore womarẹ oyan ogrongron rẹ ayen yan kpo orẹ ri kukpe kukpe re ruẹ vwẹ ọke yena. Ayen vwo rhiabọreyọ uyota eghanghanre ri shekpahen ẹdia ri Jesu kare vwẹ orugba rẹ ọhọre rẹ Ọghẹnẹ nu, ayen da rhe dia ihwo ri muegbe re vwọ ga Ọghẹnẹ kerẹ idibo ri Kristi ri bromaphiyame re.

AMONO YEN IHWO RI KURHẸRIẸ KPO ẸGA RẸ IHWO RI JU?

“Ihwo ri Ju vẹ ihwo ri kurhẹriẹ kpo ẹga rẹ ihwo ri Ju” yen kerhọ rẹ aghwoghwo ri Pita vwẹ Pẹntikọst 33 C.E.​—Iru 2:10.

Nikoleọs ra riẹn phiyọ “ohwo rẹ Antiọk ro kurhẹriẹ kpo ẹga rẹ ihwo ri Ju,” ọyen ọvo usun rẹ eshare ri yerin tedje re vwo mu nẹ e vwẹrote “iruo . . . rọ pha ghanghanre” rọ dia iruo rẹ ayen vwọ ghare emu kẹdi kẹdẹ. (Iru 6:​3-5) Ihwo ri kurhẹriẹ kpo ẹga rẹ ihwo ri Ju na, eyen Ihwo rẹ Ikeferi ayen dia ihwo ri Ju-u. A rhe riẹn ayen phiyọ ihwo ri Ju vwẹ kẹdia kẹdia kidie nẹ ayen rhiabọreyọ Ọghẹnẹ rẹ ihwo rẹ Izrẹl vẹ Urhi rọ vwọ kẹ ayen, ayen sen eghẹnẹ efa, eshare rehẹ usun rayen je yanvwe, ayen da vwomaba ẹgborho rẹ ihwo rẹ Izrẹl.

E vwo siobọnu ihwo ri Ju vwo nẹ ighuvwu vwẹ Babilọn vwẹ 537 B.C.E. nu, buebun rayen ke kua kpo asan ri sherabọ vwọ kẹ ẹkuotọ rẹ Izrẹl jẹ ayen ji muomaphiyọ ẹga rẹ ihwo ri Ju. Fikirẹ ọnana, ihwo rehẹ asan re kẹrẹ Ẹbẹre Ọnre Va Nẹcha vwẹ ọke awanre vẹ asan efa ri sherabọ da rhe riẹn kpahen ẹga rẹ ihwo ri Ju na. Ihwo ri si ẹbe vwẹ ọke rẹ awanre kerẹ Horace vẹ Seneca rhọnvwephiyọ nẹ ihwo buebun vwẹ ẹkuotọ sansan ri vwo ẹguọnọ kpahen ihwo ri Ju vẹ oborẹ ayen segbuyota da rhe vwomaba irere rayen ji kurhẹriẹ kpo ẹga rayen.

16. Idjerhe vọ yen Inenikristi rẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ vwo dje ẹwẹn rẹ omaevwoze phia?

16 Jihova ghini bruba ẹko yena. Ẹkpo ri Baibol yena da ta: “Ihwo ejobi ri segbuyota de kuomakugbe, ayen de nene ohwohwo ghare erọnvwọn ejobi rẹ ayen vwori, kẹ ayen shẹ etọ rayen kugbe erọnvwọn rẹ ayen vwori, ayen me ghare igho ro nuro rhe kẹ ihwo ejobi vwo nene oborẹ ohwo ọvuọvo guọnọre.”e (Iru 2:​44, 45) O muẹro nẹ Inenikristi rẹ uyota guọnọ vwẹrokere ẹguọnọ vẹ ẹwẹn rẹ omaevwoze tiọyena.

17. Erhọ yen owọẹjẹ evo rẹ ohwo cha jẹ tavwen o ki bromaphiyame?

17 Omaẹvwọkpahotọ vẹ omaebrophiyame churobọ si owọẹjẹ evo re mu kpahen Baibol na. Ofori nẹ ohwo na vwo erianriẹn rẹ Ota rẹ Ọghẹnẹ. (Jọ 17:3) Ohwo na che dje esegbuyota rọyen phia, o che kurhẹriẹ vwo nẹ imwemwu ro ruru jovwo re ji djephia nẹ obo ro ruchọ na darọ. (Iru 3:19) O ji fo nẹ o wene, yẹrẹ ku oma rhẹriẹ rere o vwobọ vwẹ iruo ri shephiyọ vẹ ọhọre rẹ Ọghẹnẹ. (Ro 12:2; Ẹf 4:​23, 24) O de ru enana eje nu, kọ cha vwomakpahotọ kẹ Ọghẹnẹ vwẹ ẹrhovwo ji bromaphiyame.​—Mt 16:24; 1Pi 3:21.

18. Uphẹn vọ yen rhiephiyọ vwọ kẹ idibo ri Kristi ri bromaphiyame re?

18 Wẹ odibo ri Jesu Kristi rọ vwomakpahotọ ji bromaphiyame re? Ọ da dia ọtiọyen, gba vwẹ ẹro ọghanghanre vwo ni uphẹn nana ro te we obọ na. Kerẹ idibo rẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ re vọnre vẹ ẹwẹn ọfuanfon ye, a je sa reyọ owẹ vwo soseri ro fiotọ ji ru ọhọre ri Jihova!

a Ni ekpeti na “Jerusalẹm​—Esiri rẹ Ẹga rẹ Ihwo ri Ju.”

b Ni ekpeti erha nana “Rom​—Otorere rẹ Ẹkuotọ Rode,” “Ihwo ri Ju Rehẹ Mẹsopotemia Kugbe Ijipt,” kugbe “Ẹga rẹ Inenikristi Vwẹ Pọntus.”

c Ni ekpeti na “Amono Yen Ihwo ri Kurhẹriẹ Kpo Ẹga rẹ Ihwo ri Ju?.”

d Idjerhe vuọvo na, vwẹ August 7, 1993, vwẹ ọghwẹkoko rẹ akpọeje rẹ Iseri ri Jihova re ruru vwẹ Kiev, Ukraine, ihwo ri bun te 7,402 yen bromaphiyame vwẹ ikuru esan re se ame phiyọ. Omaebrophiyame na reyọ inọke ivẹ gbe ibrẹro ihwiyorin.

e Ọrhuẹrẹphiyotọ rẹ ọmọke nana nẹrhẹ ayen sa vwẹrote ọdavwẹ rẹ erhorha re domaji vwẹ Jerusalẹm rere ayen se vwo yono kpobarophiyọ kpahen esegbuyota kpokpọ rẹ ayen rhi vwo na. Ẹguọnọ yen mu ayen vwo ruo, ọnana dia ẹkuruemu rẹ oka rẹ usuon rọ herọ vwẹ ọke yena-a.​—Iru 5:​1-4.

    Ẹbe Urhobo Ejobi (2001-2026)
    Vrẹn No
    Ruọ
    • Urhobo
    • Vwọ kẹ Ohwo
    • Isẹtini Obo Wọ Guọnọre nẹ Ọ Dia
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Obo re Vwo Ruiruo Wan
    • Urhi ro Suẹn Evuẹ rẹ Romobọ
    • Isẹtini Obo Wọ Guọnọre nẹ a Vwẹ Evuẹ Wẹn Ruiruo Wan
    • JW.ORG
    • Ruọ
    Vwọ kẹ Ohwo