E tia anei ia ˈu ia tarahu i te moni i to ˈu taeae?
E MAˈI to te tamarii hopea a Simon e te hinaaro ru ra oia i te raau. E mea veve roa râ o Simon, aita ïa ta ˈna e moni no te hoo mai i te reira. Eaha ta ˈna e nehenehe e rave? Te vai ra te hoê hoa Kerisetiano, o Michael to ˈna iˈoa, e mea navai aˈe oia ia ˈna i te pae moni. Peneiaˈe e horoa mai o Michael i te tahi moni na ˈna. I roto râ ia ˈna, ua ite o Simon e eita paha ta ˈna e nehenehe e faahoˈi i te moni.a
I to Simon aniraa ˈtu ia ˈna, e piti huru ta Michael i ite. Ua taa ia ˈna e te hinaaro-mau-hia ra te tauturu, tera râ, te manaˈo atoa ra oia e eita ta Simon e nehenehe e faahoˈi i te moni no te mea te tutava rahi ra oia i te faatamaa i to ˈna utuafare. Eaha ïa te tia ia Michael ia rave?
I roto e rave rahi fenua, e nehenehe te taata e ere-taue-hia i ta ratou imiraa e aita ïa e moni aore ra e parururaa no te aufau i te mau haamâuˈaraa i te pae rapaauraa. Eita paha e nehenehe e tarahu i te fare moni aore ra mea moni roa ia na reira. Ia tupu mai te hoê ohipa ru, e au ra ïa e o te tarahuraa i te moni te ravea hoê. Hou râ a na reira ˈi, te vai ra te tahi mau ohipa faufaa e hiˈopoa.
A numera i te haamâuˈaraa
Te horoa ra te mau Papai i te mau faaueraa no te taata horoa e no te taata tarahu moni. Na roto i te faaohiparaa i teie aˈoraa, e nehenehe ïa tatou e ape i te mau taa-ore-raa e te mauiui e rave rahi.
Ei hiˈoraa, te faahaamanaˈo maira te Bibilia e eiaha tatou e hiˈo i te tarahuraa i te moni ei ohipa faufaa ore. Ua faaue te aposetolo Paulo i te mau Kerisetiano no Roma e: “Eiaha outou ei amutarahu na te taata atoa, area ia aroha ˈtu te tahi i te tahi: o tei aroha ˈtu hoi ia vetahi ê ra, ua haapao ïa i te ture.” (Roma 13:8) Te mea maitai roa ˈˈe, o te here ïa te aitarahu hoê roa te tia i te hoê Kerisetiano ia faahoˈi ia vetahi ê. No reira ïa tatou e uiui ai na mua, ‘Mea titau-mau-hia anei ia tarahu?’
Mai te peu e e, e haerea paari ïa ia hiˈo i te mau faahopearaa ia tarahu tatou i te moni. Ua faaite o Iesu Mesia e no te rave i taua mau faaotiraa faufaa ra, e tia ia tatou ia feruri e ia faanahonaho maitai. Ua ani oia i ta ˈna mau pǐpǐ e: “O vai ïa taata i ǒ outou nei ia opua i te fare e faatia, e ore e mata na i te parahi i raro, a taio ai i te taoˈa e oti ai, i te navairaa ta ˈna taoˈa?” (Luka 14:28) E tano teie faaueraa tumu ia manaˈo tatou e tarahu i te moni i te hoê taeae. Te numeraraa i te haamâuˈaraa o te hoê tarahu, o te numeraraa ïa nafea e afea tatou e faahoˈi ai i te reira.
E tiaraa to te taata horoa ia ite nafea e afea te moni tarahu e faahoˈihia ˈi. Na roto i te feruri-maite-raa i teie mau mea, e nehenehe ïa tatou e horoa ˈtu ia ˈna ra i te mau pahonoraa papu maitai. Ua numera anei tatou i te haamâuˈaraa ia faahoˈi i te moni tarahu i roto i te hoê area taime au noa? Parau mau, e mea ohie aˈe ia parau atu i to tatou taeae e: “E faahoˈi oioi atu iho â vau i ta oe moni. Ua ite oe e e nehenehe oe e tiaturi mai.” Eita anei râ e tia ia tatou ia rave i taua mau mea ra ma te haapao maitai atu â? E tia ia tatou ia faaoti i te omuaraa e faahoˈi i te moni tarahu, i te mea hoi e te reira ta Iehova e titau ra ia tatou. “E tipee te taata paieti ore ra, e eita e faahoˈi mai,” o ta te Salamo 37:21 ïa e parau ra.
Na roto i te numeraraa nafea e afea tatou e faahoˈi ai i te moni tarahu, e haamanaˈo ïa tatou i te faaauraa faufaa ta tatou e rave ra. E faaiti mai te reira i te neheneheraa tatou e tarahu faufaa ore noa mai i te moni. Mai te peu e e nehenehe tatou e ape i te topa i roto i te tarahu, mea maitai roa ïa. Te faaara ra te Maseli 22:7 e: “Ua riro te tipee ra ei tavini no tei tipeehia.” Noa ˈtu e e mau taeae pae varua te taata horoa e te taata tarahu, e nehenehe te hoê moni tarahu e haafifi i to raua taairaa, i nia i te hoê noa ˈˈe faito. Ua haafifi na te mau taa-ore-raa i nia i te moni tarahu i te hau o te tahi mau amuiraa.
A faataa no te aha e hinaarohia ˈi te moni
E tiaraa to te taata horoa ia ite noa ˈˈe nafea tatou e faaohipa ˈi i te moni i tarahuhia. Taa ê atu i teie moni tarahu, ua tarahu atoa anei tatou i te moni ia vetahi ê? Mai te peu e e, e tia ïa ia tatou ia faataa maitai i te reira, no te mea e taairaa to te reira e to tatou neheneheraa e faahoˈi i te moni.
E mea faufaa iho â râ ia faataa ê i te moni tarahu no te tahi ohipa tapihoo i te moni i hinaarohia no te tahi ohipa ru. Aita te mau Papai e titau ra i te hoê taeae ia horoa i te moni no te hoê ohipa tapihoo, e turaihia râ paha oia ia tauturu mai te peu e eita e pee i te tahi atu taeae, e ere hoi na ˈna te hape, te mau mea faufaa mai te maa, te ahu, aore ra te rapaauraa. E riro te huna ore e te haavare ore i roto i teie mau ohipa i te arai i te mau taa-ore-raa.—Ephesia 4:25.
A papai i te reira
Te papairaa i te hoê parau faaau, o te hoê ïa taahiraa faufaa roa no te arai i te mau taa-ore-raa a muri aˈe. E moe-ohie-hia te mau tuhaa iti taa ê o te hoê parau faaau ia ore te reira e papaihia. E tia ia tatou ia papai i te moni i tarahuhia e afea te reira e faahoˈihia ˈi. E mea maitai aˈe ia tarima te taata tarahu e te taata horoa i te parau faaau e ia tapea mai raua taitahi i te hoê api na raua. Te faaite ra te Bibilia e e tia ia hamani i te mau papie no te mau faaauraa i te pae moni. Na mua iti noa ˈˈe i to Babulonia haamouraa ia Ierusalema, ua parau o Iehova ia Ieremia ia hoo mai i te hoê tâpû fenua a te hoê o to ˈna fetii. E faufaahia tatou ia hiˈo faahou tatou i te tereraa o te reira.
“Hoo atura vau i taua fenua ra i Anatota ia Hanameela, i te tamaiti a te taeae a tau metua ra,” o ta Ieremia ïa i parau. “E ua tuu atura vau i te moni, hoê ahuru ma hitu i te sekela ario. Papaihia ihora te parau na ˈu e ua piahia ihora, e faataa ihora vau i te ite ei ite, e ua faito ihora vau i te moni i roto i te faito. Ua rave ihora vau i te parau hoo ra, i tei piahia ra ma te au i te ture ra e te haapaoraa, e tei ore i piahia. Ua tuu atura vau i taua parau hoo ra ia Baruka, a Neria, a Maaseia, i te aro o Hanameela, i te tamaiti a te taeae o tau metua ra, e i mua atoa hoi i te aro o te feia i ite ra, tei papaihia i roto i te parau hoo ra, e i mua atoa hoi i te aro o te mau ati Iuda atoa ra, tei parahi i roto i te aumoa o te tapearaa ra.” (Ieremia 32:9-12) Noa ˈtu e te faahiti ra teie nei hiˈoraa i te hoê hooraa mai eiaha râ i te hoê moni tarahu, te faaite ra te reira i te faufaaraa ia faataa papu maitai i te mau faaauraa moni.—A hiˈo i Te Pare Tiairaa o te 1 no Atete 1973, mau api 479-480 (Farani).
Ia tupu mai te mau fifi, e tia i te mau Kerisetiano ia tutava i te faaafaro i te reira ia au i te aˈoraa ta Iesu i horoa i roto i te Mataio 18:15-17. Tera râ, te faataa ra te hoê matahiapo, o tei tutava i te tauturu i roto i taua mau tupuraa ra, e: “Fatata i roto i te mau tupuraa atoa, aita i papaihia te mau parau faaau. I te pae hopea, aita na pae e piti i papu maitai nafea te tarahu e aufauhia ˈi. Te tiaturi papu nei au e ia papaihia taua mau mea ra, e tapao ïa no te here, eiaha râ no te tiaturi-ore-raa.”
Ia rave tatou i te hoê faaauraa, e tia mau â ia tatou ia tutava i te tapea i ta tatou parau. Ua aˈo o Iesu e: “Ia riro râ ta outou oia ei oia, e ta outou aita ei aita, ia parau ra; te vai atura te parau, no roto ïa i te ino.” (Mataio 5:37) Ia ore tatou e nehenehe e faahoˈi i te moni tarahu i te taime tia no te tahi mau fifi manaˈo-ore-hia, e tia ïa ia tatou ia faataa oioi i te tupuraa i te taata horoa. Peneiaˈe e faatia oia ia faahoˈi rii rii tatou i te moni i roto i te hoê area taime roa ˈtu â.
Tera râ, e ere te mau tupuraa fifi i te hoê otoheraa no te vaiiho i ta tatou mau hopoia. E imi te hoê taata e mǎtaˈu ra ia Iehova i te mau ravea atoa no te tapea i ta ˈna parau. (Salamo 15:4) Noa ˈtu e eita paha te mau ohipa e tupu mai ta tatou i opua, e tia ia tatou ia ineine i te rave i te mau haapaeraa no te aufau i ta tatou mau tarahu, i te mea hoi e te reira ta tatou hopoia Kerisetiano.
A haapao maitai ia horoa outou i te moni
Parau mau, e ere o te taata tarahu anaˈe te tia ia feruri maitai. E tia atoa i te hoê taeae, i ani-tarahu-hia te moni, ia numera i te haamâuˈaraa. Hou a horoa ˈi i te moni, e haerea paari ia rave tatou i te taime no te feruri maite i nia i te mau mea ma te manaˈo aifaito. Te faaitoito ra te Bibilia ia haapao maitai, ma te parau e: “Eiaha e amui atoa i roto i te feia e mau te rima ra; i roto i te feia i tauturu i te amu tarahu ra.”—Maseli 22:26.
Hou a rave ai i te faaauraa, a hiˈo eaha te nehenehe e tupu ia ore te taeae e nehenehe e faahoˈi mai i ta outou moni. E fifi-rahi-hia anei outou iho i te pae moni? Noa ˈtu e e mau opuaraa maitatai paha ta te taeae, e nehenehe te mau huru tupuraa e taui aore ra e hape paha ta ˈna mau numeraraa. Te faahaamanaˈo maira te Iakobo 4:14 ia tatou paatoa e: “Outou hoi o tei ore i ite i te mau mea e tupu ananahi. Eaha hoi to outou oraraa nei? e au auahi ïa, no vaivai aˈe e maoro iti aˈera, mou atura.”—A faaau e te Koheleta 9:11.
Ia horoahia iho â râ te moni no te ohipa tapihoo, e haerea paari ia hiˈo i te roo o te taata tarahu. Ua matauhia anei oia mai te hoê taata o te nehenehe e tiaturihia e te haapao maitai, aore ra mea mǎua anei oia i te haapao i te mau ohipa i te pae moni? Mea au anei na ˈna e ani haere i te moni i te feia e rave rau o te amuiraa? E haerea paari ia haamanaˈo i teie mau parau e: “Te faaroo ra te ite ore i te mau parau atoa ra; te hiˈo maitai ra râ te taata haapao ra i to ˈna taahiraa.”—Maseli 14:15.
I te tahi mau taime, e ere paha te tarahuraa i te moni i te mea maitai roa no te taata ani. E nehenehe te reira e riro ohie ei mea teimaha no ˈna, o te faaere hoi i to ˈna oaoa. Te hinaaro ra anei tatou ia riro teie taeae ei “tavini” no tatou? E ohipa anei te hoê moni tarahu i nia i to tatou taairaa, ma te faatupu i te huru ê aore ra i te haama ia ore oia e nehenehe e faahoˈi mai i te moni?
Mai te peu e te hinaaro-mau-hia ra te reira, e nehenehe anei tatou e feruri i te horoa noa eiaha râ e horoa tarahu i te moni, noa ˈtu e e mea iti aˈe? Te faaitoito maira te mau Papai ia aroha tatou ia ite tatou i to tatou taeae e erehia ra. ‘E hamani maitai to te feia parau-tia, e e horoa noa mai,’ o ta te papai salamo ïa i himene. (Salamo 37:21) E tia i te here ia turai ia tatou ia rave i tei maraa ia tatou no te tauturu i te mau taeae e erehia ra.—Iakobo 2:15, 16.
A hiˈopoa maite i ta outou mau ohipa
I te mea hoi e e nehenehe te tarahuraa i te moni e riro ei tumu no te peapea, e hiˈo paha ïa tatou i te reira ei ravea hopea eiaha râ ei maitiraa ohie. Mai tei tapaohia na mua ˈtu, e tia i te taata tarahu ia faaite i to ˈna manaˈo i te taata horoa, ma te papai nafea e afea te moni e faahoˈihia ˈi. E mai te peu e e ati mau, e riro paha te horoa-noa-raa ei ravea maitai roa ˈˈe.
Aita o Michael i horoa tarahu i te moni ta Simon i ani. Ua horoa noa râ o Michael i te tahi tino moni iti aˈe ei ô. Ua mauruuru o Simon i taua tauturu ra no te aufau i te raau na ta ˈna tamarii. E ua oaoa o Michael i to ˈna neheneheraa e faaite i to ˈna here autaeae ma te ohie. (Maseli 14:21; Ohipa 20:35) Te tiai nei o Michael e o Simon i te taime, i raro aˈe i te faatereraa a te Basileia, ‘e faaora ˈi’ te Mesia i “tei veve ra e ua tiaoro maira” e e ore ai te taata e parau e, “Ua paruparu vau i te maˈi.” (Salamo 72:12; Isaia 33:24) A tiai noa ˈtu ai, e hiˈopoa maite anaˈe i ta tatou mau ohipa ia hinaaro noa ˈtu tatou e tarahu i te moni i te hoê taeae.
[Nota i raro i te api]
a E mau iˈoa mono tei faahitihia i ǒ nei.
[Hohoˈa i te api 25]
Te papairaa i te mau parau faaauraa moni, e tapao ïa no te here, eiaha râ no te tiaturi-ore-raa